Рафт пеши шоҳи Маҳмӯд аз яқин
رفت پیش شاه محمود از یقین
Ногуҳӣ аз ишқи он дарёии дайн
ناگهی از عشق آن دریای دین
Маърифат бо шоҳи баҳр ва бар бигуфт
معرفت با شاه بحر و بر بگفت
Ҳарчӣ буд азуӣ ба пайдои внҳФт
هرچه بود ازوی به پیدا ونهفت
Шоҳ додаш онгаҳе дарии нафис
شاه دادش آنگهی درّی نفیس
Барграфт врФти он шайхи хасис
برگرفت ورفت آن شیخ خسیس
Хештанро дар бар мардум фиканд
خویشتن را در بر مردم فکند
Дар миёни роҳи он дар ҳам фиканд
در میان راه آن در هم فکند
Дарзи даст ӯ бирафт ва шуд фано
درز دست او برفت و شد فنا
Онгаҳе дарвеши мискин аз қазо
آنگهی درویش مسکین از قضا
Истоди андари миёни роҳ ӯ
ایستاد اندر میان راه او
Халқро зон кор кард огоҳ ӯ
خلق را زان کار کرد آگاه او
Гуфт эй халқони марои дарии нафис
گفت ای خلقان مرا دری نفیس
Андринҷои гашт гум мондам хасис
اندرینجا گشت گم ماندم خسیس
Андринҷо дар шаҳ гум шуд змн
اندرینجا در شه گم شد زمن
Гум шуд аз ман ҷону умру дили зи тан
گم شد از من جان و عمر و دل ز تن
Ҳар ду чашмами гашти торики андрў
هر دو چشمم گشت تاریک اندرو
Бо ки гӯям ин замони ман гуфтугӯ
با که گویم این زمان من گفتگو
Шаҳи маро дар дод аз ман фӯт шуд
شه مرا در داد از من فوت شد
Ҷони ман зини дарди андар мӯат шуд
جان من زین درد اندر موت شد
Ҳар ки он дар боз ёбад Марв ро
هر که آن دُر باز یابد مرو را
Бдҳмши ганҷӣ дар онҷо бе баҳо
بدهمش گنجی در آنجا بی بها
Оқилӣ гуфташ ки ту шӯрида
عاقلی گفتش که تو شوریدهٔ
Ту магар дар хоби ганҷии дида
تو مگر در خواب گنجی دیدهٔ
Ганҷи ҳақи ту аз куҷо оварда
گنج حق تو از کجا آوردهٔ
Дар мҷу акнӯн чу дар гум карда
در مجو اکنون چو در گم کردهٔ
Номи ганҷ аз хештани дигари мҷўӣ
نام گنج از خویشتن دیگر مجوی
Чун нкўнисти ин сухан дигар магӯӣ
چون نکونیست این سخن دیگر مگوی
Гар касе ин сари з гуфтан башнавад
گر کسی این سر ز گفتن بشنود
Андарин онгаҳ турои товон буд
اندرین آنگه ترا تاوان بود
Гуяд ин ганҷ аз куҷо оварда аст
گوید این گنج از کجا آورده است
ё магари ин ганҷ аз шаҳ барда аст
یا مگر این گنج از شه برده است
Мари туро аз кор ранҷ ояд падед
مر ترا از کار رنج آید پدید
Аз куҷои онгоҳ ганҷ ояд падед
از کجا آنگاه گنج آید پدید
Гуфт эй оқили марои зини рамзи худ
گفت ای عاقل مرا زین رمز خود
Ҳаст асрори ниҳони давр аз хирад
هست اسرار نهان دور از خرد
Ту ндонӣ ин сухани асрори мост
تو ندانی این سخن اسرار ماست
Аз куҷои оидтро дар дидаи рост
از کجا آیدترا در دیده راست
Мрмрои сад ганҷ дигар ҳаст беш
مرمرا صد گنج دیگر هست بیش
Бомнсти он ганҷ лекин ҳаст пеш
بامنست آن گنج لیکن هست پیش
Мрмрои сад ганҷи зар ҳосил шудаст
مرمرا صد گنج زر حاصل شدست
Ҷони ман зин гуфту гӯ восил шудаст
جان من زین گفت و گو واصل شدست
Ки ман он дарро рибоем ганҷ чист
که من آن در را ربایم گنج چیست
Андари онҷои ганҷу зар аз баҳр кист
اندر آنجا گنج و زر از بهر کیست
Чун маро зар бошудам ганҷӣ бигир
چون مرا زر باشدم گنجی بگیر
Андарин савдои марои ранҷии мгир
اندرین سودا مرا رنجی مگیر
Чун маро дар гашти пайдои он замон
چون مرا در گشت پیدا آن زمان
Ганҷи гавҳар чаҳу ганҷи осмон
گنج گوهر چه و گنج آسمان
Ганҷи маънӣ бе шумораст аз адад
گنج معنی بی شمارست از عدد
Лек камтар бошудам дар аз адад
لیک کمتر باشدم در از عدد
Дар бъмрӣ ояд аз баҳри бурун
در بعمری آید از بحر برون
Лек ганҷам ҳаст бисёре бурун
لیک گنجم هست بسیاری برون
Мард аз гуфтор ӯ хира бимонад
مرد از گفتار او خیره بماند
Чашм ӯ аз ин сухан тира бимонад
چشم او از این سخن تیره بماند
Оқилон дар сӯии кул ҳайрон шуданд
عاقلان در سوی کل حیران شدند
Бар мисоли зарра саргардон шуданд
بر مثال ذرّه سرگردان شدند
Роҳ ишқ омад ҷунунӣ бе фунун
راه عشق آمد جنونی بی فنون
Ту ндонӣ ин сухан эй зуфунун
تو ندانی این سخن ای ذوفنون
Зонка ин рамз аз маконе дигараст
زانکه این رمز از مکانی دیگرست
Гуфт мо аз тарҷумонӣ дигараст
گفت ما از ترجمانی دیگرست
эй зи ту гмгштаҳи дарӣ бе баҳо
ای ز تو گمگشته درّی بی بها
Ту надонистӣ ва кардӣ он фано
تو ندانستی و کردی آن فنا
Шаҳи туро ганҷӣ бидод аз ганҷи хеш
شه ترا گنجی بداد از گنج خویش
Гуми бкрдӣ гарчи барадии ранҷи хеш
گم بکردی گرچه بردی رنج خویش
Дар шаҳ дар роҳи ту гум карда
در شه در راه تو گم کردهٔ
Дар миёни сад ҳазорон парда
در میان صد هزاران پردهٔ
Ганҷ маънӣ медиҳӣ бар боди ту
گنج معنی میدهی بر باد تو
Мипзии савдоӣ ҳамчун боди ту
میپزی سودای همچون باد تو
эй дариғо дар ҳақи дрбохтӣ
ای دریغا درّ حق درباختی
Дар маъниро дамӣ нашинохтӣ
در معنی را دمی نشناختی
эй дариғо ранҷи баради всъиҳо
ای دریغا رنج برد وسعیها
Дар замонии гашти мансуру ҳбо
در زمانی گشت منثور و هبا
эй дариғо ранҷи барад ту ғамаст
ای دریغا رنج برد تو غمست
Андарин хона гирифта мотамаст
اندرین خانه گرفته ماتمست
Кас надид он дар ту аз худ бозёб
کس ندید آن در تو از خود بازیاب
Бори дигари андари ин раҳ бозёб
بار دیگر اندر این ره بازیاب
Ҳам умедии дор бар умеди ҳақ
هم امیدی دار بر امید حق
То магар ояд туро дар раҳи сабақ
تا مگر آید ترا در ره سبق
Дар ӯ чун боз дидӣ дори гӯш
در او چون باز دیدی دار گوش
Баъд аз он он дар шавад ҳалқа бигӯаш
بعد از آن آن در شود حلقه بگوش
Ҳалқаи он дар ту дар гӯшт макун
حلقهٔ آن در تو در گوشت مکن
Ҳар ду оламро фаромӯшат макун
هر دو عالم را فراموشت مکن
Шоҳ чун дарии турои бахшида буд
شاه چون دری ترا بخشیده بود
Бар умедӣ бе баҳои бахшида буд
بر امیدی بی بها بخشیده بود
Қимат дараш аён нашинохтӣ
قیمت درّش عیان نشناختی
Оқибат аз дасти худ андохтӣ
عاقبت از دست خود انداختی
Ҳам бихоҳӣ дар роҳ дар баҳр ӯ
هم بخواهی در راه در بحر او
Дар миёни роҳи он дарёи мҷу
در میان راه آن دریا مجو
Он дар аз онҷо ки омад боз рафт
آن در از آنجا که آمد باز رفت
Ҳамчунон дар ртбт ва эъзоз рафт
همچنان در رتبت و اعزاز رفت
Рӯ бар шоҳ ва дигар дар бозёб
رو بر شاه و دگر در بازیاب
Дидан ӯро дигар эъзоз ёб
دیدن او را دگر اعزاز یاب
Чун турои борӣ дигар бахшад ҳамон
چون ترا باری دگر بخشد همان
Мешавад он дар дрҷонти ниҳон
میشود آن در درجانت نهان
Дар ҷон чун гум шавад дар роҳ ӯ
در جان چون گم شود در راه او
Баъд аз он гардад бҷони огоҳ ӯ
بعد از آن گردد بجان آگاه او
Ҳам аз он дарё ки омад пеши ту
هم از آن دریا که آمد پیش تو
Ҳам ба он дарё шавад худ пеши ту
هم به آن دریا شود خود پیش تو
Ҳам аз он дарё биёбӣ боз дар
هم از آن دریا بیابی باز دُر
Беш азин охир магӯ бисёр пар
بیش ازین آخر مگو بسیار پر
эй чу ту дарӣ дигар дар номдст
ای چو تو دری دگر در نامدست
Аз чаҳ ин гуфтор ту баромадаст
از چه این گفتار تو برآمدست
Ҳаст ин гуфтори ту беҳтари з дар
هست این گفتار تو بهتر ز دُر
Зонка баҳр ва бар параст аз силк дар
زانکه بحر و بر پرست از سلک در
Ин чаҳ дрҳоисти макнуни омада
این چه درهایست مکنون آمده
Аз бен дар мояи беруни омада
از بُن در مایه بیرون آمده
Ин чунин дарҳо ки ҳаст дар қаъри ҷон
این چنین درها که هست در قعر جان
Ҳосили он гашти ин куну макон
حاصل آن گشت این کون و مکان
Ин чунин дарҳо ки ба аз ҷавҳараст
این چنین درها که به از جوهرست
Аз маъонии он ҳама пар зевараст
از معانی آن همه پر زیورست
эй хазинаи пари з дарҳо карда
ای خزینه پر ز درها کردهٔ
Онгаҳе ту қасд аъло карда
آنگهی تو قصد اعلا کردهٔ
Дарҳои ту ҳама пар гавҳараст
در های تو همه پر گوهرست
Аз барои ту ҳама пар зевараст
از برای تو همه پر زیورست
Дарҳои тўъҷби прҷўҳрст
درهای توعجب پرجوهرست
Мари туро дар баҳри дил дар дафтараст
مر ترا در بحر دل در دفترست
Дар Чехияанд лафзи гавҳари бори ту
در چکاند لفظ گوهر بار تو
Ин дар акнӯн ҳаст андари бори ту
این در اکنون هست اندر بار تو
Қимати ин дар надонад ҳечкас
قیمت این در نداند هیچکس
Ҷузи нафхати фӣаи ман рӯҳӣу бас
جز نفخت فیه من روحی و بس
Қимат дар ту ҳар дўъолм аст
قیمت در تو هر دوعالم است
Ҷавҳар мисли ту дар олам камаст
جوهر مثل تو در عالم کمست
Ҷавҳарии бас бениҳоят омадаст
جوهری بس بی نهایت آمدست
То абад беҳад ва ғоят омадаст
تا ابد بی حد و غایت آمدست
Ту зи дасти хеш осон дода
تو ز دست خویش آسان دادهٔ
Дар талаб бисёр ту ҷон дода
در طلب بسیار تو جان دادهٔ
Шоҳи дарии мар туро дод аз карам
شاه دری مر ترا داد از کرم
Гуми бкрдӣ боз дидӣ лоҷарам
گم بکردی باز دیدی لاجرم
Шоҳи андари оқибат борат диҳад
شاه اندر عاقبت بارت دهد
Миннати он низ ҳам худбар наад
منت آن نیز هم خودبر نهد
эй бидода ҷавҳар дар ройгон
ای بداده جوهر در رایگان
Ҷавҳари ту бенишон ва бо нишон
جوهر تو بی نشان و با نشان
Ҳаст ҷӯёии ту бисёре дарин
هست جویای تو بسیاری درین
То варои бидиҳии ту ин дар смин
تا ورا بدهی تو این در ثمین
Ҳар крои хоҳии диҳӣ дар асли кор
هر کرا خواهی دهی در اصل کار
Онгаҳе гўӣии ту ин дар гӯши дор
آنگهی گوئی تو این در گوش دار
Чунки бастанд дарози ту гум шавад
چونکه بستاند دراز تو گم شود
Ҳамчуи як қатра ки бо қулзум шавад
همچو یک قطره که با قلزم شود
Баъдази он дар роҳи ту гум мешавад
بعداز آن در راه تو گم میشود
Бо вуҷӯди ҷисми ҳам гум мешавад
با وجود جسم هم گم میشود
Дар кунад гум боз ёбад пеши ту
دُر کند گم باز یابد پیش تو
Гарчи бисёре буд ҳам пеши ту
گرچه بسیاری بود هم پیش تو
Ранҷ бояд барад то ганҷ оядат
رنج باید برد تا گنج آیدت
Ганҷ дар дасти ту беранҷ оядат
گنج در دست تو بی رنج آیدت
Ранҷ бояд барад то дармон буд
رنج باید برد تا درمان بود
Ҷони диҳии умеди ҳам ҷонон буд
جان دهی امید هم جانان بود
Ранҷ бе ҳади мибрм дар ҳар нафас
رنج بی حد میبرم در هر نفس
Як замони зини ранҷ фарёдам барис
یک زمان زین رنج فریادم برس
Ранҷи баради кӯии ту ранҷӣ хушаст
رنج برد کوی تو رنجی خوشست
Дарди ту дар кунҷи ҷон ганҷӣ хушаст
درد تو در کنج جان گنجی خوشست
Додеми дарӣ ва он гуми крдҳом
دادیم دری و آن گم کردهام
Хӯни дили андари талаби прхўрдҳом
خون دل اندر طلب پرخوردهام
Грмрои бор дигар ояд бадаст
گرمرا بار دگر آید بدست
Ҷони даҳум аз шавқу гирдами масти маст
جان دهم از شوق و گردم مست مست
Он нишони ҳам пеш зотат медиҳанд
آن نشان هم پیش ذاتت میدهند
Сӯрату маънӣ ҳаётат медиҳанд
صورت و معنی حیاتت میدهند
Боздиҳ аз рӯй бахшиш дар ман
بازده از روی بخشش در من
эй ту нури чашму рӯҳу ҷони тан
ای تو نور چشم و روح و جان تن
Боздиҳи он дар ки бахшедӣ нахуст
بازده آن در که بخشیدی نخست
То шавам бор дигар ман тундараст
تا شوم بار دگر من تندرست
Андарин раҳи зору ҳайрони мондҳом
اندرین ره زار و حیران ماندهام
Рӯзу шаб аз ишқи гирёни мондҳом
روز و شب از عشق گریان ماندهام
Дар ту меҷӯям дар аз дарёии ту
در تو میجویم دُر از دریای تو
АўФтодаҳи андарин савдои ту
اوفتاده اندرین سودای تو
Ҳам дарин бозор хоҳам гашти ман
هم درین بازار خواهم گشت من
То магар дар боз ёбам пари саман
تا مگر در باز یابم پر ثمن
Ҳам нишон дар марои дигари диҳӣ
هم نشان در مرا دیگر دهی
То шавад пайдои маро аз вай баӣ
تا شود پیدا مرا از وی بهی
Дар ту ҳар гуҳ ки бошад пеши ман
درّ تو هر گه که باشد پیش من
Марҳамӣ ёбад дигар ин риши ман
مرهمی یابد دگر این ریش من
Дар худро бози ҷӯ эй дил шуда
دُر خود را باز جو ای دل شده
Пой карда ҳар замон дар гул шуда
پای کرده هر زمان در گل شده
Бас ки худро чун чароғии сӯхтам
بس که خود را چون چراغی سوختم
Андарин савдо дилам афрӯхтам
اندرین سودا دلم افروختم
Хоҳам омад сӯии бозори ту ман
خواهم آمد سوی بازار تو من
То магар пайдо шавад дар бе сухан
تا مگر پیدا شود در بی سخن
Срсўии бозор ту хоҳам ниҳод
سرسوی بازار تو خواهم نهاد
Гиряу фарёди дрхўоҳми ниҳод
گریه و فریاد درخواهم نهاد
Ҳам назари афкани маро бар ҷону дил
هم نظر افکن مرا بر جان و دل
Пои ин бечора берун кун зи гул
پای این بیچاره بیرون کن ز گل
Дар ту ман бозҷӯем дар ту
در تو من بازجویم در تو
Ман талаб корам биҷӯем дар ту
من طلب کارم بجویم در تو
Дар ту дар қърдорндши нишон
در تو در قعردارندش نشان
Мерӯм андари талаби ман ҳар замон
میروم اندر طلب من هر زمان
Зинат дар он касе донад ки ӯ
زینت در آن کسی داند که او
Дар маъонӣ оварад ин гуфту гӯ
در معانی آورد این گفت و گو
Муштарӣ чун дид ӯро пеш дар
مشتری چون دید او را پیش در
Пас баҳои дар шавад зи он бештар
پس بهای در شود ز آن بیشتر
Чун талаби кори даройади муштарӣ
چون طلب کار درآید مشتری
Дар баҳои ӯ наад сар бар сиррӣ
در بهای او نهد سر بر سری
Ҳаркии он дархост ҷон додаш баҳо
هرکه آن درخواست جان دادش بها
Баъд аз он сар бар сарон додаш баҳо
بعد از آن سر بر سران دادش بها