Буд бечораи дилии маҷнӯн шуда

بود بیچاره دلی مجنون شده

Доимои шӯрида чун гардун шуда

دایماً شوریده چون گردون شده

Бинўоӣии муфлисии бечора

بینوائی مفلسی بیچارهٔ

Гашта ӯ аз хону мони овора

گشته او از خان و مان آوارهٔ

Нотавонии бедилӣ савдо зада

ناتوانی بیدلی سودا زده

Ҳар ду оламро бакул ӯ поздаҳ

هر دو عالم را بکل او پازده

Ошиқии хуш буду маҷнӯнии шигарф

عاشقی خوش بود و مجنونی شگرف

Ғарқаи деринаи ин баҳри жарф

غرقه دیرینه این بحر ژرف

Нур аз рӯйиши бгрдўни мишдӣ

نور از رویش بگردون میشدی

Ҳар замони ҳолаши дигаргуни мишдӣ

هر زمان حالش دگرگون میشدی

Буд як рӯзии давон дар шаҳр ӯ

بود یک روزی دوان در شهر او

Сӯии бозор ҷавоҳир рафт ӯ

سوی بازار جواهر رفت او

Дид онҷои гуҳи пар аз мардум шуда

دید آنجا گه پر از مردم شده

Ҳар яке баҳри матоъии омада

هر یکی بهر متاعی آمده

Дид онҷо ки басии ҷавҳари зи давр

دید آنجا که بسی جوهر ز دور

Ҳар як аз навъе дигар метофт нур

هر یک از نوعی دگر میتافت نور

Қимат ҳар ҷавҳарии чизе дигар

قیمت هر جوهری چیزی دگر

Буд дар ҳар ҷавҳари ангезӣ дигар

بود در هر جوهر انگیزی دگر

Пурбаҳо ва кам баҳо бар ҳасби ҳол

پربها و کم بها بر حسب حال

Мезаданд аз баҳри харҷии қилу қол

میزدند از بهر خرجی قیل و قال

Ҳар яке дргФту гўӣии омада

هر یکی درگفت و گوئی آمده

Ҳар яке дарҷасту ҷӯии омада

هر یکی درجست و جویی آمده

Кард девонаи баҳри сўӣии нигоҳ

کرد دیوانه بهر سوئی نگاه

Дид он халқони ҳамаи онҷо ӣгоҳ

دید آن خلقان همه آنجا یگاه

Аз фазойили маҷмаъӣ дигар бидид

از فضایل مجمعی دیگر بدید

Рафт онҷо ва дар онҷо бингаред

رفت آنجا و در آنجا بنگرید

Дар миёна дид пери ҷавҳарӣ

در میانه دید پیر جوهری

Дошт рўӣии ҳамчуи моҳу муштарӣ

داشت روئی همچو ماه و مشتری

Ҷавҳарӣ дар даст худ бигрифта буд

جوهری در دست خود بگرفته بود

Роҳ аз он савдо ҳама бигрифта буд

راه از آن سودا همه بگرفته بود

Бонг мезад баҳри ҷавҳари ҷавҳарӣ

بانگ میزد بهر جوهر جوهری

То шавад пайдои мар ӯро муштарӣ

تا شود پیدا مر او را مشتری

Гуфт ин ҷавҳар аз он подшост

گفت این جوهر از آن پادشاست

Қимати ин дар дар ин ҷои прбҳост

قیمت این دُر در این جا پربهاست

Кӣ тамаъ дорад ки ӯ инро хирад

کی طمع دارد که او این را خرد

Ҳарки ин бихаред онкаси ҷони барад

هرکه این بخرید آنکس جان برد

Мардумони онҷои ситодаи бишмор

مردمان آنجا ستاده بیشمار

Андари ани ҷавҳар ҳаме карданд нзор

اندر ان جوهر همی کردند نظار

Ҳечкас зон мардумон нахарид он

هیچکس زان مردمان نخرید آن

Марди девона чу худ бишунид он

مرد دیوانه چو خود بشنید آن

Дар миён ҷамъ омад дар хурӯш

در میان جمع آمد در خروش

Гуфт дар ман бингар эй ҷавҳари фуруш

گفت در من بنگر ای جوهر فروش

Ин баҳоии ҷавҳарат чанд омадаст

این بهای جوهرت چند آمدست

Кин чунин ин роҳ дарбанд омадаст

کاین چنین این راه دربند آمدست

Ҳечкас нахарид ин ман мехуррам

هیچکس نخرید این من میخرم

Ҳарчӣ ояд дар баҳояш медаҳум

هرچه آید در بهایش میدهم

Гуфт марди ҷавҳарӣ ёва магӯӣ

گفت مرد جوهری یاوه مگوی

Рӯй худ ҳаргизи бхок раҳ машавӣ

روی خود هرگز بخاک ره مشوی

Ту куҷо ва ин суханҳо аз куҷо

تو کجا و این سخنها از کجا

Ҳаст ин ҷавҳар аз он подшо

هست این جوهر از آن پادشا

Ту бирав варна лагади зи ӣнҷои хурӣ

تو برو ورنه لگد ز اینجا خوری

Гашти девона аз он пас ҷавҳарӣ

گشت دیوانه از آن پس جوهری

Гуфт як нони тиҳӣ ӯро диҳед

گفت یک نان تهی او را دهید

Аз ғами ин мард муфлис вораед

از غم این مرد مفلس وارهید

То шавад ӯ сайр аз ин гушнагӣ

تا شود او سیر از این گشنگی

Гуфт девона макун охири сегӣ

گفت دیوانه مکن آخر سگی

Гашти девонаи аҷоиб бе қарор

گشت دیوانه عجایب بی قرار

Дар миёни халқ ӯ бигирист зор

در میان خلق او بگریست زار

Гуфт охири ман чўоинҳоӣ дигар

گفت آخر من چواینهای دگر

Гум шавам монанди эшон бе хабар

گم شوم مانند ایشان بی خبر

Саъй бояд кард то ин низ ман

سعی باید کرد تا این نیز من

Ҷон фишонам чун надорам чизи ман

جان فشانم چون ندارم چیز من

Ҷавҳари султони бчнги орми дамӣ

جوهر سلطان بچنگ آرم دمی

Нест каси андари ҷаҳонами ҳамдамӣ

نیست کس اندر جهانم همدمی

Гарчи бисёре задандаш тозён

گرچه بسیاری زدندش تازیان

ӯ ниҳода буд ҷони андари миён

او نهاده بود جان اندر میان

Ҷавҳарии гуфто ки эй девонаи мард

جوهری گفتا که ای دیوانه مرد

Ин чаро кардӣ ва ин ҳаргиз ки кард

این چرا کردی و این هرگز که کرد

Он касе бояд ки ин бастанд ӯ

آن کسی باید که این بستاند او

Кӯи зи молу зари басии бФшонд ӯ

کو ز مال و زر بسی بفشاند او

Дар ҷаҳони чизеи надорӣ эй заъиф

در جهان چیزی نداری ای ضعیف

Аз куҷо ҳосил шавад дарии латиф

از کجا حاصل شود دری لطیف

Ҷавҳари шаҳ аз куҷо ҳосил шавад

جوهر شه از کجا حاصل شود

ё касе ҳамчун ту зин бедил шавад

یا کسی همچون تو زین بیدل شود

Ин хабари ногуҳи басӯи шоҳ шуд

این خبر ناگه بسوی شاه شد

Шоҳ аз он аҳволи дил огоҳ шуд

شاه از آن احوال دل آگاه شد

Марди бФрстоди кӯро оваред

مرد بفرستاد کو را آورید

Муштарии шоҳро мибнгрид

مشتری شاه را میبنگرید

Шаш кас омад мардро андари талаб

شش کس آمد مرد را اندر طلب

Чор кас карданд ҷонаши пртъб

چار کس کردند جانش پرتعب

Бишморш лат заданд онҷоигоаҳ

بیشمارش لت زدند آنجایگاه

Пас кашонаш овареданд назд шоҳ

پس کشانش آوریدند نزد شاه

Марди девона чу пеш шоҳ шуд

مرد دیوانه چو پیش شاه شد

Шоҳи ҳам аз роз ӯ огоҳ шуд

شاه هم از راز او آگاه شد

Дид дарвешии заъифии нотавон

دید درویشی ضعیفی ناتوان

Бедилии ҳайрону муштии устихон

بیدلی حیران و مشتی استخوان

Ҷумлаи сар то қадами маҷрӯҳ буд

جملهٔ سر تا قدم مجروح بود

Сӯратии номонда яъне рӯҳ буд

صورتی نامانده یعنی روح بود

Ҷавҳарии андари ҷунуни маҷнӯн шуда

جوهری اندر جنون مجنون شده

Аз паии ҷавҳари дилаши пурхӯн шуда

از پی جوهر دلش پرخون شده

Ишқи ҷавҳар аз дилаши бардаи қарор

عشق جوهر از دلش برده قرار

Тани заъифу дили наҳиф ва ҷон назор

تن ضعیف و دل نحیف و جان نزار

Зери поиши чархи гардуни паст буд

زیر پایش چرخ گردون پست بود

Дар ғами ҷавҳар на нест ва ҳаст буд

در غم جوهر نه نیست و هست بود

Пой то сари айни рсўоӣии бад ӯ

پای تا سر عین رسوائی بد او

Дар ҷунуни ишқи шидоӣии бад ӯ

در جنون عشق شیدائی بد او

Шоҳ чун ӯро бидид ва бингаред

شاه چون او را بدید و بنگرید

Аз ғам ӯ ҷони шаҳ андар дамид

از غم او جان شه اندر دمید

Шоҳ чун дарвешро дидаш бағам

شاه چون درویش را دیدش بغم

Шоҳи маънӣ буд гуфташ лоҷарам

شاه معنی بود گفتش لاجرم

Гуфт эй дарвеши дурандеши ман

گفت ای درویش دوراندیش من

Даъвии ин роз кардӣ пеши ман

دعوی این راز کردی پیش من

Дар ҷароҳати дидаи чандини ҷафо

در جراحت دیدهٔ چندین جفا

Аз барои ҷавҳарии бас бе баҳо

از برای جوهری بس بی بها

Ман харидорӣ чу ту михўостм

من خریداری چو تو میخواستم

Муштарӣ ҳамчун тўӣии михўостм

مشتری همچون توئی میخواستم

Рост баргӯгар ту марди ростӣ

راست برگو گر تو مرد راستی

То азин ҷавҳар чаҳ маънии хостӣ

تا ازین جوهر چه معنی خواستی

Ҷавҳарии кони кас харидораш набӯд

جوهری کان کس خریدارش نبود

Ту талаб кардӣ дринти сар чаҳ буд

تو طلب کردی درینت سر چه بود

Ҷавҳари ман чанд кас мехостанд

جوهر من چند کس میخواستند

Рўбсӣ дар пеши миоростнд

روبسی در پیش میآراستند

Сад ҳазорон ҷон бад-ӣн карда фано

صد هزاران جان بدین کرده فنا

То магар аз шоҳ ояд иқтидо

تا مگر از شاه آید اقتدا

Ҷони худ эсор ҷавҳар кардаанд

جان خود ایثار جوهر کردهاند

Ин чунин ҷавҳар на осон бардаанд

این چنین جوهر نه آسان بردهاند

Ҳарки даъвӣ кард омад пеши ман

هرکه دعوی کرد آمد پیش من

Аввалаш бояд бхўрдни неши ман

اولش باید بخوردن نیش من

Ҳар ки даъвӣ кард маънӣ боядаш

هر که دعوی کرد معنی بایدش

То дар маънии бакули бгшоидш

تا در معنی بکل بگشایدش

Ҳарки даъвӣ кард бояд ҷонаш дод

هرکه دعوی کرد باید جانش داد

Ҷони бшкронаҳи миён бояд ниҳод

جان بشکرانه میان باید نهاد

Ҳар ки даъвӣ мекунад аз ҷавҳарам

هر که دعوی میکند از جوهرم

Ман азин гуфтори худ мингзрм

من ازین گفتار خود مینگذرم

Ҳар ки даъвӣ карду ҷавҳар хост кард

هر که دعوی کرد و جوهر خواست کرد

Кори худ зини шеваи аввал рост кард

کار خود زین شیوه اول راست کرد

Ҳар ки ҷавҳари хост ӯ худ бугзарад

هر که جوهر خواست او خود بگذرد

То бакулӣ ӯ зи ҷавҳари бархӯрд

تا بکلی او ز جوهر برخورد

Ҳар ки ҷавҳар хост бурдор ояд ӯ

هر که جوهر خواست بردار آید او

То ки ҷинатро сазовор ояд ӯ

تا که جنّت را سزاوار آید او

Ҷавҳари маънии агрдории қабул

جوهر معنی اگرداری قبول

Чанд хоҳӣ буд охири бўолФзўл

چند خواهی بود آخر بوالفضول

Ҷавҳар маънӣ набад бе қӣматӣ

جوهر معنی نبد بی قیمتی

То куҷои ёбии ту дар бе қӣматӣ

تا کجا یابی تو در بی قیمتی

Ҷавҳар шаҳ гашта ту хостор

جوهر شه گشتهٔ تو خواستار

Зуд бояд худ туро кардан бидор

زود باید خود ترا کردن بدار

Гар ту ҷавҳар аз шаҳи ҷони хостӣ

گر تو جوهر از شه جان خواستی

Кори худ дар ҳар ду кун оростӣ

کار خود در هر دو کون آراستی

Гар ту ҷавҳар ёфтӣ аз пеши шоҳ

گر تو جوهر یافتی از پیش شاه

Бигузарӣ аз кун ва бошӣ фарқи моҳ

بگذری از کون و باشی فرق ماه

Гар ту ҷавҳари пеши шаҳи дарёфтӣ

گر تو جوهر پیش شه دریافتی

Ин замон бар сӯй куштан тофтӣ

این زمان بر سوی کشتن تافتی

Ҷони худ андари миён на баҳр ӯ

جان خود اندر میان نه بهر او

Чанд бошӣ пеши шаҳ дар гуфту гӯ

چند باشی پیش شه در گفت و گو

Беш азин даъвӣ ҳушёрӣ макун

بیش ازین دعوی هشیاری مکن

Баъд азин гуфтӣ миФзо дар сухан

بعد ازین گفتی میفزا در سخن

Зуди сӯии дори шӯ то бенгарӣ

زود سوی دار شو تا بنگری

Ҷавҳарӣ каз ҳар ду олами бартарӣ

جوهری کز هر دو عالم برتری

Зуди сӯии дори шӯ эй бе қадам

زود سوی دار شو ای بی قدم

То бибинӣ ин вуҷӯдат бо адам

تا ببینی این وجودت با عدم

Ҳар ду яксон гашта дрзоти сифот

هر دو یکسان گشته درذات صفات

Чун кунам ин домани ин соъати сифот

چون کنم این دامن این ساعت صفات

Ҷавҳарии бинии зъолм бе нишон

جوهری بینی زعالم بی نشان

Аввалин вохрини ҳам бе нишон

اولین وآخرین هم بی نشان

Ҷавҳарии бинии аҷоиб дар нафас

جوهری بینی عجایب در نفس

Ҳар ду олам нест шуд зини дастрас

هر دو عالم نیست شد زین دسترس

Нест касро сӯии ин ҷавҳари раҳе

نیست کس را سوی این جوهر رهی

То биёбад кули ҷавҳари ногуҳӣ

تا بیابد کل جوهر ناگهی

Ҷон бидиҳ аз ишқи ҷавҳари ин замон

جان بده از عشق جوهر این زمان

Тотрои ҷавҳар буд он ройгон

تاترا جوهر بود آن رایگان

Ҷон бидиҳ то ҷавҳарат ҳосил шавад

جان بده تا جوهرت حاصل شود

Венаи дили андари ҷавҳарат восил шавад

وین دل اندر جوهرت واصل شود

эй зи ишқи ҷавҳари худ бе қарор

ای ز عشق جوهر خود بی قرار

Доимои андари қарории биқрор

دایما اندر قراری بیقرار

Ин чунин аз ишқи ҷавҳари сарнигӯн

این چنین از عشق جوهر سرنگون

АўФтодаҳ дар миёни хоку хӯн

اوفتاده در میان خاک و خون

Аз камоли сар ӯ огоҳи шӯ

از کمال سرّ او آگاه شو

Бар сари роҳии дамӣ дар роҳи шӯ

بر سر راهی دمی در راه شو

Сӯии бозор замона кун гузар

سوی بازار زمانه کن گذر

Хуши ҳамеи рӯ то магари бинии асар

خوش همی رو تا مگر بینی اثر

Ҷавҳариро андарин бозори байн

جوهری را اندرین بازار بین

Ҷумлаи дилҳоро аз он бозори байн

جمله دلها را از آن بازار بین

Ҷавҳари ишқат назар дорад ниҳон

جوهر عشقت نظر دارد نهان

То бибинӣ кини ҳамаи халқи ҷаҳон

تا ببینی کین همه خلق جهان

Ҷавҳари ишқат назар кун як дамӣ

جوهر عشقت نظر کن یک دمی

Гирди он устодаи бинии олимӣ

گرد آن استاده بینی عالمی

Олимии бинӣ дар он ҷавҳари нигоҳ

عالمی بینی در آن جوهر نگاه

Мекунад онро бшидоӣии нигоҳ

میکند آن را بشیدائی نگاه

То магари ин ҷавҳарам ҳосил кунанд

تا مگر این جوهرم حاصل کنند

Хештан дар рӯй ман восил кунанд

خویشتن در روی من واصل کنند

То магар ҷавҳар фитад дардасти шан

تا مگر جوهر فتد دردست شان

Ин чунин сайдӣ фитад дар шасташон

این چنین صیدی فتد در شستشان

Чанд соласт то ки ин ҷавҳари зи ман

چند سال است تا که این جوهر ز من

Хостанд ӯро ҳамаи шоҳони зи ман

خواستند او را همه شاهان ز من

Ҷавҳарии инро куҷо донад баҳо

جوهری این را کجا داند بها

Ман ҳаме донам ки чист инро баҳо

من همی دانم که چیست این را بها

Ту намайдонӣ ки ман аз баҳри ин

تو نمیدانی که من از بهر این

Чанд касро кштҳом бар қаҳри ин

چند کس را کشتهام بر قهر این

Ҳар ки ин ҷавҳари зи ман дархост кард

هر که این جوهر ز من درخواست کرد

Аз сари ҷон ҷаҳон бархест кард

از سر جان جهان برخاست کرد

Ҳаркии ин ҷавҳари з ман дорад талаб

هرکه این جوهر ز من دارد طلب

Пеш ман ояд зи аввал дар тъб

پیش من آید ز اول در تعب

Гар чунон кӯи мард раҳ бошад дарин

گر چنان کو مرد ره باشد درین

Ин яке ошиқ буд бар ростин

این یکی عاشق بود بر راستین

Ҷавҳари ман роз ман хоҳад бҷон

جوهر من راز من خواهد بجان

То биёбад ӯ магари ҷавҳари ниҳон

تا بیابد او مگر جوهر نهان

Гар бҷон ҷавҳар шавад ӯ хостор

گر بجان جوهر شود او خواستار

Сари ҷавҳар бас кунад ӯ ошкор

سرّ جوهر بس کند او آشکار

Ман бадасти ҷавҳарӣ зон дода ам

من بدست جوهری زان داده ام

Ишқи худ зини рози худ бигушода ам

عشق خود زین راز خود بگشاده ام

То ба бозор замона оваранд

تا به بازار زمانه آورند

Ҳар касе бар нақш ҷавҳар бингаранд

هر کسی بر نقش جوهر بنگرند

Ҷавҳарӣ онро кунад бар ҷони баҳо

جوهری آنرا کند بر جان بها

Гар биёбад муштарӣ накунад раҳо

گر بیابد مشتری نکند رها

Ҷавҳари ман байнҳоят омадаст

جوهر من بینهایت آمدست

То абади биҳд ва ғоят омадаст

تا ابد بیحد و غایت آمدست

Ҷавҳарии инро чу дар бозор кард

جوهری این را چو در بازار کرد

Баси дилу ҷонро ки ӯ аисоркрд

بس دل و جان را که او ایثارکرد

Ҳеҷ халқии муштарии инро набӯд

هیچ خلقی مشتری این را نبود

Ин сухани ҷузи мард раҳ натавон шунӯд

این سخن جز مرد ره نتوان شنود

Ту зи баҳр чаҳ харидор омадӣ

تو ز بهر چه خریدار آمدی

Муштарии инро падедор омадӣ

مشتری این را پدیدار آمدی

Аз куҷои ин сари ман дарёфтӣ

از کجا این سر من دریافتی

Андарин асрор чун бишитофтӣ

اندرین اسرار چون بشتافتی

Зини суоли ман ҷавобии бозгуӣ

زین سئوال من جوابی بازگوی

Тонгрдди мари туро фитна биравӣ

تانگردد مر ترا فتنه بروی

Гуфт он девонаи мард бо адаб

گفت آن دیوانه مرد با ادب

Ман чу ту эй шоҳ будам дар аҷаб

من چو تو ای شاه بودم در عجب

Бар сари ин ҷавҳарат ҷонам расед

بر سر این جوهرت جانم رسید

Ногаҳони инро дарин бозор дид

ناگهان این را درین بازار دید

Азми ҷавҳари доштами ман дар азал

عزم جوهر داشتم من در ازل

Ҷони худро зин надорам дар ҳиял

جان خود را زین ندارم در حیل

Ҷавҳаратро ман бадастами муштарӣ

جوهرت را من بدستم مشتری

Ҷавҳариро ҳам тўӣӣ чун бенгарӣ

جوهری را هم توئی چون بنگری

Ҷавҳаратро ман харидори омадам

جوهرت را من خریدار آمدم

Аз пай ҷустан ба бозори омадам

از پی جستن به بازار آمدم

Зар надорам мол дунё нестам

زر ندارم مال دنیا نیستم

Дар талабкорӣ уқбо нестам

در طلبکاری عقبی نیستم

Дар талаби кории ҷонони омадам

در طلب کاری جانان آمدم

Дар харидорӣ бад-инсон омадам

در خریداری بدینسان آمدم

Ҳечкас ин меҳнат ва хорӣ надид

هیچکس این محنت و خواری ندید

Ончии имрӯзи ин бҷон ман расед

آنچه امروز این بجان من رسید

Халқи моро сарзаниш карданд азин

خلق ما را سرزنش کردند ازین

Лек тавфиқаст шоҳои андарин

لیک توفیقست شاها اندرین

Ончии ту доне ки дарёбад бакул

آنچه تو دانی که دریابد بکل

Ҳарки бошад дар бен асрори кул

هرکه باشد در بُن اسرار کل

Муштарӣами муштарӣами муштарӣ

مشتریم مشتریم مشتری

Зар надорам ҷони ниҳодам бар сиррӣ

زر ندارم جان نهادم بر سری

Менуҳум гар мекунӣ аз ман қабул

مینهم گر میکنی از من قبول

То чаҳ Фрмоӣии дарин эй бо усӯл

تا چه فرمائی درین ای با اصول

Ҷавҳарии тугар маро хоҳӣ бидод

جوهری تو گر مرا خواهی بداد

Тоҷ бар фарқи гадои хоҳии ниҳод

تاج بر فرق گدا خواهی نهاد

Подшоҳони мар гадоён нашкананд

پادشاهان مر گدایان نشکنند

Бали гадоёнро зхўд хуррам кунанд

بل گدایان را زخود خرم کنند

Подшоҳони ҷаҳон то бӯда анд

پادشاهان جهان تا بوده اند

Ҷон ва дилҳоро зи худ осӯда анд

جان و دلها را ز خود آسوده اند

Подшоҳони зери дастонро брҳм

پادشاهان زیر دستان را برحم

Бахшишӣ биравӣ кунанд аз рӯй раҳм

بخششی بروی کنند از روی رحم

Гар ту имрӯзами бҷон раҳмӣ кунӣ

گر تو امروزم بجان رحمی کنی

Ранҷу андӯҳами ту аз дили бркнӣ

رنج و اندوهم تو از دل برکنی

Сари ниҳодам дар миён бархезу рӯ

سر نهادم در میان برخیز و رو

Беш азин бо ман чунин мстизи врў

بیش ازین با من چنین مستیز ورو

Сар бару ҷавҳари марои даҳ ин замон

سر بر و جوهر مرا ده این زمان

То кунам ҳосили муроди худ зи ҷон

تا کنم حاصل مراد خود ز جان

Шоҳ бо ӯ гуфт эй марди асир

شاه با او گفت ای مرد اسیر

Ин сухан аз ту аҷаб дидам фақир

این سخن از تو عجب دیدم فقیر

Чун сари ту ман буридам дар ҷаҳон

چون سر تو من بریدم در جهان

Кӣ ту ҷавҳари бози бинӣ дар аён

کی تو جوهر باز بینی در عیان

Гуфт шоҳои ин сухан бо ман магӯӣ

گفت شاها این سخن با من مگوی

Беш азин озори бечораи мҷўӣ

بیش ازین آزار بیچاره مجوی

Кам макун моро дарин майдони хок

کم مکن ما را درین میدان خاک

Зонка мокрдими ҷони худ ҳалок

زانکه ماکردیم جان خود هلاک

Зиндагии худ дилам дар марг дид

زندگی خود دلم در مرگ دید

Ҷони ман куллӣ дар онҷо барг дид

جان من کلی در آنجا برگ دید

Ҳарчӣ будам тарк кардам дар ҳалок

هرچه بودم ترک کردم در هلاک

Аз ҳалок худ надорам ҳеҷ бок

از هلاک خود ندارم هیچ باک

Ман зи баҳр он кунам инро талаб

من ز بهر آن کنم این را طلب

То касе инро набошад дар талаб

تا کسی این را نباشد در طلب

Ҳаркии ин ҷавҳар талабкор омадаст

هرکه این جوهر طلبکار آمدست

Аввалаши манзил сардор омадаст

اولش منزل سردار آمدست

Ҷавҳари ту онкӣ дорад дӯсташ

جوهر تو آنکه دارد دوستش

Мағз бояд бад на ҷисму пӯсташ

مغز باید بد نه جسم و پوستش

Мағз дорам на чу эшон пӯстам

مغز دارم نه چو ایشان پوستم

Шоҳи олами дон ки ҷавҳари дӯстам

شاه عالم دان که جوهر دوستم

Қадар ӯ ҷавҳар ту майдонӣ ва ман

قدر او جوهر تو میدانی و من

Беш азин дигар чаро гӯям сухан

بیش ازین دیگر چرا گویم سخن

Шоҳ гуфташ ҳам сари худ гиру рӯ

شاه گفتش هم سر خود گیر و رو

Ончӣ худ гуфтӣ зи худ ҳам мешинав

آنچه خود گفتی ز خود هم میشنو

Гуфт шоҳои ин сухани борӣ з чист

گفت شاها این سخن باری ز چیست

Ин сухан аз баҳри мо ё баҳр кист

این سخن از بهر ما یا بهر کیست

Сар равад бар бод ва онгаҳ ман рӯм

سر رود بر باد و آنگه من روم

Зини сухани борӣ ҷавобӣ бишинавам

زین سخن باری جوابی بشنوم

Шоҳи гуфтои ман чунин гуфтам бтў

شاه گفتا من چنین گفتم بتو

Дар ин маънии чунин сифтами бтў

درّ این معنی چنین سفتم بتو

Зирдорт рафт бояд ин замон

زیردارت رفت باید این زمان

Пас бшкронаҳ наҳй ҷон дар миён

پس بشکرانه نهی جان در میان

Аз сар худ бигузар ва ҷавҳар биёб

از سر خود بگذر و جوهر بیاب

Ончии миҷўӣии ту аз ҷавҳар биёб

آنچه میجوئی تو از جوهر بیاب

Сари ҷавҳари он замон дарёб ту

سرّ جوهر آن زمان دریاب تو

Беш азин андари сухани мштоби ту

بیش ازین اندر سخن مشتاب تو

Гуфт дарвеши он замони к-эии шаҳриёр

گفت درویش آن زمان کای شهریار

Зуд фармо то барандам сӯии дор

زود فرما تا برندم سوی دار

Тоқат ҷонам намонад аз гуфт ин

طاقت جانم نماند از گفت این

Аз гумон оем магари сӯии яқин

از گمان آیم مگر سوی یقین

Шоҳи гуфтои ҳоҷибони хеш ро

شاه گفتا حاجبان خویش را

Зуд ҷаллодӣ бихон дарвеш ро

زود جلادی بخوان درویش را

Зуд бошед ва ббозорш бурид

زود باشید و ببازارش برید

Онгаҳе ӯро абрдорш кашид

آنگهی او را ابردارش کشید

То касе дигар набошад муштарӣ

تا کسی دیگر نباشد مشتری

Зонка ин дарвеш шуд неки ахтарӣ

زانکه این درویش شد نیک اختری

Ин з асрор манаст огоҳу бас

این ز اسرار منست آگاه و بس

Чун шавад ҳаргиз касе дар роҳи бас

چون شود هرگز کسی در راه بس

Ин кунун асрор ман дарёфтаст

این کنون اسرار من دریافتست

Пас сӯии куштан чунин бишитофтаст

پس سوی کشتن چنین بشتافتست

Сари ман онгаҳ бидонад аз ҷаҳон

سرّ من آنگه بداند از جهان

Кӯ расад аз ҷони худ куллӣ бҷон

کو رسد از جان خود کلّی بجان

Ҷони худ дар бози андари роҳ ӯ

جان خود در باز اندر راه او

То шӯии шоистаи даргоҳ ӯ

تا شوی شایستهٔ درگاه او

Ҷони худ дар роҳ ӯ қурбон кунад

جان خود در راه او قربان کند

Рӯй андари ҷавҳар тобон кунад

روی اندر جوهر تابان کند

Оқибати дарвеши бурданди пеши дор

عاقبت درویش بردند پیش دار

Шаҳ аҷоиб монад аз он аҳволи кор

شه عجایب ماند از آن احوال کار

Халқи олами грдони дарвеш буд

خلق عالم گردآن درویش بود

Гарчи ӯ мискини дилу длриш буд

گرچه او مسکین دل و دلریش بود

Роз ӯро кард бар худ ошкор

راز او را کرد بر خود آشکار

Баъд аз он ӯ ошиқ омад пеши дор

بعد از آن او عاشق آمد پیش دار

Омада бар расми ишқи хештан

آمده بر رسم عشق خویشتن

Кард эсор аз миёнаи ҷону тан

کرد ایثار از میانه جان و تن

Сари ҷавҳар аз шаҳ ӯ дарёфта

سرّ جوهر از شه او دریافته

Аз барои ӯ бакул бишитофта

از برای او بکل بشتافته

Куштан худ кард зон рӯи ихтиёр

کشتن خود کرد زان رو اختیار

Кам фитад зини гӯнаи ошиқи зердор

کم فتد زین گونه عاشق زیردار

Кам фитад зини гӯнаи соҳиби давлатӣ

کم فتد زین گونه صاحب دولتی

Дар миёни ишқи ҷонони қрбтӣ

در میان عشق جانان قربتی

Гар биёеи ҷавҳар ӯ ошиқӣ

گر بیایی جوهر او عاشقی

Дар камоли ишқи ҷонони лоиқӣ

در کمال عشق جانان لایقی

Ёфта ҷон дар ниҳода дар миён

یافته جان در نهاده در میان

Тарк карда ӯ бакулии ҷисму ҷон

ترک کرده او بکلی جسم و جان

Менадонам давлатии зин беш ман

میندانم دولتی زین بیش من

Васфи ин ҳаргиз нагуфта ҳеҷ тан

وصف این هرگز نگفته هیچ تن

Чун бзир дор омад он асир

چون بزیر دار آمد آن اسیر

Ҷамъи гаштанди халқ ҳар ҷоӣии касӣр

جمع گشتند خلق هر جائی کثیر

Ҷумлагӣ аз баҳр аўдр гуфту гӯй

جملگی از بهر اودر گفت و گوی

Омада ҳар кас дар онҷои ҷусту ҷӯй

آمده هر کس در آنجا جست و جوی

Ногаҳони дарвеш зердор шуд

ناگهان درویش زیردار شد

Он замони онҷои брхўр дор шуд

آن زمان آنجای برخور دار شد

Чунки он дарвеши мард роҳ шуд

چونکه آن درویش مرد راه شد

Бедил ва бе сабри пеш шоҳ шуд

بی دل و بی صبر پیش شاه شد

Пеши шоҳи омдзминро бӯса дод

پیش شاه آمدزمین را بوسه داد

Даст ӯ бар даст дигар барниҳод

دست او بر دست دیگر برنهاد

Шоҳро гуфтои марои ту ҷисми вҷон

شاه را گفتا مرا تو جسم وجان

Зуд бош аз гуфт халқам вораҳон

زود باش از گفت خلقم وارهان

эй бтўи нури дилами рахшон шуда

ای بتو نور دلم رخشان شده

эй чу моҳи андари дилами тобон шуда

ای چو ماه اندر دلم تابان شده

Вораҳон мороу ҷавҳари даҳ бмн

وارهان ما را و جوهر ده بمن

То нагӯям баъди азин ман мо ва ман

تا نگویم بعد ازین من ما و من

Вораҳон бечораро аз гуфт халқ

وارهان بیچاره را از گفت خلق

Зонка ҷон ман расед ӣнҷои бҳлқ

زانکه جان من رسید اینجا بحلق

Вораҳон моро ту аз ҷаври фироқ

وارهان ما را تو از جور فراق

Дар миёна ман шудам бар иштиёқ

در میانه من شدم بر اشتیاق

Вораҳон гар мекунӣ бехи танам

وارهان گر میکنی بیخ تنم

Ҷавҳар аслӣ бидиҳ ту равшанам

جوهر اصلی بده تو روشنم

Шоҳ аз болой асб омад нишеб

شاه از بالای اسب آمد نشیب

Теғи андари даст бо саҳму наҳиф

تیغ اندر دست با سهم و نهیب

Дасти он дарвеш бигирифт ва бибаст

دست آن درویش بگرفت و ببست

Номуроди онҷои бакулӣ дар шикаст

نامراد آنجا بکلی در شکست

Бар сари поиши нишонди онҷоигоаҳ

بر سر پایش نشاند آنجایگاه

Теғ муҳкам кард онгаҳ тези шоҳ

تیغ محکم کرد آنگه تیز شاه

Зуди он дарвешро бар пои нишонд

زود آن درویش را بر پا نشاند

Гирд ӯ баргашт то дар вай баранд

گرد او برگشت تا در وی براند

Чун ки он дарвеш шуд таслими шоҳ

چون که آن درویش شد تسلیم شاه

Ногаҳон омад аноят дар паноҳ

ناگهان آمد عنایت در پناه

Аз сӯии ҳазрати ҳидоят дар расед

از سوی حضرت هدایت در رسید

Шавқ ӯ беҳаду ғоят дар расед

شوق او بی حد و غایت در رسید

Шоҳи шамшер онгаҳе бар ҳам шикаст

شاه شمشیر آنگهی بر هم شکست

Ногаҳон шамшер бификанад ӯ зи даст

ناگهان شمشیر بفکند او ز دست

Даст ӯ бикшоду чашмаш бӯса дод

دست او بگشاد و چشمش بوسه داد

Тоҷи худ онгоҳ бар фарқаши ниҳод

تاج خود آنگاه بر فرقش نهاد

Рӯй худ бар пой ӯ молида зор

روی خود بر پای او مالید زار

Хуш хушӣ бигирист шоҳи номдор

خوش خوشی بگریست شاه نامدار

Халъат беҳад бубахшед он замон

خلعت بی حد ببخشید آن زمان

Ҳам бубахшед ӯ ҳама бар мардумон

هم ببخشید او همه بر مردمان

Зари вдру неъматаш бар фарқи рехт

زرّ ودرّ و نعمتش بر فرق ریخت

Ҳар замон аз бори дигари ғарқи рехт

هر زمان از بار دیگر غرق ریخت

Ҳарчӣ шаҳ ӯро бидодӣ беш ва кам

هرچه شه او را بدادی بیش و کم

Қисм кардӣ ӯ бамурдам лоҷарам

قسم کردی او بمردم لاجرم

Шоҳ шуд онгоҳи сӯии боргоҳ

شاه شد آنگاه سوی بارگاه

Бар сари тахташи нишонди онгоҳи шоҳ

بر سر تختش نشاند آنگاه شاه

Шоҳи пеш ӯ ситода онгаҳе

شاه پیش او ستاده آنگهی

Гуфт эй ҷону ҷаҳонами ту шаҳӣ

گفت ای جان و جهانم تو شهی

Шоҳи ин тахту мамолик ту шудӣ

شاه این تخت و ممالک تو شدی

Шоҳи ин давру замонаи ту бадӣ

شاه این دور و زمانه تو بُدی

Гуфт то ҷавҳар биовараданд боз

گفت تا جوهر بیاوردند باز

Шоҳи дасти худ бикрад онгаҳ дароз

شاه دست خود بکرد آنگه دراز

Ҷавҳар онгаҳ шаҳи бадаст худ гирифт

جوهر آنگه شه بدست خود گرفت

Дар кафи дасташи ниҳоди андари шигифт

در کف دستش نهاد اندر شگفت

Гуфт моро ҳеҷ дигари пеши азин

گفت ما را هیچ دیگر پیش ازین

Дар хазона нест ҷавҳар беш азин

در خزانه نیست جوهر بیش ازین

Ҷавҳари он тест ва ман он туам

جوهر آن تست و من آن توام

Ту шаҳӣ ва ман бФрмони туам

تو شهی و من بفرمان توام

Ҷавҳари он ту мамолики он ту

جوهر آن تو ممالک آن تو

Шаҳриёри ин лаҳза дар фармони ту

شهریار این لحظه در فرمان تو

Ҷавҳари он тесту малику моли ҳам

جوهر آن تست و ملک و مال هم

Ин замони он ту шуд кули лоҷарам

این زمان آن تو شد کل لاجرم

Ҳарки ӯ дар пеш шоҳ ояд қабул

هرکه او در پیش شاه آید قبول

ӯ шавад дар ишқи кули соҳиби қабул

او شود در عشق کل صاحب قبول

Ҳар ки аз ҷону ҷаҳону дили гузашт

هر که از جان و جهان و دل گذشت

Шоҳ ӯ родри замони восили бгшт

شاه او رادر زمان واصل بگشت

Ҳаркии соҳиби давлат ҳар дўҷҳонст

هرکه صاحب دولت هر دوجهانست

Дар назари гоҳи худованди аўнҳонст

در نظر گاه خداوند اونهانست

Даргузашт аз буд ва аз нобӯду ҷон

درگذشت از بود و از نابود و جان

Бо зиён ҷисм кард ӯ суди ҷон

با زیان جسم کرد او سود جان

Ҳар ки ӯро шоҳи онҷо ъз диҳад

هر که او را شاه آنجا عز دهد

Ҳамчуи ъз ӯ касе ҳаргиз диҳад ?

همچو عزّ او کسی هرگز دهد؟

Ҳар ки онҷои пеши шаҳ давлат гирифт

هر که آنجا پیش شه دولت گرفت

Баъд аз он дар пеши ҷон иззат гирифт

بعد از آن در پیش جان عزّت گرفت

эй туро ҳар лаҳзаи ранҷии бештар

ای ترا هر لحظه رنجی بیشتر

Чндхўоҳӣ хӯрд бар ҷони нештар

چندخواهی خورد بر جان نیشتر

Нештар борӣ сбкбораҳ бихӯр

نیشتر باری سبکباره بخور

Онгаҳе куллӣ бикбораҳи бабр

آنگهی کلّی بیکباره ببر

Гар туро ҷавҳар набошад пеши шоҳ

گر ترا جوهر نباشد پیش شاه

Кӣ туоне кард дар рӯйиши нигоҳ

کی توانی کرد در رویش نگاه

Ҷавҳари худ бози ҷӯ аз пеши шоҳ

جوهر خود باز جو از پیش شاه

То туро ҷавҳар диҳад онҷоигоаҳ

تا ترا جوهر دهد آنجایگاه

Ҷавҳарӣ бидиҳад ки дар рӯй ҷаҳон

جوهری بدهد که در روی جهان

Ҳамчунон ҷавҳар на бинад каси аён

همچنان جوهر نه بیند کس عیان

Ҷавҳар шоҳат кунад хизмат ба пеш

جوهر شاهت کند خدمت به پیش

Бозёбии ҷавҳари онҷо беш беш

بازیابی جوهر آنجا بیش بیش

Ҷавҳарӣ каз баҳри Лоҳутӣ буд

جوهری کز بحر لاهوتی بود

Он турои пайвастаи носутӣ буд

آن ترا پیوسته ناسوتی بود

Шоҳи дунёгар вафодорӣ кунад

شاه دنیا گر وفاداری کند

Икдмии дигар гирифторӣ кунад

یکدمی دیگر گرفتاری کند

Шоҳи олами мари туро дар дил намӯд

شاه عالم مر ترا در دل نمود

Рӯй худ дар ҷони ту дар гул намӯд

روی خود در جان تو در گل نمود

Шоҳи ҷавҳар дар дилат гашта муқӣм

شاه جوهر در دلت گشته مقیم

Ту чунин афтодаи ӣнҷо эй сқим

تو چنین افتاده اینجا ای سقیم

Шоҳу ҷавҳари мари туро ҳосил шудаст

شاه و جوهر مر ترا حاصل شدست

Зини ҷаҳони роҳи ту зон восил шудаст

زین جهان راه تو زان واصل شدست

Чанд бошӣ бар тану бурҷони хеш

چند باشی بر تن و برجان خویش

Беш азин манишин ту саргардони хеш

بیش ازین منشین تو سرگردان خویش

Чанд ларзии ту барин сӯрат кунун

چند لرزی تو برین صورت کنون

Кӣ туоне гашти ҳаргизи зуфунун

کی توانی گشت هرگز ذوفنون

Ҷавҳари ишқаш чу дар бозор кард

جوهر عشقش چو در بازار کرد

Ҳарки хоҳад ҷон барон эсор кард

هرکه خواهد جان بران ایثار کرد

Ҷавҳари ишқаш аҷоиб ҷавҳараст

جوهر عشقش عجایب جوهرست

Қимати он аз ду олам бартараст

قیمت آن از دو عالم برترست

Ҷавҳари ишқаш касе бишнохтаст

جوهر عشقش کسی بشناختست

Кини ду оламро бакули дрбохтст

کین دو عالم را بکل درباختست

Ҷавҳари ишқаш касе ҳосил кунад

جوهر عشقش کسی حاصل کند

Кӯи дарин олами таниш бедил кунад

کو درین عالم تنش بیدل کند

Тарк ҷон гирад бҷўҳр дар расад

ترک جان گیرد بجوهر در رسد

Чун з худ бигузашт дар ҷавҳар расад

چون ز خود بگذشت در جوهر رسد

Ҳарки аз худбугзаради ҷавҳари бёФт

هرکه از خودبگذرد جوهر بیافت

Гарчи бисёре баҳри ҷониби шитофт

گرچه بسیاری بهر جانب شتافت

Як замон дар сӯии бозори ои ту

یک زمان در سوی بازار آی تو

Азўҷўди хештани бози ои ту

ازوجود خویشتن باز آی تو

Ҷавҳари ишқаши бҷон дархост кун

جوهر عشقش بجان درخواست کن

Аз кажии ин ростиро рост кун

از کژی این راستی را راست کن

Ҷавҳари ишқаши назар ногуҳ кунад

جوهر عشقش نظر ناگه کند

Тотро аз сари ҳақ огаҳ кунад

تاترا از سرّ حق آگه کند

Гар ту марди роҳ бинӣ бигузарӣ

گر تو مرد راه بینی بگذری

Онгаҳе оеи басӯии ҷавҳарӣ

آنگهی آیی بسوی جوهری

Ҷавҳари шоҳи ҷаҳони ореи бадаст

جوهر شاه جهان آری بدست

Бигузар аз вай то шӯй дар нест ҳаст

بگذر از وی تا شوی در نیست هست

Ҷавҳари шаҳро бихоҳ аз ҷавҳарӣ

جوهر شه را بخواه از جوهری

Ҷавҳари шаҳро бҷони шӯи муштарӣ

جوهر شه را بجان شو مشتری

Ҷавҳари шаҳро азу дархост кун

جوهر شه را ازو درخواست کن

Қимати ҷавҳари бҷонт рост кун

قیمت جوهر بجانت راست کن

То бар шоҳати барад аз пеши халқ

تا بر شاهت برد از پیش خلق

Варна шидогрдии андари пеши халқ

ورنه شیداگردی اندر پیش خلق

Халқи дунё чун талабкор омаданд

خلق دنیا چون طلبکار آمدند

Аз паии ҷавҳар ббозор омаданд

از پی جوهر ببازار آمدند

Ҷумлаи ҷавҳарро харидор омаданд

جمله جوهر را خریدار آمدند

Андарин маънӣ гирифтор омаданд

اندرین معنی گرفتار آمدند

Ҳар касе бар ксўаҳу шева

هر کسی بر کسوهٔ و شیوهٔ

Бар сар ҳар шох ҳамчун мива

بر سر هر شاخ همچون میوهٔ

Дар талабкорӣ дигар омаданд

در طلبکاری دیگر آمدند

Ҳар яке дар роҳ раҳбар омаданд

هر یکی در راه رهبر آمدند

Ҷумлаи як раҳ буд дар бозор ӯ

جمله یک ره بود در بازار او

Мухталифи афтодаи роҳи ҷусту ҷӯ

مختلف افتاده راه جست و جو

Оқибат чун сӯй бозор омаданд

عاقبت چون سوی بازار آمدند

Ҳар як аз навъе бгФтор омаданд

هر یک از نوعی بگفتار آمدند

Ҷумлагии ҷӯёии ин ҷавҳар шуданд

جملگی جویای این جوهر شدند

Низ баъзе ёр ҳамдигар шуданд

نیز بعضی یار همدیگر شدند

То магари ҷўҳробо даст оваранд

تا مگر جوهرابا دست آورند

Пои чархи перро паст оваранд

پای چرخ پیر را پست آورند

Ҷумларо мақсӯд ҷавҳар омадаст

جمله را مقصود جوهر آمدست

Ҷавҳариро карда шани домани бадаст

جوهری را کرده شان دامن بدست

Ҷавҳарӣ ишқ мегуяд туро

جوهری عشق میگوید ترا

Чанд пайчии хеши родри моҷаро

چند پیچی خویش رادر ماجرا

Шоҳи мо ин ҷавҳар ӯ донад баҳо

شاه ما این جوهر او داند بها

Пеши шаҳи рӯ то кунад қимати туро

پیش شه رو تا کند قیمت ترا

Хештан аз халқ кам миқдор кун

خویشتن از خلق کم مقدار کن

Ҷони худро ғарқа асрор кун

جان خود را غرقه اسرار کن

Пеши шаҳи шӯ то туро ҷавҳар диҳад

پیش شه شو تا ترا جوهر دهد

Баъд аз он бар ҷони ту миннат наад

بعد از آن بر جان تو منّت نهد

Ҷавҳаратро пеш каш кун ҷони нисор

جوهرت را پیش کش کن جان نثار

Баъд аз он мардонаи шӯ дар зери дор

بعد از آن مردانه شو در زیر دار

То мурод худ биёбӣ дар ҷаҳон

تا مراد خود بیابی در جهان

Бигузарӣ аз ин ҷаҳон ва он ҷаҳон

بگذری از این جهان و آن جهان

Шоҳ ҳар чизе ки миФрмоидт

شاه هر چیزی که میفرمایدت

Оқибати мақсӯд азу бароядат

عاقبت مقصود ازو برآیدت

Ту зи куштан рӯ магардон бар хилоф

تو ز کشتن رو مگردان بر خلاف

Ки ҳамаи карт буд куллӣ газоф

که همه کارت بود کلی گزاف

Ту зи куштани ҷони худ эсор кун

تو ز کشتن جان خود ایثار کن

Баъд аз он ҷавҳари ту бо худ борукн

بعد از آن جوهر تو با خود بارکن

Ин сухан аз тарҷумонӣ дигараст

این سخن از ترجمانی دیگرست

Мурғи ин аз ошёнӣ дигараст

مرغ این از آشیانی دیگرست

Гар туро саҳмӣ диҳад он ҷойгоҳ

گر ترا سهمی دهد آن جایگاه

Ҷони худ эсор кун дар пеши шоҳ

جان خود ایثار کن در پیش شاه

Гар туро саҳмӣ диҳад ту зон матарс

گر ترا سهمی دهد تو زان مترس

Беш аз ин нодон машав аз ҷон матарс

بیش از این نادان مشو از جان مترس

Гртро ӯ озмоиш мекунад

گرترا او آزمایش میکند

Дар Фноонгаҳ физоиш мекунад

در فناآنگه فزایش میکند

Гар турои онҷоигаҳ саҳмӣ диҳад

گر ترا آنجایگه سهمی دهد

Баъд аз онат тоҷи зар бар сар наад

بعد از آنت تاج زر بر سر نهد

ӯ туро ҳаргиз нахоҳад ранҷи ту

او ترا هرگز نخواهد رنج تو

Ин суханро як бик бар санҷи ту

این سخن را یک بیک بر سنج تو

ӯ туро шуд ҷон кунӣ пешаши фидо

او ترا شد جان کنی پیشش فدا

ӯ туро гардад бакулии пешво

او ترا گردد بکلی پیشوا

Ҳарчӣ дории ҷумлагӣ дар бози ту

هرچه داری جملگی در باز تو

Аз висоли шаҳи бакул май нози ту

از وصال شه بکل می ناز تو

Ҷавҳари куллӣ чу равшан гардадат

جوهر کلی چو روشن گرددت

Ҷумлаи олам чу ҷавшан гардадат

جملهٔ عالم چو جوشن گرددت

Ҷумлагии як ҳалқа бошад бишкӣ

جملگی یک حلقه باشد بیشکی

Ин ҳама ҳалқа набошад ҷузи яке

این همه حلقه نباشد جز یکی

Ҷумлагӣ яке шавад чаҳ неку бад

جملگی یکی شود چه نیک و بد

Ин сухан дарёб давраст аз хирад

این سخن دریاب دورست از خرد

Ҷумлагӣ яке шавад бар асли зот

جملگی یکی شود بر اصل ذات

Як яке андар яке гардад сифот

یک یکی اندر یکی گردد صفات

Ҷавҳарӣ шоҳат диҳад дарҳоли ҳам

جوهری شاهت دهد درحال هم

То науфтӣ он замон дар қоли ҳам

تا نیفتی آن زمان در قال هم

Ҷавҳарии ёбии зи истиғнои ҳақ

جوهری یابی ز استغنای حق

То бигардӣ ин замони шайдои ҳақ

تا بگردی این زمان شیدای حق

Ҷони ҷонатро шавад куллӣ падед

جان جانت را شود کلی پدید

Он замон пайдо шавад аз дид дид

آن زمان پیدا شود از دید دید

Ҷавҳарӣ каз баҳр беҳамто буд

جوهری کز بحر بی همتا بود

Ёбадаш ғаввос агар бино буд

یابدش غوّاص اگر بینا بود

Ҷавҳари дарё яке бошад ҳама

جوهر دریا یکی باشد همه

Об дарё мешавад ҷавҳари ҳама

آب دریا میشود جوهر همه

Ҷўҳрзотсти бишк дар сифот

جوهرذاتست بیشک در صفات

Андарин дарё буд оби ҳаёт

اندرین دریا بود آب حیات

Ҷавҳар зотаст дар куллӣ ҳама

جوهر ذاتست در کلی همه

Ҷумлаи олами зини сухани брдмдмаҳ

جمله عالم زین سخن بردمدمه

Исми ҷўҳрдони нафхати фӣа ро

اسم جوهردان نفخت فیه را

Пеши раҳи донеи бҷони танбеҳ ро

پیش ره دانی بجان تنبیه را

Гар ту ин рози андарин ҷои паии барӣ

گر تو این راز اندرین جا پی بری

Дар замон аз ҳар ду олами брхўрӣ

در زمان از هر دو عالم برخوری

Ин ҷаҳон ва он ҷаҳон кул ҷавҳараст

این جهان و آن جهان کل جوهرست

Аз вуҷӯди шоҳи исмии мзмрст

از وجود شاه اسمی مضمرست

Ин ҷаҳон ва он ҷаҳони исмӣ буд

این جهان و آن جهان اسمی بود

Аввалин исми он расмӣ буд

اولین اسم آن رسمی بود

Мӯӣ дар мўисти ин роҳи аҷаб

موی در مویست این راه عجب

Гар форумонеи Бамоне дар тъб

گر فرومانی بمانی در تعب

Мӯи бмў бар ҳам шикофи онҷои бахуд

مو بمو بر هم شکاف آنجا بخود

Даври гардони ваҳму фаҳм онгаҳ зхўд

دور گردان وهم و فهم آنگه زخود

Нафии нек ва бад бикун то кули шӯй

نفی نیک و بد بکن تا کل شوی

Варна ту зини роҳи айни зли шӯй

ورنه تو زین راه عین ذل شوی

Ҳар се майдони ту яке бе қили вқол

هر سه میدان تو یکی بی قیل وقال

Мозӣу мстқблу онгоҳи ҳол

ماضی و مستقبل و آنگاه حال

Ҳарчӣ бинии неки байн чаҳ неку бад

هرچه بینی نیک بین چه نیک و بد

Неку бад чаҳ аз аён чаҳ аз хирад

نیک و بد چه از عیان چه از خرد

Чун ки марди роҳ байн ояд тамом

چون که مرد راه بین آید تمام

На бад ва на нек монаду ассалом

نه بد و نه نیک ماند و السّلام

Чун ту марди роҳи байни оеи баҳақ

چون تو مرد راه بین آیی بحق

Дар ҷаҳони ҷовдонгирӣ сабақ

در جهان جاودان گیری سبق

Ҳарки аз биълтӣ дар ҳақ фитод

هرکه از بیعلّتی در حق فتاد

Дар хушии ҷовдон мутлақ фитод

در خوشی جاودان مطلق فتاد

Ҳар ки ӯ ҷузи неки бинӣ бад надид

هر که او جز نیک بینی بد ندید

Аз камоли сари ҷонон худ бидид

از کمال سرّ جانان خود بدید

Гар туро саҳмӣ кунадгар хоре

گر ترا سهمی کند گر خواریی

Он зи ъзи тест на аз безоре

آن ز عزّ تست نه از بیزاریی

Чанд дар пиндори Монии мубтало

چند در پندار مانی مبتلا

Чндхўоҳӣ буд дар айни бало

چندخواهی بود در عین بلا

Чанд худро хор ва саргардон кунӣ

چند خود را خوار و سرگردان کنی

Чанд худро чун фалак гардон кунӣ

چند خود را چون فلک گردان کنی

Ҳар дам аз навъе дигар оеи бурун

هر دم از نوعی دگر آیی برون

Зон бимонада бар бурун бе дарун

زان بمانده بر برون بی درون

Ҳарчӣ андешии балои ҷони тест

هرچه اندیشی بلای جان تست

Неку бади дарди туу дармони тест

نیک و بد درد تو و درمان تست

Ин замон дар сӯратӣ аз ҳар сифат

این زمان در صورتی از هر صفت

Мезанӣ ту дастҳо дар маърифат

میزنی تو دستها در معرفت

Маърифат шуд хор аз гуфтори ту

معرفت شد خوار از گفتار تو

Шарм медорад вай аз кирдори ту

شرم میدارد وی از کردار تو

Ҳарчӣ мегӯйӣ маҳолӣ беш нест

هرچه میگویی محالی بیش نیست

Ҳарчӣ мебинӣ хаёлӣ беш нест

هرچه میبینی خیالی بیش نیست

Дар ту озўи орзӯи талбиси тест

در تو آزو آرزو تلبیس تست

Сӯрати ҳиссии бакули Иблиси тест

صورت حسّی بکل ابلیس تست

Гар ту зини Иблис хўддўрӣ кунӣ

گر تو زین ابلیس خوددوری کنی

Гардани сӯрат бакулӣ башиканӣ

گردن صورت بکلی بشکنی

Ҳаст ин Иблиси мо ҷумла ба байн

هست این ابلیس ما جمله به بین

Мардро бишнос аз рӯй яқин

مرد را بشناس از روی یقین

Ҳаст ин Иблиси андари банди ту

هست این ابلیس اندر بند تو

Лек бигирифтаст як як банди ту

لیک بگرفتست یک یک بند تو

Тавқи худ дар гардан ту карда аст

طوق خود در گردن تو کرده است

Ҳамчуи ту дар сад ҳазорон парда аст

همچو تو در صد هزاران پرده است

Дар ҳавои ком ва шаҳват меравад

در هوای کام و شهوت میرود

Дар мақоми кибр ва нихват меравад

در مقام کبر و نخوت میرود

Ҳар дам аз навъят саргардон кунад

هر دم از نوعیت سرگردان کند

Ҳар замони талбиси дигар сон кунад

هر زمان تلبیس دیگر سان کند

Анбиёро раҳ зад ин малъуни саг

انبیا را ره زد این ملعون سگ

Зуд зу бигурез то нафтии бшк

زود زو بگریز تا نفتی بشک

Гар ту андари шаки Бамонеи мондаи боз

گر تو اندر شک بمانی مانده باز

Кӣ рисии онҷоигаҳ дар пардаи боз

کی رسی آنجایگه در پرده باز

Сӯрати нақши маҷусӣ қайд кун

صورت نقش مجوسی قید کن

Як дами ин сайёди бдро сайд кун

یک دم این صیاد بدرا صید کن

Ончӣ ӯ кардаст ҳаргиз кас накард

آنچه او کردست هرگز کس نکرد

Як замон бо ӯ дароӣ андари набард

یک زمان با او درای اندر نبرد

Гар ту бар ваии чираи гардӣ дар замон

گر تو بر وی چیره گردی در زمان

Сӯрат ва маънӣ биёбад зу амон

صورت و معنی بیابد زو امان

Гар ту ӯро пеш аз худ бар занӣ

گر تو او را پیش از خود بر زنی

Гардан ӯро бмънӣ башиканӣ

گردن او را بمعنی بشکنی

Ин хаёли фосидат ботил шавад

این خیال فاسدت باطل شود

Ҳарчӣ миҷўӣии туро ҳосил шавад

هرچه میجوئی ترا حاصل شود

Чанд андешии хаёли неку бад

چند اندیشی خیال نیک و بد

Худ ҳамеи донеи ту худро пурхирад

خود همی دانی تو خود را پرخرد

Ин хаёли лои маҳол аз дили бурун

این خیال لا محال از دل برون

Кун ки гардӣ дар замонаи зуфунун

کن که گردی در زمانه ذوفنون

Ҳарчӣ андешии хаёлии бошиддат

هرچه اندیشی خیالی باشدت

Ҳарчӣ бргўӣии маҳолии бошиддат

هرچه برگوئی محالی باشدت

Аз хаёли хештани ту даври шӯ

از خیال خویشتن تو دور شو

Пари сафои андари миёни нури шӯ

پر صفا اندر میان نور شو

Аз хаёли сӯрат ашё бигард

از خیال صورت اشیا بگرد

Баъд аз ин дар гирди ин сӯрати магарад

بعد از این در گرد این صورت مگرد

Ҳарчӣ дидӣ дар замонаи неку бад

هرچه دیدی در زمانه نیک و بد

Он туе лекини ту даврӣ аз хирад

آن تویی لیکن تو دوری از خرد

Чун хаёл аз пеши худ бардоштӣ

چون خیال از پیش خود برداشتی

Ончии онҷои дидае бгзоштӣ

آنچه آنجا دیده ای بگذاشتی

Чун хаёли ту бакулӣ гум шавад

چون خیال تو بکلی گم شود

Қатраи ту он замон қулзум шавад

قطرهٔ تو آن زمان قلزم شود

Чун хаёлат дар замон софӣ кунӣ

چون خیالت در زمان صافی کنی

Дар миёни арса кам лофӣ кунӣ

در میان عرصه کم لافی کنی

Дар хаёли хештан чандин машав

در خیال خویشتن چندین مشو

Ҳар замонӣ беш азин ғамгин машав

هر زمانی بیش ازین غمگین مشو

Аз хаёли хеш чун фонии шӯй

از خیال خویش چون فانی شوی

Ҳарчӣ мигўӣиии ҳам аз худ бишинавӣ

هرچه میگوئیی هم از خود بشنوی

Аз хаёли тести ҳам хории ту

از خیال تست هم خواری تو

Ҳам балоу ранҷу бемории ту

هم بلا و رنج و بیماری تو

Ҳар чаҳ он дар даҳр ояд аз хаёл

هر چه آن در دهر آید از خیال

Ҳаст пеши орифони айни маҳол

هست پیش عارفان عین محال

Ҳамчуи наққошии хаёли ангези ту

همچو نقّاشی خیال انگیز تو

Ҳамчуи шоир дар хаёломез ту

همچو شاعر در خیال آمیز تو

Рамли зан чун дар хаёл худ шавад

رمل زن چون در خیال خود شود

Ҳарчӣ мегуяд ҳам аз худ башнавад

هرچه میگوید هم از خود بشنود

Дар хаёли хеши як як мераванд

در خیال خویش یک یک میروند

Хоҳи перу хоҳ кӯдак мераванд

خواه پیر و خواه کودک میروند

Чун хаёласт ин сипеҳри пурхаёл

چون خیالست این سپهر پرخیال

Ҳаст пеши ошиқони айни маҳол

هست پیش عاشقان عین محال

Кули дунё чун хаёлӣ омадаст

کل دنیا چون خیالی آمدست

Дар бар ваҳдат маҳолӣ омадаст

در بر وحدت محالی آمدست

Ҳар китобиро ки пинҳон сохтанд

هر کتابی را که پنهان ساختند

Аз хаёли хеш бурҳон сохтанд

از خیال خویش برهان ساختند

Ҳарфҳо онҷо хаёл омад ба байн

حرفها آنجا خیال آمد به بین

Ҳарчӣ бархонӣ хаёлӣ баргузин

هرچه برخوانی خیالی برگزین

Ҷумлагӣ тасниф ақласту хаёл

جملگی تصنیف عقلست و خیال

Ҷузи маъонӣ ҷумлагӣ омаду бол

جز معانی جملگی آمد و بال

Азхёлсти ин ки ҳар рӯзии фалак

ازخیالست این که هر روزی فلک

Бар хаёл хеш гардад чун смк

بر خیال خویش گردد چون سمک

Грдоини арсаи чунон гардон шуда

گرداین عرصه چنان گردان شده

Аз хаёли хеши саргардон шуда

از خیال خویش سرگردان شده

Кавкабони андари хаёли офтоб

کوکبان اندر خیال آفتاب

Гоҳ бенуру гуҳӣ бо нуру тоб

گاه بی نور و گهی با نور و تاب

Моҳ ҳар дам чун хаёлӣ мешавад

ماه هر دم چون خیالی میشود

Азхёлш чун ҳилолӣ мешавад

ازخیالش چون هلالی میشود

Гоҳ дар даврии гуҳии андари камӣ

گاه در دوری گهی اندر کمی

Гоҳ дар афзӯн ва гоҳе дар камӣ

گاه در افزون و گاهی در کمی

Ҷумлаи ашё дар хаёлӣ монда анд

جمله اشیا در خیالی مانده اند

Ҷумла дар нури ҷалолӣ монда анд

جمله در نور جلالی مانده اند

Ақл танҳо дар хаёл оварда аст

عقل تنها در خیال آورده است

Зон тамомат дар вабол оварда аст

زان تمامت در وبال آورده است

Рӯзу солу моҳу шаб ҷумла якеаст

روز و سال و ماه و شب جمله یکیست

Аз хаёли ин ҷумларо бо худ шаккӣаст

از خیال این جمله را با خود شکیست

Аз хаёли ин чарх омад бар давр

از خیال این چرخ آمد بر دُور

Аз давр пайдо шавад куллӣ сувар

از دُور پیدا شود کلی صور

Моҳу хуршеду кавокиб бе маҳол

ماه و خورشید و کواکب بی محال

Бихбр аз худ шудаи андари хаёл

بیخبر از خود شده اندر خیال

Аз хаёли хеши куллӣ бихбр

از خیال خویش کلی بیخبر

Гарчи зишонсти олами сари басар

گرچه زیشانست عالم سر بسر

Ин ҳама аз фавқ ва таҳт омад падед

این همه از فوق و تحت آمد پدید

Ҳар яке андари хаёлӣ дар расед

هر یکی اندر خیالی در رسید

Ҷумлаи яксон буд аммо аз хаёл

جمله یکسان بود اما از خیال

Гашти пайдои ин ҳақиқати ломҳол

گشت پیدا این حقیقت لامحال