Буд устодии аҷоиби моҳу сол

بود استادی عجایب ماه و سال

Ҳрдм аз навъе ббозидии хаёл

هردم از نوعی ببازیدی خیال

Пардае дар пеши рӯйиши баста буд

پرده‌ای در پیش رویش بسته بود

Дар пас он парда ӯ бинишаста буд

در پس آن پرده او بنشسته بود

Аз суварҳо мухталиф ӯ бе шумор

از صورها مختلف او بی‌شمار

Карда андар ҳар хаёлӣ ӯ нигор

کرده اندر هر خیالی او نگار

Ресмонии бастаи бад бар рӯй нтъ

ریسمانی بسته بد بر روی نطع

Аз суварҳо ҷамъ кардӣ пеши нтъ

از صورها جمع کردی پیش نطع

Ҷумлаи андари ресмони донеи фунун

جمله اندر ریسمان دانی فنون

Буд наққошии аҷоиби зуфунун

بود نقّاشی عجایب ذوفنون

Ҳарчӣ дар олами бадӣ аз хайру шар

هرچه در عالم بدی از خیر و شر

Ҷумлагӣ карданд онҷои сари басар

جملگی کردند آنجا سر بسر

Нақши инсоноти ҳам бар карда буд

نقش انسانات هم بر کرده بود

Нақши ҳайвонот бемар карда буд

نقش حیوانات بی‌مر کرده بود

Аз вуҳуш ва аз туюр ва ҳарчӣ ҳаст

از وحوش و از طیور و هرچه هست

Карда буд аз нест онҷогоҳ ҳаст

کرده بود از نیست آنجاگاه هست

Аз буруни пардаи он май бохтӣ

از برون پرده آن می‌باختی

Дар даруни он корро ме сохтӣ

در درون آن کار را می‌ساختی

Бар сари он нтъи чобуки даст буд

بر سر آن نطع چابک‌دست بود

Ҳарчӣ буд ӯро ҳама дар даст буд

هرچه بود او را همه در دست بود

Ҳарчӣ дар фаҳм ояду ақлу хаёл

هرچه در فهم آید و عقل و خیال

Карда буд аз нақшҳо худ бе маҳол

کرده بود از نقش‌ها خود بی‌محال

Ҷумла аз як ранг аммо мухталиф

جمله از یک رنگ امّا مختلف

Дар иборат гашта куллӣ муттасиф

در عبارت گشته کلی متّصف

Ҷумлаи яксон буд аммо Авестоад

جمله یکسان بود اما اوستاد

Ҳарякӣ бар гӯнаи дигари ниҳод

هریکی بر گونهٔ دیگر نهاد

Дошт сандӯқии даруни парда ӯ

داشت صندوقی درون پرده او

Ҷумлагии прдхтаҳ онҷо карда ӯ

جملگی پردخته آنجا کرده او

Чун бурун кардӣ суварҳоро аз он

چون برون کردی صورها را از آن

АўФкндии андарони банди равон

اوفکندی اندران بند روان

Ҳар як аз шаклии мари онрои ҷумла Эй

هر یک از شکلی مر آنرا جمله‌ای

Шод кардӣ бе муҳобои ҷилва Эй

شاد کردی بی محابا جلوه‌ای

Ҳар як аз навъе дигар май бохтӣ

هر یک از نوعی دگر می‌باختی

Ҳар сувар аз гӯнае ме сохтӣ

هر صور از گونه‌ای می‌ساختی

Гоҳи сӯрати гоҳи ҳайвони гоҳи худ

گاه صورت گاه حیوان گاه خود

Сохтӣ ӯ сӯратӣ аз неку бад

ساختی او صورتی از نیک و بد

Нақши рангоранг ӯ бар лавни лавн

نقش رنگارنگ او بر لون لون

Оваредӣ ӯ бурун бе Авни Авн

آوریدی او برون بی عون عون

Чун ббозидӣ ба ҳар кисват барон

چون ببازیدی به‌هر کسوت بران

Дркшидии банди он дар худ равон

درکشیدی بند آن در خود روان

Бгслонидии суварҳо Авестоад

بگسلانیدی صورها اوستاد

Пас бидодӣ ҳам дар он соъат ба бод

پس بدادی هم در آن ساعت به‌باد

Пас наҳодӣ он ба сандӯқи андарун

پس نهادی آن به صندوق اندرون

ӯ фикандӣ он бузурги раҳнамӯн

او فکندی آن بزرگ رهنمون

Андарони сандӯқи афкандии варо

اندران صندوق افکندی ورا

Кас намепурсед азуи ин моҷаро

کس نمی‌پرسید ازو این ماجرا

Ҳарки кардӣ ин савол аз Авестоад

هرکه کردی این سؤال از اوستاد

Каз барои чаҳ чунин додӣ ба бод

کز برای چه چنین دادی به باد

Аз барои чаҳ ту инҳо сохтӣ

از برای چه تو این‌ها ساختی

Хирад кардӣ оқибат дар бохтӣ

خرد کردی عاقبت در باختی

Аз барои чаҳ ту бар бастии варо

از برای چه تو بر بستی ورا

Ваз барои чаҳ ту бишикастӣ варо

وز برای چه تو بشکستی ورا

Аз барои чист ин бо мо бигӯӣ

از برای چیست این با ما بگوی

То чаро кардӣ ва афкандӣ бигӯӣ

تا چرا کردی و افکندی بگوی

Ҳечкас ӯ саъии худ ботил кунад ?

هیچکس او سعی خود باطل کند؟

Ҳечкас ӯ ранҷи худ отил кунад ?

هیچکس او رنج خود عاطل کند؟

Ҳечкас ҳаргиз кунад инсофи даҳ

هیچکس هرگز کند انصاف ده

Рост баргӯ онгаҳе бунёд на

راست برگو آنگهی بنیاد نه

Ҳарки мекардӣ савол аз Авестоад

هرکه می‌کردی سؤال از اوستاد

ӯ ҷавоби ҳечкасро май надод

او جواب هیچکس را می‌نداد

Чун ҷавоби каси надодии андари он

چون جواب کس ندادی اندر آن

Он ҳамаи роз наоне бади аён

آن همه راز نهانی بد عیان

Халқро аз рӯй дили девонаи гашт

خلق را از روی دل دیوانه گشت

Ошно буданд агар бегонаи гашт

آشنا بودند اگر بیگانه گشت

Зон суварҳо лавни лавн бе адад

زان صورها لون لون بی عدد

ӯ бурун кардӣ аҷоиб бе мадад

او برون کردی عجایب بی مدد

Дигарон мардум шудандӣ пеш ӯ

دیگران مردم شدندی پیش او

Гарчи дили хӯнии бадӣ аз неш ӯ

گرچه دل خونی بدی از نیش او

Он ҳамаи нақши аҷоиб дар бисот

آن همه نقش عجایب در بساط

АўФкндии андарони айни нишот

اوفکندی اندران عین نشاط

Дигарон яксар ҳама кардӣ табоҳ

دیگران یکسر همه کردی تباه

Сӯрат ва сандӯқ мекардӣ нигоҳ

صورت و صندوق می‌کردی نگاه

Ҳам табоҳӣ овареда андрў

هم تباهی آوریده اندرو

Дигари он қавми омада дар гуфту гӯ

دیگر آن قوم آمده در گفت و گو

Ҳечкасро мари ҷавоб ӯ набӯд

هیچکس را مر جواب او نبود

Ҳарчӣ гуфтандӣ савоб ӯ набӯд

هرچه گفتندی صواب او نبود

Оқибат чун кас наомад мард ӯ

عاقبت چون کس نیامد مرد او

Ҷумла мебуданд дили пари дард ӯ

جمله می‌بودند دل پر درد او

Андарони мардум ҳама ме сӯхтанд

اندران مردم همه می‌سوختند

Ҳар замонӣ оташӣ афрӯхтанд

هر زمانی آتشی افروختند

Буд мардии комил ва бисёр дон

بود مردی کامل و بسیار دان

Дар ҳақиқат гашта буд ӯ рози дон

در حقیقت گشته بود او راز‌دان

Буд мардӣ бо камолу фару ҳуш

بود مردی با کمال و فرّ و هوش

Карда буд ӯ аз шароби шавқи нӯш

کرده بود او از شراب شوق نوش

Соҳиби асрори дониш буд ӯ

صاحب اسرار دانش بود او

Соҳиби ақл ва туонаш буд ӯ

صاحب عقل و توانش بود او

Кори ин устоди онкас фаҳм дошт

کار این استاد آنکس فهم داشت

На чу ақли дигарон ӯ ваҳм дошт

نه چو عقل دیگران او وهم داشت

ӯ румузу роз ӯ дониста буд

او رموز و راز او دانسته بود

Ҳарчӣ бади асрор ӯ дониста буд

هرچه بد اسرار او دانسته بود

Як шабӣ рафт ӯ ба назд Авестоад

یک شبی رفت او به‌نزد اوستاد

Кард икромӣу пешаши истод

کرد اکرامی و پیشش ایستاد

То камоли хештан ҳосил кунад

تا کمال خویشتن حاصل کند

Хешро дар назд ӯ восил кунад

خویش را در نزد او واصل کند

Назд он соҳиби румуз роз шуд

نزد آن صاحب‌رموز راز شد

Як дамӣ бо ӯ ба хилват соз шуд

یک دمی با او به خلوت ساز شد

Аз тариқи иззат ӯ кардаш салом

از طریق عزّت او کردش سلام

То бимонад давлати кули эҳтиром

تا بماند دولت کل احترام

Пеши устоди ҷаҳон ӯ роз гуфт

پیش استاد جهان او راز گفت

Ҳарчӣ яксар буд икраҳ боз гуфт

هرچه یکسر بود یکره باز گفت

Ин савол аз Авестоад онгоҳ кард

این سؤال از اوستاد آنگاه کرد

То дили худ ӯ аз он огоҳ кард

تا دل خود او از آن آگاه کرد

Гуфт эй устоди рози кордон

گفت ای استاد راز کاردان

Аз ҳақиқати ҷумлаи ту бисёр дон

از حقیقت جمله تو بسیار دان

Ин румузи ту касе ноёфта

این رموز تو کسی نایافته

Ҳаряк аз навъе дигар бишитофта

هریک از نوعی دگر بشتافته

Чашми олами ҳамчуи ту дигар наёфт

چشم عالم همچو تو دیگر نیافت

Ҳрдм аз навъе дигар гарчи шитофт

هردم از نوعی دگر گرچه شتافت

Рози сӯратро ба маънӣ ҷон шудӣ

راز صورت را به معنی جان شدی

Бо румузи кули худ шодон шудӣ

با رموز کلّ خود شادان شدی

Халқ андар гуфту гӯии ту раванд

خلق اندر گفت و گوی تو روند

Гарчи андари ҷусту ҷӯии ту раванд

گرچه اندر جست و جوی تو روند

Ҷумлагӣ дар моҷарои хештан

جملگی در ماجرای خویشتن

Ҷумлагии андари балои хештан

جملگی اندر بلای خویشتن

Ҷузи хаёли ту наме бенанди он

جز خیال تو نمی‌بینند آن

Лек роз ту намедонанд он

لیک راز تو نمی‌دانند آن

Дар мақолоти ту гуфтори ҳавас

در مقالات تو گفتار هوس

намепазанд ва менадонад ҳечкас

می‌پزند و می‌نداند هیچکس

Кин чунин рози ту аз яд туаст

کاین چنین راز تو از یدّ توست

Ин ҳамаи нақш аз қалам мад туаст

این همه نقش از قلم مدّ توست

наменадонад ҳечкас асрори ту

می‌نداند هیچکس اسرار تو

намена бинад ҳечкас ҳанҷори ту

می نه بیند هیچکس هنجار تو

намечаҳ донад ҳар касе рамзу румуз

می چه داند هر کسی رمز و رموز

Кин на асрории сети пайдое ҳануз

کاین نه اسراری‌ست پیدایی هنوز

Ҷумла дар кори ту ҳайрон омаданд

جمله در کار تو حیران آمدند

Ҷумла ҳамчун чарх саргардон шуданд

جمله همچون چرخ سرگردان شدند

Воқифи рози ту чун ҳаргиз набӯд

واقف راز تو چون هرگز نبود

Зонк донои туро дида набӯд

زانک دانایی ترا دیده نبود

Ин замон бар ман румузи ту зи ту

این زمان بر من رموز تو ز تو

Гашти пайдо ҳар замонии ту ба ту

گشت پیدا هر زمانی تو به‌تو

Неи ман аз ту боз хоҳам гуфт роз

نی من از تو باز خواهم گفت راز

Ин ҳадис аз ту нахоҳам гуфт боз

این حدیث از تو نخواهم گفت باز

Ончӣ ман дидам зи ту аз дид ту

آنچه من دیدم ز تو از دید تو

Ҳам з дид ту бигӯям дид ту

هم ز دید تو بگویم دید تو

Аз ту дидам ончӣ мебоист дид

از تو دیدم آنچه می‌بایست دید

Аз ту хоҳам гуфт дидам ончӣ дид

از تو خواهم گفت دیدم آنچه دید

Ин ҳама аз ту ба куллӣ бо тавонад

این همه از تو به‌کلی با تواند

Бо ту гуёанд ва бе ту бо тавонад

با تو گویااند و بی‌تو با تواند

Ҳам камоли ту ту доне бе шаккӣ

هم کمال تو تو دانی بی‌شکی

Ҳам з ту хоҳам бгФтни андакӣ

هم ز تو خواهم بگفتن اندکی

Ончии бинии роз ту бошад ба кул

آنچه بینی راز تو باشد به‌کل

Пас маро берун фикан зини нақши зл

پس مرا بیرون فکن زین نقش ذل

Ман бдонстми зи бозиҳои ту

من بدانستم ز بازی‌های تو

Аз мақоми ишқи бозиҳои ту

از مقام عشق بازی‌های تو

Ҳарчӣ кардӣ ҳам з ту дидам туро

هرچه کردی هم ز تو دیدم ترا

Назд дид хештан дидам туро

نزد دید خویشتن دیدم ترا

Ҳар чаҳ кардӣ оваредӣ дар бисот

هر چه کردی آوریدی در بساط

Ҷумлаи он нақш кардам эҳтиёт

جملهٔ آن نقش کردم احتیاط

Эҳтиёти навъ навъат карда ам

احتیاط نوع نوعت کرده‌ام

Ҳамчуи пардаи мондаи андар парда ам

همچو پرده مانده اندر پرده‌ام

Ҷумла дидам ҳарчӣ кардӣ бе хилоф

جمله دیدم هرچه کردی بی خلاف

Ман яқин донам набошад ин газоф

من یقین دانم نباشد این گزاف

Ҷумлаи сӯрати з яксон карда Эй

جملهٔ صورت ز یکسان کرده‌ای

Ҷумларо як ранг ҳамсон карда Эй

جمله را یک‌رنگ همسان کرده‌ای

Ҷумлаи таркиб ҳар анвоъ ро

جملهٔ ترکیب هر انواع را

Кардае бар ҳар сифати асноъ ро

کرده‌ای بر هر صفت اصناع را

Чун ки ту кардӣ баровардӣ бурун

چون که تو کردی برآوردی برون

Аз барои дид ин нақши фунун

از برای دید این نقش فنون

Бар бисот мамлакат кардӣ равон

بر بساط مملکت کردی روان

Аз сифат ҳар ҷойгаҳи онро равон

از صفت هر جایگه آن را روان

Оқибат чун аз тамомати бохтӣ

عاقبت چون از تمامت باختی

Аз барои чаҳ ту онро сохтӣ

از برای چه تو آن را ساختی

Чун кунӣ дар оқибати он хиради ту

چون کنی در عاقبت آن خُرد تو

Аз чаҳ бошад оқибати дасти баради ту ?

از چه باشد عاقبت دست‌برد تو‌؟

Саъии чандинии ту барадии андарон

سعی چندینی تو بردی اندران

Аз чаҳ кардӣ хиради онро дар ҷаҳон ?

از چه کردی خرد آنرا در جهان‌؟

Аввал кардан чаҳ будат сохтан ?

اول کردن چه بودت ساختن‌؟

Оқибати ҳам хеши онро бохтан ?

عاقبت هم خویش آن را باختن‌؟

Кардан аз чаҳ буду бшкстни з чаҳ ?

کردن از چه بود و بشکستن ز چه‌؟

Оўридн чаҳ ва бар бастани з чаҳ ?

آوریدن چه و بر بستن ز چه‌؟

Аз чаҳ саъй худ кунӣ ботили чунин

از چه سعی خود کنی باطل چنین

Бозгуи ин роз бо ин рози байн

بازگو این راز با این راز‌بین

То бигӯям ман бад-ӣни халқи ҷаҳон

تا بگویم من بدین خلق جهان

Вораанд аз гуфту гӯйиши ин замон

وارهند از گفت و گویش این زمان

Оқибати устод аз асрори ҳол

عاقبت استاد از اسرار حال

Мар ҷавобӣ гуфт аз кашфи савол

مر جوابی گفت از کشف سؤال

Гуфт эй прсндаҳи зебои сухан

گفت ای پرسندهٔ زیبا سخن

Кор олам нест пайдои сари зи бен

کار عالم نیست پیدا سر ز بن

Нек кардӣ ин саволи ломҳол

نیک کردی این سؤال لامحال

Ман бигӯям дар ҷавоби ин савол

من بگویم در جواب این سؤال

Ин саволи ту накӯ кардӣ зи ман

این سؤال تو نکو کردی ز من

Ман ҷавоб ту бигӯям бе сухан

من جواب تو بگویم بی سخن

Гӯши ҳушат боз кун сӯии савол

گوش هوشت باز کن سوی سؤال

То ҷавобат бишинавӣ дар кули ҳол

تا جوابت بشنوی در کل حال

Ин савол аз ман ки кардӣ зини ҳама

این سؤال از من که کردی زین همه

Рози ман як ҷузв будӣ зини ҳама

راز من یک جزو بودی زین همه

Неки фаҳмии дорӣ ва хуш гуфт ту

نیک فهمی داری و خوش گفت تو

Вена дар асрор кардӣ сифти ту

وین دُر اسرار کردی سفت تو

Аввали асли ман зи ман ту гӯш кун

اول اصل من ز من تو گوش کن

Гар тавонои азин менӯш кун

گر توانایی ازین می نوش کن

Аввали кори худ аз ман боздон

اول کار خود از من بازدان

Онгаҳе ту аз ҳақиқати рози дон

آنگهی تو از حقیقت راز دان

Аввал аз пиндори ақли оеи бурун

اول از پندار عقل آیی برون

То бадонеи сари асрорам кунун

تا بدانی سرّ اسرارم کنون

Аввали ин асл бояд кард ҳал

اول این اصل باید کرد حل

То набошад кори куллӣ бар ҳиял

تا نباشد کار کلی بر حیل

Аввали ин тартиб агар ҳосил кунӣ

اول این ترتیب اگر حاصل کنی

То чу онҳо хештан бедил кунӣ

تا چو آنها خویشتن بیدل کنی

Ҳамчуи эшон ту машав дар гуфтугӯ

همچو ایشان تو مشو در گفتگو

Лек мари ин сари шинав бо ҷустуҷӯ

لیک مر این سر شنو با جستجو

Ин чунин асрори мушкил ҳал бикун

این چنین اسرار مشکل حل بکن

Чун шукр дар оби худро ҳал бикун

چون شکر در آب خود را حل بکن

Сари асрорати з ман гардад яқин

سرّ اسرارت ز من گردد یقین

Ҳам з ман бишинав зи ман эй рози байн

هم ز من بشنو ز من ای راز بین

Ин ҳамаи нақши мухолиф аз сувар

این همه نقش مخالف از صور

Ман бкрдм ҳар як аз лавнии дигар

من بکردم هر یک از لونی دیگر

Ҳар як аз лавнӣ дигар барсохтам

هر یک از لونی دگر برساختم

Ҳар як аз нақшӣ дигар пардохтам

هر یک از نقشی دگر پرداختم

Ҳаряк аз шоне дигар оварда ам

هریک از شانی دگر آورده‌ام

Ҳар як аз навъе дигар ман карда ам

هر یک از نوعی دگر من کرده‌ام

Ҳар яке бар кисватӣ кардам равон

هر یکی بر کسوتی کردم روان

Ҳар яке бар як сифат кардам аён

هر یکی بر یک صفت کردم عیان

Ҳарчӣ ранги онҷои мухолифи омадаи сет

هرچه رنگ آنجا مخالف آمده‌ست

Дар ҳамаи ҷумлаи мўолФи омадаи сет

در همه جمله موالف آمده‌ست

Ранги онҷои мухталиф бар мухталиф

رنگ آنجا مختلف بر مختلف

Сӯрат ва маънӣ бияёд муттасиф

صورت و معنی بیاید متّصف

Ман ҳама таркиб кардам аз қиёс

من همه ترکیب کردم از قیاس

Ҷумла бар тартиб кун онро қиёс

جمله بر ترتیب کن آن را قیاس

Ман ҳама пардохтам аз баҳри кор

من همه پرداختم از بهر کار

То тамошое буд дар рӯзгор

تا تماشایی بود در روزگار

Чун тамошо буд ҳам омад ба илм

چون تماشا بود هم آمد به علم

Аз тамошои гашти куллӣ роҳи илм

از تماشا گشت کلی راه علم

Ҳарчӣ илмаст он ва ҷаҳласт аз яқин

هرچه علم است آن و جهل است از یقین

Илму ҷаҳл аз икдгр омад бибин

علم و جهل از یکدگر آمد ببین

Ҷаҳлу илм аз икдгр омад падед

جهل و علم از یکدگر آمد پدید

Ин бидон ва он бад-ӣн омад падед

این بدان و آن بدین آمد پدید

То набошад ҷаҳли илм онгаҳ набӯд

تا نباشد جهل علم آنگه نبود

Илм аз ҷаҳл омадат андар намӯд

علم از جهل آمدت اندر نمود

Гарчи илму ҷаҳл ҳозир омаданд

گرچه علم و جهل حاضر آمدند

Ҳар яке дар кор нозир омаданд

هر یکی در کار ناظر آمدند

Илм бояд гарчи марди аҳли омадаи сет

علم باید گرچه مرد اهل آمده‌ست

То бадонеи кохрши ҷаҳли омадаи сет

تا بدانی کاخرش جهل آمده‌ست

Илми сӯрат ҳеҷ бошад бе хилоф

علم صورت هیچ باشد بی خلاف

Илм маънӣ ҳаст маънӣ бе газоф

علم معنی هست معنی بی گزاف

Илми маънӣ он нагардад мухталиф

علم معنی آن نگردد مختلف

Илм маънӣ мешавад зини муттасиф

علم معنی می‌شود زین متّصف

Ин ҳамаи сӯрат ки ман оростам

این همه صورت که من آراستم

Ин ҳама аз дид худ перостам

این همه از دید خود پیراستم

Ин ҳамаи сӯрат ки аъён карда ам

این همه صورت که اعیان کرده‌ام

Ҳар яке рангӣ дгрсон карда ам

هر یکی رنگی دگرسان کرده‌ام

Ин ҳамаи сӯрати зи маънӣ фош шуд

این همه صورت ز معنی فاش شد

Буд маънии нақши сӯрат ҳоаш шуд

بود معنی نقش صورت‌هاش شد

Солҳо тартиб кардам ҷумла ро

سال‌ها ترتیب کردم جمله را

То бдонстми асоси ҷумла ро

تا بدانستم اساس جمله را

Солҳо бунёд инҳо карда ам

سال‌ها بنیاد اینها کرده‌ام

Саъй бе ҳади андаринҳо барда ам

سعی بی‌حد اندرین‌ها برده‌ام

Чун манам наққоши ҳам суратгари м

چون منم نقّاش هم صورتگر‌م

Ҳарчӣ созами он бубинам бингарам

هرچه سازم آن ببینم بنگرم

Чун манам наққош аз рӯй ҳисоб

چون منم نقّاش از روی حساب

Оварам шан май барам андари ҳиҷоб

آورم‌شان می‌برم اندر حجاب

Чун манам наққоши ҳам устоди ҳам

چون منم نقّاش هم استاد هم

Ман кунам ин ҷумларо бунёди ҳам

من کنم این جمله را بنیاد هم

Чун ҳама ман мекунам ман бошам ӯ

چون همه من می‌کنم من باشم او

Ин ҳамаи пайдои з ман шуд гуфтугӯ

این همه پیدا ز من شد گفتگو

Ман чаҳ ғам дорам аз инҳои дигар

من چه غم دارم از اینهای دگر

Беҳтар аз лавнӣ кунам лавнӣ дигар

بهتر از لونی کنم لونی دگر

Чун манам созандаи кори нахуст

چون منم سازندهٔ کار نخست

Башиканам онгаҳ кунам куллӣ дуруст

بشکنم آنگه کنم کلی درست

Чун манам донандаи ин кор ро

چون منم دانندهٔ این کار را

Кӣ буд тарсии з ҳар гуфторро ?

کی بود ترسی ز هر گفتار را‌؟

Чун манам бар ҷузву кули ин сувар

چون منم بر جزو و کل این صور

Ҳозиру пайдокунанда сари басар

حاضر و پیدا کننده سر بسر

Парда ман дорам даруни пардаи ҳам

پرده من دارم درون پرده هم

Поу сар дар пардаам гум карда ам

پا و سر در پرده‌ام گم کرده‌ام

Ман буруни орм ба ҳар навъе ки ҳаст

من برون آرم به هر نوعی که هست

Ҳам биорам ҳам кунам он ҷумлаи паст

هم بیارم هم کنم آن جمله پست

Ҳам бигӯям роз ва ҳам гӯям ба ту

هم بگویم راز و هم گویم به تو

Сари худро боз гӯям ҳам ба ту

سرّ خود را باز گویم هم به تو

Ҳам манам ҳам худ марои маълуми гашт

هم منم هم خود مرا معلوم گشت

Рози ман ҳам мари марои мафҳуми гашт

راز من هم مر مرا مفهوم گشت

Ҳечкас розам намедонад яқин

هیچکس رازم نمی‌داند یقین

Дар гумони афтода кӣ ёбад яқин ?

در گمان افتاده کی یابد یقین‌؟

Дар гумони ин рози ҳаргизи паии набард

در گمان این راز هرگز پی نبرد

Онкӣ ёбад оқибат ӯ паии бабрад

آنکه یابد عاقبت او پی ببرد

Дар замони ин роз гардад фоши ту

در زمان این راز گردد فاش تو

Онгаҳе пайдо шавад наққоши ту

آنگهی پیدا شود نقّاش تو

Дар яқин онгаҳ бибинӣ рӯй вай

در یقین آنگه ببینی روی وی

Чун барии ин розро куллӣ ба вай

چون بری این راز را کلی به وی

Рози моро кажи мубини раҳ гум макун

راز ما را کژ مبین ره گم مکن

Хештанро дар саф мардум макун

خویشتن را در صف مردم مکن

Ҳарки розам ёфт ӯ девонаи гашт

هرکه رازم یافت او دیوانه گشت

Аз хиради якборагии бегонаи гашт

از خرد یکبارگی بیگانه گشت

Кори ман аз рози ман пайдо бишуд

کار من از راز من پیدا بشد

Ин замони ҷонҳо азин шайдо бишуд

این زمان جان‌ها ازین شیدا بشد

Ман ҳаме донам чаҳ кардам чун шудам

من همی‌دانم چه کردم چون شدم

Ман азин пардаи ҳама берун шудам

من ازین پرده همه بیرون شدم

Башиканам онро ба охири ман ҳамон

بشکنم آن را به آخر من همان

Бори дигари ман буруни орм аз он

بار دیگر من برون آرم از آن

Ин на инаст ва на онаст он бидон

این نه اینست و نه آنست آن بدان

Рамзи ман касро набошад тарҷумон

رمز من کس را نباشد ترجمان

Рамзи ман ӣнҷои зи асрори қадам

رمز من اینجا ز اسرار قدم

Омада то ту бадоне зад қадам

آمده تا تو بدانی زد قدم

Рамзи ман зи асрор ман гардад аён

رمز من ز اسرار من گردد عیان

Аз шикастан ҳам маро ояд баён

از شکستن هم مرا آید بیان

Ин аёни сӯрат ту башиканам

این عیان صورت تو بشکنم

Бурдан ва овардан он равшанам

بردن و آوردن آن روشنم

Равшанам омад набошад равшанат

روشنم آمد نباشد روشنت

То на пиндории бакулии ҷавшанат

تا نه پنداری بکلی جوشنت

Ту сафари дорӣ кунун дар гуфту гӯ

تو سفر داری کنون در گفت و گو

Ҳолиё мебош андари ҷусту ҷӯ

حالیا می‌باش اندر جست و جو

Равшан онгаҳ мешавад кови бишиканад

روشن آنگه می‌شود کاو بشکند

Зини ҳамаи гаштан аз онҷо вораад

زین همه گشتن از آنجا وارهد

Равшан онгаҳ мешавад кови хурдаи гашт

روشن آنگه می‌شود کاو خرده گشت

Ҳам ба сӯрати ҳам ба маънии мурдаи гашт

هم به صورت هم به معنی مرده گشت

Равшан онгаҳ мешавад ков худ набӯд

روشن آنگه می‌شود کاو خود نبود

Он замон пайдо шавад нобӯд ва буд

آن زمان پیدا شود نابود و بود

Авестоади обгина гар бибин

اوستاد آبگینه‌گر ببین

Зу бибин асрор ва онгаҳ зу бибин

زو ببین اسرار و آنگه زو ببین

Чун кунад як шиша онгаҳ бишиканад

چون کند یک شیشه آنگه بشکند

Онгаҳе бозаш ба парда дар барад

آنگهی بازش به پرده در برد

Шишаи дигари буруни оради латиф

شیشه دیگر برون آرد لطیف

Ҷавҳарии шаффофи баси нағзу шариф

جوهری شفّاف بس نغز و شریف

Ҷавҳари дигари буруни орад дигар

جوهر دیگر برون آرد دگر

Вар дигар хоҳӣ дигар орад дигар

ور دگر خواهی دگر آرد دگر

Ҷумлагии як обгина буд он

جملگی یک آبگینه بود آن

Ҳар як аз навъе дигар бинмуд он

هر یک از نوعی دگر بنمود آن

Ҳар як аз лавнӣ дигар оради бурун

هر یک از لونی دگر آرد برون

Авестоад ҷилд созад пари фунун

اوستاد جلد سازد پر فنون

Ҷавҳараши яке сет аммо бешҳо

جوهرش یکی‌ست اما بیشها

намекунад ҳар навъ навъе шиша ҳо

می‌کند هر نوع نوعی شیشه‌‌ها

Чун ҳамаи яке сети андари асли кор

چون همه یکی‌ست اندر اصل کار

Шишаҳо оради тафовут бе шумор

شیشه‌ها آرد تفاوت بی‌شمار

Шишаҳои бетафовут оварад

شیشه‌های بی تفاوت آورد

Вар бихоҳад ӯ ба куллӣ бишиканад

ور بخواهد او به کلی بشکند

Вар бихоҳад ҳамчунон бигузорадаш

ور بخواهد همچنان بگذاردش

Боз аз навъе дигар бози орадаш

باز از نوعی دگر باز آردش

Ҳарчӣ зинсон мекунад ӯ карда аст

هرچه زینسان می‌کند او کرده است

Ранҷ бе ҳади андари он ӯ барда аст

رنج بی حد اندر آن او برده است

Чунки худ созад яқин донад ки ӯст

چونکه خود سازد یقین داند که اوست

Аз чаҳ ин куллӣ забонҳо гуфтугӯаст

از چه این کلی زبانها گفتگوست

Чун ҳама ман кардам ва кардам хароб

چون همه من کردم و کردم خراب

Ҳам ман аз ман мар маро гӯям ҷавоб

هم من از من مر مرا گویم جواب

Ман ҳаме донам ки ин асрор чист

من همی‌دانم که این اسرار چیست

Нақши ин пардаи дарин паргор чист

نقش این پرده درین پرگار چیست

Хиради гардонами тамомати нақш ҳо

خرد گردانم تمامت نقش‌ها

Ҳеҷ анҷо боз менакунам раҳо

هیچ انجا باز می‌نکنم رها

Рози худ бо ту бигӯям зини ҳама

راز خود با تو بگویم زین همه

То туро мақсӯд ҷӯям зини ҳама

تا ترا مقصود جویم زین همه

То ҷаҳон бар гуфтугӯӣ ман шавад

تا جهان بر گفتگوی من شود

Ҷумлагӣ дар ҷустуҷӯӣ ман шавад

جملگی در جستجوی من شود

То маро бишносад ин ақли фузул

تا مرا بشناسد این عقل فضول

Гарчи он ҷо мекунад раду қабул

گرچه آن جا می‌کند ردّ و قبول

То муроди худ зи худ боқӣ кунам

تا مراد خود ز خود باقی کنم

Оқибати он ҷумла дар боқӣ кунам

عاقبت آن جمله در باقی کنم

Розҳои дигарам дар парда аст

رازهای دیگرم در پرده است

Ҳечкас он рози ҳал нокарда аст

هیچکس آن راز حل ناکرده است

Ончӣ ман бинмудам он ҷои андакӣ

آنچه من بنمودم آن جا اندکی

Беш азин дигар набошад андакӣ

بیش ازین دیگر نباشد اندکی

Ончии моро дар ниҳон парда аст

آنچه ما را در نهان پرده است

Пардаи андари пардаи андар парда аст

پرده اندر پرده اندر پرده است

Аз пас парда агар ёбии ҳама

از پس پرده اگر یابی همه

Рози моро кул ту дарёбӣ ҳама

راز ما را کل تو دریابی همه

Лек ин маънӣ макун бар каси ту фош

لیک این معنی مکن بر کس تو فاش

Маънӣ ам бингар ту сӯрат байн мабош

معنی‌ام بنگر تو صورت‌بین مباش

Сӯратат башикан ки то ту бенгарӣ

صورتت بشکن که تا تو بنگری

Онгаҳе аз рози мо ту брхўрӣ

آنگهی از راز ما تو برخوری

Гар ту аз рози даруни огаҳи шӯй

گر تو از راز درون آگه شوی

Гарчи бероҳӣ вале бо раҳи шӯй

گرچه بی‌راهی ولی با ره شوی

Рози ман чун бар ту гардад ҷумлаи фош

راز من چون بر تو گردد جمله فاش

Аз азоби ҷону дил эмин мабош

از عذاب جان و دل ایمن مباش

Дасти ман бар дасти худ на устувор

دست من بر دست خود نه استوار

Баъд аз он ту сар мо кун ошкор

بعد از آن تو سرّ ما کن آشکار

Як замон дар пардаи мо дар хиром

یک زمان در پردهٔ ما در خرام

Як замонӣ бигузар аз ин нангу ном

یک زمانی بگذر از این ننگ و نام

Ному нанги худ бакулӣ дар фикан

نام و ننگ خود بکلی در فکن

Сӯрати худ хиради андари ҳам шикан

صورت خود خرد اندر هم شکن

Ин сӯратро кун бакулии хиради ту

این صورت را کن بکلی خرد تو

То ки бар шайтон намонад узви ту

تا که بر شیطان نماند عضو تو

Аз хаёли хештани оеи бурун

از خیال خویشتن آیی برون

Дар даруни пардаи ое аз бурун

در درون پرده آیی از برون

Он хаёли онҷо ки ту дидӣ ҳаме

آن خیال آنجا که تو دیدی همی

Он хаёл аз нақл омад як дамӣ

آن خیال از نقل آمد یک دمی

Дар даруни оеи ҳама оҳанг кун

در درون آیی همه آهنگ کن

Ном худ бурдор ва худ бенанг кун

نام خود بردار و خود بی‌ننگ کن

Дар даруни пардаи шӯи воқифи зи мо

در درون پرده شو واقف ز ما

Тот бинмоӣем ҳар дами ҷой ҳо

تات بنماییم هر دم جای‌ها

Дар даруни пардаи иззати хиром

در درون پردهٔ عزّت خرام

Дар даруни пардаи ваҳдати хиром

در درون پردهٔ وحدت خرام

Хоси онҷои шӯ агар хоҳии халос

خاص آنجا شو اگر خواهی خلاص

То шӯии андари даруни пардаи хос

تا شوی اندر درون پرده خاص

Парда бурдору биёи асрори байн

پرده بردار و بیا اسرار بین

Ҳар дам аз навъе дигар гуфтори байн

هر دم از نوعی دگر گفتار بین

Парда бурдор ва бибин рози маро

پرده بردار و ببین راز مرا

Ин ҳамаи тамкину эъзози маро

این همه تمکین و اعزاز مرا

Дар даруни пардаи соҳиби рози шӯ

در درون پرده صاحب راز شو

Онгаҳе дар сӯии эшон бози шӯ

آنگهی در سوی ایشان باز شو

Он ҳамаи сӯрат ки дид он замон

آن همه صورت که دید آن زمان

Дигар аз навъе дигар бинии аён

دیگر از نوعی دگر بینی عیان

Он дигар аз сӯрат дигар бибин

آن دگر از صورت دیگر ببین

Кули талаби кули ҷӯии кули шӯ кул бибин

کل طلب کل جوی کل شو کل ببین

Сӯрати худ аз миён бурдоре

صورت خود از میان برداریی

Рози худ онгаҳ ба кул дарёбӣ

راز خود آنگه به کل دریابی

Рози мо дар пардаи дили бози байн

راز ما در پرده دل باز بین

Онгаҳе ту маънӣу эъзози байн

آنگهی تو معنی و اعزاز بین

Дар замон ва дар макони ой ва бирав

در زمان و در مکان آی و برو

Дар макони андари замони ой ва бирав

در مکان اندر زمان آی و برو

Аз макон ва аз замони шӯи ту бурун

از مکان و از زمان شو تو برون

То биёбӣ рози мо бе чаҳ ва чун

تا بیابی راز ما بی چه و چون

Роз мо дарёб онгаҳ кули ббош

راز ما دریاب آنگه کل بباش

Чун шӯии ту кули бакул бе дили ббош

چون شوی تو کل بکل بی‌دل بباش

Ҳар ки кул шуд , ҷузвро бо ӯ чаҳ кор ?

هر که کل شد‌، جزو را با او چه کار‌؟

Ва онкӣ ҷон шуд узвро бо ӯ чаҳ кор ?

و آنکه جان شد عضو را با او چه کار‌؟

Кули шӯии онгоҳ чун бинии ту роз

کل شوی آنگاه چون بینی تو راز

Аввалин ёбӣ ба охири ҳам ту боз

اولین یابی به آخر هم تو باز

Ҳаркии сози кӯй мо созад ба кул

هرکه ساز کوی ما سازد به کل

Аввал аз пиндор уфтад ӯ ба зл

اول از پندار افتد او به ذل

Ҳар ки хоҳад аз висоли мо дамӣ

هر که خواهد از وصال ما دمی

Ҳайрати ҷон сӯз бинад олимӣ

حیرت جان سوز بیند عالمی

Як замони андари даруни пардаи ой

یک زمان اندر درون پرده آی

Пардаи рози худ аз пардаи гушой

پردهٔ راز خود از پرده گشای

Марди раҳи байн чун зи устод ин шунид

مرد ره‌بین چون ز استاد این شنید

Рӯй устоди ҳақиқӣ боз дид

روی استاد حقیقی باز دید

Рӯй ӯ медид ва ӯ пинҳон шуда

روی او می‌دید و او پنهان شده

Дар пас он парда ӯ ҳайрон шуда

در پس آن پرده او حیران شده

Гуфт эй устоди давр аз инқилоб

گفت ای استاد دور از انقلاب

Аз чаҳ афкандии маро дар изтироб ?

از چه افکندی مرا در اضطراب‌؟

Роҳи даҳ андари дарун парда ам

راه ده اندر درون پرده‌ام

Зонка бе ту роҳро гум карда ам

زانکه بی‌تو راه را گم کرده‌ام

Роҳи даҳ то ман даройами сӯии ту

راه ده تا من درآیم سوی تو

Чун даройами ман бубинам рӯй ту

چون درآیم من ببینم روی تو

Гар диҳӣ роҳам биёбам даври чарх

گر دهی راهم بیابم دور چرخ

Чун диҳии роҳами расм дар ғӯри чарх

چون دهی راهم رسم در غور چرخ

Пардаи ишқи туро даврӣ кунам

پرده عشق ترا دوری کنم

Бехи ғам аз ҷон ва аз дили бркнм

بیخ غم از جان و از دل برکنم

Ҳоҷибӣ омад бурун аз парда ӯ

حاجبی آمد برون از پرده او

Истоду даст ӯ бигирифт ӯ

ایستاد و دست او بگرفت او

Гуфт бисмии аллоҳ ки устоди ҷаҳон

گفت بسم اللّه که استاد جهان

Май баради ӣнҷои туро дар миҳмон

می‌برد اینجا ترا در میهمان

Як замон дар андаруни ой аз бурун

یک زمان در اندرون آی از برون

То тўро бошам дар онҷои раҳнамӯн

تا تورا باشم در آنجا رهنمون

Даст ӯ бигирифт ва шуд дар пардаи боз

دست او بگرفت و شد در پرده باز

АўФкнди он лаҳза аз ҳам пардаи боз

اوفکند آن لحظه از هم پرده باز

Чун дарун парда шуд бе хештан

چون درون پرده شد بی‌خویشتن

Даргузашта аз вуҷӯду ҷону тан

درگذشته از وجود و جان و تن

Олами суғро чу дар кубро фитод

عالم صغری چو در کبری فتاد

Роз ӯ куллӣ дар он олами кушод

راز او کلّی در آن عالم گشاد

Роҳи куллӣ пардаи андари парда буд

راه کلی پرده اندر پرده بود

Лек он роҳ аз сифат гум карда буд

لیک آن راه از صفت گم کرده بود

Ҳоҷиб аз чашмаш ниҳон шуд дар замон

حاجب از چشمش نهان شد در زمان

Мардро ларзӣ даромад дар ниҳон

مرد را لرزی درآمد در نهان

Ногаҳони алҳоҳи устод ӯ шунид

ناگهان الحاح استاد او شنید

Лек мари устодро онҷо надид

لیک مر استاد را آنجا ندید