Он чароғи шаръу миллат , он шамъи дайну давлат , он нӯъмони ҳақоиқ , он Аммони ҷавоҳири маъонӣу дақоиқ , он орифи олами сӯфӣ , аммо ҷаҳони Абӯҳанифаи кӯфии разии аллоҳи анҳу . Сифат касе ки ба ҳамаи забонҳо сутӯда бошад ва ба ҳамаи миллатҳо мақбул , ки тавонад гуфт ? риёзату муҷоҳидаи вайу хилват ,у мушоҳида ӯ ниҳоят надошт . Ва дар усӯли тариқату фурӯъи шариъати дараҷаи рафеъу назарӣ нофиз дошт ва дар фаросату сиёсат ва киёст ягона буд , ва дар муруввату футуввати ӯъҷубае буд . Ҳам Карими ҷаҳон буд ва ҳам ҷаводи замон , ҳам афзали аҳд ва ҳам аълами вақт . Ва ҳўи кони фии алдрҷаҳи алқсўии волртбаҳи алълё . Вонс ривоят кард аз расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ки мардӣ бошад дар уммати ман . Иқоли ?лаи нӯъмони бен собиту книтаҳи Абӯҳанифаи ҳўи Сироҷи умматӣ . Сифати Абӯҳанифа дар таврот буд ва АбуЮсуф гуфт : нӯздаҳи сол дар хизмат вай будам , дар ин нӯздаҳи соли намози бомдод ба таҳорати намоз хуфтани гузорад .

آن چراغ شرع و ملت، آن شمع دین و دولت، آن نعمان حقایق، آن عمان جواهر معانی و دقایق، آن عارف عالم صوفی، اما جهان ابوحنیفه کوفی رضی الله عنه. صفت کسی که به همه زبان‌ها ستوده باشد و به همه ملت‌ها مقبول، که تواند گفت؟ ریاضت و مجاهده وی و خلوت، و مشاهده او نهایت نداشت. و در اصول طریقت و فروع شریعت درجه رفیع و نظری نافذ داشت و در فراست و سیاست و کیاست یگانه بود، و در مروّت و فتوّت اعجوبه‌ای بود. هم کریم جهان بود و هم جواد زمان، هم افضل عهد و هم اعلم وقت. و هو کان فی الدرجه القصوی والرتبه العلیا. وانس روایت کرد از رسول صلی الله علیه و آله و سلم که مردی باشد در امت من. یقال له نعمان بن ثابت و کنیته ابوحنیفه هو سراج امتی. صفت ابوحنیفه در تورات بود و ابویوسف گفت: نوزده سال در خدمت وی بودم، در این نوزده سال نماز بامداد به طهارت نماز خفتن گزارد.

Молик инс гуфт : Абӯҳанифаро чунон дидам агар даъвӣ кардӣ ки ин сутун зарринаст далел тавонистӣ гуфт .

مالک انس گفت: ابوحنیفه را چنان دیدم اگر دعوی کردی که این ستون زرین است دلیل توانستی گفت.

Шофиӣ гуфт : ҷумлаи уламои олами аёл Абӯҳанифаанд дар фиқҳ .

شافعی گفت: جمله علمای عالم عیال ابوحنیفه‌اند در فقه.

Ва қоли алии бен абии толиби разии аллоҳи анҳу самъат алнабӣ слии аллоҳи алайҳу алии ?алаи вслм . Иқўли тӯбои лмни ронӣ ӯ рои ман ронӣ .

و قال علی بن ابی طالب رضی الله عنه سمعت النبی صلی الله علیه و علی آله وسلم. یقول طوبی لمن رآنی او رآی من رآنی.

Ва вай чанд кас аз саҳобаи дарёфта буд . Абдуллоҳи бен ҷзءолзбидӣу инси бен молику ҷобири бен Абдуллоҳу Абдуллоҳи бен абии аўФӣу аслаҳи бен алосқъу Оишаи бинти ъҷрди пас вай мутақаддимаст , бад-ӣни далоил ки ёд кардем , ва бисёр машойихро дида буд ва бо содиқи разии аллоҳи анҳу суҳбат дошта буду устоди илми Фзилу иброҳӣми адҳаму башари ҳоФӣу Довӯди тоӣӣу Абдуллоҳи бен муборак буд . Онгоҳ ки ба сари равзаи Сайид алмрслин расед , салавоти аллоҳи алайҳ , ва гуфт : ассаломи алейк ё Сайиди алмрслин ! посух омад : ки ва алейк ассалом ё эмоми алмуслимӣн . Ва дар аввали кори азимат азлат кард .

و وی چند کس از صحابه دریافته بود. عبدالله بن جزءالزبیدی و انس بن مالک و جابر بن عبدالله و عبدالله بن ابی اوفی و اثله بن الاسقع و عایشه بنت عجرد پس وی متقدم است، بدین دلایل که یاد کردیم، و بسیار مشایخ را دیده بود و با صادق رضی الله عنه صحبت داشته بود و استاد علم فضیل و ابراهیم ادهم و بشر حافی و داود طائی و عبدالله بن مبارک بود. آنگاه که به سر روضه سید المرسلین رسید، صلوات الله علیه، و گفت: السلام علیک یا سید المرسلین! پاسخ آمد که: و علیک السلام یا امام المسلمین. و در اول کار عزیمت عزلت کرد.

Нақласт ки тавваҷуҳ ба қибла ҳақиқӣ дошт ва рӯй аз халқи бгрдониду суфи пӯшед то шабӣ ба хоб дид ки устихонҳои птғомбри алайҳи ассалом аз лаҳад гирд мекард ва баъзеро аз баъзе ихтиёр мекард . Аз ҳайбати он бедор шуд ва якеро аз асҳоби ибн сайрин пурсед . Гуфт : ту дар илми пайғомбари алайҳи ассалому ҳифзи суннат ӯ ба дараҷаи бузурги рисӣ , чунон ки дар он мутасаррифи шӯй , саҳеҳ аз сқим ҷудо кунӣ .

نقل است که توجه به قبله حقیقی داشت و روی از خلق بگردانید و صوف پوشید تا شبی به خواب دید که استخوان‌های پیغامبر علیه السلام از لحد گرد می‌کرد و بعضی را از بعضی اختیار می‌کرد. از هیبت آن بیدار شد و یکی را از اصحاب ابن سیرین پرسید. گفت: تو در علم پیغامبر علیه السلام و حفظ سنّت او به درجه بزرگ رسی، چنان که در آن متصرف شوی، صحیح از سقیم جدا کنی.

Якбори дигари пайғомбарро алайҳи ассалом ба хоб дид ки гуфт : ё абои Ҳанифа ! туро сабаби зиндаи гардонӣдани суннати ман гардонидаанд . Қасд азлат макун .

یک‌بار دیگر پیغامبر را علیه السلام به خواب دید که گفت: یا ابا حنیفه! تو را سبب زنده گردانیدن سنت من گردانیده‌اند؛ قصد عزلت مکن.

Ва аз баракоти эҳтиёт ӯ буд ки шуъабӣ , ки устод ӯ буду пер шуда буд , Халифаи маҷмаъии сохту шуъабиро бихонаду уламои Бағдодро ҳозир кард ва шартӣ бифармуд то ба ном ҳар ходимии зёъии бинависад . Баъзе ба иқрор , ва баъзе ба малик , ва баъзе ба вақф . Пас ходими он хатро пеш шуъабӣ оварад ки қозӣ буд ва гуфт :

و از برکات احتیاط او بود که شعبی، که استاد او بود و پیر شده بود، خلیفه مجمعی ساخت و شعبی را بخواند و علمای بغداد را حاضر کرد و شرطی بفرمود تا به نام هر خادمی ضیاعی بنویسد. بعضی به اقرار، و بعضی به ملک، و بعضی به وقف. پس خادم آن خط را پیش شعبی آورد که قاضی بود و گفت:

Амиралмӯъминин мефармоед ки бар ин хатҳо гувоҳӣ банавис .

امیرالمومنین می‌فرماید که بر این خط‌ها گواهی بنویس.

Бинвишту ҷумла фуқаҳо бинвиштанд . Пас ба хизмат Абӯҳанифа овараданд . Гуфтанд : Амиралмӯъминин мефармоед ки гувоҳӣ банавис .

بنوشت و جمله فقها بنوشتند. پس به خدمت ابوحنیفه آوردند. گفتند: امیرالمومنین می‌فرماید که گواهی بنویس.

Гуфт : куҷост ?

گفت: کجاست؟

Гуфтанд : дар саройаст .

گفتند: در سرای است.

Гуфт : Амиралмӯъминин ӣнҷо ояд ё ман онҷои рӯм то шаҳодат дуруст ояд ?

گفت: امیرالمومنین اینجا آید یا من آنجا روم تا شهادت درست آید؟

Ходим бо вай дуруштӣ кард ки : қозӣу фуқаҳо ва перон навиштанд . Ту аз ҷавонӣ фузулӣ мекунӣ ?

خادم با وی درشتی کرد که: قاضی و فقها و پیران نوشتند. تو از جوانی فضولی می‌کنی؟

Пас Абӯҳанифа гуфт : лҳои мо касбат .

پس ابوحنیفه گفت: لها ما کسبت.

Ин ба самъ Халифа расед . Шуъабиро ҳозир кард ва гуфт : дар шаҳодати дидор шарт нест ё ҳаст ?

این به سمع خلیفه رسید. شعبی را حاضر کرد و گفت: در شهادت دیدار شرط نیست یا هست؟

Гуфт : балӣ ҳаст .

گفت: بلی هست.

Гуфт : пас ту маро кӣ дидӣ ки гувоҳӣ навиштӣ .

گفت: پس تو مرا کی دیدی که گواهی نوشتی‌؟

Шуъабӣ гуфт : донистам ки ба ирфон туаст , локини дидор ту натавонистам хост .

شعبی گفت: دانستم که به عرفان توست، لکن دیدار تو نتوانستم خواست.

Халифа гуфт : ин сухан аз ҳақ давраст ва ин ҷавони қазоро аўлитр .

خلیفه گفت: این سخن از حق دور است و این جوان قضا را اولی‌تر.

Пас баъд аз он Мансур ки Халифа буд андеша кард то қазо ба яке диҳад ва мушовират кард бар яке аз чҳоркс ки Фҳўл уламо буданд ва иттифоқ карданд . Яке Абӯҳанифа , дувуми Сафён , сеюм шарик ,у чаҳоруми мсърбни кадом .

پس بعد از آن منصور که خلیفه بود اندیشه کرد تا قضا به یکی دهد و مشاورت کرد بر یکی از چهار کس که فحول علما بودند و اتفاق کردند. یکی ابوحنیفه، دوم سفیان، سوم شریک، و چهارم مسعربن کدام.

Ҳрчҳорро талаб карданд дар роҳ ки меомаданд Абӯҳанифа гуфт : ман дар ҳарякӣ аз шумо фаросатӣ гӯям .

هر چهار را طلب کردند در راه که می‌آمدند ابوحنیفه گفت: من در هریکی از شما فراستی گویم.

Гуфтанд : савоб ояд . Гуфт : ман ба ҳилтӣ аз худ дафъ кунам ва Сафён бигурезад ,у мсъри худро девона созад ;у шарик қозӣ шавад .

گفتند: صواب آید. گفت: من به حیلتی از خود دفع کنم و سفیان بگریزد، و مسعر خود را دیوانه سازد؛ و شریک قاضی شود.

Пас Сафён дар роҳ бигурехт ва дар киштӣ пинҳон шуд . Гуфт : маро пинҳон доред ки серум бихоҳанд бурид . Ба тоўили он хабар ки расӯли алайҳи ассалом фармӯдааст ман ҷаъли қозиои Фқди забҳи бғири скин . Ҳаркиро қозӣ гардониданд бекораш бикуштанд .

پس سفیان در راه بگریخت و در کشتی پنهان شد. گفت: مرا پنهان دارید که سرم بخواهند برید. به تاویل آن خبر که رسول علیه السلام فرموده است من جعل قاضیآ فقد ذبح بغیر سکین. هرکه را قاضی گردانیدند بی کارش بکشتند.

Пас млоҳ ӯро пинҳон кард ва ин ҳарасаи пеш Мансур шуданд . Аввали Абӯҳанифаро гуфт : туро қазо мебояд кард .

پس ملاح او را پنهان کرد و این هر سه پیش منصور شدند. اول ابوحنیفه را گفت: تو را قضا می‌باید کرد.

Гуфт : аиҳооломир ! ман мардӣам на аз араб . Ва содоти араб ба ҳукми ман розӣ набошанд .

گفت: ایهاالامیر! من مردی‌ام نه از عرب. و سادات عرب به حکم من راضی نباشند.

Ҷаъфар гуфт : ин кор ба нисбат таъаллуқ надорад . Инро илм бояд .

جعفر گفت: این کار به نسبت تعلق ندارد. این را علم باید.

Абӯҳанифа гуфт : ман ин корро нишоему дарини қавл ки гуфтам нишоем , агар рост мегӯям нишоем ва агар дурӯғ мегӯям , дурӯғи зани қазои мусулмононро нишоед ва ту Халифаи худоӣ . Равои мадор ки дурӯғи гӯйиро Халифа худ кунӣу эътимоди хӯну моли мусулмонон бар вай кунӣ .

ابوحنیفه گفت: من این کار را نشایم و دراین قول که گفتم نشایم، اگر راست می‌گویم نشایم و اگر دروغ می‌گویم، دروغ‌زن قضای مسلمانان را نشاید و تو خلیفه خدایی. روا مدار که دروغگو‌یی را خلیفه خود کنی و اعتماد خون و مال مسلمانان بر وی کنی.

Ин бигуфт ва наҷот ёфт . Пас мсъри пеш Халифа рафту даст Халифа бигирифт ва гуфт : чигунае вмстўроту фарзандонат чигунаанд ?

این بگفت و نجات یافت. پس مسعر پیش خلیفه رفت و دست خلیفه بگرفت و گفت: چگونه‌ای و مستورات و فرزندانت چگونه‌اند؟

Мансур гуфт : ӯро берун кунед ки девонааст .

منصور گفت: او را بیرون کنید که دیوانه است.

Пас шарикро гуфтанд : туро қазо бояд кард .

پس شریک را گفتند: تو را قضا باید کرد.

Гуфт : ман савдоеам димоғам заъифаст .

گفت: من سودایی‌ام دماغم ضعیف است.

Мансур гуфт : муъолиҷат кун то ақл комил шавад .

منصور گفت: معالجت کن تا عقل کامل شود.

Пас қазо ба шарик доданду Абӯҳанифа ӯро маҳҷӯр карду ҳаргиз бо вай сухан нагуфт .

پس قضا به شریک دادند و ابوحنیفه او را مهجور کرد و هرگز با وی سخن نگفت.

Нақласт ки ҷамъии кӯдакон гӯй мезаданд . Гӯии эшон ба миёни ҷамъи абӯ Ҳанифа афтод . Ҳеҷ кӯдакӣ намерафт то беруни орад . Кӯдакӣ гуфт : ман биравам ва биорам .

نقل است که جمعی کودکان گوی می‌زدند. گوی ایشان به میان جمع ابوحنیفه افتاد. هیچ کودکی نمی‌رفت تا بیرون آرد. کودکی گفت: من بروم و بیارم.

Пас густохи вори дррФт ва берун оварад , ва Абӯҳанифа гуфт : ин кӯдак ҳлолзодаҳ нест .

پس گستاخ‌وار دررفت و بیرون آورد، و ابوحنیفه گفت: این کودک حلال‌زاده نیست.

Тафаҳҳус карданд , чунон буд , гуфтанд : эй эмоми мусулмонон ! аз чаҳ донистӣ ?

تفحص کردند، چنان بود، گفتند: ای امام مسلمانان! از چه دانستی؟

Гуфт : агар ҳлолзодаҳ будӣ ҳаё монеъ омадӣ .

گفت: اگر حلال‌زاده بودی حیا مانع آمدی.

Нақласт ки ӯро бар касе молӣ буд ва дар маҳалати он шахси шогирдӣ аз он эмом вафот кард . Аммо м ба намоз ӯ рафт . Офтобии азим буд ва дар он ҷои ҳеҷ соя набӯд алои деворӣ ки аз он мард буд ки мол ба эмом мебоист дод . Мардумон гуфтанд : дар ин соя соъатӣ биншин .

نقل است که او را بر کسی مالی بود و در محلت آن شخص شاگردی از آن امام وفات کرد. امام به نماز او رفت. آفتابی عظیم بود و در آنجا هیچ سایه نبود الا دیواری که از آن مرد بود که مال به امام می‌بایست داد. مردمان گفتند: در این سایه ساعتی بنشین.

Гуфт :

گفت:

Марои брсоҳби ин девор молӣаст . Раво набошад ки аз девор ӯ таматтуъӣ ба ман расад . Ки пайғамбар фармӯдааст кули қарзи ҷири мнФъаҳи Фҳўи рбўо . Агар манфиатии гирам рибо бошад нақласт ки ӯро як бор маҳбӯс карданд яке аз зулма биёмад ва гуфт маро қаламӣ битарош .

مرا بر صاحب این دیوار مالی است. روا نباشد که از دیوار او تمتعی به من رسد. که پیغمبر فرموده است کل قرض جر منفعه فهو ربوا. اگر منفعتی گیرم ربا باشد نقل است که او را یک بار محبوس کردند یکی از ظلمه بیامد و گفت مرا قلمی بتراش.

Гуфт : натарошам .

گفت: نتراشم.

Гуфт : чаро наме тарошӣ

گفت : چرا نمی‌تراشی

Гуфт : тарсам ки аз он қавм бошам ки ҳақи таъолӣ фармӯдааст аҳшрўи аллазӣнаи злмўоу азўоҷҳми алоиаҳ .

گفت: ترسم که از آن قوم باشم که حق تعالی فرموده است احشرو الذین ظلموا و ازواجهم الایة.

Ва ҳршби сесад ракаат намоз кард ӣ . Рӯзӣ май гузашт , занӣ бо занӣ гуфт : ин ин мард ҳар шаби панҷсад ракаат намоз мекунад . Эмом он бишунид . Ният кард ки баъд аз он панҷсад ракаат намоз кунад , дар ҳршбӣ то занни эшон рост шавад .

و هر شب سیصد رکعت نماز کردی. روزی می‌گذشت، زنی با زنی گفت: این مرد هر شب پانصد رکعت نماز می‌کند. امام آن بشنید. نیت کرد که بعد از آن پانصد رکعت نماز کند، در هر شبی تا ظن ایشان راست شود.

Рӯзи дигар май гузашти кӯдакони гФтндбои ҳам дигар ки : ин мард ки меравад ҳар шаби ҳазор ракаат намоз мекунад .

روز دیگر می‌گذشت کودکان گفتند با هم دیگر که‌: این مرد که می‌رود هر شب هزار رکعت نماز می‌کند.

Абӯҳанифа гуфт : ният кардам ки ҳар шаби ҳазор ракаат намоз кунам .

ابوحنیفه گفت: نیت کردم که هر شب هزار رکعت نماز کنم.

Рӯзии шогирдӣ бо эмом гуфт : мардумон гӯйанд Абӯҳанифа шаб намехусбад .

روزی شاگردی با امام گفت: مردمان گویند ابوحنیفه شب نمی‌خسبد.

Гуфт : ният кардам ки дигар ба шаби нхФтм .

گفت: نیت کردم که دگر به شب نخفتم.

Гуфт : чаро ?

گفت: چرا؟

Гуфт : худоӣ таъолӣ мефармоеду тҳбўни ани иҳмдўои бмои лами иФълўо .

گفت: خدای تعالی می‌فرماید و تحبون ان یحمدوا بما لم یفعلوا.

Бандагонӣанд ки дӯст доранд эшонро ба чизе ки накардаанд ёд кунанд . Акнӯн ман паҳлавӣ бар замин нануҳум то аз он қавм набошам .

بندگانی‌اند که دوست دارند ایشان را به چیزی که نکرده‌اند یاد کنند. اکنون من پهلوی بر زمین ننهم تا از آن قوم نباشم.

Вабаъд аз он сӣ соли намози бомдод ба таҳорати намоз хуфтан кардӣ .

و بعد از آن سی سال نماز بامداد به طهارت نماز خفتن کردی.

Нақласт ки сари зонуӣ ӯ чун сари зонуии шутур шуда буд , аз бисёре ки дар саҷда буд .

نقل است که سر زانوی او چون سر زانوی شتر شده بود، از بسیاری که در سجده بود.

Нақласт ки тавонгариро тавозуъ карда буд аз баҳри имон ӯ гуфт : ҳазор хатм кардаам куффорати онро .

نقل است که توانگری را تواضع کرده بود از بهر ایمان او گفت: هزار ختم کرده‌ام کفارت آن را.

Ва гуфтанд : гоҳ будӣ ки чиҳил бори хатм қуръон кардӣ то масъала ӣӣ ки ӯро мушкил будӣ кашф шудӣ .

و گفتند: گاه بودی که چهل بار ختم قرآن کردی تا مساله‌یی که او را مشکل بودی کشف شدی.

Нақласт ки мҳмдбни ҳасани рҳмҳоллаҳи алайҳ , азими соҳиби ҷамол буд . Чун якбор ӯро бидид баъд аз он дигар ӯро надид ва чун дарс ӯ гуфтӣ ӯро дар пас сутунии нишонд , ки набояд ки чашмаш бар вай уфтад .

نقل است که محمدبن حسن رحمةالله علیه، عظیم صاحب‌جمال بود. چون یکبار او را بدید بعد از آن دیگر او را ندید و چون درس او گفتی او را در پس ستونی نشاند، که نباید که چشمش بر وی افتد.

Нақласт ки Довӯд тоӣӣ гуфт : бист соли пеши эмом Абӯҳанифа будам ва дар ин муддат ӯро нигоҳи доштам . Дар халоу мулло србрҳнаҳ нанишаст ва аз барои истироҳати пой дароз накард . ӯро гуфтам : эй эмоми дайн ! дар ҳоли хилват агар пой дароз кунӣ чаҳ бошад ?

نقل است که داود طائی گفت: بیست سال پیش امام ابوحنیفه بودم و در این مدت او را نگاه داشتم. در خلا و ملا سر برهنه ننشست و از برای استراحت پای دراز نکرد. او را گفتم: ای امام دین! در حال خلوت اگر پای دراز کنی چه باشد؟

Гуфт : бо худои адаби гӯши доштан дар хилвати аўлитр .

گفت: با خدای ادب گوش داشتن در خلوت اولی‌تر.

Нақласт ки рӯзӣ май гузашт . Кӯдакиро дид ки дар гули монда буд .

نقل است که روزی می‌گذشت. کودکی را دید که در گل مانده بود.

Гуфт : гӯши дор то науфтӣ .

گفت: گوش دار تا نیفتی.

Кӯдак гуфт : афтодани ман саҳласт . Агар беафтам танҳо бошам . Аммо ту гӯши дор ки агар пой ту билағзад ҳамаи мусулмонон ки аз пас ту даройанд билағзанду бархестани ҳамаи душвор буд .

کودک گفت: افتادن من سهل است. اگر بیفتم تنها باشم. اما تو گوش دار که اگر پای تو بلغزد همه مسلمانان که از پس تو درآیند بلغزند و برخاستن همه دشوار بود.

Эмом аз ҳзоқти он кӯдак аҷаб омад ва дар ҳол бигирист ва бо асҳоб гуфт : зинҳор агар шуморо дар масаълае чизе зоҳир шаваду далелии равшантар намояд , дар он мтобът ман макунед . Вои йени нишони камол инсофаст то лоҷарами АбуЮсуфу Муҳамади раҳмҳо аллоҳи басӣ ақвол доранд дар масойили мухталиф . Бо онкӣ чунин гуфтаанд ки тири иҷтиҳод ӯ брншонаҳи чунон рост омад ки майл накарду иҷтиҳоди дигарон гирд бар гирди нишона буд .

امام از حذاقت آن کودک عجب آمد و در حال بگریست و با اصحاب گفت: زینهار اگر شما را در مسأله‌ای چیزی ظاهر شود و دلیلی روشن‌تر نماید، در آن متابعت من مکنید. و این نشان کمال انصاف است تا لاجرم ابویوسف و محمد رحمها الله بسی اقوال دارند در مسایل مختلف. با آنکه چنین گفته‌اند که تیر اجتهاد او بر نشانه چنان راست آمد که میل نکرد و اجتهاد دیگران گرد بر گرد نشانه بود.

Нақласт ки мардии моли дор буду Амиралмӯъминини Усмони разии аллоҳи анҳу душман доштӣ , то ҳаддӣ ки ӯро ҷуҳуд хондӣ , ин сухан ба Абӯҳанифа расед , ӯро бихонад . Гуфт : духтари ту ба фалон ҷуҳуд хоҳам дод .

نقل است که مردی مال‌دار بود و امیرالمومنین عثمان رضی الله عنه دشمن داشتی، تا حدی که او را جهود خواندی، این سخن به ابوحنیفه رسید، او را بخواند. گفت: دختر تو به فلان جهود خواهم داد.

ӯ гуфт : ту эмом мусулмонон бошӣ . Равои дорӣ ки духтари мусулмонро ба ҷуҳудии диҳӣ ? ва ман худ ҳаргиз надаҳум .

او گفت: تو امام مسلمانان باشی. روا داری که دختر مسلمان را به جهودی دهی؟ و من خود هرگز ندهم.

Абӯҳанифа гуфт : субҳони аллоҳ . Чун равон наме дорӣ ки духтари худро ба ҷуҳудии диҳӣ , чун раво бошад ки Муҳамади расӯли аллоҳи ду духтари худ ба ҷуҳудӣ диҳад ?

ابوحنیفه گفت: سبحان الله. چون روان نمی‌داری که دختر خود را به جهودی دهی، چون روا باشد که محمد رسول الله دو دختر خود به جهودی دهد؟

Он мард дар ҳол бидонаст ки сухан аз куҷост . Аз он эътиқоди баргашт втўбаҳ кард . Аз баракоти эмоми Абӯҳанифа .

آن مرد در حال بدانست که سخن از کجاست. از آن اعتقاد برگشت و توبه کرد. از برکات امام ابوحنیفه.

Нақласт ки рӯзӣ дар гармоба буд . Якеро дид беэзор . Бъизӣ гуфтанд ӯ фосиқӣаст , ва баъзе гуфтанд ӯ даҳрӣаст . Абӯҳанифаи чашми барҳами ниҳод . Он мард гуфт : эй эмом ! равшанои чашм аз ту кӣ боз гирифтанд ?

نقل است که روزی در گرمابه بود. یکی را دید بی ایزار. بعضی گفتند او فاسقی است، و بعضی گفتند او دهری است. ابوحنیفه چشم برهم نهاد. آن مرد گفت: ای امام! روشنایی چشم از تو کی باز گرفتند؟

Гуфт : аз онгаҳ боз ки стар аз ту бардоштанд .

گفت: از آنگه باز که ستر از تو برداشتند.

Ва гуфт : чун бо қадре мунозира кунӣ ду суханаст . ё кофар шавад ё аз мазҳаби худ баргардад . ӯро бигӯӣ ки худои хост ки илм ӯ дар эшон рост шаваду маълум ӯ бо илм баробар ояд . Агар гуяд на кофар бошад аз онкӣ чун гуяд ки нахост ки илм ӯ рост шаваду илм бо маълум баробар ояд ин куфр буд ва агар гуяд ки хост таслим кард ва аз мазҳаби хеш безор шуд ва гуфт : ман бахилро таъдил накунаму гувоҳӣ ӯ нашнавам ки бухл ӯро барон дорад ки астқсо кунаду зиёдат аз хеш сетанд .

و گفت: چون با قدری مناظره کنی دو سخن است. یا کافر شود یا از مذهب خود برگردد. او را بگوی که خدای خواست که علم او در ایشان راست شود و معلوم او با علم برابر آید. اگر گوید نه کافر باشد از آنکه چون گوید که نخواست که علم او راست شود و علم با معلوم برابر آید این کفر بود و اگر گوید که خواست تسلیم کرد و از مذهب خویش بیزار شد و گفت: من بخیل را تعدیل نکنم و گواهی او نشنوم که بخل او را برآن دارد که استقصا کند و زیادت از خویش ستاند.

Нақласт ки масҷидӣ иморат мекарданд аз баҳри табаррук . Аз Абӯҳанифаи чизеи бхўостнд .

نقل است که مسجدی عمارت می‌کردند از بهر تبرک. از ابوحنیفه چیزی بخواستند.

Бар эмом гарон омад . Мардумон гуфтанд : моро ғараз ба табаррукаст . Ончӣ хоҳад бидиҳад .

بر امام گران آمد. مردمان گفتند: ما را غرض به تبرک است. آنچه خواهد بدهد.

Дурустӣ зар бидод ба кроҳитии тамом . Шогирдон гуфтанд : эй эмом ! ту карӣмӣу олимӣ ва дар сахои ҳамтои надорӣ . Ин қадари зар додан чаро бар ту гарон омад ?

درستی زر بداد به کراهیتی تمام. شاگردان گفتند: ای امام! تو کریمی و عالمی و در سخا همتا نداری. این قدر زر دادن چرا بر تو گران آمد؟

Гуфт : на аз ҷиҳати мол буду локини ман яқин медонам ки моли ҳалоли ҳаргиз ба обу гул харҷ наравад ва ман моли худро ҳалол медонам . Чун аз ман чизе хостанд кроҳити он буд ки дар моли ҳалоли ман шбҳтӣ падед омад ва аз он сабаб азим меранҷидам .

گفت: نه از جهت مال بود و لکن من یقین می‌دانم که مال حلال هرگز به آب و گل خرج نرود و من مال خود را حلال می‌دانم. چون از من چیزی خواستند کراهیت آن بود که در مال حلال من شبهتی پدید آمد و از آن سبب عظیم می‌رنجیدم.

Чун рӯзӣ чанд баромади он дурусти бозоўрднд ва гуфтанд : пашизаст .

چون روزی چند برآمد آن درست بازآوردند و گفتند: پشیز است.

Эмоми азим шод шуд .

امام عظیم شاد شد.

Нақласт ки дар бозор май гузашт . Миқдори нохунии гул бар ҷома ӯ чакид . Ба лаб диҷла рафт ва май шаст . Гуфтанд : эй эмом ! ту миқдори муайяни наҷосати барҷомаи рухсат май диҳии ин қадари гулро май шӯе ?

نقل است که در بازار می‌گذشت. مقدار ناخنی گل بر جامه او چکید. به لب دجله رفت و می‌شست. گفتند: ای امام! تو مقدار معین نجاست بر جامه رخصت می‌دهی این قدر گل را می‌شویی؟

Гуфт : оре . Он фатвоаст , ва ин тақвоаст . Чунонкии расӯли алайҳи ассаломи ним гардаи балолро иҷозати надод ки мдхр кунад ва як солаи занонро қӯти ниҳод .

گفت: آری. آن فتوی است، و این تقوی است. چنانکه رسول علیه السلام نیم گرده بلال را اجازت نداد که مدخر کند و یک ساله زنان را قوت نهاد.

Ва гӯйанд ки ки чун Довӯди тои мқтдошд , Абӯҳанифаро гуфт : акнӯн чаҳ кунам ?

و گویند که که چون داود طایی مقتدا شد، ابوحنیفه را گفت: اکنون چه کنم؟

Гуфт : бар ту бод бар кор бастани илм ки ҳар илмӣ ки онро кор набандӣ чун ҷасадӣ буд берӯҳ .

گفت: بر تو باد بر کار بستن علم که هر علمی که آن را کار نبندی چون جسدی بود بی روح.

Ва гӯйанд : Халифаи аҳд ба хоб дид малики аламутро . Аз ӯ пурсед : ки умри ман чанд мондааст ?

و گویند: خلیفه عهد به خواب دید ملک الموت را. از او پرسید: که عمر من چند مانده است؟

Малики аламути панҷ ангушти бардошт ва бидон ишорат кард . Таъбири ин хоб аз бисёр кас пурсед . Маълум намешуд . Абӯҳанифаро пурсед . Гуфт : ишорати панҷ ангушт ба панҷ илмаст . Яъне он панҷ илм кас надонад ва ин панҷ илм дар ин ояаст ки ҳақ таъолӣ мефармоед : ани аллоҳи ъндаҳи илми алсоъаҳу инзли алғису иълми мо фии алорҳом ва мо тдрии нафаси мозои тксби ғдо ва мо тдрии нафаси бои арзи тмўт .

ملک الموت پنج انگشت برداشت و بدان اشارت کرد. تعبیر این خواب از بسیار کس پرسید. معلوم نمی‌شد. ابوحنیفه را پرسید. گفت: اشارت پنج انگشت به پنج علم است. یعنی آن پنج علم کس نداند و این پنج علم در این آیه است که حق تعالی می‌فرماید: ان الله عنده علم الساعة و ینزل الغیث و یعلم ما فی الارحام و ما تدری نفس ماذا تکسب غدا و ما تدری نفس بای ارض تموت.

Шайхи Абӯалии бен Усмон алҷло гуяд : ба шом будам . Бар сари хоки балоли муаззини разии аллоҳи анҳу хуфта буд м . Дар хоби худро дар Макка дидам ки пайғомбари алайҳи ассалом аз боб банӣ шебаи даромадӣу перӣ дар бар гирифта . Чунонкии атфолро дар бар гиранд . Ба шафқатии тамоми ман пеш ӯ давидам ва бар поиш бӯса додам ва дар таъаҷҷуб он будам ки ин пер кист . Пайғамбар ба ҳукми муъҷиза бар ботини ман мушарраф шуд ва гуфт : ин эмоми аҳл диёр туаст . Абӯҳанифаи рҳмҳоллаҳи алайҳ .

شیخ ابوعلی بن عثمان الجلا گوید: به شام بودم. بر سر خاک بلال موذن رضی الله عنه خفته بودم. در خواب خود را در مکه دیدم که پیغامبر علیه السلام از باب بنی‌شیبه درآمدی و پیری در بر گرفته. چنانکه اطفال را در بر گیرند. به شفقتی تمام من پیش او دویدم و بر پایش بوسه دادم و در تعجب آن بودم که این پیر کیست. پیغمبر به حکم معجزه بر باطن من مشرف شد و گفت: این امام اهل دیار توست. ابوحنیفه رحمةالله علیه.

Нақласт ки нўФли бен ҳён гуфт : чун Абӯҳанифа вафот кард қиёмат ба хоб дидам ки ҷумлаи хилоиқ дар ҳисоби гоҳ истода буданду пайғамбари алайҳи ассаломро дидам бар лаби ҳавзи истода ва бар ҷониб ӯ аз росту бчп машойих дидам истода ва перӣ дидам никўрўӣу сар ва рӯй сифед . Рӯй ба рӯй пайғамбари ниҳодау эмоми Абӯҳанифаро дидам дар баробари пайғомбари истода . Салом кардам . Гуфтам : марои оби даҳ .

نقل است که نوفل بن حیان گفت: چون ابوحنیفه وفات کرد قیامت به خواب دیدم که جمله خلایق در حساب گاه ایستاده بودند و پیغمبر علیه السلام را دیدم بر لب حوض ایستاده و بر جانب او از راست و به چپ مشایخ دیدم ایستاده و پیری دیدم نیکوروی و سر و روی سفید. روی به روی پیغمبر نهاده و امام ابوحنیفه را دیدم در برابر پیغامبر ایستاده. سلام کردم. گفتم: مرا آب ده.

Гуфт : то пайғамбар иҷоза диҳад .

گفت: تا پیغمبر اجازه دهد.

Пас пайғомбар фармуд ки ӯро оби даҳ .

پس پیغامبر فرمود که او را آب ده.

Ҷомии об ба ман дод . Ман вои сҳоб аз он ҷом об хӯрдем ки ҳеҷ кам нашуд . Бо Абӯҳанифа гуфтам : бар рости пайғамбари он пер кист ?

جامی آب به من داد. من و اصحاب از آن جام آب خوردیم که هیچ کم نشد. با ابوحنیفه گفتم: بر راست پیغمبر آن پیر کیست؟

Гуфт : иброҳӣми халил , ва бар чапи Абубакри садиқ .

گفت: ابراهیم خلیل، و بر چپ ابوبکر صدیق.

Ҳамчунин пурсидам ва ба ангушт ақд мегирифтам , то ҳафдаҳи каси пурсидам , чун бедор шудам ҳафдаҳи ақд гирифта будам .

همچنین پرسیدم و به انگشت عقد می‌گرفتم، تا هفده کس پرسیدم، چون بیدار شدم هفده عقد گرفته بودم.

Яҳёи маъод розӣ гуфт : пайғамбари алайҳи ассаломро ба хоб дидам . Гуфтам : ин атлбк қол ъанд илми абии Ҳанифа . Ва маноқиб ӯ бисёрасту мҳомд ӯ бешумор ва пӯшида нест , бар ин хатм кардем .

یحیی معاد رازی گفت: پیغمبر علیه السلام را به خواب دیدم. گفتم: این اطلبک قال عند علم ابی حنیفه. و مناقب او بسیار است و محامد او بی‌شمار و پوشیده نیست، بر این ختم کردیم.