Он Сайиди авлиё , он умдаи атқё , он муҳташами муътабар , он муҳтарами муфтахар , он хатм карда зўолмноқбӣ , шайхи олам , ҳориси муҳосибии рҳмҳоллаҳи алайҳ , аз уламои машойих буд ва ба улӯми зоҳиру ботин , ва дар муомилоту ашороти мақбули алнФсу руҷӯъи авлиёии вақт дар ҳамаи фани бадв буд , ва ӯро тасонифи бсёрост дар анвоъи улӯм ,у сахти олии ҳиммат буд ,у бузургвор буд ,у саховатӣу мурувватӣ аҷиб дошт ва дар фаросату ҳзоқт назир надошт , ва дар вақти худ шайхи алмшоихи Бағдод буд , ва ба таҷреду тавҳиди махсӯс буд , ва дар муҷоҳидау мушоҳида ба ақсои алғоиаҳ буд , ва дар тариқати муҷтаҳид . Ва наздик ӯ ризо аз аҳволаст , на аз мақомот . Ва шарҳи ин сухан тӯлӣ дорад . Басарӣ буду вафот ӯ дар Бағдод буд ,у Абдуллоҳ хафиф гуфт брпнҷи кас аз перони мо иқтидо кунед ва ба ҳоли эшон мтобъти нмоиидўи дигаронро таслим бояд шуд , аввали ҳориси муҳосибӣ , дувуми ҷунайди Бағдодӣ , сеюм рӯем , чаҳоруми ибни ато , панҷуми Амри бен Усмони ?маккеии рҳмҳми аллоҳ . Зеро ки эшон ҷамъ карданд миёни илму ҳақиқату миёни тариқату шариъат , вҳр ки ҷузи ин панҷанд эътиқодро шоинд аммо

آن سید اولیا، آن عمده اتقیا، آن محتشم معتبر، آن محترم مفتخر، آن ختم کرده ذوالمناقبی، شیخ عالم، حارث محاسبی رحمةالله علیه، از علمای مشایخ بود و به علوم ظاهر و باطن، و در معاملات و اشارات مقبول النفس و رجوع اولیای وقت در همه فن بدو بود، و او را تصانیف بسیاراست در انواع علوم، و سخت عالی همت بود، و بزرگوار بود، و سخاوتی و مروتی عجیب داشت و در فراست و حذاقت نظیر نداشت، و در وقت خود شیخ المشایخ بغداد بود، و به تجرید و توحید مخصوص بود، و در مجاهده و مشاهده به اقصی الغایه بود، و در طریقت مجتهد. و نزدیک او رضا از احوال است، نه از مقامات. و شرح این سخن طولی دارد. بصری بود و وفات او در بغداد بود، و عبدالله خفیف گفت برپنج کس از پیران ما اقتدا کنید و به حال ایشان متابعت نماییدو دیگران را تسلیم باید شد، اول حارث محاسبی، دوم جنید بغدادی، سوم رویم، چهارم ابن عطا، پنجم عمرو بن عثمان مکی رحمهم الله. زیرا که ایشان جمع کردند میان علم و حقیقت و میان طریقت و شریعت، وهر که جز این پنج اند اعتقاد را شایند اما

Ин панҷро ҳам эътиқод шояд ва ҳам иқтидоро шояд .

این پنج را هم اعتقاد شاید و هم اقتدا را شاید.

Ва бузургон тариқат гуфтаанд : Абдуллоҳи хафифи шашуми эшон буд ки ҳам эътиқодро шояд ва ҳам иқтидоро шояд аммо хештан сутудан на кор эшонаст .

و بزرگان طریقت گفته اند: عبدالله خفیف ششم ایشان بود که هم اعتقاد را شاید و هم اقتدا را شاید اما خویشتن ستودن نه کار ایشان است.

Нақласт ки ҳорисро сӣ ҳазор динор аз падар мирос монад . Гуфт : ба байт алмол бурид то султонро бошад ! гуфтанд : чаро ?

نقل است که حارث را سی هزار دینار از پدر میراث ماند. گفت: به بیت المال برید تا سلطان را باشد! گفتند: چرا؟

Гуфт : пайғамбар фармӯдааст ,у саҳеҳи астки ҳи алқдрии маҷуси ҳзаҳи аломаҳ . Қадре мазҳаби гири ин умматасту падари ман қадре буду пайғамбари алайҳ ассалом фармуд мироси набарди мусулмон аз муғ ,у падари ман муғ ва ман мусулмон .

گفت: پیغمبر فرموده است، و صحیح استک ه القدری مجوس هذه الامة. قدری مذهب گیر این امت است و پدر من قدری بود و پیغمبر علیه السلام فرمود میراث نبرد مسلمان از مغ، و پدر من مغ و من مسلمان.

Ва анояти ҳақи таъолӣ дар ҳифз ӯ чандон буд ки чун даст ба таомии барадӣ ки шабаҳат дар ӯ будӣ раҳгӣ дар пушти ангушт ӯ кашида шудӣ чунонкии ангушти фармон ӯ набардӣ , ӯ бдонстӣ ки он луқма ба ваҷҳ нест . Ҷунайд гуфт : рӯзии ҳориси пеш ман омад . Дар ваии асар гуруснагӣ дидам . Гуфтам ё ъам ! таоми орм ? гуфт : нек ояд . Дар хона шудам . Чизе талаб кардам . Шбонҳчизӣ аз арӯсӣ оварда буданд . Пеши аўбрдм . Ангушт ӯ мтоўът накард . Луқма дар даҳони ниҳод ва ҳарчанд ки ҷаҳд кард Фрўншд . Дрдҳон мегардонид то дайр гоҳ бархест вдри поён сарой афганд ва берун шуд . Баъд аз он гуфт : аз он ҳоли пурсидам . Ҳорис гуфт : гурусна будам , хостам ки дили ту нигоҳ дорам локини маро бо худованд нишонеаст ки ҳртъомӣ ки дар ваии шбҳтӣ буд ба ҳалқи ман Фрўнрўду ангушти ман мтоўът накунад . Ҳарчанд кушедам фурӯ нарафт . Он таом аз куҷо буд ? гуфтам : аз хонае ки хешованди ман буд . Пас гуфтам : имрӯз дар хонаи ман ое ?

و عنایت حق تعالی در حفظ او چندان بود که چون دست به طعامی بردی که شبهت در او بودی رگی در پشت انگشت او کشیده شدی چنانکه انگشت فرمان او نبردی، او بدانستی که آن لقمه به وجه نیست. جنید گفت: روزی حارث پیش من آمد. در وی اثر گرسنگی دیدم. گفتم یا عم! طعام آرم؟ گفت: نیک آید. در خانه شدم. چیزی طلب کردم. شبانهچیزی از عروسی آورده بودند. پیش اوبردم. انگشت او مطاوعت نکرد. لقمه در دهان نهاد و هرچند که جهد کرد فرونشد. دردهان می‌گردانید تا دیر گاه برخاست ودر پایان سرای افگند و بیرون شد. بعد از آن گفت: از آن حال پرسیدم. حارث گفت: گرسنه بودم، خواستم که دل تو نگاه دارم لکن مرا با خداوند نشانی است که هرطعامی که در وی شبهتی بود به حلق من فرونرود و انگشت من مطاوعت نکند. هرچند کوشیدم فرو نرفت. آن طعام از کجا بود؟ گفتم: از خانه ای که خویشاوند من بود. پس گفتم: امروز در خانه من آیی؟

Гуфт : оем . Даромадему пораи нон хушк оварадам . Пас бихӯрадем . Гуфт : ҷизӣ ки пеши даравишони оре , чунин бояд .

گفت: آیم. درآمدیم و پارة نان خشک آوردم. پس بخوردیم. گفت: جیزی که پیش درویشان آری، چنین باید.

Ва гуфт : сӣ соласт то гӯши ман ба ҷуз аз сари ман ҳеҷ нашунидааст пас сӣ соли дигари ҳол бар ман бигардед ки сари ман ба ҷуз аз худоӣ ҳеҷ нишнид .

و گفت: سی سال است تا گوش من به جز از سر من هیچ نشنیده است پس سی سال دیگر حال بر من بگردید که سر من به جز از خدای هیچ نشنید.

Ва гуфт : касеро ки дар намоз мебинад ва ӯ бидон шод шавад , мутаваққиф будам бидон тонмоз ӯ ботил шавад ё на ? акнӯн ғолиби занни ман онаст ки ботил шавад .

و گفت: کسی را که در نماز می‌بیند و او بدان شاد شود، متوقف بودم بدان تانماز او باطل شود یا نه؟ اکنون غالب ظن من آن است که باطل شود.

Ва дар муҳосибаи мболғтӣ тамом дошт . Чунонкӣ ӯро муҳосибии бад-ӣн ҷиҳат гуфтандӣ . Ва гуфт : аҳли муҳосибаро чанд хислатаст ки бёзмўдаҳам дар сухани гуфтан ки чун қиём намӯдаанд ба тавфиқи ҳақи таъолӣ ба манозили шариф пайвастаанду ҳамаи чизҳо ба қӯти азм даст диҳад ва ба қаҳр кардани ҳавоу нафас ки ҳаркиро азм қавӣ бошад мухолифати ҳаво бар вай осон бошад . Пас азми қавии дор ва бар ин хислатҳо мувозибат намой ки ин муҷаррабаст . Аввали хислат анаст ки ба худои савганд ёд накунӣ , на ба рост ва на ба дурӯғ , вена ба саҳв ва на ба амд ,у дувуми аи здрўғ парҳез кунӣ , ва сеюм ваъда хилоф накунӣ ва чун вафо туоне кард ва то туоне касро ваъда надиҳӣ ки ин ба савоб наздикасту чаҳоруми онкии ҳеҷ касро лаънат накунӣ , агарчӣ зулм карда бошад ,у панҷуми дуоӣ бад накунӣ на ба гуфтор ва на ба крдорўи мукофоти нҷўӣӣ ва бар худоӣ таҳаммул кунӣ ,у шашум бар ҳеҷ кас гувоҳӣ надиҳӣ на бкФр ва на ба ширк ва на ба нифоқ ки ин ба раҳмат бар халқи наздик тараст ва аз мқти худои таъолии давртар рост ,у ҳафтуми онкии қасд маъсият накунӣ , на дар зоҳир ва на дар ботину ҷавориҳи худро аз ҳамаи боздорӣ . Ва ҳаштуми онкии ранҷи худ брҳичи каси ниФкнӣу бори худ андак ва бисёр аз ҳама кас бурдорӣ дар онҷаҳ бидон муҳтоҷ бошӣ , ва дар ончӣ бидон мустағнӣ бошӣ , внҳми онкии тамаъ аз хилоиқи бурӣдаи гирдоне ва аз ҳамаи ноумеди шӯй аз ончӣ доранд ,у даҳуми онкии баландии дараҷау асткмоли иззати наздики худоӣу наздики халқ брончаҳ хоҳад дар дунё ва охират бидон сабаб ба даст тавон кард . Ки ҳеҷ касро набинӣ аз фарзандони одами алайҳи ассалом . Магар ки ӯро аз худ беҳтари доне .

و در محاسبه مبالغتی تمام داشت. چنانکه او را محاسبی بدین جهت گفتندی. و گفت: اهل محاسبه را چند خصلت است که بیازموده ام در سخن گفتن که چون قیام نموده اند به توفیق حق تعالی به منازل شریف پیوسته اند و همه چیزها به قوت عزم دست دهد و به قهر کردن هوا و نفس که هرکه را عزم قوی باشد مخالفت هوا بر وی آسان باشد. پس عزم قوی دار و بر این خصلتها مواظبت نمای که این مجرب است. اول خصلت ان است که به خدای سوگند یاد نکنی، نه به راست و نه به دروغ، ونه به سهو و نه به عمد، و دوم ا زدروغ پرهیز کنی، و سوم وعده خلاف نکنی و چون وفا توانی کرد و تا توانی کس را وعده ندهی که این به صواب نزدیک است و چهارم آنکه هیچ کس را لعنت نکنی، اگرچه ظلم کرده باشد، و پنجم دعای بد نکنی نه به گفتار و نه به کردارو مکافات نجوئی و بر خدای تحمل کنی، و ششم بر هیچ کس گواهی ندهی نه بکفر و نه به شرک و نه به نفاق که این به رحمت بر خلق نزدیک تر است و از مقت خدای تعالی دورتر راست، و هفتم آنکه قصد معصیت نکنی، نه در ظاهر و نه در باطن و جوارح خود را از همه بازداری. و هشتم آنکه رنج خود برهیچ کس نیفکنی و بار خود اندک و بسیار از همه کس برداری در آنجه بدان محتاج باشی، و در آنچه بدان مستغنی باشی، ونهم آنکه طمع از خلایق بریده گردانی و از همه ناامید شوی از آنچه دارند، و دهم آنکه بلندی درجه و استکمال عزت نزدیک خدای و نزدیک خلق برآنچه خواهد در دنیا و آخرت بدان سبب به دست توان کرد. که هیچ کس را نبینی از فرزندان آدم علیه السلام. مگر که او را از خود بهتر دانی.

Ва гуфт : муроқибати илм диласт дар қурби ҳақи таъолӣ .

و گفت: مراقبت علم دل است در قرب حق تعالی.

Ва гуфт : ризои ором гирифтанаст дар таҳти маҷории аҳком .

و گفت: رضا آرام گرفتن است در تحت مجاری احکام.

Ва гуфт : сабри нишонаи тирҳои бало шуданаст .

و گفت: صبر نشانه تیرهای بلا شدن است.

Ва гуфт : тафаккури асбобро ба ҳақи қоим диданаст .

و گفت: تفکر اسباب را به حق قایم دیدن است.

Ва гуфт : таслими собит бӯданаст дар вақти нузули бало бетағайюрӣ дар зоҳиру ботин .

و گفت: تسلیم ثابت بودن است در وقت نزول بلا بی تغیری در ظاهر و باطن.

Ва гуфт : ҳаё бозбўднаст аз ҷумлаи хуҳои бад ки худованд бидон розӣ набӯд .

و گفت: حیا بازبودن است از جمله خوهای بد که خداوند بدان راضی نبود.

Ва гуфт : муҳаббати майл буд ба ҳамагӣ ба чизе , пас онро эсор карданаст , брхўиштн , ба тану ҷону мол ,у мувофиқат кардан дар ниҳону ошкоро . Пас бдонстн ки аз таваҳҳума тақсираст .

و گفت: محبت میل بود به همگی به چیزی، پس آن را ایثار کردن است، برخویشتن، به تن و جان و مال، و موافقت کردن در نهان و آشکارا. پس بدانستن که از توهمه تقصیر است.

Ва гуфт : хавф онаст ки албата як ҳаракат натавонад кард ки на гумон ӯ чунон буд ки ман бад-ӣни ҳаракат махӯз хоҳам буд дар охират .

و گفت: خوف آن است که البته یک حرکت نتواند کرد که نه گمان او چنان بود که من بدین حرکت مأخوذ خواهم بود در آخرت.

Ва гуфт : аломати инс ба ҳақ ваҳшатаст аз халқ ва гурезаст ва ҳарчӣ халқ дар онасту мунфарид шудан ба ҳаловати зикри ҳақи таъолии брқдри онкии инси ҳақ дар дил ҷой мегирад , баъд аз он инс ба махлуқот аз дили рахт барме гирад .

و گفت: علامت انس به حق وحشت است از خلق و گریز است و هرچه خلق در آن است و منفرد شدن به حلاوت ذکر حق تعالی برقدر آنکه انس حق در دل جای می‌گیرد، بعد از آن انس به مخلوقات از دل رخت برمی گیرد.

Ва гуфт : содиқ он бошад ки ӯро бок набӯд агараш наздики халқи ҳеҷ миқдор намонад ,у ҷиҳати салоҳи дил хеш донад ва дӯст надорад ки мардумони заррае аъмол ӯ бибинанд .

و گفت: صادق آن باشد که او را باک نبود اگرش نزدیک خلق هیچ مقدار نماند، و جهت صلاح دل خویش داند و دوست ندارد که مردمان ذره ای اعمال او ببینند.

Ва гуфт : дар ҳамаи корҳо аз сустии азм ҳазар кун ки душман дар ин вақт бар ту зафар ёбад ,у ҳаргоҳ ки Фтўр азм дидӣ аз худ ҳеҷ ороми мгир ба худои паноҳи ҷӯй .

و گفت: در همه کارها از سستی عزم حذر کن که دشمن در این وقت بر تو ظفر یابد، و هرگاه که فتور عزم دیدی از خود هیچ آرام مگیر به خدای پناه جوی.

Ва дарвеширо гуфт : кун ллаҳу алои лоткн . Гуфт : худоиро бош ва агар на худ мабош , ин некӯ суханӣаст .

و درویشی را گفت: کن لله و الا لاتکن. گفت: خدای را باش و اگر نه خود مباش، این نیکو سخنی است.

Ва гуфт : сазовораст касеро ки нафаси худро ба риёзати муҳаззаб гардонидааст ки ӯро роҳ бинмоед ба мақомот ва

و گفت: سزاوار است کسی را که نفس خود را به ریاضت مهذب گردانیده است که او را راه بنماید به مقامات و

Ва гуфт : ҳаркии хўоҳдкаҳи лиззати аҳл биҳишт ёбад , гӯ дар суҳбати даравишони солеҳ қонеъ бош .

و گفت: هرکه خواهدکه لذت اهل بهشت یابد، گو در صحبت درویشان صالح قانع باش.

Ва гуфт : ҳаркии ботини худро дуруст кунад ба муроқибату ихлоси худои таъолии зоҳир ӯ ороста гирданд ба муҷоҳидау атбоъи суннат .

و گفت: هرکه باطن خود را درست کند به مراقبت و اخلاص خدای تعالی ظاهر او آراسته گرداند به مجاهده و اتباع سنت.

Ва гуфт : онкӣ ба ҳаракоти дил дар маҳали ғайби олам буд беҳтар аз онкӣ ба ҳаракоти ҷавориҳи олам буд .

و گفت: آنکه به حرکات دل در محل غیب عالم بود بهتر از آنکه به حرکات جوارح عالم بود.

Ва гуфт : пайвастаи орифон фурӯ мебаранд хандақи ризо ва ғаввосӣ мекунанд дар баҳри сафо ва берун меоваранд ҷавоҳири вафо , то лоҷарам ба худоӣ мерасанд дар сару хафо .

و گفت: پیوسته عارفان فرو می‌برند خندق رضا و غواصی می‌کنند در بحر صفا و بیرون می‌آورند جواهر وفا، تا لاجرم به خدای می‌رسند در سر و خفا.

Вагуфт : се чизаст ки агар онро биёбанд аз он баҳра бар доранд ва мо наёфтем : дӯстии некӯ бо сиёнат , ва бо вафо ,у бошафқат .

وگفت: سه چیز است که اگر آن را بیابند از آن بهره بر دارند و ما نیافتیم: دوستی نیکو با صیانت، و با وفا، و باشفقت.

Ва нақласт ки таснифӣ мекард : дарвешӣ аз ваии прсидкаҳ : маърифат , ҳақ аст барбанда ё ҳақи банда бар ҳақ ? ӯ бад-ӣни сухани тарк тасниф кард . Яъне агар гӯйии маърифати банда ба худ май шиносад ва ба ҷаҳди худ ҳосил мекунад , пас бандаро ҳақӣ буд бар ҳақ , ва ин раво набӯд . Ва агар маърифати ҳақи ҳақ буд , барбанда раво набӯд ки ҳақро ҳақии ббёди гузорад . ӣнҷо мутаҳайир шуду тарк тасниф кард . Дигари маънӣ онаст ки чун маърифати ҳақ ҳақаст то аз ҷиҳати карами ин ҳақи бгзорм . Китоб кардан дар маърифат ба чаҳ кор ояд ? ҳақи худ ончии ҳақи банда буд бадв диҳад ки ад банӣ рабӣ . Агар касе буд ки ҳақи он ҳақ хоҳад гузорад дар маънии анки лотҳдии ман аҳббт буд . Лоҷарами тарк тасниф кард . Дигар маънӣ онаст ки маърифати ҳақ ҳақаст бар банда бидон маънӣ ки чун ҳақи бандаро маърифат дод бандаро воҷибаст ҳақи он ҳақ гузордан . Чун ҳар ҳақ ки банда ба ибодат хоҳад гузоради ҳам ҳақ ҳақ хоҳад буд ва ба тавфиқ ӯ хоҳад буд . Пас бандаро ҳақӣ ки буд ки бо ҳақи ҳақ , ҳақи гузорад , пас китоб тасниф кард валлоҳи аълами болсўоб .

و نقل است که تصنیفی می‌کرد: درویشی از وی پرسیدکه: معرفت، حق است بربنده یا حق بنده بر حق؟ او بدین سخن ترک تصنیف کرد . یعنی اگر گویی معرفت بنده به خود می‌شناسد و به جهد خود حاصل می‌کند، پس بنده را حقی بود بر حق، و این روا نبود. و اگر معرفت حق حق بود، بربنده روا نبود که حق را حقی ببیاد گزارد. اینجا متحیر شد و ترک تصنیف کرد. دیگر معنی آن است که چون معرفت حق حق است تا از جهت کرم این حق بگزارم. کتاب کردن در معرفت به چه کار آید؟ حق خود آنچه حق بنده بود بدو دهد که اد بنی ربی. اگر کسی بود که حق آن حق خواهد گزارد در معنی انک لاتهدی من احببت بود. لاجرم ترک تصنیف کرد. دیگر معنی آنست که معرفت حق حق است بر بنده بدان معنی که چون حق بنده را معرفت داد بنده را واجب است حق آن حق گزاردن. چون هر حق که بنده به عبادت خواهد گزارد هم حق حق خواهد بود و به توفیق او خواهد بود. پس بنده را حقی که بود که با حق حق، حق گزارد، پس کتاب تصنیف کرد والله اعلم بالصواب.

Ибн мсрўқ гуфт : ҳориси он вақт ки вафот мекард ба дармеи муҳтоҷ буд , ва аз падараши зёъ бисёр монда буд , вҳич нагирифт ва ҳам дар он соъат ки дасти танг буд фурушад . Рҳмҳоллаҳи алайҳи рҳмҳўосъаҳ .

ابن مسروق گفت: حارث آن وقت که وفات می کرد به درمی محتاج بود، و از پدرش ضیاع بسیار مانده بود، وهیچ نگرفت و هم در آن ساعت که دست تنگ بود فروشد. رحمةالله علیه رحمةواسعة.