Он ҳозири асрори тариқати он нозири анвори ҳақиқати он адаб ёфта Утбаи убудийяти он ҷигари сӯхтаи ҷазбаи рубубияти он сабақи барда дар мурӣдӣу перии қутби вақти Усмони ҳирии раҳмаи аллоҳи алайҳ аз акобри ин тайифа ва аз муътабарони аҳли тасаввуф буду рафеъи қадар буду олии ҳиммату мақбули асҳобу махсӯси бонўоъи каромоту риёзоту ваъзӣ шоФӣ дошту ишоратии баланд ва дар фунуни улӯму тариқату шариъати комил буду сухании мавзун ва муассир дошт ва ҳечкасро дар бузургӣ ӯ сухан нест чунонкии аҳли тариқат дар аҳдов чунин гуфтанд ки дар дунё се марданд ки эшонро чаҳорум нест Усмон дар Найшобӯру ҷунайд дар Бағдоду бўъбдоллаҳи алҷлои бшому Абдуллоҳ мҳмдрозӣ гуфт : ҷунайд ва рӯему Юсуфи ҳусайну Муҳамади фазлу Абӯалии Ҷузҷонӣу ғайри эшонро аз машойих басӣ дидам ҳечкас аз ин қавми шносотри бхдоӣ аз АбуУсмон ҳирӣ надидаму изҳори тасаввуф дар хуросони азу буд ва ӯ бо ҷунайду рўбму Юсуфи ҳусайну мҳмдФзл суҳбат дошта буд ва ӯро се пери бузургвор буд аввали яҳёи маъоду дувуми шоҳи шуҷоъи кирмонӣ ва сеюм абўҳФси ҳаддод ва ҳечкас аз машойихи аздли перони чандон баҳра наёфт ки ӯ ёфт ва дар Найшобӯр ӯро минбар ниҳоданд то сухани аҳли тасаввуф баён карду абтдоء ӯ он буд ки гуфт : пайвастаи дилами чизе аз ҳақиқат металабед дар ҳоли туфулият ва аз аҳли зоҳири нафратии доштам ва пайваста бидон мебудам ки ҷузи ин ки омма бар онанд чизе дигар ҳасту шариъатро асрористи ҷузи ин зоҳир .

آن حاضر اسرار طریقت آن ناظر انوار حقیقت آن ادب یافته عتبه عبودیت آن جگر سوخته جذبه ربوبیت آن سبق برده در مریدی و پیری قطب وقت عثمان حیری رحمة الله علیه از اکابر این طایفه و از معتبران اهل تصوف بود و رفیع قدر بود و عالی همت و مقبول اصحاب و مخصوص بانواع کرامات و ریاضات و وعظی شافی داشت و اشارتی بلند و در فنون علوم و طریقت و شریعت کامل بود و سخنی موزون و مؤثر داشت و هیچکس را در بزرگی او سخن نیست چنانکه اهل طریقت در عهداو چنین گفتند که در دنیا سه مردند که ایشان را چهارم نیست عثمان در نیشابور و جنید در بغداد و بوعبدالله الجلا بشام و عبدالله محمدرازی گفت: جنید و رویم و یوسف حسین و محمد فضل و ابوعلی جوزجانی و غیر ایشان را از مشایخ بسی دیدم هیچکس از این قوم شناساتر بخدای از ابوعثمان حیری ندیدم و اظهار تصوف در خراسان ازو بود و او با جنید و روبم و یوسف حسین و محمدفضل صحبت داشته بود و او را سه پیر بزرگوار بود اول یحیی معاد و دوم شاه شجاع کرمانی و سوم ابوحفص حداد و هیچکس از مشایخ ازدل پیران چندان بهره نیافت که او یافت و در نیشابور او را منبر نهادند تا سخن اهل تصوف بیان کرد و ابتداء او آن بود که گفت: پیوسته دلم چیزی از حقیقت می‌طلبید در حال طفولیت و از اهل ظاهر نفرتی داشتم و پیوسته بدان می‌بودم که جز این که عامه بر آنند چیزی دیگر هست و شریعت را اسراریست جز این ظاهر.

Нақласт ки рӯзӣ ба дабиристон мерафт бо чаҳор ғуломи яке ҳабашӣ ва яке рӯмӣ ва яке Кашмӣрӣ ва яке тарку дўотии заррин дар дасту дастории қсб бар сар ва хазӣ пӯшидаи бкорўонсроӣӣ куҳна расед ва дар нагирист харӣ дид пушти риши калоғ аз ҷароҳат ӯ мекунаду аўри аи қӯти он на ки баранд раҳм омадаш ғуломро гуфт : ту чаро бо манӣ гуфт : то ҳар андеша ки бар хотир ту бугзарад бо он ёр ту бошем дар ҳол ҷбаҳ хаз берун кард ва бар дарози гӯши пӯшеду дастории қсби буии фурӯи баст дар ҳоли он хар ба забони ҳол дар ҳазрати иззат муноҷотӣ кард бўъсмон ҳануз ба хона нарасида буд ки воқеаи мардони буи фурӯ омад чун шӯрида ба маҷлис яҳё афтод аз сухани яҳёи маоз кор биравӣ кушода шуд аз модар ва падар бибареду чандгоҳи дрхдмти яҳё риёзат кашид то ҷамъӣ аз пеши шоҳи шуҷоъи кирмонии брсиднду ҳикоят шоҳ бозгуфтанд ӯро майлии азими бдидни шоҳи кирмонӣ падед омад дастурии хост ва ба Кирмон шуд ба хизмати шоҳи шоҳ ӯро бор надод гуфт : ту борҷохў кардау мақом яҳё раҷост касе ки парвардаи раҷо буд аз вай сулӯк набояд ки бар ҷои тақлид кардани коҳилӣ бор овараду раҷои яҳёро таҳқиқасту турои тақлид бисёр тазаррӯъ намӯд ва бист рӯз бар остона ӯ мӯътакиф шуд то бор доданд дар суҳбат ӯ бмондўи Фўоӣд бисёре гирифт то шоҳи азм Найшобӯр кард ба зиёрати бўҳФси Усмон бо вай биёмаду шоҳи қабо май пӯшеди бўҳФси шоҳро истиқбол кард ва сано гуфт : пас бўъсмонро ҳамаи ҳиммати суҳбати бўҳФс буд аммо ҳишмати шоҳ ӯро аз он манъ мекард ки чизе гуяд ки шоҳи ғаюр буд бўъсмони азхдоӣ май хост то сабабӣ созад ки бе озори шоҳи пеш бўҳФс бимонад аз онкии кори бўҳФси азим баланд медид чун шоҳи азм бозгаштан кард бўъсмони ҳам барги роҳи бсохти торўзӣ бўҳФс гуфт : бо шоҳ ба ҳукми инбисоти ин ҷавонро ӣнҷои бимон ки моро бо вай хушаст шоҳ рӯй ба Усмон кард ва гуфт : иҷобат кун шайхро пас шоҳ бирафту бўъсмон онҷо бимонад ва дид ончӣ дид то абўҳФс дар ҳақи АбуУсмон .

نقلست که روزی به دبیرستان می‌رفت با چهار غلام یکی حبشی و یکی رومی و یکی کشمیری و یکی ترک و دواتی زرین در دست و دستاری قصب بر سر و خزی پوشیده بکاروانسرائی کهنه رسید و در نگریست خری دید پشت ریش کلاغ از جراحت او می‌کند و اور ا قوت آن نه که براند رحم آمدش غلام را گفت: تو چرا با منی گفت: تا هر اندیشه که بر خاطر تو بگذرد با آن یار تو باشیم در حال جبه خز بیرون کرد و بر دراز گوش پوشید و دستاری قصب بوی فرو بست در حال آن خر به زبان حال در حضرت عزت مناجاتی کرد بوعثمان هنوز به خانه نرسیده بود که واقعه مردان بوی فرو آمد چون شوریدهٔ به مجلس یحیی افتاد از سخن یحیی معاذ کار بروی گشاده شد از مادر و پدر ببرید و چندگاه درخدمت یحیی ریاضت کشید تا جمعی از پیش شاه شجاع کرمانی برسیدند و حکایت شاه بازگفتند او را میلی عظیم بدیدن شاه کرمانی پدید آمد دستوری خواست و به کرمان شد به خدمت شاه شاه او را بار نداد گفت: تو بارجاخو کرده و مقام یحیی رجاست کسی که پرورده رجا بود از وی سلوک نباید که بر جا تقلید کردن کاهلی بار آورد و رجا یحیی را تحقیق است و ترا تقلید بسیار تضرع نمود و بیست روز بر آستانه او معتکف شد تا بار دادند در صحبت او بماندو فوائد بسیاری گرفت تا شاه عزم نیشابور کرد به زیارت بوحفص عثمان با وی بیامد و شاه قبا می‌پوشید بوحفص شاه را استقبال کرد و ثنا گفت: پس بوعثمان را همه همت صحبت بوحفص بود اما حشمت شاه او را از آن منع می‌کرد که چیزی گوید که شاه غیور بود بوعثمان ازخدای می‌خواست تا سببی سازد که بی‌آزار شاه پیش بوحفص بماند از آنکه کار بوحفص عظیم بلند می‌دید چون شاه عزم بازگشتن کرد بوعثمان هم برگ راه بساخت تاروزی بوحفص گفت: با شاه به حکم انبساط این جوان را اینجا بمان که ما را با وی خوش است شاه روی به عثمان کرد و گفت: اجابت کن شیخ را پس شاه برفت و بوعثمان آنجا بماند و دید آنچه دید تا ابوحفص در حق ابوعثمان.

Гуфт : ки он воъиз яъне яҳёи маозро ӯро ба зиён оварад то ки ба салоҳ боз ояд яъне нахуст оташӣ бӯдааст касе мебоист то онро зиёдат кунад ва набӯд .

گفت: که آن واعظ یعنی یحیی معاذ را او را به زیان آورد تا که به صلاح باز آید یعنی نخست آتشی بوده است کسی می‌بایست تا آن را زیادت کند و نبود.

Нақласт ки бўъсмон гуфт : ҳануз ҷавон будам ки бўҳФси маро аз пеш худ баранд .

نقلست که بوعثمان گفت: هنوز جوان بودم که بوحفص مرا از پیش خود براند.

Ва гуфт : нахоҳам ки дигар наздики ман оӣӣ ҳеҷ нагуфтаму дилами надод ки пушт бар вай кунам ҳамчунон рӯй сӯй ӯ бозпас мерафтам гирён то аз чашм ӯ ғоиб шудам вдри баробар ӯ ҷоӣии сохтам ва сӯрохӣ буридам ва аз онҷо ӯро медидам ва азм кардам ки аз онҷо берун ниёем магар ба фармони шайх чун шайхи маро чунон дид ва он ҳол мушоҳида кард маро бихонад ва муқарраб гардонид вдхтр бмн дод .

و گفت: نخواهم که دگر نزدیک من آئی هیچ نگفتم و دلم نداد که پشت بر وی کنم همچنان روی سوی او بازپس می‌رفتم گریان تا از چشم او غایب شدم ودر برابر او جائی ساختم و سوراخی بریدم و از آنجا او را می‌دیدم و عزم کردم که از آنجا بیرون نیایم مگر به فرمان شیخ چون شیخ مرا چنان دید و آن حال مشاهده کرد مرا بخواند و مقرب گردانید ودختر بمن داد.

Ва сухан ӯст ки чиҳил соласт то худованди маро дар ҳар ҳол ки доштааст кора набӯдааму маро аз ҳеҷ ҳол ба ҳолеи дигар нақл накардааст ки ман дар он ҳол сохт бӯдааму далели барин сухан онаст ки мункирӣ буд ӯро ба даъват хонд бўъсмон бирафт то бдрсроӣ ӯ гуфт : эй шиками хор чизе нест бозгард бўъсмони бозгашт чун бора бозомад оўзо дод ки эй шайх ё пас бозгашт гуфт : некӯи ҷаддии дорӣ дар чизе хӯрдан камтар аст бирав шайх бирафт дигар бор бихонад боз омад гуфт : санг бихӯр ва ало бозгард шайх бирафт дигар ҳамчунин таассеи бор ӯро мехонд ва меронад шайх меомад ва мерафт ки тағайюрӣ дар вай падед намеомад баъд аз он мард дар пой шайх афтод ва бигирист ва тавба карду мурӣд ӯ шуд ва гуфт : ту чаҳ мардӣ ки сӣ бори турои бхўории брондми як зарраи тағайюр дар ту падед наомад бўъсмон гуфт : ин саҳл корӣаст кори сегон чунин бошад ки чун бароне бираванд ва чун бихонӣ биёянд ва ҳеҷ тағайюр дар эшон падед наёяд ин пас корӣ набӯд ки сегон бо мо баробаранди кори мардони кор дигараст .

و سخن اوست که چهل سال است تا خداوند مرا در هر حال که داشته است کاره نبوده‌ام و مرا از هیچ حال به حالی دیگر نقل نکرده است که من در آن حال ساخط بوده‌ام و دلیل برین سخن آنست که منکری بود او را به دعوت خواند بوعثمان برفت تا بدرسرای او گفت: ای شکم خوار چیزی نیست بازگرد بوعثمان بازگشت چون باره بازآمد آوزا داد که ای شیخ یا پس بازگشت گفت: نیکو جدی داری در چیزی خوردن کمتر است برو شیخ برفت دیگر بار بخواند باز آمد گفت: سنگ بخور و الا بازگرد شیخ برفت دیگر همچنین تاسی بار او را می‌خواند و می‌راند شیخ می‌آمد و می‌رفت که تغیری در وی پدید نمی‌آمد بعد از آن مرد در پای شیخ افتاد و بگریست و توبه کرد و مرید او شد و گفت: تو چه مردی که سی بار ترا بخواری براندم یک ذره تغیر در تو پدید نیامد بوعثمان گفت: این سهل کاریست کار سگان چنین باشد که چون برانی بروند و چون بخوانی بیایند و هیچ تغیر در ایشان پدید نیاید این پس کاری نبود که سگان با ما برابرند کار مردان کار دیگر است.

Нақласт ки рӯзӣ мерафт яке аз боми таштии хокистар бар сар ӯ рехти асҳоб дар хашм шуданд хостанд ки онкасро ҷафо гӯйанд бўъсмон гуфт : ҳазор бори шукр мебояд кард ки касе ки сазои оташ буд ба хокистар бо ӯ сулҳ карданд .

نقلست که روزی می‌رفت یکی از بام طشتی خاکستر بر سر او ریخت اصحاب در خشم شدند خواستند که آنکس را جفا گویند بوعثمان گفت: هزار بار شکر می‌باید کرد که کسی که سزای آتش بود به خاکستر با او صلح کردند.

Бўъмрў гуфт : дар ибтидо тавба кардам дар маҷлиси бўъсмону муддатӣ бар он будам боз дар маъсияти афтодам ва аз хизмат ӯ эъроз кардам ва ҳар ҷоӣӣ ки ӯро медидам мегурехтам рӯзии ногуҳи бадви расидами мар ӯ гуфт : эй писар бо душманони манишин магар ки маъсӯм бошӣ аз онкии душмани айб ту бинад чун маъюб бошӣ душман шод гардад ва чун маъсӯм бошӣ андӯҳгин шавад агар туро бояд ки маъсиятӣ кунӣ пеши мо ой то мо блоءи туро ба ҷон бикашем ва ту душман ком нагардӣ чун шайх ин бигуфт : дилам аз гуноҳ сайр шуду тавба насӯҳ кардам .

بوعمرو گفت: در ابتدا توبه کردم در مجلس بوعثمان و مدتی بر آن بودم باز در معصیت افتادم و از خدمت او اعراض کردم و هر جائی که او را می‌دیدم می‌گریختم روزی ناگه بدو رسیدم مر او گفت: ای پسر با دشمنان منشین مگر که معصوم باشی از آنکه دشمن عیب تو بیند چون معیوب باشی دشمن شاد گردد و چون معصوم باشی اندوهگین شود اگر ترا باید که معصیتی کنی پیش ما آی تا ما بلاء ترا به جان بکشیم و تو دشمن کام نگردی چون شیخ این بگفت: دلم از گناه سیر شد و توبه نصوح کردم.

Нақласт ки ҷавонӣ қлош мерафт рубобӣ дар дасту сармаст ногоҳ бўъсмон родед мӯӣ дар зери кулоҳ пинҳон карду рубоб дар остин кашид пиндошт ки эҳтисоб хоҳад кард бўъсмон аз сари шафқати наздик ӯ шуд ва гуфт : матарс ки бародарони ҳама якеанд ҷавон чун он бидид тавба карду мурӣд шайх шуд ва асалаш фармуду хирқа дар ваии пӯшеду срброўрд ва гуфт : илоҳии ман аз он худ кардам боқии туро мебояд кард дар соъати воқеаи мардони буи фурӯ омад чунонкии бўъсмон дар он воқеа мутаҳайир шуд намози дигарро АбуУсмон мағрибӣ барисед бўъсмон ҳирӣ гуфт : эй шайх дар рашк май сӯзам ки ҳарчӣ мо бъмрии дароз тамаъ медоштем ройгони басари ин ҷавон дарафканданад ки аз меъдааш буи хамр меояд то бадоне ки кор худоӣ дорад на халқ .

نقلست که جوانی قلاش می‌رفت ربابی در دست و سرمست ناگاه بوعثمان رادید موی در زیر کلاه پنهان کرد و رباب در آستین کشید پنداشت که احتساب خواهد کرد بوعثمان از سر شفقت نزدیک او شد و گفت: مترس که برادران همه یکی‌اند جوان چون آن بدید توبه کرد و مرید شیخ شد و عسلش فرمود و خرقه در وی پوشید و سربرآورد و گفت: الهی من از آن خود کردم باقی ترا می‌باید کرد در ساعت واقعه مردان بوی فرو آمد چنانکه بوعثمان در آن واقعه متحیر شد نماز دیگر را ابوعثمان مغربی برسید بوعثمان حیری گفت: ای شیخ در رشک می‌سوزم که هرچه ما بعمری دراز طمع می‌داشتیم رایگان بسر این جوان درافکندند که از معده‌اش بوی خمر می‌آید تا بدانی که کار خدای دارد نه خلق.

Нақласт ки яке аз ӯ пурсед ки ба забон зикр мегӯям дил бо он ёр намегардад гуфт : шукр кун ки як узви борӣ мутӣъ шуд ва як ҷузвро аз ту роҳ доданд бошад ки дил низ мувофиқат кунад .

نقلست که یکی از او پرسید که به زبان ذکر می‌گویم دل با آن یار نمی‌گردد گفت: شکر کن که یک عضو باری مطیع شد و یک جزو را از تو راه دادند باشد که دل نیز موافقت کند.

Нақласт ки мурӣдӣ пурсед ки чгўӣӣ дар ҳақ касе ки ҷамъӣ барои ӯ бархезанд хуш ояд ва агар нахезанд нохуш ояд шайх ҳеҷ нагуфт : то рӯзӣ дар миён ҷамъӣ гуфт : аз ман масаълаи чунин ва чунин пурседанд чаҳ гӯям чунин касеро ки агар дар ҳамин бимонад гӯи хоҳи тарсои мирхўоаҳи ҷуҳуд .

نقلست که مریدی پرسید که چگوئی در حق کسی که جمعی برای او برخیزند خوش آید و اگر نخیزند ناخوش آید شیخ هیچ نگفت: تا روزی در میان جمعی گفت: از من مسئله چنین و چنین پرسیدند چه گویم چنین کسی را که اگر در همین بماند گو خواه ترسا میرخواه جهود.

Нақласт ки мурӣдии даҳ соли хизмат ӯ кард ва аз одобу ҳурмати ҳеҷ бознгрФт ва бо шайх ба сафар ҳиҷоз шуд ва риёзат кашид ва дар ин муддат мегуфт : ки сиррӣ аз асрор бо ман бигӯӣ то баъд аз даҳ сол шайх гуфт : чун бмбрз рӯй эзор пой бикаш ки ин сухан дарозаст фаҳми ман фаҳми ин сухан бидон монад ки аз Абӯсаид абўолхир пурседанд рҳмҳоллаҳи алайҳ ки маърифат чист гуфт : онкии кӯдаконро гӯйанд ки бинӣ пок кун онгаҳ ҳадис мо гуфт .

نقلست که مریدی ده سال خدمت او کرد و از آداب و حرمت هیچ بازنگرفت و با شیخ به سفر حجاز شد و ریاضت کشید و در این مدت می‌گفت: که سری از اسرار با من بگوی تا بعد از ده سال شیخ گفت: چون بمبرز روی ایزار پای بکش که این سخن دراز است فهم من فهم این سخن بدان ماند که از ابوسعید ابوالخیر پرسیدند رحمةالله علیه که معرفت چیست گفت: آنکه کودکان را گویند که بینی پاک کن آنگه حدیث ما گفت.

Ва гуфт : суҳбат бо худоӣ ба ҳасани адаб бояд карду давоми ҳайбату суҳбат бо расӯли слии аллоҳу алайҳу силам ба мтобъти суннату лузӯми зоҳири илму суҳбат бо авлиё ба ҳурмати доштану хизмат кардану суҳбат бо бародарон битоза рўӣӣ агар дар гуноҳ набошанду суҳбат бо ҷҳоли бдъоу раҳмат кардан бар эшон ва гуфт : чун мурӣдии чизеи шунӯд аз илми ин қавм ва онро кор фармоед нури он ба охири умр дар дил ӯ падед ояд внФъи он бадв расаду ҳаркии азуи он сухан башнавад ӯро суд дорад ва ҳар ки чизеи шунӯд аз илми эшон ва бидон кор накунад ҳикоятӣ буд ки ёд гирифт рӯзӣ чанд барояд фаромӯш шавад .

و گفت: صحبت با خدای به حسن ادب باید کرد و دوام هیبت و صحبت با رسول صلی الله و علیه و سلم به متابعت سنت و لزوم ظاهر علم و صحبت با اولیا به حرمت داشتن و خدمت کردن و صحبت با برادران بتازه روئی اگر در گناه نباشند و صحبت با جهال بدعا و رحمت کردن بر ایشان و گفت: چون مریدی چیزی شنود از علم این قوم و آن را کار فرماید نور آن به آخر عمر در دل او پدید آید ونفع آن بدو رسد و هرکه ازو آن سخن بشنود او را سود دارد و هر که چیزی شنود از علم ایشان و بدان کار نکند حکایتی بود که یاد گرفت روزی چند برآید فراموش شود.

Ва гуфт : ҳар киро дар абтдоءи иродат дуруст набӯд бандаи аўри а ба рӯзгори ниФзоиди алои идбор .

و گفت: هر که را در ابتداء ارادت درست نبود بنده اور ا به روزگار نیفزاید الا ادبار.

Ва гуфт : ҳаркии суннатро бар худ амир кунад ҳикмат гуяд ва ҳар ки ҳаворо бар худ амир кунад бидъат гуяд .

و گفت: هرکه سنت را بر خود امیر کند حکمت گوید و هر که هوا را بر خود امیر کند بدعت گوید.

Ва гуфт : ҳеҷ каси айби худ на бинад то ҳеҷ азуи нек ва бинад ки айби нафас касе бинад ки дар ҳамаи ҳолҳо худ ронкўҳидаҳ дорад .

و گفت: هیچ کس عیب خود نه‌بیند تا هیچ ازو نیک و بیند که عیب نفس کسی بیند که در همه حالها خود رانکوهیده دارد.

Ва гуфт : мард тамом нашавад то дар дил ӯ чаҳор чиз баробар нагардад манъу атоу злу ъз .

و گفت: مرد تمام نشود تا در دل او چهار چیز برابر نگردد منع و عطا و ذل و عز.

Вагуфт : ки азизтарин чизе биравӣ замини се чизаст олимӣ ки сухан ӯ аз илми худбуду мурӣдӣ ки ӯро тамаъ набӯду орифӣ ки сифат ҳақ кунад бекайфият .

وگفت: که عزیزترین چیزی بروی زمین سه چیز است عالمی که سخن او از علم خودبود و مریدی که او را طمع نبود و عارفی که صفت حق کند بی‌کیفیت.

Ва гуфт : асли мо дарин тариқ хомӯшӣасту басанда кардан ба илми худоӣ .

و گفت: اصل ما درین طریق خاموشی است و بسنده کردن به علم خدای.

Ва гуфт : хилофи снтдри зоҳири аломати рёءи ботин буд .

و گفت: خلاف سنتدر ظاهر علامت ریاء باطن بود.

Ва гуфт : сазовораст онро ки худои таъолӣ ба маърифат азиз кард ки ӯ худро ба маъсият залил накунад .

و گفت: سزاوار است آنرا که خدای تعالی به معرفت عزیز کرد که او خود را به معصیت ذلیل نکند.

Ва гуфт : салоҳи дил дар чаҳор чизаст дар фақр ба худоӣу истиғно аз ғайри худоӣу тавозуъу муроқибат ва гуфт : ҳар крои андеша ӯ дар ҷумлаи маъонӣ худоӣ набӯд насиб ӯ дар ҷумлаи маъонии азхдои ноқис буд .

و گفت: صلاح دل در چهار چیز است در فقر به خدای و استغنا از غیر خدای و تواضع و مراقبت و گفت: هر کرا اندیشه او در جمله معانی خدای نبود نصیب او در جمله معانی ازخدای ناقص بود.

Ва гуфт : ҳар ки тафаккур кунад дар охирату пойдории он рағбат дар охираташ падед ояд .

و گفت: هر که تفکر کند در آخرت و پایداری آن رغبت در آخرتش پدید آید.

Ва гуфт : ҳар ки зоҳид шавад дар насиби хеш аз роҳату ъзу раёсати дилии фориғаш падед ояду раҳмат бар бандагони худоӣ .

و گفت: هر که زاهد شود در نصیب خویش از راحت و عز و ریاست دلی فارغش پدید آید و رحمت بر بندگان خدای.

Ва гуфт : зуҳди дасти доштани дунёсту поки нодоштани андари даст ҳар ки буд .

و گفت: زهد دست داشتن دنیاست و پاک ناداشتن اندر دست هر که بود.

Ва гуфт : андӯҳгини он буд ки пурвой оташ набӯд ки аз андӯҳ бирасад .

و گفت: اندوهگین آن بود که پروای آتش نبود که از اندوه برسد.

Ва гуфт : андӯҳи баҳамаи ваҷҳи фазилат муъминаст агар ба сабаб маъсият набӯд .

و گفت: اندوه بهمه وجه فضیلت مؤمن است اگر به سبب معصیت نبود.

Ва гуфт : хавф аз адл ӯсту раҷо аз фазл ӯ .

و گفت: خوف از عدل اوست و رجا از فضل او.

Ва гуфт : сидқи хавфи парҳез карданаст аз рӯзгори бзоҳру ботин .

و گفت: صدق خوف پرهیز کردن است از روزگار بظاهر و باطن.

Ва гуфт : хавфи хос дар вақт буду хавфи ом дар мстқбл .

و گفت: خوف خاص در وقت بود و خوف عام در مستقبل.

Ва гуфт : хавфи туро ба худои расонаду аҷаб давр гирданд .

و گفت: خوف ترا به خدای رساند و عجب دور گرداند.

Ва гуфт : собири он буд ки хуй карда буд ба макора кашӣдан .

و گفت: صابر آن بود که خوی کرده بود به مکاره کشیدن.

Ва гуфт : шукри ом бар таом буд ва бар либосу шукри хос бар ончӣ дар дил эшон ояд аз маъонӣ .

و گفت: شکر عام بر طعام بود و بر لباس و شکر خاص بر آنچه در دل ایشان آید از معانی.

Ва гуфт : асли тавозуъ аз се чизаст аз онкии банда аз ҷаҳли хеш ба худои таъолии ёди кандӯ аз онкӣ аз гуноҳи хеш ёд кунаду ончии эҳтиёҷи хеш ба худои таъолии ёди кндўгФт : таваккули басанда карданаст ба худоӣ аз онкӣ эътимод биравӣ дорад .

و گفت: اصل تواضع از سه چیز است از آنکه بنده از جهل خویش به خدای تعالی یاد کندو از آنکه از گناه خویش یاد کند و آنچه احتیاج خویش به خدای تعالی یاد کندوگفت: توکل بسنده کردن است به خدای از آنکه اعتماد بروی دارد.

Ва гуфт : ҳар ки аз ҳаё сухан гуяд ва шарм надорад аз худоӣ дар ончӣ гуяд ӯ мстдрҷ буд .

و گفت: هر که از حیا سخن گوید و شرم ندارد از خدای در آنچه گوید او مستدرج بود.

Ва гуфт : яқини он буд ки андешау қасди кори фардо ӯро андак буд .

و گفت: یقین آن بود که اندیشه و قصد کار فردا او را اندک بود.

Ва гуфт : шавқи самараи муҳаббат буд ҳар ки худоиро дӯст дорад орзӯманди худоӣу лқоءи худоӣ буд .

و گفت: شوق ثمره محبت بود هر که خدای را دوست دارد آرزومند خدای و لقاء خدای بود.

Ва гуфт : бақадр онкии бадали банда аз худои таъолӣ сарварӣ расад бандаро иштиёқ падед ояд бадв ва бақадр онкии банда аз даври мондан ӯ ва аз рондан ӯ май тарсади бадв наздик шавад .

و گفت: بقدر آنکه بدل بنده از خدای تعالی سروری رسد بنده را اشتیاق پدید آید بدو و بقدر آنکه بنده از دور ماندن او و از راندن او می‌ترسد بدو نزدیک شود.

Ва гуфт : бхўФи муҳаббат дуруст гардаду мулозимати адаб бар дӯст мؤкд гардад . Ва гуфт муҳаббатро аз он ном муҳаббат карданд ки ҳар чаҳ дар дил буд ҷузи маҳбӯб маҳв гирданд .

و گفت: بخوف محبت درست گردد و ملازمت ادب بر دوست مؤکد گردد. و گفت محبت را از آن نام محبت کردند که هر چه در دل بود جز محبوب محو گرداند.

Ва гуфт : ҳар ки ваҳшати ғифлат нчшидаҳ бошад ҳаловати инси наёбад .

و گفت: هر که وحشت غفلت نچشیده باشد حلاوت انس نیابد.

Ва гуфт : тафвизи он буд ки илмӣ ки ндонӣ ба олами он илм бигзорӣу тафвизи муқаддама ризоасту алрзои боби аллоҳи алаъзам .

و گفت: تفویض آن بود که علمی که ندانی به عالم آن علم بگذاری و تفویض مقدمه رضا است و الرضا باب الله الاعظم.

Ва гуфт : зуҳд дар ҳаром фаризааст ва дар мубоҳи всилт ва дар ҳалоли қурбат .

و گفت: زهد در حرام فریضه است و در مباح وسیلت و در حلال قربت.

Ва гуфт : аломат саодат онаст ки мутӣъ мебошӣ ва май тарсӣ ки набояд ки мардӯд бошӣ .

و گفت: علامت سعادت آنست که مطیع می‌باشی و می‌ترسی که نباید که مردود باشی.

Ва гуфт : аломати шақоват онаст ки маъсият мекунӣу умеди дорӣ ки мақбул бошӣ .

و گفت: علامت شقاوت آن است که معصیت می‌کنی و امید داری که مقبول باشی.

Ва гтФ оқил онаст ки аз ҳарчӣ тарсади пеш аз онкӣ дар аўФтди кор он бисозад ва гуфт ту дар зиндонии азмтобът кардани шаҳавоти хеш чун кор ба худои бозгзории саломати ёбӣ ва броҳт барисӣ .

و گتف عاقل آنست که از هرچه ترسد پیش از آنکه در اوفتد کار آن بسازد و گفت تو در زندانی ازمتابعت کردن شهوات خویش چون کار به خدای بازگذاری سلامت یابی و براحت برسی.

Ва гуфт : сабр кардан бар тоъат то қӯт нашавад аз ту тоъат буду сабр кардан аз маъсият то наҷоти ёбӣ аз исрор бар маъсияти ҳам тоъат буд .

و گفت: صبر کردن بر طاعت تا قوت نشود از تو طاعت بود و صبر کردن از معصیت تا نجات یابی از اصرار بر معصیت هم طاعت بود.

Ва гуфт : суҳбати дор бо ағниёи бтъззу бофуқаро ба тзлл ки тъзз бар ағниёи тавозуъ буду тзлли аҳли фақрро шарифтар .

و گفت: صحبت دار با اغنیا بتعزز و بافقرا به تذلل که تعزز بر اغنیا تواضع بود و تذلل اهل فقر را شریفتر.

Ва гуфт : шод бӯдан ту ба дунёи шод бӯдан ба худоӣ аз дилати бабраду тарси ту аз ғайри худои тарси худоӣ аз дилати поки бабраду умеди доштани бғири худои умеди доштан ба худоӣ аз дилат давр кунад .

و گفت: شاد بودن تو به دنیا شاد بودن به خدای از دلت ببرد و ترس تو از غیر خدای ترس خدای از دلت پاک ببرد و امید داشتن بغیر خدای امید داشتن به خدای از دلت دور کند.

Ва гуфт : муваффақ онаст ки аз ғайр худоӣ натарсаду бғир ӯ умед надораду рзоء ӯ бар ҳавои нафас хеш баргузинад .

و گفت: موفق آنست که از غیر خدای نترسد و بغیر او امید ندارد و رضاء او بر هوای نفس خویش برگزیند.

Ва гуфт : хавф аз худои туро ба худои расонаду кибру аҷаби нафаси туро аз худоӣ мунқатиъ гирданд вҳқири доштани халқро беморӣаст ки ҳаргиз даво напазирад .

و گفت: خوف از خدای ترا به خدای رساند و کبر و عجب نفس ترا از خدای منقطع گرداند وحقیر داشتن خلق را بیماری است که هرگز دوا نپذیرد.

Ва гуфт : одамиён бар ахлоқ хешанд то модом ки хилофи ҳўоء эшон карда наёяд ва чун хилофи ҳўоء эшон кунанд ҷумлаи худовандони ахлоқи Карими худовандони ахлоқ лӣим бошанд .

و گفت: آدمیان بر اخلاق خویش‌اند تا مادام که خلاف هواء ایشان کرده نیاید و چون خلاف هواء ایشان کنند جمله خداوندان اخلاق کریم خداوندان اخلاق لئیم باشند.

Ва гуфт : асли адоват аз се чизаст тамаъ дар молу тамаъ дар гиромии доштани мардумону тамаъ дар қабул кардани халқ .

و گفت: اصل عداوت از سه چیز است طمع در مال و طمع در گرامی داشتن مردمان و طمع در قبول کردن خلق.

Ва гуфт : ҳар қатъ ки уфтад мурӣди роози дунёи ғанимат буд .

و گفت: هر قطع که افتد مرید رااز دنیا غنیمت بود.

Ва гуфт : адаби эътимоди гоҳ фақрасту ороиши ағниё .

و گفت: ادب اعتماد گاه فقر است و آرایش اغنیا.

Ва гуфт : худои таъолӣ воҷиб кардааст бар карами хеши афв кардани бандагон ки тақсир кардаанд дар ибодат ки фармӯдааст кутуби рбкми алӣ нафса алрҳмаҳ ва гуфт : ихлоси он буд ки нафасро дар он ҳифз набӯд дар ҳеҷ ҳол ва ин ихлос авом бошаду ихлоси хоси он буд ки барояшони рўднаҳ боишон буд тоъатҳо ки май орандашон ва эшон аз он .

و گفت: خدای تعالی واجب کرده است بر کرم خویش عفو کردن بندگان که تقصیر کرده‌اند در عبادت که فرموده است کتب ربکم علی نفسه الرحمة و گفت: اخلاص آن بود که نفس را در آن حفظ نبود در هیچ حال و این اخلاص عوام باشد و اخلاص خاص آن بود که برایشان رودنه بایشان بود طاعتها که می‌آرندشان و ایشان از آن.

Берун ва эшонро дар он тоъат пиндор науфтад вонро ба чизе нашмуранд .

بیرون و ایشان را در آن طاعت پندار نیفتد وآنرا به چیزی نشمرند.

Ва гуфт : ихлоси сидқ ниятаст бо ҳақи таъолӣ .

و گفت: اخلاص صدق نیت است با حق تعالی.

Ва гуфт : ихлоси нисёни руяти халқ буд бдоими назар бо холиқ .

و گفت: اخلاص نسیان رؤیت خلق بود بدایم نظر با خالق.

Нақласт ки яке аз фарғонаи азм ҳаҷ кард гузар бар Найшобӯр кард ва ба хизмат бўъсмон шуд салом карду ҷавоби надоди фарғонӣ бо худ гуфт : мусулмонии мусулмониро салом кунад ҷавоби надиҳад бўъсмон гуфт : ки ҳаҷ чунин кунад ки модарро дар беморӣ бигузоранд ва берзоء ӯ бираванд гуфт : бозгаштам то модари зинда буд таваққуф кардам баъд аз он азм ҳаҷ кардам ва ба хизмати шайхи АбуУсмони расидаму маро бо эъзозӣу икромии тамом ба нишонди ҳамагии ман дар хизмат ӯ фурӯ гирифт ҷаҳдӣ бисёр кардам то стўрбонӣ бмн дод ва бар он мебудам то вафот кард дар ҳоли марази мӯати писараш ҷома бадаред ва фарёд кард бўъсмон гуфт : эй писари хилоф суннат кардӣу хилофи суннати зоҳир кардани нишони нифоқ буд камоли қоли кули аноءи итршҳи бмои фӣаи ҳузури тамоми ҷон таслим кард рҳмҳоллаҳи алайҳ .

نقلست که یکی از فرغانه عزم حج کرد گذر بر نیشابور کرد و به خدمت بوعثمان شد سلام کرد و جواب نداد فرغانی با خود گفت: مسلمانی مسلمانی را سلام کند جواب ندهد بوعثمان گفت: که حج چنین کند که مادر را در بیماری بگذارند و بی‌رضاء او بروند گفت: بازگشتم تا مادر زنده بود توقف کردم بعد از آن عزم حج کردم و به خدمت شیخ ابوعثمان رسیدم و مرا با اعزازی و اکرامی تمام به نشاند همگی من در خدمت او فرو گرفت جهدی بسیار کردم تا ستوربانی بمن داد و بر آن می‌بودم تا وفات کرد در حال مرض موت پسرش جامه بدرید و فریاد کرد بوعثمان گفت: ای پسر خلاف سنت کردی و خلاف سنت ظاهر کردن نشان نفاق بود کمال قال کل اناء یترشح بما فیه حضور تمام جان تسلیم کرد رحمةالله علیه.