Он қутби олами рӯҳонии он маъдани ҳикмати раббонии он сокини каъбаи субҳонии он гавҳари баҳри вафои эмоми алмшоихи ибни атои рҳмҳоллаҳи алайҳи султони аҳли таҳқиқ буду бурҳони аҳли тавҳид ва дар фунуни илми оятӣ буду босўлу фурӯъи муфтӣ ва ҳечкасро аз машойих беш азуӣ дар асрори аннзилу маъонии тоўили он кашф набӯд ва ӯ родри илми тафсиру ҳақоиқи он воҳодису дақоиқи ону қироату масоили ону илми баёну латоифи он камолӣ азим дошту ҷумлаи ақрон ӯро муҳтарам доштаанду Абӯсаиди хрор дар кор ӯ маболиғат кардӣ ва ба ҷуз ӯро тасаввуф мусаллам надоштӣ ва ӯ аз кбори мурӣдони ҷунайд буд .

آن قطب عالم روحانی آن معدن حکمت ربانی آن ساکن کعبه سبحانی آن گوهر بحر وفا امام المشایخ ابن عطا رحمةالله علیه سلطان اهل تحقیق بود و برهان اهل توحید و در فنون علم آیتی بود و باصول و فروع مفتی و هیچکس را از مشایخ بیش ازوی در اسرار تنزیل و معانی تاویل آن کشف نبود و او رادر علم تفسیر و حقایق آن واحادیث و دقایق آن و قرائت و مسائل آن و علم بیان و لطایف آن کمالی عظیم داشت و جمله اقران او را محترم داشته‌اند و ابوسعید خراز در کار او مبالغت کردی و به جز او را تصوف مسلم نداشتی و او از کبار مریدان جنید بود.

Нақласт ки ҷамъӣ ба савмиъа ӯ шуданд ҷумлаи савмиъаи диданд тршдаҳ гуфтанд ин чаҳ ҳол аст гуфт : марои ҳолатӣ падед омад аз хиҷолати гирди савмиъа май гаштаму об аз чашм мерехтам гуфтанд чаҳ буд гуфт : дркўдкии кабӯтарӣ аз он яке бигирифтам ёдам омад ҳазор динори нуқра ба савоб худовандаш додам ҳануз дилам қарор нагирифт мегарем то ҳол чаҳ шавад .

نقلست که جمعی به صومعه او شدند جمله صومعه دیدند ترشده گفتند این چه حال است گفت: مرا حالتی پدید آمد از خجالت گرد صومعه می‌گشتم و آب از چشم می‌ریختم گفتند چه بود گفت: درکودکی کبوتری از آن یکی بگرفتم یادم آمد هزار دینار نقره به ثواب خداوندش دادم هنوز دلم قرار نگرفت می‌گریم تا حال چه شود.

Нақласт ки аз ӯ пурседанд ки ҳар рӯз чанд қуръон хуоне гуфт : пеш аз ин дар шбонрўзи ду хатм кардамӣ акнӯн чаҳордаҳ соласт ки мехонам имрӯзи бсўраҳи алонФоли расидам яъне пеш аз ин ба ғифлат мехондам .

نقلست که از او پرسیدند که هر روز چند قرآن خوانی گفت: پیش از این در شبانروز دو ختم کردمی اکنون چهارده سال است که می‌خوانم امروز بسوره الانفال رسیدم یعنی پیش از این به غفلت می‌خواندم.

Нақласт ки ибни ътодаҳ писар дошт ҳамаи соҳиби ҷамол дар сафарӣ май рафтанд бо падари дуздон бар ӯ афтоданд ва як як писар ӯро гардан мезаданд ва ӯ ҳеҷ намегуфт . Ҳар писариро ки бкштндӣ рӯй ба осмон кардӣу бхндидӣ то на писарро гардани бзднд чун он дигарро хостанд ки ба қатли оранд рӯй ба падар кард ва гуфт : зиҳӣ бе шафқати падар ки тўӣӣ на писари туро гардан заданд ва ту май хндӣу чизе намегўӣӣ гуфт : ҷони падари онкас ки ин мекунад бо ӯ ҳеҷ натавон гуфт : ки ӯ худ медонад ва мебинад ва метавонад агар хоҳад ҳамаро нигоҳ дорад дузд чун ин бишунид ҳолатӣ дар вай зоҳир шуд ва гуфт : эй пер агар ин сухан пеш мегуфтӣ ҳеҷ писарат кушта намешуд .

نقلست که ابن عطا ده پسر داشت همه صاحب جمال در سفری می‌رفتند با پدر دزدان بر او افتادند و یک یک پسر او را گردن می‌زدند و او هیچ نمی‌گفت. هر پسری را که بکشتندی روی به آسمان کردی و بخندیدی تا نه پسر را گردن بزدند چون آن دیگر را خواستند که به قتل آرند روی به پدر کرد و گفت: زهی بی‌شفقت پدر که توئی نه پسر ترا گردن زدند و تو می‌خندی و چیزی نمی‌گوئی گفت: جان پدر آنکس که این می‌کند با او هیچ نتوان گفت: که او خود می‌داند و می‌بیند و می‌تواند اگر خواهد همه را نگاه دارد دزد چون این بشنید حالتی در وی ظاهر شد و گفت: ای پیر اگر این سخن پیش می‌گفتی هیچ پسرت کشته نمی‌شد.

Нақласт ки рӯзӣ бо ҷунайд гуфт : ағниё фозил таранд аз фуқаро ки бо ағниё ба қиёмат ҳисоб кунанду ҳисоби шнўонидни калом бевосита буд дармаҳалли итоби вътоб аз дӯсти фозилтар аз ҳисоб ҷунайд гуфт : агар бо ағниё ҳисоб кунанд аз даравишон узр хоҳанду узри фозилтар аз ҳисоби шайхи алии бен Усмони алҷлобии ӣнҷо латифа мегуяд ки дртҳқиқи муҳаббати узри бегонагӣ буд итоб мҷоҳлт бошад яъне итоби мариммат муҳаббатаст ки гуфтаанд алмътоби мрмаҳи алмҳбаҳи дӯстӣ чун хоҳад ки халали пазирад мариммат кунанд ба иёдату узр дар мӯҷиби тақсир буд ва ман низ ӣнҷо ҳарфӣ бигӯям дар итоби сар аз сӯй банда меуфтад ки ҳақи таъолии бандаро ғанӣ гардонидаасту банди ҳ аз сари нафас ба фузули машғӯл шуда то ба итоби гирифтор шудааст аммо дар фақри сар аз сӯй ҳақ меуфтад ки бандаро фақр дод то банда ба сабаби фақри он ҳама ранҷ кашид пас онрои узр май бояд хосту узрро аи зҳқ буд ки ивази ҳамаи чизҳост ки ҳар ки фақиртар буд баҳақи ғанитар буд ки антми алФқроءи илои аллоҳи ани акрмкми ъндоллаҳи атқикм .

نقلست که روزی با جنید گفت: اغنیا فاضل‌ترند از فقرا که با اغنیا به قیامت حساب کنند و حساب شنوانیدن کلام بی‌واسطه بود درمحل عتاب و عتاب از دوست فاضلتر از حساب جنید گفت: اگر با اغنیا حساب کنند از درویشان عذر خواهند و عذر فاضلتر از حساب شیخ علی بن عثمان الجلابی اینجا لطیفه می‌گوید که درتحقیق محبت عذر بیگانگی بود عتاب مجاهلت باشد یعنی عتاب مرمت محبت است که گفته‌اند العتابُ مَرَمَّةُ المَحَبَّةِ دوستی چون خواهد که خلل پذیرد مرمت کنند به عیادت و عذر در موجب تقصیر بود و من نیز اینجا حرفی بگویم در عتاب سر از سوی بنده می‌افتد که حق تعالی بنده را غنی گردانیده است و بند ه از سر نفس به فضول مشغول شده تا به عتاب گرفتار شده است اما در فقر سر از سوی حق می‌افتد که بنده را فقر داد تا بنده به سبب فقر آن همه رنج کشید پس آنرا عذر می‌باید خواست و عذر را از حق بود که عوض همه چیزهاست که هر که فقیرتر بود بحق غنی‌تر بود که اَنتُمُ الفُقَراءِ الی اللهِ انَّ اَکرَمَکُم عِندَاللهِ اَتقیکُم.

Ва ҳаркии тавонгартар буд аз ҳақи давртар буд ки дарвешӣ ки тавонгарро тавозуъ кунад дўслсш аз дайн баравад пас тавонгари мағрури тавонгарӣ буд ки донад ки чун буд ки эшон ба ҳақиқат мурдагонанд ки аёкму маҷолисаи аламутӣу баъд аз панҷсад сол аз даравишон ба ҳақ роҳ ёбанду итобӣ ки панҷсад соли интизор бояд кашид аз узрӣ ки аҳли он ба панҷсад соли ғарқ васл бошанд куҷо беҳтар бошад чгўӣӣ ки пайғамбари алайҳи ассаломи мари фарзандони худро ҷузи фақри рўондошту бегонагонро ба ато тавонгар мекард кҷотўон гуфт : ки тавонгар аз дарвеши фозилтар пас қавли қавл ҷунайдаст валлоҳи аълам .

و هرکه توانگرتر بود از حق دورتر بود که درویشی که توانگر را تواضع کند دوثلثش از دین برود پس توانگر مغرور توانگری بود که داند که چون بود که ایشان به حقیقت مردگان‌اند که ایاکم و مجالسة الموتی و بعد از پانصد سال از درویشان به حق راه یابند و عتابی که پانصد سال انتظار باید کشید از عذری که اهل آن به پانصد سال غرق وصل باشند کجا بهتر باشد چگوئی که پیغمبر علیه السلام مر فرزندان خود را جز فقر روانداشت و بیگانگان را به عطا توانگر می‌کرد کجاتوان گفت: که توانگر از درویش فاضلتر پس قول قول جنید است والله اعلم.

Нақласт ки баъзе азмтклмони ибни аторо гуфтанд чаҳ бӯдааст шумо суфиёнро ки алфозӣ иштиқоқ кардаед ки дар мустамеъон ғарибасту забони муътодро тарк кардаед ин аз ду берун нест ё тмўиаҳ мекунеду ҳақро тмўиаҳ бакор наёяд пас дуруст шуд ки дар мазҳаби шумо айбии зоҳири гашт ки пӯшида мегардид суханро брмрдмони ибн ато гуфт : аз баҳр он гирдем ки моро бад-ӣни иззат буд аз онкии ин амал бар мо азиз буд нахостем ки ба ҷузи ании тайифа онро бидонанд ва нахостем ки лафзи мустаъмал бакор дорем лафзии хоси пидокрдим ва ӯро калимотӣ олӣаст .

نقلست که بعضی ازمتکلمان ابن عطا را گفتند چه بوده است شما صوفیان را که الفاظی اشتقاق کرده‌اید که در مستمعان غریب است و زبان معتاد را ترک کرده‌اید این از دو بیرون نیست یا تَمویه می‌کنید و حق را تَمویه بکار نیاید پس درست شد که در مذهب شما عیبی ظاهر گشت که پوشیده می‌گردید سخن را برمردمان ابن عطا گفت: از بهر آن گردیم که ما را بدین عزت بود از آنکه این عمل بر ما عزیز بود نخواستیم که به جز این طایفه آنرا بدانند و نخواستیم که لفظ مستعمل بکار داریم لفظی خاص پیداکردیم و او را کلماتی عالی است.

Ва гуфт : беҳтарин амал онаст ки кардаанду беҳтарин илм онаст ки гуфтаанд ҳарчӣ нагуфта анд магӯӣ ва ҳарчӣ накарда анд макун .

و گفت: بهترین عمل آنست که کرده‌اند و بهترین علم آنست که گفته‌اند هرچه نگفته‌اند مگوی و هرچه نکرده‌اند مکن.

Ва гуфт : мардро ки ҷӯяндаи дрмидони илми ҷӯянди онгоҳ дар майдони ҳикмати онгоҳ дар майдони тавҳиди агрдри ин се майдон набӯд тамаъ аз дайн ӯ гусаста кун .

و گفت: مرد را که جویند درمیدان علم جویند آنگاه در میدان حکمت آنگاه در میدان توحید اگردر این سه میدان نبود طمع از دین او گسسته کن.

Ва гуфт : бузургтарин даъвӣҳо онаст ки касе даъвӣ кунад ва ишорат кунад ба худоӣ ё сухан кунад аз худоӣу қадам дар майдони инбисот наад ӣнҳама ки гуфтем аз сифоти дурӯғ занонаст .

و گفت: بزرگترین دعویها آنست که کسی دعوی کند و اشارت کند به خدای یا سخن کند از خدای و قدم در میدان انبساط نهد اینهمه که گفتیم از صفات دروغ زنان است.

Ва гуфт : нишоед ки банда илтифот кунад ва бар сифот фурӯд ояд .

و گفت: نشاید که بنده التفات کند و بر صفات فرود آید.

Ва гуфт : ҳар амалиро беонеаст ва ҳар беонеро забонӣаст ва ҳар забониро иборатии вҳри иборатиро тариқӣ ва ҳар тариқиро ҷамъӣанд махсӯси пас ҳаркии миёни ин аҳвол ҷудо тавонад кард ӯро расад ки сухан гуяд .

و گفت: هر عملی را بیانی است و هر بیانی را زبانی است و هر زبانی را عبارتی وهر عبارتی را طریقی و هر طریقی را جمعی‌اند مخصوص پس هرکه میان این احوال جدا تواند کرد او را رسد که سخن گوید.

Ва гуфт : ҳар ки худро бодби суннат ороста дорад ҳақи таъолии дил ӯро ба нури маърифат мунаввар гирданд .

و گفت: هر که خود را بادب سنت آراسته دارد حق تعالی دل او را به نور معرفت منور گرداند.

Ва гуфт : ҳеҷ мақом нест бартар аз мувофиқат дар фармонҳо вдри ахлоқ .

و گفت: هیچ مقام نیست برتر از موافقت در فرمانها ودر اخلاق.

Ва гуфт : бузургтарин ғифлатҳо он ғифлатаст ки аз худоӣ ғофил монад ва аз Фрмонҳоء ӯ ва аз мъомлт ӯ ва гуфт : бандааст мақҳуру илмии мақдӯр ва дар ин миён ҳар ду нест маъзӯр .

و گفت: بزرگترین غفلتها آن غفلت است که از خدای غافل ماند و از فرمانهاء او و از معاملت او و گفت: بندهٔ است مقهور و علمی مقدور و در این میان هر دو نیست معذور.

Ва гуфт : нФсҳоءи худро дар роҳи ҳавои нафаси худ сарф макун баъд аз он барои ҳар ки хоҳӣ аз мавҷӯдот сарф кун .

و گفت: نفسهاء خود را در راه هوای نفس خود صرف مکن بعد از آن برای هر که خواهی از موجودات صرف کن.

Ва гуфт : афзали тоъоти гӯши доштан ҳақаст бар давоми авқот .

و گفت: افضل طاعات گوش داشتن حق است بر دوام اوقات.

Ва гуфт : агар касе бист сол дар шеваи нифоқи қадами зндў дар ин муддат барои нафъи бародарии як қадам бардорад фозилтар аз онкии шаст соли ибодат бохалос кунад ва аз он наҷоти нафаси худ талаб кунад .

و گفت: اگر کسی بیست سال در شیوه نفاق قدم زندو در این مدت برای نفع برادری یک قدم بردارد فاضلتر از آنکه شصت سال عبادت باخلاص کند و از آن نجات نفس خود طلب کند.

Ва гуфт : ҳар ки ба чизеи дуни худоӣ сокин шавад блоء ӯ дар он чиз буд ва гуфт : саҳеҳтарин ақлҳо ақлӣаст ки мувофиқи тавфиқ буду бадтарӣни тоъот тоъатӣаст ки азъҷби хезади вабатарин гуноҳҳо гуноҳӣ ки аз пас он тавбаи даройад .

و گفت: هر که به چیزی دون خدای ساکن شود بلاء او در آن چیز بود و گفت: صحیح‌ترین عقلها عقلی است که موافق توفیق بود و بدترین طاعات طاعتی است که ازعجب خیزد وبهترین گناهها گناهی که از پس آن توبه درآید.

Ва гуфт : ором гирифтани босбоби мағрур шуданасту астодн бар аҳвол баридан аз муҳаввали аҳвол .

و گفت: آرام گرفتن باسباب مغرور شدن است و استادن بر احوال بریدن از محول احوال.

Ва гуфт : ботини ҷои назар ҳақаст взоҳри ҷои назари халқи ҷои назари ҳақ ба покии сазовортар аз назари халқи ҷой .

و گفت: باطن جای نظر حق است وظاهر جای نظر خلق جای نظر حق به پاکی سزاوارتر از نظر خلق جای.

Вагуфт : ҳар ки аввали мадхал ӯ баҳамат буд ба худоӣ расад ва ҳар ки аввали мадхал ӯ бородт буд ба охират расад ва ҳар киро аввали мадхал ӯ ба орзӯ буд ба дунё расад .

وگفت: هر که اول مدخل او بهمت بود به خدای رسد و هر که اول مدخل او بارادت بود به آخرت رسد و هر که را اول مدخل او به آرزو بود به دنیا رسد.

Ва гуфт : ҳарчӣ бандаро аз охират боз дорад он дунё буд ва баъзеро днёсроӣӣ буд ва баъзеро тиҷоратӣ ва баъзеро ъзӣу ғалаба ва баъзеро илмӣу мФохртӣ ба илм ва баъзеро маҷлисии мухталифӣ ва баъзеро нафасӣу шаҳватии ҳиммат ҳар яке аз халқ ба ҳади хеш бастаанд ки даронанд .

و گفت: هرچه بنده را از آخرت باز دارد آن دنیا بود و بعضی را دنیاسرائی بود و بعضی را تجارتی و بعضی را عزی و غلبهٔ و بعضی را علمی و مفاخرتی به علم و بعضی را مجلسی مختلفی و بعضی را نفسی و شهوتی همت هر یکی از خلق به حد خویش بسته‌اند که درآن‌اند.

Ва гуфт : дилҳоро шаҳватӣасту арвоҳро шаҳватӣасту нуфусро шаҳватии ҳамаи шаҳватҳоро ҷамъ кунанд шаҳвати арвоҳи қурб буду шаҳавоти дилҳо мушоҳидау шаҳавоти нуфуси лиззат гирифтани броҳт .

و گفت: دلها را شهوتی است و ارواح را شهوتی است و نفوس را شهوتی همه شهوت‌ها را جمع کنند شهوت ارواح قرب بود و شهوات دلها مشاهده و شهوات نفوس لذت گرفتن براحت.

Ва гуфт : сиришти нафаси брбӣ адабӣасту банда маъмураст ба мулозимати адаби нафаси бдончаҳ ӯро сиришта анд меравад дар майдони мухолифату банда ӯро биҷаҳад боз медорад аз матолибати бдҳркаҳи Аннан ӯро кушода кунад дар фасод бо ӯ шарик буд .

و گفت: سرشت نفس بربی‌ادبی است و بنده مامور است به ملازمت ادب نفس بدآنچه او را سرشته‌اند می‌رود در میدان مخالفت و بنده او را بجهد باز می‌دارد از مطالبت بدهرکه عنان او را گشاده کند در فساد با او شریک بود.

Пурседанд ки бар худои таъолӣ чаҳ душман тар гуфт : рӯяти нафасу ҳолҳоءи аўўи иваз ҷустан бар феъли хеш .

پرسیدند که بر خدای تعالی چه دشمن‌تر گفت: رویت نفس و حالهاء اوو عوض جستن بر فعل خویش.

Ва гуфт : қӯти мунофиқ хӯрдан ва ошомидан буду қӯти муъмини зикри ду ҷаҳд буд .

و گفت: قوت منافق خوردن و آشامیدن بود و قوت مومن ذکر دو جهد بود.

Ва гуфт инсофӣ ки дар миёни худованду банда буд дар се манзалатаст истионату ҷаҳду адаб аз бандаи истионат хостан ва аз худои қӯт додан ва аз бандаи ҷаҳд кардан ва аз худои тавфиқ додан ва аз бандаи адаби биҷой овардани вози худои каромат додан .

و گفت انصافی که در میان خداوند و بنده بود در سه منزلت است استعانت و جهد و ادب از بنده استعانت خواستن و از خدای قوت دادن و از بنده جهد کردن و از خدای توفیق دادن و از بنده ادب بجای آوردن واز خدای کرامت دادن.

Ва гуфт : ҳар ки адаб ёфта буд ба одоби солеҳон ӯро салоҳияти бисоти каромат буд ва ҳар ки адаб ёфта буд ба одоби садиқон ӯро салоҳияти бисоти мшоҳд буд ва ҳар ки адаб ёфта буд ба одоби анбёء ӯро салоҳияти бисоти инс буду инбисот .

و گفت: هر که ادب یافته بود به آداب صالحان او را صلاحیت بساط کرامت بود و هر که ادب یافته بود به آداب صدیقان او را صلاحیت بساط مشاهد بود و هر که ادب یافته بود به آداب انبیاء او را صلاحیت بساط انس بود و انبساط.

Ва гуфт : ҳар кро аз адаб маҳрӯм гардониданд аз ҳамаи хайроташ маҳрӯм гардониданд .

و گفت: هر کرا از ادب محروم گردانیدند از همه خیراتش محروم گردانیدند.

Ва гуфт : тақсир дар адаб дар қурби саъбтар буд аз тақсири адаб дар баъд ки азҷҳоли кбоири дргзорнду садиқонро ба чашми захмӣ ва илтифотӣ бигиранд .

و گفت: تقصیر در ادب در قرب صعبتر بود از تقصیر ادب در بعد که ازجهال کبایر درگذارند و صدیقان را به چشم زخمی و التفاتی بگیرند.

Ва гуфт : ҳалокати авлиёъ ба лаҳазот қулӯбасту ҳалокати орифон ба хатароти ашороту ҳалокати муваҳҳидони бошорти ҳақиқат .

و گفت: هلاکت اولیاء به لحظات قلوبست و هلاکت عارفان به خطرات اشارات و هلاکت موحدان باشارت حقیقت.

Ва гуфт : муваҳҳидони чаҳор табақаанд табақаи аввали онкии назар дар вақт ва ҳолат мекунанд дувуми онкии назар дар оқибат мекунанд сеюм он ки дар ҳақоиқ мекунанд чаҳоруми онкии назар дар собиқат мекунанд .

و گفت: موحدان چهار طبقه‌اند طبقه اول آنکه نظر در وقت و حالت می‌کنند دوم آنکه نظر در عاقبت می‌کنند سوم آن که در حقایق می‌کنند چهارم آنکه نظر در سابقت می‌کنند.

Ва гуфт : аднии манозили мурсалони аъло маротиб шуҳадост воднии манозили шуҳадои аъло манозили слҳоу аднии манозили слҳои аъло манозили муъминон .

و گفت: ادنی منازل مرسلان اعلی مراتب شهداست وادنی منازل شهدا اعلی منازل صلحا و ادنی منازل صلحا اعلی منازل مومنان.

Ва гуфт : худоиро бандагонанд ки иттисоли эшон ба ҳақ дуруст шаваду чшмҳоءи эшон то абади бадви равшан буд эшонро ҳиўаҳ набӯд алои бадв ва ба сабаби иттисоли эшон бадву длҳоءи эшонро бсФоءи яқини назари доим буд бадв ки ҳиўаҳи эшон бҳиўаҳ ӯ мавсул буд лоҷрмоишонро то абад марг набӯд .

و گفت: خدای را بندگانند که اتصال ایشان به حق درست شود و چشمهاء ایشان تا ابد بدو روشن بود ایشان را حیوة نبود الا بدو و به سبب اتصال ایشان بدو و دلهاء ایشان را بصفاء یقین نظر دایم بود بدو که حیوة ایشان بحیوة او موصول بود لاجرمایشان را تا ابد مرگ نبود.

Ва гуфт : чун кашф гардад рубубият дар сарви соҳиби он нафас занад он бирав ҳаром гардад ва бараваду ҳаргиз боз наёяд .

و گفت: چون کشف گردد ربوبیت در سرو صاحب آن نفس زند آن برو حرام گردد و برود و هرگز باز نیاید.

Ва гуфт : ғайрат фаризааст бар авлиёъи худоӣ пас гуфт : чаҳ некӯаст ғайрат дар вақти мнодмт ва дар муҳаббат .

و گفت: غیرت فریضه است بر اولیاء خدای پس گفت: چه نیکو است غیرت در وقت منادمت و در محبت.

Ва гуфт : агар соҳиби ғайратро ҳолатии саҳеҳ буд куштан ӯ фозилтар аз он буд ки ғайр ӯ яъне ҳоли саҳеҳи соҳиби ғайрати чунон ба ғоят буд ки ҳар ки ӯро бикашад савоб ёбад то ӯ аз он оташи ғайрати барраад .

و گفت: اگر صاحب غیرت را حالتی صحیح بود کشتن او فاضلتر از آن بود که غیر او یعنی حال صحیح صاحب غیرت چنان به غایت بود که هر که او را بکشد ثواب یابد تا او از آن آتش غیرت برهد.

Вагуфт : ҳиммат онаст ки ҳеҷ аз аворизи онрои ботил натавонад гардонид .

وگفت: همت آن است که هیچ از عوارض آنرا باطل نتواند گردانید.

Ва гуфт : ҳиммати он буд ки дар дунё набӯд .

و گفت: همت آن بود که در دنیا نبود.

Ва гуфт : зиндагии муҳаббат ба базласт взндгии муштоқ бо шаку зиндагии ориф ба зикру зиндагии муваҳҳид ба забони взндгии соҳиби таъзим ба нафасу зиндагии соҳиби ҳиммат ба инқитоъ аз нафас ва ин зиндагӣ сӯхтану ғарқа шудан буд агар касе гуяд зиндагии муваҳҳид ба забон чигуна буд гӯям ботинаши ҳамаи тавҳиди гирифта буд ва ин зарра аз ботинаш хабар набӯд ҷузи онкӣ забон меҷанбанд чунонкӣ боязид гуфт : сӣ соласт то боязид меҷӯяму зиндагии соҳиби таъзим ба нафаси чунон буд ки забонаш аз кор шуда буду нафасии мондаи взндгии соҳиби ҳиммати мунқатиъ шудани нафаси он буд ки агар дар он ҳиммат нафас занад ҳалок шавад кмоқоли алайҳи ассаломи лии маъаи аллоҳи вақти алҳдиси ман дргнҷм на набии мурсал на Ҷабраил .

و گفت: زندگی محبت به بذل است وزندگی مشتاق با شک و زندگی عارف به ذکر و زندگی موحد به زبان وزندگی صاحب تعظیم به نفس و زندگی صاحب همت به انقطاع از نفس و این زندگی سوختن و غرقه شدن بود اگر کسی گوید زندگی موحد به زبان چگونه بود گویم باطنش همه توحید گرفته بود و این ذره از باطنش خبر نبود جز آنکه زبان می‌جنباند چنانکه بایزید گفت: سی سال است تا بایزید می‌جویم و زندگی صاحب تعظیم به نفس چنان بود که زبانش از کار شده بود و نفسی مانده وزندگی صاحب همت منقطع شدن نفس آن بود که اگر در آن همت نفس زند هلاک شود کماقال علیه السلام لی مع الله وقت الحدیث من درگنجم نه نبی مرسل نه جبرئیل.

Ва гуфт : илм чаҳораст илми маърифати вълми ибодату илми убудийяту илми хизмат .

و گفت: علم چهار است علم معرفت وعلم عبادت و علم عبودیت و علم خدمت.

Ва гуфт : ҳақиқати исм бандааст ва ҳар ҳақиро ҳақиқатӣасту ҳақиқатиро ҳақӣ ва ҳар ҳақиро ҳақӣ яъне ҳар ҳақиқат ки ту донеи исми банда буд ва он бенишонаст ва бениҳоят ва чун бениҳоят буд ҳар ҳақиқатиро ҳақӣ буд .

و گفت: حقیقت اسم بنده است و هر حقی را حقیقتی است و حقیقتی را حقی و هر حقی را حقی یعنی هر حقیقت که تو دانی اسم بنده بود و آن بی‌نشان است و بی‌نهایت و چون بی‌نهایت بود هر حقیقتی را حقی بود.

Ва гуфт : ҳақиқати тавҳиди нисён тавҳидаст ва ин сухан баён онаст ки ҳақиқати исм бандааст .

و گفت: حقیقت توحید نسیان توحید است و این سخن بیان آنست که حقیقت اسم بنده است.

Ва гуфт : сидқи тавҳиди он буд ки қоими некӣ буд .

و گفت: صدق توحید آن بود که قایم نیکی بود.

Ва гуфт : муҳаббат бар давоми итоб буд .

و گفت: محبت بر دوام عتاب بود.

Ва гуфт : чун муҳиби даъвӣ мамлакат кунад азмҳбт биафтад .

و گفت: چون محب دعوی مملکت کند ازمحبت بیفتد.

Вагуфт : ваҷди инқитоъ авсофаст то нишон иродат намонад ҳамаи андӯҳ буд .

وگفت: وجد انقطاع اوصاف است تا نشان ارادت نماند همه اندوه بود.

Ва гуфт : ҳаргоҳ ки ту ёди ваҷд туоне кард ваҷд аз ту давраст .

و گفت: هرگاه که تو یاد وجد توانی کرد وجد از تو دور است.

Ва гуфт : нишони набуввати муҳаббати бархестан ҳиҷобаст миёни қулӯбу ъломи алғиўб .

و گفت: نشان نبوت محبت برخاستن حجاب است میان قلوب و علام الغیوب.

Ва гуфт : илми бузургтарин ҳайбатасту ҳаё чун азин ҳар ду давр намонад ҳеҷ хайри дарави ннмонд .

و گفت: علم بزرگترین هیبت است و حیا چون ازین هر دو دور نماند هیچ خیر درو ننماند.

Ва гуфт : ҳар крои тавба бо амали дуруст буд тавба ӯ мақбул буд .

و گفت: هر کرا توبه با عمل درست بود توبه او مقبول بود.

Ва гуфт : ақли олат убудийятаст на ашроф бар рубубият .

و گفت: عقل آلت عبودیت است نه اشراف بر ربوبیت.

Ва гуфт : ҳар ки таваккул кунад бар худоӣ аз барои худоӣ ва ё мутаваккил буд бар худоӣ дар таваккули хеш на барои насиби дигари худоӣ кораш бисозад дарин ҷаҳон ва дар он ҷаҳон .

و گفت: هر که توکل کند بر خدای از برای خدای و یا متوکل بود بر خدای در توکل خویش نه برای نصیب دیگر خدای کارش بسازد درین جهان و در آن جهان.

Гуфт : таваккул ҳасан илтиҷост бхдои таъолӣу сидқи аФтқорсти бадв .

گفت: توکل حسن التجاست بخدای تعالی و صدق افتقارست بدو.

Ва гуфт : таваккул онаст ки то шиддати фоқа дар ту падед наёяд бҳичи сабаб боз нанигарӣ ва аз ҳақиқати сукӯни беруни нёӣии чунонкӣ ҳақ донад ки ту бидон рости истода .

و گفت: توکل آنست که تا شدت فاقه در تو پدید نیاید بهیچ سبب باز ننگری و از حقیقت سکون بیرون نیائی چنانکه حق داند که تو بدان راست ایستاده.

Ва гуфт : маърифати расаи рукн буд ҳайбату ҳаёу инс .

و گفت: معرفت راسه رکن بود هیبت و حیا و انس.

Ва гуфт : ризои назар кардан диласт бохтёри қадими худоӣ дар ончӣ дар азали бандаро ихтиёр кардааст ва он дасти доштан хашмаст .

و گفت: رضا نظر کردن دل است باختیار قدیم خدای در آنچه در ازل بنده را اختیار کرده است و آن دست داشتن خشم است.

Ва гуфт : ризо онаст ки бадали бадви чиз назора кунад яке онкӣ бинад ки ончӣ дар вақт ба ман расед маро дар азали ин ихтиёр кардаасту дигар онкӣ бинад ки маро ихтиёр кард он чаҳ фозилтараст вникўтр .

و گفت: رضا آنست که بدل بدو چیز نظاره کند یکی آنکه بیند که آنچه در وقت به من رسید مرا در ازل این اختیار کرده است و دیگر آنکه بیند که مرا اختیار کرد آن چه فاضلتر است ونیکوتر.

Ва гуфт : ихлос онаст ки холис буд аз офот .

و گفت: اخلاص آنست که خالص بود از آفات.

Ва гуфт : тавозуъи қабули ҳақ буд аз ҳар ки буд .

و گفت: تواضع قبول حق بود از هر که بود.

Ва гуфт : тақворо зоҳирӣасту ботинии зоҳир вай нигоҳдоштан ҳдҳоء шаръасту ботини ваии ният ва ихлос пурседанд ки абтдоءи ин кор ва интиҳоаш кадомаст гуфт ибтидоаш маърифатасту интиҳоаши тавҳид .

و گفت: تقوی را ظاهری است و باطنی ظاهر وی نگاهداشتن حدهاء شرع است و باطن وی نیت و اخلاص پرسیدند که ابتداء این کار و انتهاش کدامست گفت ابتداش معرفت است و انتهاش توحید.

Ва гуфт : қроргрФтни бадв чизаст одоби убудийяту таъзими ҳақи маърифату рубубият .

و گفت: قرارگرفتن بدو چیز است آداب عبودیت و تعظیم حق معرفت و ربوبیت.

Ва гуфт : адаб истоданаст бар муроқибат бо ҳар чаҳ некӯ дошта анд гуфтанд ин чигуна буд гуфт : онкии мъомлт бо худоӣ бодб кунад пинҳону ошкоро чун ин биҷой оварадӣ адиб бошӣ гарчи аҷамӣ бошӣ гуфтанд аз тоъати кадом фозилтар гуфт : муроқибати ҳақ бар давоми вақт .

و گفت: ادب ایستادن است بر مراقبت با هر چه نیکو داشته‌اند گفتند این چگونه بود گفت: آنکه معاملت با خدای بادب کند پنهان و آشکارا چون این بجای آوردی ادیب باشی گرچه عجمی باشی گفتند از طاعت کدام فاضلتر گفت: مراقبت حق بر دوام وقت.

Пурседанд аз шавқ гуфт : сӯхтани дил буду пора шудани ҷигару забона задани оташ дар вай .

پرسیدند از شوق گفت: سوختن دل بود و پاره شدن جگر و زبانه زدن آتش در وی .

Гуфтанд шавқи бартар буд ё муҳаббат гуфт : муҳаббат зеро ки шавқи азуи хезад .

گفتند شوق برتر بود یا محبت گفت: محبت زیرا که شوق ازو خیزد.

Ва гуфт : чун овозау ъсии одами баромади ҷумла чизҳо бигиристанд магари симу зари ҳақи таъолӣ бар эшон ваҳй кард ки чаро барорам нагиристед ва гуфтанд мо бар касе ки дар ту осӣ шавад дар нигарӣем ҳақ таъолӣ фармуд ки бъзту ҷалоли ман ки қимати ҳамаи чизҳо ба шумо ошкоро кунаму фарзандони одамро ходими шумо гардонам .

و گفت: چون آوازه و عصی آدم برآمد جمله چیزها بگریستند مگر سیم و زر حق تعالی بر ایشان وحی کرد که چرا برآرم نگریستید و گفتند ما بر کسی که در تو عاصی شود در نگرییم حق تعالی فرمود که بعزت و جلال من که قیمت همه چیزها به شما آشکارا کنم و فرزندان آدم را خادم شما گردانم.

Нақласт ки яке бовай гуфт : ъзлтӣ хоҳам гирифт гуфт : ба ки хоҳии пайваст чун аз халқ мебарӣ гуфт : чаҳ кунам гуфт : ба зоҳир бо халқ мебош ва ба ботин бо ҳақ .

نقلست که یکی باوی گفت: عزلتی خواهم گرفت گفت: به که خواهی پیوست چون از خلق می‌بری گفت: چه کنم گفت: به ظاهر با خلق می‌باش و به باطن با حق.

Нақласт ки асҳоби худро гуфт : бача баланд гардад дараҷаи мард баъзе гуфтанд ба касрати савм ва баъзе гуфтанд ба мудовимати слўаҳ ва баъзе гуфтанд ба муҷоҳидау муҳосибау мувозинау базли моли ибн ато гуфт : баландӣ наёфт онкӣ ёфт алои бхўии хуш на бинӣ ки Мустафоро слии аллоҳи алайҳу алии ?алау силам бойен ситуданду анки лаълии халқи азим .

نقلست که اصحاب خود را گفت: بچه بلند گردد درجه مرد بعضی گفتند به کثرت صوم و بعضی گفتند به مداومت صلوة و بعضی گفتند به مجاهده و محاسبه و موازنه و بذل مال ابن عطا گفت: بلندی نیافت آنکه یافت الا بخوی خوش نه‌بینی که مصطفی را صلی الله علیه و علی آله و سلم باین ستودند و انک لعلی خلق عظیم.

Нақласт ки якбори пеши асҳоби пой дароз кард ва гуфт : тарки адаби миёни аҳли адаб адабаст чунонкии расӯли алайҳи ассаломи пой дароз карда буд пеши Абубакру умри разии аллоҳи ънҳмо ки бо эшон софитар буд чун Усмони разии аллоҳи анҳу дар омад пой гирд кард .

نقلست که یکبار پیش اصحاب پای دراز کرد و گفت: ترک ادب میان اهل ادب ادب است چنانکه رسول علیه السلام پای دراز کرده بود پیش ابوبکر و عمر رضی الله عنهما که با ایشان صافی‌تر بود چون عثمان رضی الله عنه در آمد پای گرد کرد.

Нақласт ки ибни аторо ба зндқаҳ маҳсӯб карданд алии бен исо ки вазири Халифа буд ӯро бихонад ва дар сухан бо ӯ ҷафо карду ибни ато бо ӯ сухан дурушт гуфт : вазир дар хашм шуд фармуд то музей аз поиши бишиканад ва бар сараш мезаданд то бамурд ва ӯ дар он миён мегуфт : қатъи аллоҳи идику рҷлики дасту поят бурӣда гардонод худои таъолии Халифаи баъд аз муддатии хашм рӯ биравӣ кард фармуд то дасту пой ӯ бибареданд баъзе аз машойихи бад-ӣни ҷиҳати ибни аторо борндоднд яъне чаро бар касе ки туоне ки бдъоءи ту бслоҳ ояд дъоء бдкрд боистӣ ки дъоء нек кардӣ аммо узр чунин гуфтаанд ки тавонад буд ки аз он дъоءи бдкрд ки ӯ золим буд барои насиби мусулмонони дигар ва гуфтаанд ки ӯ аз аҳли фаросат буд медид ки бо ӯ чаҳ хоҳанд кард мувофиқат қазо кард то ҳақ бар забон ӯ баранд ва ӯ дар миён нау марои чунон май намояд ки ибни ато ӯро неки хост на бдто ӯ дараҷа шаҳодат ёбаду дараҷа хорӣ кашӣдан дар дунё ва аз мансабу моли вҷоаҳу бузургии афтодан ва ин ваҷҳе некӯаст чун чунин донеи ибни ато ӯ роники хоста буд ки уқубати ин ҷаҳони дрҷнби он олам саҳласт валлоҳи аълам .

نقلست که ابن عطا را به زندقه محسوب کردند علی بن عیسی که وزیر خلیفه بود او را بخواند و در سخن با او جفا کرد و ابن عطا با او سخن درشت گفت: وزیر در خشم شد فرمود تا موزه از پایش بشکند و بر سرش می‌زدند تا بمرد و او در آن میان می‌گفت: قطع الله یدیک و رجلیک دست و پایت بریده گرداناد خدای تعالی خلیفه بعد از مدتی خشم رو بروی کرد فرمود تا دست و پای او ببریدند بعضی از مشایخ بدین جهت ابن عطا را بارندادند یعنی چرا بر کسی که توانی که بدعاء تو بصلاح آید دعاء بدکرد بایستی که دعاء نیک کردی اما عذر چنین گفته‌اند که تواند بود که از آن دعاء بدکرد که او ظالم بود برای نصیب مسلمانان دیگر و گفته‌اند که او از اهل فراست بود می‌دید که با او چه خواهند کرد موافقت قضا کرد تا حق بر زبان او براند و او در میان نه و مرا چنان می‌نماید که ابن عطا او را نیک خواست نه بدتا او درجه شهادت یابد و درجه خواری کشیدن در دنیا و از منصب و مال وجاه و بزرگی افتادن و این وجهی نیکو است چون چنین دانی ابن عطا او رانیک خواسته بود که عقوبت این جهان درجنب آن عالم سهل است والله اعلم.