Зикри мтأхрон аз машойихи кбори раҳматаи аллоҳи алайҳими аҷмъин

ذکر متأخران از مشایخ کبار رحمته الله علیهم اجمعین

Бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим

بسم الله الرحمن الرحیم

Зикри иброҳӣми хавоси рҳмҳоллаҳи алайҳ

ذکر ابراهیم خواص رحمةالله علیه

Он солики бодияи таҷреди он нуқтаи доираи тавҳиди он муҳташами илму амали он муҳтарами ҳукми азали он садиқи таваккулу ихлоси қутби вақти иброҳӣми хавоси рҳмҳоллаҳи алайҳи ягонаи аҳд буду гузидаи авлиёъи вбзргўори аср ва дар тариқати қадамӣ азим дошт ва дар ҳақиқати дамии шигарфат ва ба ҳамаи забонҳо мамдуҳ буд ва ӯро раис алмтўклин гуфтаанду қадам дар таваккули бҷоӣии расонида буд ки ба буии себӣ ӯ бодия қатъ кардед ва бисёре машойихро ёфта буд ва аз ақрони ҷунайди внўрӣ буду соҳиби тасниф дар муомилоту ҳақоиқ ва ӯро хавос аз он гуфтанд ки занбили бофтӣу бодия бар таваккул қатъ кардӣ ва ӯро гуфтанд аз аҷоиби асфори худ моро чизе бигӯӣ гуфт : аҷибтар буд ки вақте Хизри азмни суҳбати хост ман нахостам дар он соъат ки бидӯни ҳақ касеро дар дили ҳазз вмқдор бошад дар таваккули ягона буду борӣки ФрогрФтӣ ва бо ӣнҳамаи ҳаргизи сӯзани врисмони вркўаҳу миқроз аз вай ғоиб набӯдӣ гуфтанд чаро дорӣ гуфт : зеро ки ин миқдор дар таваккул зиён накунад .

آن سالک بادیهٔ تجرید آن نقطهٔ دایرهٔ توحید آن محتشم علم و عمل آن محترم حکم ازل آن صدیق توکل و اخلاص قطب وقت ابراهیم خواص رحمةالله علیه یگانه عهد بود و گزیدهٔ اولیاء وبزرگوار عصر و در طریقت قدمی عظیم داشت و در حقیقت دمی شگرفت و به همه زبانها ممدوح بود و او را رئیس المتوکلین گفته‌اند و قدم در توکل بجائی رسانیده بود که به بوی سیبی او بادیهٔ قطع کردید و بسیاری مشایخ را یافته بود و از اقران جنید ونوری بود و صاحب تصنیف در معاملات و حقایق و او را خواص از آن گفتند که زنبیل بافتی و بادیه بر توکل قطع کردی و او را گفتند از عجایب اسفار خود ما را چیزی بگوی گفت: عجیب‌تر بود که وقتی خضر ازمن صحبت خواست من نخواستم در آن ساعت که بدون حق کسی را در دل حظ ومقدار باشد در توکل یگانه بود و باریک فراگرفتی و با اینهمه هرگز سوزن وریسمان ورکوه و مقراض از وی غایب نبودی گفتند چرا داری گفت: زیرا که این مقدار در توکل زیان نکند.

Нақласт ки гуфт : дар бодия ҳаме шудам канизакиро дидам дар ғлботи ваҷди сӯрӣ дар ваии сар бараҳна гуфтам эй канизак сар бапуш гуфт : эй хавоси чашмами нигаҳ дор гуфтам ман ошиқаму ошиқи чашми напушад аммо худ бе ихтиёри чашм бар ту афтод канизак гуфт : ман мастами масти сар напушад гуфтам аз кадоми шароби хона маст шудӣ гуфт : эй хавоси зинҳори даврам май дории ҳилли фии алдорини ғайр аллоҳ гуфтам эй канизаки мусоҳибати ман мехоҳӣ гуфт : эй хавоси хом тамаъӣ макун ки аз он ним ки мард ҷӯям .

نقلست که گفت: در بادیه همی شدم کنیزکی را دیدم در غلبات وجد سوری در وی سر برهنه گفتم ای کنیزک سر بپوش گفت: ای خواص چشمم نگه دار گفتم من عاشقم و عاشق چشم نپوشد اما خود بی‌اختیار چشم بر تو افتاد کنیزک گفت: من مستم مست سر نپوشد گفتم از کدام شراب خانه مست شدی گفت: ای خواص زنهار دورم می‌داری هل فی الدارین غیر الله گفتم ای کنیزک مصاحبت من می‌خواهی گفت: ای خواص خام طمعی مکن که از آن نیم که مرد جویم.

Нақласт ки пурседанд аз ҳақиқат имон гуфт : акнӯн ин ҷавоб надорам аз онкӣ ҳарчӣ гӯям иборат буд маро бояд ки ба мъомлти ҷавоб гуё мо ман қасд Макка дорам ва ту низ барин ъзӣ дар ин роҳ бо ман суҳбати дор то ҷавоби масаъла худ биёбӣ мрдгФт : чунон кардам чун ба бодия фурӯ рафтем ҳар рӯзи ду қурс ва ду шарбати об падед омадӣ яке ба ман додӣ ва яке худро нигаҳ доштӣ то рӯзӣ дар миёни бодияи перӣ бмо расед чун хавосро бидид аз асб фурӯ омад викдигрро бпрсиднду замонӣ сухан гуфтанд пер барнишаст ва бозгашт гуфтам эй шайхи ин пер ки буд гуфт : ҷавоби суол ту гуфтам чигуна гуфт : он Хизр буд алайҳи ассалом аз ман суҳбати хости ман иҷобат накардам тарсидам ки таваккул бархезаду эътимодами брдўни ҳақ падед ояд .

نقلست که پرسیدند از حقیقت ایمان گفت: اکنون این جواب ندارم از آنکه هرچه گویم عبارت بود مرا باید که به معاملت جواب گویا ما من قصد مکه دارم و تو نیز برین عزی در این راه با من صحبت دار تا جواب مسئله خود بیابی مردگفت: چنان کردم چون به بادیه فرو رفتیم هر روز دو قرص و دو شربت آب پدید آمدی یکی به من دادی و یکی خود را نگه داشتی تا روزی در میان بادیه پیری بما رسید چون خواص را بدید از اسب فرو آمد ویکدیگر را بپرسیدند و زمانی سخن گفتند پیر برنشست و بازگشت گفتم ای شیخ این پیر که بود گفت: جواب سئوال تو گفتم چگونه گفت: آن خضر بود علیه السلام از من صحبت خواست من اجابت نکردم ترسیدم که توکل برخیزد و اعتمادم بردون حق پدید آید.

Нақласт ки гуфт вақте Хизрро дидам алайҳи ассалом дар бодия басӯрат мурғӣ ҳаме парид чун ӯро чунон дидам сар дар пеши андохтам то таваккулам ботил нашавад ӯ дар ҳоли наздик ман омад гуфт : агрдри ман нгрстӣ бар ту фурӯ наомад май вмн бар ӯ салом накардам ки то напояд ки таваккулам халал гирад .

نقلست که گفت وقتی خضر را دیدم علیه السلام در بادیه بصورت مرغی همی پرید چون او را چنان دیدم سر در پیش انداختم تا توکلم باطل نشود او در حال نزدیک من آمد گفت: اگردر من نگرستی بر تو فرو نیامد می‌ومن بر او سلام نکردم که تا نپاید که توکلم خلل گیرد.

Ва гуфт : вақте дар сафарӣ будам ташна шудам чунонкӣ аз тишнагии биФтодми якеро дидам ки оби баррӯии ман ҳаме зад чашми бозкрдми мардиро дидам некӯ рӯй бар асбии хунаки маро об дод ва гуфт : дар пас ман нишин ва ман ба ҳиҷоз будам чун андакӣ аз рӯз бигузашт маро гуфт : чаҳ мебинӣ гуфтам Мадина гуфт : фурӯи ойу пайғомбарро алайҳи ассалом аз ман салом кун .

و گفت: وقتی در سفری بودم تشنه شدم چنانکه از تشنگی بیفتادم یکی را دیدم که آب برروی من همی زد چشم بازکردم مردی را دیدم نیکو روی بر اسبی خنک مرا آب داد و گفت: در پس من نشین و من به حجاز بودم چون اندکی از روز بگذشت مرا گفت: چه می‌بینی گفتم مدینه گفت: فرو آی و پیغامبر را علیه السلام از من سلام کن.

ГФтдри бодияи як рӯз ба дарахтии расидам ки он ҷои об буд ширӣ дидам азим рӯй ба ман ниҳоди ҳукми ҳақро гардани ниҳодам чун наздик ман расед мелангед биёмад ва дар пеш ман бихуфт ва менолид бнгристми даст ӯ омоси гирифта буд ва хура карда чӯбӣ баргирафтану даст ӯ бшикофтам то тиҳӣ шуд аз он чаҳ гирди омада буд ва хирқа биравӣ бастам ва бархест ва бирафт ва соъатӣ будамӣ омаду бачаи худро ҳаме оварад ва эшон дар гирди ман ҳамеи гаштанду дунбол май ҷнбониднд ва гарда овараданд ва дар пеш ман ниҳоданд .

گفتدر بادیه یک روز به درختی رسیدم که آن جا آب بود شیری دیدم عظیم روی به من نهاد حکم حق را گردن نهادم چون نزدیک من رسید می‌لنگید بیامد و در پیش من بخفت و می‌نالید بنگریستم دست او آماس گرفته بود و خوره کرده چوبی برگرفتن و دست او بشکافتم تا تهی شد از آن چه گرد آمده بود و خرقه بروی بستم و برخاست و برفت و ساعتی بودمی آمد و بچه خود را همی آورد و ایشان در گرد من همی گشتند و دنبال می‌جنبانیدند و گردهٔ آوردند و در پیش من نهادند.

Нақласт ки вақте бо мурӣдӣ дар биёбон мерафт овози ғридни шери бхости мурӣдро ранг аз рӯй бишуд дарахтӣ биҷуст вбронҷо шуд ва ҳаме ларзид хавос ҳамчунон сокин саҷҷода бияфканад ва дар намози устоди шер фарорасид донист ки тўқиъ хос дорад чашми дарави ниҳод то рӯз назора мекарду хавоси бакори машғӯли пас чунон аз онҷо бирафт пашша ӯро багазед фарёд даргирифт мурӣд гуфт : хоҷа аҷаб корӣаст дӯш аз шер наметарсидӣ имрӯз аз пашша Фрёдмӣ кунӣ гуфт : зеро ки дӯши маро аз ман рабӯда буданду имрӯзи бахудам боз додаанд .

نقلست که وقتی با مریدی در بیابان می‌رفت آواز غریدن شیر بخاست مرید را رنگ از روی بشد درختی بجست وبرآنجا شد و همی لرزید خواص همچنان ساکن سجاده بیفکند و در نماز استاد شیر فرارسید دانست که توقیع خاص دارد چشم درو نهاد تا روز نظاره می‌کرد و خواص بکار مشغول پس چنان از آنجا برفت پشهٔ او را بگزید فریاد درگرفت مرید گفت: خواجه عجب کاریست دوش از شیر نمی‌ترسیدی امروز از پشهٔ فریادمی‌کنی گفت: زیرا که دوش مرا از من ربوده بودند و امروز بخودم باز داده‌‌اند.

Ҳомдосўд гуфт : бо хавос дар сафар будам ба ҷоӣии расидам ки онҷои морон бисёр буданд ркўаҳ биниҳод ва бинишаст чун шаби рдомди морон бурун омаданд шайхро овоз додам ва гуфтам худоиро ёд кун ҳамчунон кард морон ҳама бозгаштанд барин ҳоли ҳамонҷои шаби бгзоштм чун рӯз равшан шуд нигоҳ кардам Марӣ бирав тои шайх ҳалқа карда буд фурӯ афтод гуфтам ё шайх тўндонстӣ гуфт : ҳаргизи марои шабӣ аз дӯши хуштар набӯдааст .

حامداسود گفت: با خواص در سفر بودم به جائی رسیدم که آنجا ماران بسیار بودند رکوه بنهاد و بنشست چون شب ردآمد ماران برون آمدند شیخ را آواز دادم و گفتم خدای را یاد کن همچنان کرد ماران همه بازگشتند برین حال همانجا شب بگذاشتم چون روز روشن شد نگاه کردم ماری برو طای شیخ حلقه کرده بود فرو افتاد گفتم یا شیخ توندانستی گفت: هرگز مرا شبی از دوش خوش‌تر نبوده است.

Ва яке гуфт : каждумӣ дидам брдомни хавос ҳаме рафт хостам то ӯро бикашам гуфт : даст азу бидор ки ҳамаи чизеро бмои ҳоҷат буд ва моро бҳич ҳоҷат нест нақласт ки гуфт : вақте дар бодияи роҳ гум кардам басӣ бирафтам ва роҳ наёфтам ҳамчунон чанд шабонаи рӯз бароа мерафтам тоохри овоз хурӯсӣ шунидам шоди гаштам ва рӯй бдонҷонби ниҳодами онҷо шахсе дидам бадвед марои қафоеи бузади чунонкӣ ранҷур шудам гуфтам худовандо касе ки бар ту таваккул кунад бовай ин кунанд овозии шунӯдам ки то таваккул бар мо доштӣ азиз будӣ акнӯн таваккул бар овоз хурӯс кардӣ акнӯн он қафо бидон хӯрдӣ ҳамчунон ранҷур ҳаме рафтам овозии шунӯдам ки хавос аз ин ранҷур шудӣ инак бибин бнгрстми сари он қафои занандаро дидам дар пеш ман андохта ва гуфт : вақте дар роҳи шом брноӣӣ дидам некӯ рӯйу покизаи либос маро гуфт : суҳбат хоҳӣ гуфтам маро гуруснагӣ бошад гуфт : бгрснгӣ бо ту бошам пас чаҳор рӯз бо ҳам будем футуҳӣ падед омад гуфтам фаротар гуфт : эътиқоди ман онаст ки ончии восита дар миён бошад нахӯрам гуфтам ё ғулом борӣк оварадӣ гуфт : ё иброҳӣм девонагӣ макун ноқид басираст аз таваккули бадасти ту ҳеҷ нест пас гуфт : камтарин таваккул онаст ки чун вориди фоқид бар ту падед ояд ҳилтӣ наҷу , ҷузи бдонкаҳи кифоят ту бадваст .

و یکی گفت: کژدمی دیدم بردامن خواص همی‌رفت خواستم تا او را بکشم گفت: دست ازو بدار که همه چیزی را بما حاجت بود و ما را بهیچ حاجت نیست نقلست که گفت: وقتی در بادیهٔ راه گم کردم بسی برفتم و راه نیافتم همچنان چند شبانه روز براه می‌رفتم تاآخر آواز خروسی شنیدم شاد گشتم و روی بدانجانب نهادم آنجا شخصی دیدم بدوید مرا قفایی بزد چنانکه رنجور شدم گفتم خداوندا کسی که بر تو توکل کند باوی این کنند آوازی شنودم که تا توکل بر ما داشتی عزیز بودی اکنون توکل بر آواز خروس کردی اکنون آن قفا بدان خوردی همچنان رنجور همی رفتم آوازی شنودم که خواص از این رنجور شدی اینک ببین بنگرستم سر آن قفا زننده را دیدم در پیش من انداخته و گفت: وقتی در راه شام برنائی دیدم نیکو روی و پاکیزه لباس مرا گفت: صحبت خواهی گفتم مرا گرسنگی باشد گفت: بگرسنگی با تو باشم پس چهار روز با هم بودیم فتوحی پدید آمد گفتم فراتر گفت: اعتقاد من آن است که آنچه واسطه در میان باشد نخورم گفتم یا غلام باریک آوردی گفت: یا ابراهیم دیوانگی مکن ناقد بصیر است از توکل بدست تو هیچ نیست پس گفت: کمترین توکل آنست که چون وارد فاقد بر تو پدید آید حیلتی نجو، جز بدانکه کفایت تو بدوست.

Нақласт ки гуфт : вақте назр кардам ки бодияро бигзорам безоду роҳила чун ба бодия даромадам ҷавонии баъд аз ман ҳаме омаду марои бонг ҳаме кард ки ассаломи алейк ё шайхи бостодми вҷўоби боздодм нигоҳ кардам ҷавони тарсо буд гуфт : дастурӣ ҳаст то бо ту суҳбат дорам гуфтам он ҷо ки ман май рӯми туро роҳ нест дарин суҳбат чаҳ фоида ё бе гуфт : охир биёбам ва табаррукӣ бошад як ҳафта ҳамчунин бирафтем рӯз ҳаштум гуфт : ё зоҳиди ҳанифӣ густохӣ кун бо худованди хеш ки гуруснаам ва чизе бихоҳ хавоси Муҳамади алайҳи ассалом ки маро дар пеши бегона хаҷал нигарадоне ва аз ғайби чизеоварӣ дар ҳол тибқӣ дидам пурнону моҳии бирёну рутабу кӯзаи об падед омад ҳар ду бинишастем ва бакор барадем чун ҳафт рӯз дигар бирафтем рӯзи ҳаштум бадв гуфтам эй роҳиби ту ҳам қудрат хеш бинмоӣ ки гуруснаи гаштами ҷавони такя бар Асо заду лаби бҷнбонид ду хон падед омад пуроростаи бҳлўоу моҳӣу рутаби вдўи кӯзаи оби ман мутаҳайир шудам маро гуфт : эй зоҳид бихӯр ман аз хиҷолат намехӯрдам гуфт : бихӯр то турои бишорат даҳум гуфтам нахӯрам то бишоратам надиҳӣ гуфт : бишорат нахуст онаст ки зуннор май барам пас зуннор бибаред ва гуфт : ашҳадони лоолаҳи алооллаҳу ашҳади ани мҳмдои расӯли аллоҳи дигар бишорат онаст ки гуфтам илоҳии баҳақи ин пер ки ӯро ба наздики ту қадре ҳаст вдини вай ҳақаст таом фиристӣ то ман дар вай хаҷал нигарадам ва ин низ ба баракати ту буд чун нон бихӯрадем ва бирафтем то Макка ӯ ҳамонҷо муҷовир бинишаст то аҷалаш наздик омад .

نقلست که گفت: وقتی نذر کردم که بادیه را بگذارم بی‌زاد و راحله چون به بادیه درآمدم جوانی بعد از من همی آمد و مرا بانگ همی کرد که السلام علیک یا شیخ باستادم وجواب بازدادم نگاه کردم جوان ترسا بود گفت: دستوری هست تا با تو صحبت دارم گفتم آن جا که من می‌روم ترا راه نیست درین صحبت چه فایده یا بی گفت: آخر بیابم و تبرکی باشد یک هفته همچنین برفتیم روز هشتم گفت: یا زاهد حنیفی گستاخی کن با خداوند خویش که گرسنه‌ام و چیزی بخواه خواص محمد علیه السلام که مرا در پیش بیگانه خجل نگردانی و از غیب چیزی آوری در حال طبقی دیدم پرنان و ماهی بریان و رطب و کوزه آب پدید آمد هر دو بنشستیم و بکار بردیم چون هفت روز دیگر برفتیم روز هشتم بدو گفتم ای راهب تو هم قدرت خویش بنمای که گرسنه گشتم جوان تکیه بر عصا زد و لب بجنبانید دو خوان پدید آمد پرآراسته بحلوا و ماهی و رطب ودو کوزهٔ آب من متحیر شدم مرا گفت: ای زاهد بخور من از خجالت نمی‌خوردم گفت: بخور تا ترا بشارت دهم گفتم نخورم تا بشارتم ندهی گفت: بشارت نخست آنست که زنار می‌برم پس زنار ببرید و گفت: اشهدان لااله الاالله و اشهد ان محمداً رسول الله دیگر بشارت آنست که گفتم الهی بحق این پیر که او را به نزدیک تو قدری هست ودین وی حق است طعام فرستی تا من در وی خجل نگردم و این نیز به برکت تو بود چون نان بخوردیم و برفتیم تا مکه او همانجا مجاور بنشست تا اجلش نزدیک آمد.

Вмридӣ нақл кард ки бо хавос дар бодия будам ҳафт рӯз бар як ҳол ҳаме рафтем чун рӯзи ҳаштум буд заъифи шудеми шайх маро гуфт : кадоми дўстри дории об ё таом гуфтам об гуфт : инак аз пас пушт аст бихӯр бознгрстм обӣ дидам чун шери тоза ва бихӯрадам втҳорт кардам ва ӯ ҳаме нагирист вонҷо наомад чун фориғ шудам хостам ки пора бурдорам маро гуфт : даст бидор ки он об аз он нест ки тавон дошт .

ومریدی نقل کرد که با خواص در بادیه بودم هفت روز بر یک حال همی رفتیم چون روز هشتم بود ضعیف شدیم شیخ مرا گفت: کدام دوستر داری آب یا طعام گفتم آب گفت: اینک از پس پشت است بخور بازنگرستم آبی دیدم چون شیر تازه و بخوردم وطهارت کردم و او همی نگریست وآنجا نیامد چون فارغ شدم خواستم که پارهٔ بردارم مرا گفت: دست بدار که آن آب از آن نیست که توان داشت.

Ва гуфт : вақте дар бодияи роҳ гум кардам шахсе дидам фароз омаду салом крдў гуфт : ту роҳ гум карда гуфтем балӣ гуфт : роҳи бтўи намоям ва гоҳе чанд бирафт аз пеш ва аз чашм нопадид шуд бнгрстм бар шоҳ роҳ будам пас аз он дигари роҳ гум накардам дар сафару гуруснагӣ ва тишнагӣ ам набӯд .

و گفت: وقتی در بادیه راه گم کردم شخصی دیدم فراز آمد و سلام کردو گفت: تو راه گم کرده گفتیم بلی گفت: راه بتو نمایم و گاهی چند برفت از پیش و از چشم ناپدید شد بنگرستم بر شاه راه بودم پس از آن دیگر راه گم نکردم در سفر و گرسنگی و تشنگی‌ام نبود.

Ва гуфт : вақте дар сафар будам бўиронии дршдми шаб буд ширӣ азим дидам бтрсидми сахти ҳотифӣ овоз дод ки матарс ки ҳФтодҳзори фириштаи ботести туро нигаҳ медоранд .

و گفت: وقتی در سفر بودم بویرانی درشدم شب بود شیری عظیم دیدم بترسیدم سخت هاتفی آواز داد که مترس که هفتادهزار فرشته باتست ترا نگه می‌دارند.

Ва гуфт : вақте дар роҳи Макка шахсе дидам азим мункир гуфтам ту кистӣ гуфт : ман парӣ ам гуфтам куҷо мешӯй гуфт : ба Макка гуфтам безод ва роҳила гуфт : аз мо низ кас буд ки бар таваккул баравад чунонкӣ аз шумо гуфтам таваккул чист гуфт : аз худои таъолии Фростдн .

و گفت: وقتی در راه مکه شخصی دیدم عظیم منکر گفتم تو کیستی گفت: من پری‌ام گفتم کجا می‌شوی گفت: به مکه گفتم بی‌زاد و راحله گفت: از ما نیز کس بود که بر توکل برود چنانکه از شما گفتم توکل چیست گفت: از خدای تعالی فراستدن.

Ва дарвешӣ гуфт : азхўоси суҳбат хостам гуфт : амӣрӣ бояд аз мо ва фармон бурдорӣ акнӯн ту чаҳ хоҳии амир ту бошӣ ё ман гуфтам амир ту бош гуфт : акнӯн ту аз фармони ман қадам бурун манеҳ гуфтам раво бошад чун ба манзил раседем гуфт : биншин бинишастам ҳавои сард буд об баркашид ва ҳизум биоварад вотши бркрд то гарми шудем ва дар роҳи ҳаргоҳ ки ман қасд он кардамӣ то қиёми намоям маро гуфтӣ шарти фармони дор чун шаб даромад борони азим боридан гирифт шайхи мураққаъаи худ берун кард то бомдод бар сари ман истода буд мураққаъаи брдўи даст худ андохта ва ман хаҷал будам вабаи ҳукми шарт ҳеҷ наметавонистам гуфт : чун бомдод шуд гуфтам имрӯзи амир ман бошам гуфт : савоб ояд чун ба манзили расидам ӯ ҳамон хизмат бар даст гирифт гуфтам аз фармони амири берун Марв гуфт : аз фармони амири берун рафтан он бошад ки амири худро хизмати Фрмоӣии ҳам бад-ӣни сифат бо ман суҳбат дошт то ба Маккаи ман онҷо аз шарм азу бигурехтам то бмнӣ бмн расед гуфт : бар ту бод эй писар ки бо дӯстони суҳбати чунон дорӣ ки ман доштам .

و درویشی گفت: ازخواص صحبت خواستم گفت: امیری باید از ما و فرمان‌برداری اکنون تو چه خواهی امیر تو باشی یا من گفتم امیر تو باش گفت: اکنون تو از فرمان من قدم برون منه گفتم روا باشد چون به منزل رسیدیم گفت: بنشین بنشستم هوای سرد بود آب برکشید و هیزم بیاورد وآتش برکرد تا گرم شدیم و در راه هرگاه که من قصد آن کردمی تا قیام نمایم مرا گفتی شرط فرمان دار چون شب درآمد باران عظیم باریدن گرفت شیخ مرقعهٔ خود بیرون کرد تا بامداد بر سر من ایستاده بود مرقعه بردو دست خود انداخته و من خجل بودم وبه حکم شرط هیچ نمی‌توانستم گفت: چون بامداد شد گفتم امروز امیر من باشم گفت: صواب آید چون به منزل رسیدم او همان خدمت بر دست گرفت گفتم از فرمان امیر بیرون مرو گفت: از فرمان امیر بیرون رفتن آن باشد که امیر خود را خدمت فرمائی هم بدین صفت با من صحبت داشت تا به مکه من آنجا از شرم ازو بگریختم تا بمنی بمن رسید گفت: بر تو باد ای پسر که با دوستان صحبت چنان داری که من داشتم.

Ва гуфт : рӯзӣ ба навоҳии шом май гузаштами дарахтон нор дидам маро орзӯ кард аммо сабр мекардам ва нахурдам ки анораши турш буд ва ман ширини хостами пас бўодии расидами якеро дидам дасту пой на заъиф гаштау карами дарафтодау занбӯрон бар гирд ӯ ҷамъи омада ва ӯро мегузиданду маро бар вай шафқат омад аз бечорагӣ ӯ чун бадв расидам гуфт : хоҳӣ ки дуо кунам то магар аз ин бало барраӣ гуфт : на гуфтам чаро гуфт : лони алъоФиаҳи ихтиёрӣу алблоءи ихтиёрау анои лоохтори ихтиёрии алии ихтиёра яъне : ихтиёр манасту блоохтёри дӯсти ман ихтиёри хеш бар ихтиёр ӯ ихтиёр накунам гуфтам бории ин занбӯронро аз ту боздорм гуфт : эй хавоси орзӯии нори ширин аз худ даври дори маро чаҳ ранҷа май дорӣ ва худро дил ба саломати хоҳи марои тани дуруст чаҳ мехоҳӣ гуфтам бачаи шинохтӣ ки ман хавосам гуфт : ҳар ки ӯро донад ҳеҷ бар вай пӯшида намонад гуфтам ҳоли ту бо ин занбӯрон чигуна аст гуфт : то ин знбўронм май газанд ва Кирмонам мехуранд хушаст .

و گفت: روزی به نواحی شام می‌گذشتم درختان نار دیدم مرا آرزو کرد اما صبر می‌کردم و نخوردم که انارش ترش بود و من شیرین خواستم پس بوادی رسیدم یکی را دیدم دست و پای نه ضعیف گشته و کرم درافتاده و زنبوران بر گرد او جمع آمده و او را می‌گزیدند و مرا بر وی شفقت آمد از بیچارگی او چون بدو رسیدم گفت: خواهی که دعا کنم تا مگر از این بلا برهی گفت: نه گفتم چرا گفت: لان العافیه اختیاری و البلاء اختیاره و انا لااختار اختیاری علی اختیاره یعنی: اختیار من است و بلااختیار دوست من اختیار خویش بر اختیار او اختیار نکنم گفتم باری این زنبوران را از تو بازدارم گفت: ای خواص آرزوی نار شیرین از خود دور دار مرا چه رنجه می‌داری و خود را دل به سلامت خواه مرا تن درست چه می‌خواهی گفتم بچه شناختی که من خواصم گفت: هر که او را داند هیچ بر وی پوشیده نماند گفتم حال تو با این زنبوران چگونه است گفت: تا این زنبورانم می‌گزند و کرمانم می‌خورند خوش است.

Вагуфт : вақте дар бодияи якеро дидам гуфтам аз куҷо меоӣӣ гуфт : аз билод соғўн гуфтам бачаи кор омада гуфт : луқма дар даҳан май гирдами дастами олӯда шудааст омадаам то ба об замзам башуем гуфтам чаҳ азм дорӣ гуфт : онкии шабро бозгардаму ҷомаи хоби мо дар рост кунам .

وگفت: وقتی در بادیه یکی را دیدم گفتم از کجا می‌آئی گفت: از بلاد ساغون گفتم بچه کار آمدهٔ گفت: لقمهٔ در دهن می‌گردم دستم آلوده شده است آمده‌ام تا به آب زمزم بشویم گفتم چه عزم داری گفت: آنکه شب را بازگردم و جامهٔ خواب ما در راست کنم.

Ва гуфт : вақте шунӯдам ки дар рӯми роҳибии ҳафтод соласт то дар дерӣаст ба ҳукм рҳбонит нишаста гуфтам эй аҷаби шарти рҳбонит чиҳил соласт қасд ӯ кардам чун наздик ӯ расидами даричаи боз крдў гуфт : ё иброҳӣми бачаи омада ки ӣнҷо ман нанашастаам брҳбонӣ ки ман сегӣ дорам ки дар халқ меуфтад акнӯн дар ӣнҷо нишастааму саг бонӣ мекунаму шар аз халқ боз медорам волои ман на онам ки ту пиндоштае чун ин сухан бишунидам гуфтам илоҳии қодирӣ ки дар айни залолати бандаро тариқи савоби диҳӣ маро гуфт : эй иброҳӣм чанд мардумонро талабӣ бирав ва худро талаб ва чун ёфтӣ посбон худ бош ки ҳар рӯзи ин ҳавои сесад вшсти гӯнаи либоси илоҳяти дарушаду бандаро ба залолат даъват кунад .

و گفت: وقتی شنودم که در روم راهبی هفتاد سال است تا در دیریست به حکم رهبانیت نشسته گفتم ای عجب شرط رهبانیت چهل سالست قصد او کردم چون نزدیک او رسیدم دریچه باز کردو گفت: یا ابراهیم بچه آمدهٔ که اینجا من ننشسته‌ام برهبانی که من سگی دارم که در خلق می‌افتد اکنون در اینجا نشسته‌ام و سگ‌بانی می‌کنم و شر از خلق باز می‌دارم والا من نه آنم که تو پنداشته‌ای چون این سخن بشنیدم گفتم الهی قادری که در عین ضلالت بندهٔ را طریق صواب دهی مرا گفت: ای ابراهیم چند مردمان را طلبی برو و خود را طلب و چون یافتی پاسبان خود باش که هر روز این هوا سیصد وشصت گونه لباس الهیت درپوشد و بنده را به ضلالت دعوت کند.

Нақласт ки ммшод шабӣ бархест на буқат ва боз бихуфт хобаш наме барад таҳорат кард ва ду ракаат намоз кард ва бихуфт ҳам хобаш намебарад гуфт : ё раби маро чаҳ мешавад бадалаш даромад ки бархезу беруни рӯу барфии азим буд дар миён барф мерафт то аз шаҳр берун шуд телӣ буд ки ҳар ки тавба кардӣ онҷо рафтӣ бар он тел шуд иброҳӣмро дид бар он тел нишаста пероҳании кӯтоҳи пӯшидау барфи гирдогирд ӯ мегудохт ва хушк мешуд пас гуфт : эй мшмоди даст ба ман даҳ дасти бдўдодми дастам арақ кард аз ҳарорати даст ӯу байтии тозӣ бар хонд .

نقلست که ممشاد شبی برخاست نه بوقت و باز بخفت خوابش نمی‌برد طهارت کرد و دو رکعت نماز کرد و بخفت هم خوابش نمی‌برد گفت: یا رب مرا چه می‌شود بدلش درآمد که برخیز و بیرون رو و برفی عظیم بود در میان برف می‌رفت تا از شهر بیرون شد تلی بود که هر که توبه کردی آنجا رفتی بر آن تل شد ابراهیم را دید بر آن تل نشسته پیراهنی کوتاه پوشیده و برف گرداگرد او می‌گداخت و خشک می‌شد پس گفت: ای مشماد دست به من ده دست بدودادم دستم عرق کرد از حرارت دست او و بیتی تازی بر خواند.

Абулҳасани алавии мурӣди хавос буд гуфт : шабӣ маро гуфт : бҷоӣӣ хоҳам рафт бо ман мусоидат мекунӣ гуфтам то ба хона шавам внълин дар поء кунам чун ба хона шудам хоигинаҳ сохта буданд пора бихӯрадаму бозгаштам то бадви расидами обӣ пеш омад пой бар оби ниҳод ва бирафт ман низ пои фурӯи ниҳодам ба об фурӯ рафтам шайх рӯй аз пас кард гуфт : ту хоигинаҳ бар пой баста гуфтам надонам кадоми азин ду аҷабтар бар рӯй об рафтан ё сари ман бдонстн .

ابوالحسن علوی مرید خواص بود گفت: شبی مرا گفت: بجائی خواهم رفت با من مساعدت می‌کنی گفتم تا به خانه شوم ونعلین در پاء کنم چون به خانه شدم خایگینه ساخته بودند پارهٔ بخوردم و بازگشتم تا بدو رسیدم آبی پیش آمد پای بر آب نهاد و برفت من نیز پای فرو نهادم به آب فرو رفتم شیخ روی از پس کرد گفت: تو خایگینه بر پای بستهٔ گفتم ندانم کدام ازین دو عجب‌تر بر روی آب رفتن یا سر من بدانستن.

Нақласт ки гуфт : вақте дар бодия будам ба ғоят гурусна шудам аъробеи пеш ман омад ва гуфт : эй фарохи шикам ин чист ки ту мекунӣ гуфтам охир чандин рӯзаст ки ҳеҷ нахурда ам гуфт : ту наме доне ки даъвии пардаи муддаӣони бадаради туро бо таваккул чаҳ кор .

نقلست که گفت: وقتی در بادیه بودم به غایت گرسنه شدم اعرابیی پیش من آمد و گفت: ای فراخ شکم این چیست که تو می‌کنی گفتم آخر چندین روزست که هیچ نخورده‌ام گفت: تو نمی‌دانی که دعوی پردهٔ مدعیان بدرد ترا با توکل چه کار.

Ва гуфт : якбори наздики ваии расидам ва гурусна будам дар дилам омад ки чун ӣнҷо барисам маорифи шаҳри марои таомҳо оранди пас дар роҳ мешудам мункирӣ дидам эҳтисоб кардам бидон сабаб бисёрам бзднд гуфтам бо чунин ҷўъии ин зарби дархур буд басарами ндокрднд ки бики таманно ки бо худ кардӣ ки чун бшҳр барисам маро муроот кунанд ва таом оваранд то бихӯрам ин бихӯрадӣ гуфтам илоҳии ман таваккул бар ту кардам овозӣ омад ки субҳони он хдоӣӣ ки рӯй замин аз мутаваккилон пок гардонид андешаи таоми маорифи райу онгоҳи таваккул .

و گفت: یکبار نزدیک وی رسیدم و گرسنه بودم در دلم آمد که چون اینجا برسم معارف شهر مرا طعامها آرند پس در راه می‌شدم منکری دیدم احتساب کردم بدان سبب بسیارم بزدند گفتم با چنین جوعی این ضرب درخور بود بسرم نداکردند که بیک تمنا که با خود کردی که چون بشهر برسم مرا مراعات کنند و طعام آورند تا بخورم این بخوردی گفتم الهی من توکل بر تو کردم آوازی آمد که سبحان آن خدائی که روی زمین از متوکلان پاک گردانید اندیشهٔ طعام معارف ری و آنگاه توکل.

Нақласт ки вақте хавос дар кори худ мутаҳайир шуд ба сҳроӣӣ берун рафт хрмостонӣ дид вобии равони онҷо мақом кард ва аз барги хурмои занбил май бофт ва дар он об меандохт чаҳор рӯз ҳамин мекард баъд азин гуфт : акнӯн бар асари ин занбилҳо биравам то худ чу байнаму ҳақро дар ин чаҳ таъбия аст мерафтам то перзаниро дидам бар лаб об нишаста мегирист гуфтам чаҳ бӯда аст гуфт : панҷ ятем дорам ва ҳеҷ надорам рӯзии ду се барканори ин об будам об ҳар рӯзи занбилӣ чанд биоварадӣ он бФрўхтмӣ ва бар ятемон харҷ кардамӣ имрӯз намеорад бидон сабаби гирёнами имрӯз чаҳ хӯрем хавос гуфт : хонаи худро бмн намой бинмуд хавос гуфт : акнӯн дили фориғи дор ки то зиндаам он чаҳ тавонам аз асбоби ту рост дорам .

نقلست که وقتی خواص در کار خود متحیر شد به صحرائی بیرون رفت خرماستانی دید وآبی روان آنجا مقام کرد و از برگ خرما زنبیل می‌بافت و در آن آب میانداخت چهار روز همین می‌کرد بعد ازین گفت: اکنون بر اثر این زنبیلها بروم تا خود چو بینم و حق را در این چه تعبیه است می‌رفتم تا پیرزنی را دیدم بر لب آب نشسته می‌گریست گفتم چه بوده است گفت: پنج یتیم دارم و هیچ ندارم روزی دو سه برکنار این آب بودم آب هر روز زنبیلی چند بیاوردی آن بفروختمی و بر یتیمان خرج کردمی امروز نمی‌آرد بدان سبب گریانم امروز چه خوریم خواص گفت: خانه خود را بمن نمای بنمود خواص گفت: اکنون دل فارغ دار که تا زنده‌ام آن چه توانم از اسباب تو راست دارم.

Ва гуфт : вақте талаби маоши худ аз ҳалол мекардам дом дар дарёи андохтам моҳӣ бигирифтам ҳотифӣ овоз дод ки эшонро аз зикри мо бозмеи дории маоши дигар наме ёбии эшон аз зикри мо баргашта буданд ки ту эшонро ҳаме киштӣ гуфт : доми биндохтми вдст аз кор низ бдоштм .

و گفت: وقتی طلب معاش خود از حلال می‌کردم دام در دریا انداختم ماهی بگرفتم هاتفی آواز داد که ایشان را از ذکر ما بازمی‌داری معاش دیگر نمی‌یابی ایشان از ذکر ما برگشته بودند که تو ایشان را همی کشتی گفت: دام بینداختم ودست از کار نیز بداشتم.

Нақласт ки гуфт : маро аз худои умри абадӣ май бояд дар дунё то ҳамаи халқ дар неъмати биҳишт машғӯл шаванду ҳақро фаромӯш кунанд ва ман дар блоءи дунёи бҳФзи одоби шариъати қиём май намоями вҳқро ёд мекунам .

نقلست که گفت: مرا از خدای عمر ابدی می‌باید در دنیا تا همه خلق در نعمت بهشت مشغول شوند و حق را فراموش کنند و من در بلاء دنیا بحفظ آداب شریعت قیام می‌نمایم وحق را یاد می‌کنم.

Ва гуфт : ҳеҷ чиз набӯд ки дар чашми ман саъб намӯд алобо ӯ роҳ гирифтам .

و گفت: هیچ چیز نبود که در چشم من صعب نمود الابا او راه گرفتم.

Ва гуфтӣ дастии фориғу дили сокин ва ҳар ҷо ки хоҳӣ мешавад .

و گفتی دستی فارغ و دل ساکن و هر جا که خواهی می‌شود.

Ва гуфт : ҳар ки ҳақро бишносад бўФоءи аҳди лозим буд он шинохтро ки ором гирад бо хдоءи таъолӣ ва эътимод кунад биравӣ .

و گفت: هر که حق را بشناسد بوفاء عهد لازم بود آن شناخت را که آرام گیرد با خداء تعالی و اعتماد کند بروی.

Ва гуфт : олимӣ бисёр ривоят нест олам онаст ки мтобът илм кунад вбдон кор кунаду иқтидо ба суннатҳо кунад ва агар чаҳ илм ӯ андак буд .

و گفت: عالمی بسیار روایت نیست عالم آنست که متابعت علم کند وبدان کار کند و اقتدا به سنتها کند و اگر چه علم او اندک بود.

Вагуфт : илм ба ҷумлагӣ дар дўклмаҳ муҷтамаъаст яке онкии худои таъолии андешаи он чаҳ аз дил ту бардоштааст дар он такаллуф накунӣу дигари ончии туро мебояд кард ва бар ту фаризааст онро зойеъ нигарадоне .

وگفت: علم به جملگی در دوکلمه مجتمع است یکی آنکه خدای تعالی اندیشهٔ آن چه از دل تو برداشته است در آن تکلف نکنی و دیگر آنچه ترا می‌باید کرد و بر تو فریضه است آنرا ضایع نگردانی.

Вагуфт : ҳар ки ишорат кунад ба худоӣ ва сукӯнат гирад бо ғайри ҳақи таъолӣ ӯро мубтало гирданд ва агар аз он бо худо гардад ҳар бало ки дорад азу давр кунад ва агар бо ғайр ӯ сукӯнат аўдоим шавад ҳақи таъолии раҳмат аз дили халқи бабраду либоси тамаъи дарави бипушад то пайвастаи халқро матолибат мекунаду халқро бирав раҳмат ва шафқат набӯд то кораш ба ҷоӣӣ расад ки ҳиўаҳ ӯ ба сахтӣу нокомӣ буду марг ӯ бдшўорӣу ҳайрату ранҷу балоу охират ӯ пушаймонӣу таъассуф .

وگفت: هر که اشارت کند به خدای و سکونت گیرد با غیر حق تعالی او را مبتلا گرداند و اگر از آن با خدا گردد هر بلا که دارد ازو دور کند و اگر با غیر او سکونت اودایم شود حق تعالی رحمت از دل خلق ببرد و لباس طمع درو بپوشد تا پیوسته خلق را مطالبت می‌کند و خلق را برو رحمت و شفقت نبود تا کارش به جائی رسد که حیوة او به سختی و ناکامی بود و مرگ او بدشواری و حیرت و رنج و بلا و آخرت او پشیمانی و تأسف.

Ва гуфт : ҳар ки на чунон буд ки дунё бар ӯ бигиранд охират бар аўхндон буд ва ҳар ки тарк шаҳват кунад ва он дар дили худ ивази наёбад дар он тарк козиб бӯда бошад .

و گفت: هر که نه چنان بود که دنیا بر او بگیرند آخرت بر اوخندان بود و هر که ترک شهوت کند و آن در دل خود عوض نیابد در آن ترک کاذب بوده باشد.

Ва гуфт : ҳар ки таваккули дрхўиш дуруст ояд дар ғайр низ дуруст ояд .

و گفت: هر که توکل درخویش درست آید در غیر نیز درست آید.

Вагуфт : таваккул чист сабот дар пеши мҳиии аломўот .

وگفت: توکل چیست ثبات در پیش محیی الاموات.

Ва гуфт : сабр саботаст бар аҳкоми китобу суннат .

و گفت: صبر ثبات است بر احکام کتاب و سنت.

Ва гуфт : мурооти муроқибати ораду муроқибати ихлоси сарви ълониаҳ .

و گفت: مراعات مراقبت آرد و مراقبت اخلاص سرو علانیه.

Ва гуфт : муҳаббати маҳв иродатасту эҳтироқи ҷумлаи сифати башарияти вҳоҷот .

و گفت: محبت محو ارادت است و احتراق جمله صفت بشریت وحاجات.

Ва гуфт : дорўءи дили панҷ чизаст қуръони хондану андар ӯ нигоҳ кардану шиками тиҳии доштану қиёми шабу тазаррӯъ кардан ба вақти саҳаргоҳ ва бо некони нишастан .

و گفت: داروء دل پنج چیز است قرآن خواندن و اندر او نگاه کردن و شکم تهی داشتن و قیام شب و تضرع کردن به وقت سحرگاه و با نیکان نشستن.

Ва гуфт : ин ҳадис дар тазаррӯъи саҳаргоҳи ҷӯянд агар онҷо наёбанд ҳеҷ ҷоء дигар наҷӯянд ки наёбанд .

و گفت: این حدیث در تضرع سحرگاه جویند اگر آنجا نیابند هیچ جاء دیگر نجویند که نیابند.

Нақласт ки бар сина хеш мезад ва мегуфт : вошўқоаҳ ба касе ки маро дид ва ман ӯро надидам .

نقلست که بر سینهٔ خویش می‌زد و می‌گفت: واشوقاه به کسی که مرا دید و من او را ندیدم.

Нақласт ки аз ӯ пурседанд ки ту аз куҷо мехурӣ гуфт : аз онҷо ки Тифл дар шиками модар худ хӯрд ва аз онҷо ки моҳӣ хӯрд дар дарёу вуҳуш дар саҳрои қоли аллоҳи таъолӣу ирзқаҳи ман ҳайси лоиҳтсб .

نقلست که از او پرسیدند که تو از کجا می‌خوری گفت: از آنجا که طفل در شکم مادر خود خورد و از آنجا که ماهی خورد در دریا و وحوش در صحرا قال الله تعالی و یرزقه من حیث لایحتسب.

Пурседанд ки мутаваккилро тамаъ буд гуфт : аз онҷо ки табъаст хотирҳо даройаду лекин зиён надорад зеро ки ӯро қӯт буд брбиФкндни тамаъи бнўмидӣ аз ончӣ дар даст мардумонаст .

پرسیدند که متوکل را طمع بود گفت: از آنجا که طبع است خاطرها درآید و لیکن زیان ندارد زیرا که او را قوت بود بربیفکندن طمع بنومیدی از آنچه در دست مردمان است.

Ва гуфтаанд ки дар охири умри мбтўни гашт дар ҷомеъи раии як шбонрўзи шаст борғсл карда буду баҳри борӣ ки ғусл кардӣ ду ракаат намоз кардамӣ боз бқзо биёмадӣ яке дар онҳол аз ӯ пурсед ки ҳеҷат орзӯ мекунад гуфт : пораи ҷигари бирёни пас охир дар миёни об ғусл кард ва ҷон бидод ӯро ба хонаи бурданд бузургӣ даромад пора нон дид дар зери болин ӯ гуфт : агар ин пораи нон ндидмӣ бирав намози нкрдмӣ ки нишони он будӣ ки ҳам дар он таваккул намурдааст ва аз онҷоъбўр накардааст мард бояд ки бар ҳеҷ сифати носитад то раванда бошад вена дар таваккул мақом кунад ва на дар сифат дигар ки истодан рӯй надорад .

و گفته‌اند که در آخر عمر مبطون گشت در جامع ری یک شبانروز شصت بارغسل کرده بود و بهر باری که غسل کردی دو رکعت نماز کردمی باز بقضا بیامدی یکی در آنحال از او پرسید که هیچت آرزو می‌کند گفت: پارهٔ جگر بریان پس آخر در میان آب غسل کرد و جان بداد او را به خانه بردند بزرگی درآمد پارهٔ نان دید در زیر بالین او گفت: اگر این پارهٔ نان ندیدمی برو نماز نکردمی که نشان آن بودی که هم در آن توکل نمرده است و از آنجاعبور نکرده است مرد باید که بر هیچ صفت ناستد تا رونده باشد ونه در توکل مقام کند و نه در صفت دگر که ایستادن روی ندارد.

Яке аз машойих ӯро ба хоб дид гуфт : худои таъолӣ бо ту чаҳ кард гуфт : агарчӣ ибодат бисёр кардаму тариқи таваккули супурдам ва чун азднё бирафтам бо таҳорат вузӯ рафтам баҳри ибодат ки карда будам савоб медоданд аммо ба сабаби таҳорати маро ба манзилӣ фурӯ овараданд ки варои он ҳамаи дараҷоти биҳишт буд пас Нидо карданд ки ё иброҳӣми ин зёдтии мкрмт ки боту кардем аз он буд ки пок ба ҳазрат мо омадӣ поконро дарин маҳал ва мартаба азимаст рҳмҳоллаҳи алайҳ .

یکی از مشایخ او را به خواب دید گفت: خدای تعالی با تو چه کرد گفت: اگرچه عبادت بسیار کردم و طریق توکل سپردم و چون ازدنیا برفتم با طهارت وضو رفتم بهر عبادت که کرده بودم ثواب می‌دادند اما به سبب طهارت مرا به منزلی فرو آوردند که ورای آن همه درجات بهشت بود پس ندا کردند که یا ابراهیم این زیادتی مکرمت که باتو کردیم از آن بود که پاک به حضرت ما آمدی پاکان را درین محل و مرتبهٔ عظیمست رحمةالله علیه.