Он фонии мутлақи он боқии барҳақи он маҳбӯби илоҳии он маъшӯқи номутаноҳии он нозанини мамлакати он бустони маърифати он арши фалаки сайри қутби олами Абӯсаиди абўолхири қудси аллоҳи сираи подшоҳи аҳд буд бар ҷумлаи акобру машойих ва аз ҳечкас чандон каромату риёзат нақл нест ки азу ва ҳеҷ шайхро чандон ашроф набӯд ки ӯро дар анвоъи улӯм ба камол буд ва чунин гӯйанд ки дар ибтидои сӣ ҳазор байти арабии хонда буд ва дар илми тафсиру аҳодӣсу фиқҳу илми тариқати ҳаззӣ вофир дошт ва дар уюби нафас дидану мухолифати ҳаво кардан ба ақсои алғоиаҳ буд ва дар фақру фаноу злу таҳаммули шаънӣ азим дошт ва дар лутфу созгории оятӣ буд хосса дар фақр аз ин ҷиҳат буд ки гуфтаанд ҳар ҷокаҳи сухан Абӯсаид равад ҳамаи дилҳоро вақт хуш шавад зеро ки аз Абӯсаид бо вуҷӯди Абӯсаид ҳеҷ намондааст ва ӯ ҳаргизи ман ва мо нагуфт : ҳамеша эшон гуфт : ман ва мо ба ҷой эшон мегӯям то сухан фаҳм уфтаду падар ӯ абўолхир ном дошт вътор буд .

آن فانی مطلق آن باقی برحق آن محبوب الهی آن معشوق نامتناهی آن نازنین مملکت آن بستان معرفت آن عرش فلک سیر قطب عالم ابوسعید ابوالخیر قدس الله سره پادشاه عهد بود بر جمله اکابر و مشایخ و از هیچکس چندان کرامت و ریاضت نقل نیست که ازو و هیچ شیخ را چندان اشراف نبود که او را در انواع علوم به کمال بود و چنین گویند که در ابتدا سی هزار بیت عربی خوانده بود و در علم تفسیر و احادیث و فقه و علم طریقت حظی وافر داشت و در عیوب نفس دیدن و مخالفت هوا کردن به اقصی الغایه بود و در فقر و فنا و ذل و تحمل شأنی عظیم داشت و در لطف و سازگاری آیتی بود خاصه در فقر از این جهت بود که گفته‌اند هر جاکه سخن ابوسعید رود همه دلها را وقت خوش شود زیرا که از ابوسعید با وجود ابوسعید هیچ نمانده است و او هرگز من و ما نگفت؛ همیشه ایشان گفت. من و ما به جای ایشان می‌گویم تا سخن فهم افتد و پدر او ابوالخیر نام داشت وعطار بود.

Нақласт ки падараши дӯстдори султони Маҳмӯди ғазнавӣ буд чунонкии сроӣии сохта буду ҷумлаи девори онрои сӯрати Маҳмӯду лашкарёну филон ӯ нигоштаи шайхи Тифл буд гуфт : ё бобо аз барои ман хонае бозгири Абӯсаиди ҳамаи он хонаро аллоҳ бинвишт падараш гуфт : ин чаро нависӣ гуфт : ту номи султони хеш май нависӣ ва ман номи султони хеши падарашро вақт хуш шуд ва аз ончӣ карда буд пушаймон шуд ва он нақшҳоро маҳв карду дил бар кори шайхи ниҳод .

نقلست که پدرش دوستدار سلطان محمود غزنوی بود چنانکه سرائی ساخته بود و جمله دیوار آنرا صورت محمود و لشکریان و فیلان او نگاشته شیخ طفل بود گفت: یا بابا از برای من خانه ای بازگیر ابوسعید همه آن خانه را الله بنوشت پدرش گفت: این چرا نویسی گفت: تو نام سلطان خویش می‌نویسی و من نام سلطان خویش پدرش را وقت خوش شد و از آنچه کرده بود پشیمان شد و آن نقشها را محو کرد و دل بر کار شیخ نهاد.

Нақласт ки шайх гуфт : он вақт ки қуръон май омухтами падари маро ба намози одинаи барад дар роҳи шайхи Абулқосими гургоне ки азмшоихи кбор буд пеш омад падарамро гуфт : ки мо аз дунё наметавонистем рафт ки вилояти холӣ май дидему даравишони зойеъ май монданд акнӯн ин фарзандро дидам эмини гаштам ки оламро азин кӯдак насиб хоҳад буд пас гуфт : чун аз намози беруни оӣии ин фарзандро пеши мановар баъд аз намози падари маро ба наздики шайх барад бинишастам тоқӣ дар савмиъа ӣ ӯ буд неки баланди падарамро гуфт : Абӯсаидро бар китфи гир то қурсро фурӯди орад ки бар он тоқаст падар маро даргирифт пас даст бар он тоқ кардам ва он қурсро Фрўдоўрдми қурси ҷӯин буд гарми чунонкии дасти маро аз гармии он хабар буд шайхи ду ним кард нима ӣ эй ба ман дод гуфт : бихӯр нима ӣ эй ӯ бихӯрад падарамро ҳеҷ надоди Абулқосим чун он қурси бастади чашми пар об кард падарам гуфт : чунаст ки аз он марои ҳеҷ насиб накардӣ то маро низ табаррукӣ будӣ Абулқосим гуфт : сӣ соласт то ин қурс бар он тоқаст ва бо мо въдӣ карда буданд ки ин қурс дар даст ҳар кас ки гарм хоҳад шуд ин ҳадис биравӣ зоҳир хоҳад бӯдан акнӯн турои бишорати бод ки ин каси писар ту хоҳад буд пас гуфт : ин ду се калима ӣ мо ёддори лӣнтарад ҳамтак маъаи аллоҳи турфаи айни хирлки ммои талъати алайҳи алшмс яъне агар як трФҳолъини ҳиммат бо ҳақи дории турои беҳтар аз онкӣ рӯй замини мамлакат ту бошаду якбори дигари шайх маро гуфт : ки эй писари хоҳӣ ки сухан хдогўӣӣ гуфтам хоҳам гуфт : дар хилвати ин май гӯии шеър :

نقلست که شیخ گفت: آن وقت که قرآن می‌آموختم پدر مرا به نماز آدینه برد در راه شیخ ابوالقاسم گرگانی که ازمشایخ کبار بود پیش آمد پدرم را گفت: که ما از دنیا نمی‌توانستیم رفت که ولایت خالی می‌دیدیم و درویشان ضایع می‌ماندند اکنون این فرزند را دیدم ایمن گشتم که عالم را ازین کودک نصیب خواهد بود پس گفت: چون از نماز بیرون آئی این فرزند را پیش من آور بعد از نماز پدر مرا به نزدیک شیخ برد بنشستم طاقی در صومعه‌ی او بود نیک بلند پدرم را گفت: ابوسعید را بر کتف گیر تا قرص را فرود آرد که بر آن طاقست پدر مرا درگرفت پس دست بر آن طاق کردم و آن قرص را فرودآوردم قرص جوین بود گرم چنانکه دست مرا از گرمی آن خبر بود شیخ دو نیم کرد نیمه‌ی ای به من داد گفت: بخور نیمه‌ی ای او بخورد پدرم را هیچ نداد ابوالقاسم چون آن قرص بستد چشم پر آب کرد پدرم گفت: چونست که از آن مرا هیچ نصیب نکردی تا مرا نیز تبرکی بودی ابوالقاسم گفت: سی سال است تا این قرص بر آن طاقست و با ما وعدی کرده بودند که این قرص در دست هر کس که گرم خواهد شد این حدیث بروی ظاهر خواهد بودن اکنون ترا بشارت باد که این کس پسر تو خواهد بود پس گفت: این دو سه کلمه‌ی ما یاددار لئن ترد همتک مع الله طرفة عین خیرلک مما طلعت علیه الشمس یعنی اگر یک طرفةالعین همت با حق داری ترا بهتر از آنکه روی زمین مملکت تو باشد و یکبار دیگر شیخ مرا گفت: که ای پسر خواهی که سخن خداگوئی گفتم خواهم گفت: در خلوت این می‌گوی شعر:

Ҳамаи рӯзи ин байт мегуфтам то ба баракати ин байт дар кӯдакии роҳи ҳақи брмн кушода шуд .

همه روز این بیت می‌گفتم تا به برکت این بیت در کودکی راه حق برمن گشاده شد.

Ва гуфт : як рӯз аз дабиристон май омадами нобиноӣӣ буд моро пеш худ хонд гуфт : чаҳ китоб мехуоне гуфтам фалон китоб гуфт : машойих гуфтаанд ҳақиқати алълми мо кашфи алии алсроир ман намедонистам ҳақиқат маънӣ чисту кашф чаҳ буд то баъд аз шаш соли дрмрўи пеши Абдуллоҳи ҳасирӣ таҳсил кардам чун вафот кард панҷ соли дигари пеши эмоми қФол таҳсил кардам чунонкии ҳамаи шаб дар кор будамӣу ҳамаи рӯзи дрткрор то якбори бдрси омадами чашмҳо сурх карда қФол гуфт : бингаред то ин ҷавони шабона дар чаҳ кораст вгмони бдбрдӣ пас нишаста гӯши доштами худро нигунсор карда будам ва дар чоҳӣ зикр мегуфтам ва аз чашми ман хӯн меафтод то як рӯзи устод аз он маънӣ бо ман калима Эй бигуфт : аз Марв бсрхс рафтам ва бо буъалии зоҳиди таъаллуқи сохтам ва сӣ рӯзи рӯзаи доштамӣ ва дар ибодат будамӣ ва гуфт : як рӯз рафтам шайхи луқмони сарахсиро дидам бар тел хокистар нишастау порае пӯстин куҳна медӯхт вчўбӣу абрешим чанд бирав баста ки ин рубобасту гирдогирд ӯ наҷосат андохта ва ӯ аз уқалои мҷонин буд чун чашм ӯ бар ман афтод пора ӣ эй наҷосати бшўрид ва бар ман андохти ман синаи пеш ӯ доштаму онро ба хушӣ қабул кардам гуфтам ки пора ӣ эй рубоби зан пас гуфт : эй писари барин пўстинт дузам гуфтам ҳукм турост бахя ӣ эй чанд бузад ва гуфт : ӣнҷоат дӯхтам пас бархестаму даст ман бигирифт ва май барад дар роҳи пиробўолФзли ҳасан ки ягона ӣ аҳд буд пеш омад ва гуфт : ё Абӯсаиди роҳ туна инаст ки май рӯй бароаи хеши рӯи пас шайхи луқмони дасти ман бадаст ӯ дод ва гуфт : бигир ки ӯ аз шумоаст пас бадв таъаллуқ кардам пер Абулфазл гуфт : эй фарзанди сад ва бист ва чаҳор ҳазор пайғамбар ки омаданд мақсӯди ҳамаи як сухан буд гуфтанд бо халқи бгўӣид ки аллоҳ якеаст ӯро шиносед ӯро бошед касоне ки ин маънӣ донанд ин калима мегуфтанд то ин калимаи гаштанд ва ин калима бар эшон падед омад ва аз он гуфтан мустағнӣ шуданд ва дар ин калимаи мустағриқи гаштанд ва ин сухани маро сайд карду оншб дар хоб нагузошт дигари рӯз бдрс рафтам Абӯалии тафсири ин оят мегуфт : қул аллоҳи сам зарраам бигӯӣ ки худованди боқии ҳамаро даст бидор ва он соъати дарӣ дар сина мо кушоданду маро аз ман бстднду эмоми Абӯалии он тағайюр бидид гуфт : дӯш куҷо бӯда ӣ Эй гуфтам ки наздики пер Абулфазл гуфт : акнӯн бархез ки ҳаром шуд туро аз он маънии бад-ӣни сухан омадан пас ба наздик пер шудам волау мутаҳайири ҳамаи ин калима гашта чун пер маро дид гуфт : мстк шуда ӣ эй ҳаме ндонӣ пас ва пеш гуфтам ё шайх чаҳ Фрмоӣӣ гуфт : дарой ва ҳам нишин ин калима бош ки ин калима бо ту корҳо дорад муддатӣ дар ин калима будам пиргФт : акнӯн лашкарҳо бар синаи ту тохтан овараду туро бурданд бархезу хилват талаб кун ва ба мҳнаҳи омадам ва сӣ сол дар кунҷӣ бинишастам пунба баргӯаш ниҳодам ва мегуфтам аллоҳи аллоҳи ҳаргоҳ ки хоб ё ғифлатии даромадии сиёҳӣ бо ҳарба ӣ оташин аз пеши миҳроб падед омадӣ бо ҳайбатии бонг бар ман задӣ гуфтӣ қул аллоҳ то ҳамаи зарраҳои ман бонг дар гирифт ки аллоҳи аллоҳ .

و گفت: یک روز از دبیرستان می‌آمدم نابینائی بود ما را پیش خود خواند گفت: چه کتاب می‌خوانی گفتم فلان کتاب گفت: مشایخ گفته‌اند حقیقت العلم ما کشف علی السرایر من نمی‌دانستم حقیقت معنی چیست و کشف چه بود تا بعد از شش سال درمرو پیش عبدالله حصیری تحصیل کردم چون وفات کرد پنج سال دیگر پیش امام قفال تحصیل کردم چنانکه همه شب در کار بودمی و همه روز درتکرار تا یکبار بدرس آمدم چشمها سرخ کرده قفال گفت: بنگرید تا این جوان شبانه در چه کار است وگمان بدبردی پس نشسته گوش داشتم خود را نگونسار کرده بودم و در چاهی ذکر می‌گفتم و از چشم من خون میافتاد تا یک روز استاد از آن معنی با من کلمه ای بگفت: از مرو بسرخس رفتم و با بوعلی زاهد تعلق ساختم و سی روز روزه داشتمی و در عبادت بودمی و گفت: یک روز رفتم شیخ لقمان سرخسی را دیدم بر تل خاکستر نشسته و پاره ای پوستین کهنه می‌دوخت وچوبی و ابریشم چند برو بسته که این ربابست و گرداگرد او نجاست انداخته و او از عقلای مجانین بود چون چشم او بر من افتاد پاره‌ی ای نجاست بشورید و بر من انداخت من سینه پیش او داشتم و آنرا به خوشی قبول کردم گفتم که پاره‌ی ای رباب زن پس گفت: ای پسر برین پوستینت دوزم گفتم حکم تراست بخیه‌ی ای چند بزد و گفت: اینجات دوختم پس برخاستم و دست من بگرفت و می‌برد در راه پیرابوالفضل حسن که یگانه‌ی عهد بود پیش آمد و گفت: یا ابوسعید راه تونه اینست که می‌روی براه خویش رو پس شیخ لقمان دست من بدست او داد و گفت: بگیر که او از شما است پس بدو تعلق کردم پیر ابوالفضل گفت: ای فرزند صد و بیست و چهار هزار پیغمبر که آمدند مقصود همه یک سخن بود گفتند با خلق بگوئید که الله یکیست او را شناسید او را باشید کسانی که این معنی دانند این کلمه می‌گفتند تا این کلمه گشتند و این کلمه بر ایشان پدید آمد و از آن گفتن مستغنی شدند و در این کلمه مستغرق گشتند و این سخن مرا صید کرد و آنشب در خواب نگذاشت دیگر روز بدرس رفتم ابوعلی تفسیر این آیت می‌گفت: قل الله ثم ذرهم بگوی که خداوند باقی همه را دست بدار و آن ساعت دری در سینه ما گشادند و مرا از من بستدند و امام ابوعلی آن تغیر بدید گفت: دوش کجا بوده‌ی ای گفتم که نزدیک پیر ابوالفضل گفت: اکنون برخیز که حرام شد ترا از آن معنی بدین سخن آمدن پس به نزدیک پیر شدم واله و متحیر همه این کلمه گشته چون پیر مرا دید گفت: مستک شده‌ای همی ندانی پس و پیش گفتم یا شیخ چه فرمائی گفت: درآی و هم‌نشین این کلمه باش که این کلمه با تو کارها دارد مدتی در این کلمه بودم پیرگفت: اکنون لشکرها بر سینه تو تاختن آورد و ترا بردند برخیز و خلوت طلب کن و به مهنه آمدم و سی سال در کنجی بنشستم پنبه برگوش نهادم و می‌گفتم الله الله هرگاه که خواب یا غفلتی درآمدی سیاهی با حربه‌ی آتشین از پیش محراب پدید آمدی با هیبتی بانگ بر من زدی گفتی قل الله تا همه ذره‌های من بانگ در گرفت که الله الله.

Нақласт ки дарин муддати яке пероҳан дошт ҳар вақт ки бдридии пора Эй биравӣ дӯхтӣ то бист ман шуда буд всоими алдҳр будӣ ҳар шаби бики нони рӯзаи кушодӣ ва дарин муддати шаб ва рӯз нахуфт ва ба ҳар намоз ғуслӣ кардӣ рӯ ба ҳисор наҳодӣ ва гиёҳ мехӯрдӣ падараш ӯро тлбидӣ ва ба хона оварадӣ ва ӯ боз мегурехтӣу рӯ ба саҳро менаҳодӣ .

نقلست که درین مدت یکی پیراهن داشت هر وقت که بدریدی پاره ای بروی دوختی تا بیست من شده بود وصایم الدهر بودی هر شب بیک نان روزه گشادی و درین مدت شب و روز نخفت و به هر نماز غسلی کردی رو به حصار نهادی و گیاه می‌خوردی پدرش او را طلبیدی و به خانه آوردی و او باز می‌گریختی و رو به صحرا می‌نهادی.

Нақласт ки падар шайх гуфт : ки ман дар сарой ба занҷир муҳкам кардамӣу гӯш май доштамӣ то Абӯсаид сарбоз наҳодӣ гуфтамӣ ки дар хоб шуд ман низ бхФтмии шабӣ дар ним шаб аз хоб даромадам Абӯсаидро надидам бархестам ва талаб мекардам дрхонаҳ набӯду занҷир ҳамчунон баста буд пас чанд шаби гӯши доштами вақти субҳи даромадии оҳиста ба ҷома хоб рафтӣ ва бар вай зоҳир намекардам охири шабӣ ӯро гӯши доштам чндонкаҳ мерафт ман бар асар ӯ мерафтам то ба работӣ расед ва дрмсҷд шуд ва дар фароз кард чӯбӣ дар пас дар ниҳод аз берун нигоҳ мекардам дар гӯша ӣ он масҷид дар намози истод чун аз намоз фориғ шуд чоҳӣ буд расанӣ бар пои худ басту чӯб бар сари чоҳи ниҳоди вхўиштнро бёўихту қуръонро ибтидо кард то саҳари хатм тамом карда буд онгоҳи баромад ва дар работ ба вузӯ кардан машғӯл шуд ман ба хона бозомадаму барқарор худ бихуфтам то ӯ даромад чунонкӣ ҳар шаби сарбози ниҳоди пас ман бархестам ва худро аз ӯ дўрдоштму чунонкии маъҳуд буд ӯро бедор кардам ва ба ҷамоат рафтам баъд аз он чанд шаби гӯши доштам ҳамчунон мекард чндонкаҳ тавонистӣу хизмати даравишонро қиём намӯдӣ ва дар юза кардӣ аз ҷиҳати эшон ва бо эшон суҳбат доштӣ .

نقلست که پدر شیخ گفت: که من در سرای به زنجیر محکم کردمی و گوش می‌داشتمی تا ابوسعید سرباز نهادی گفتمی که در خواب شد من نیز بخفتمی شبی در نیم شب از خواب درآمدم ابوسعید را ندیدم برخاستم و طلب می‌کردم درخانه نبود و زنجیر همچنان بسته بود پس چند شب گوش داشتم وقت صبح درآمدی آهسته به جامه خواب رفتی و بر وی ظاهر نمی‌کردم آخر شبی او را گوش داشتم چندانکه می‌رفت من بر اثر او می‌رفتم تا به رباطی رسید و درمسجد شد و در فراز کرد چوبی در پس در نهاد از بیرون نگاه می‌کردم در گوشه‌ی آن مسجد در نماز ایستاد چون از نماز فارغ شد چاهی بود رسنی بر پای خود بست و چوب بر سر چاه نهاد وخویشتن را بیاویخت و قرآن را ابتدا کرد تا سحر ختم تمام کرده بود آنگاه برآمد و در رباط به وضو کردن مشغول شد من به خانه بازآمدم و برقرار خود بخفتم تا او درآمد چنانکه هر شب سرباز نهاد پس من برخاستم و خود را از او دورداشتم و چنانکه معهود بود او را بیدار کردم و به جماعت رفتم بعد از آن چند شب گوش داشتم همچنان می‌کرد چندانکه توانستی و خدمت درویشان را قیام نمودی و در یوزه کردی از جهت ایشان و با ایشان صحبت داشتی.

Нақласт ки агар ӯро мушкил афтодӣ дар ҳол ба сарахс рафтӣ муъаллақ дар ҳавои миёни осмону замин ва он мушкил аз пер Абулфазл пурседӣ то рӯзии мурӣдӣ аз он пери Абулфазли перро гуфт : Абӯсаид дар миёни осмон ва замин меед пер гуфт : ту он бидидӣ гуфт : дидам гуфт : то нобӣно нашӯй намирӣ ва дар охири умр нобӣно шуд .

نقلست که اگر او را مشکل افتادی در حال به سرخس رفتی معلق در هوا میان آسمان و زمین و آن مشکل از پیر ابوالفضل پرسیدی تا روزی مریدی از آن پیر ابوالفضل پیر را گفت: ابوسعید در میان آسمان و زمین میاید پیر گفت: تو آن بدیدی گفت: دیدم گفت: تا نابینا نشوی نمیری و در آخر عمر نابینا شد.

Нақласт ки пери Абулфазли Абӯсаидро пеши абӯи абдурраҳмон слмӣ фиристод то аз даст ӯ хирқаи пӯшеду наздики Абулфазл боз омад пер гуфт : акнӯн ҳол тамом шуд бо меҳана бояд шуд то халқро бхдои хуоне .

نقلست که پیر ابوالفضل ابوسعید را پیش ابو عبدالرحمن سلمی فرستاد تا از دست او خرقه پوشید و نزدیک ابوالفضل باز آمد پیر گفت: اکنون حال تمام شد با میهنه باید شد تا خلق را بخدای خوانی.

Нақласт ки Абӯсаиди ҳафт соли дигар дар биёбони гашт ва гул кун мехӯрду босбоъ май буд ва дарин муддати чунон бе худ буд ки гармоу сармо даров асар намекард то рӯзии бодӣу дама ӣ эй азим бархест чунонкии бим буд ки шайхро зарарӣ расонад гуфт : ин аз сиррӣ холӣ нест рӯй ба ободонӣ кард то ба гӯша ӣ диҳӣ расед хона ӣ Эй дид перзанӣу пермардӣ оташӣ кардау таомӣ сохта буданд шайх салом кард ва гуфт : меҳмон мехоҳед ? гуфтанд хоҳеми шайх дар рафт ва гарм шуд чизе бихӯрад ва биёсуд пушт ба девори бози ниҳод ва бе худ дар хоб шуд овоз шахсе шунид ки мегуфт : фалони кас чандин соласт то гул кун мехӯрд вҳргзҳичкс чунин нёсуд пас гуфтанд бирав ки мо бе ниёзем ба миёни халқи рӯ то аз ту осоишӣ бадалӣ расад чун шайх бмҳнаҳ бозомад халқ бисёр тавба карданду ҳамсоягони шайхи ҳама хамр бирехтанд то кор ба ҷое расед ки гуфт : пӯсти харбуза ки азмои биФтодӣ ба бист динор мехариданду якбори сутури мо об бирехт бар сар хеш молидаанд .

نقلست که ابوسعید هفت سال دیگر در بیابان گشت و گل کن می‌خورد و با سباع می‌بود و درین مدت چنان بی‌خود بود که گرما و سرما دراو اثر نمی‌کرد تا روزی بادی و دمه‌ای عظیم برخاست چنانکه بیم بود که شیخ را ضرری رساند گفت: این از سری خالی نیست روی به آبادانی کرد تا به گوشه‌ی دهی رسید خانه‌ی ای دید پیرزنی و پیرمردی آتشی کرده و طعامی ساخته بودند شیخ سلام کرد و گفت: مهمان می‌خواهید؟ گفتند خواهیم شیخ در رفت و گرم شد چیزی بخورد و بیاسود پشت به دیوار باز نهاد و بی‌خود در خواب شد آواز شخصی شنید که می‌گفت: فلان کس چندین سالست تا گل کن می‌خورد وهرگزهیچکس چنین نیاسود پس گفتند برو که ما بی‌نیازیم به میان خلق رو تا از تو آسایشی بدلی رسد چون شیخ بمهنه بازآمد خلق بسیار توبه کردند و همسایگان شیخ همه خمر بریختند تا کار به جایی رسید که گفت: پوست خربزه که ازما بیفتادی به بیست دینار می‌خریدند و یکبار ستور ما آب بریخت بر سر خویش مالیدند.

Ва гуфт : мо ҷумлаи китобҳо дрхок кардем ва бар сари он дуконӣ сохтем ки агар бхшидмӣ ё бФрўхтмӣ дид он миннат будӣ ба имкони руҷӯъ ба масаълаи пас аз он моро бимонаданд ки он на мобўдим овозӣ омад аз гӯшаи масҷид ки аввалами икФи брбки нурӣ дар сина ӣ мо падед омад ва ҳиҷобҳо бархест то ҳаркии моро қабул карда буд дигарбора ба инкор падед омад то кор бидонҷо расед ки ба қозии рафтанд ва ба кофарӣ бар мо гувоҳӣ доданд ва ба ҳар замин ки модар шудамоне гуфтанд бшўмии ин дарин замин гиёҳ наравед то рӯзӣ дар масҷид нишаста будам занон брбом омаданду хокистар бар сар ман карданд овозӣ омад ки аввалами икФи брбк то ҷамоатён аз ҷамоат боз устоданд ва гуфтанд ин марди девона шудааст точнон шуд ки ҳарки дар ҳамаи шаҳр буд як каф хокрўбаҳ доштӣ сабр кардӣ то мо онҷо раседем бар сари мо рехтӣ .

و گفت: ما جمله کتابها درخاک کردیم و بر سر آن دکانی ساختیم که اگر بخشیدمی یا بفروختمی دید آن منت بودی به امکان رجوع به مسئله پس از آن ما را بماندند که آن نه مابودیم آوازی آمد از گوشه مسجد که اولم یکف بربک نوری در سینه‌ی ما پدید آمد و حجابها برخاست تا هرکه ما را قبول کرده بود دیگرباره به انکار پدید آمد تا کار بدانجا رسید که به قاضی رفتند و به کافری بر ما گواهی دادند و به هر زمین که ما درشدمانی، گفتند بشومی این درین زمین گیاه نروید تا روزی در مسجد نشسته بودم زنان بربام آمدند و خاکستر بر سر من کردند آوازی آمد که اولم یکف بربک تا جماعتیان از جماعت باز استادند و گفتند این مرد دیوانه شده است تاچنان شد که هرکه در همه شهر بود یک کف خاکروبه داشتی صبر کردی تا ما آنجا رسیدیم بر سر ما ریختی.

Ва гуфт : моро азимати шайхи абўолъбоси қассоб падед омад ки нақиби машойих буд пери Абулфазл вафот карда буд дар қабзӣ тамом мерафтам дар роҳи перии дидем ки кишт мекард ном ӯ Абулҳасани хрқонӣ буд чун маро бидид гуфт : агар ҳақи таъолии олами пар арзан кардӣу онгоҳи мурғии бёФридӣу сӯзи ин ҳадис дар сина ӣ вай наҳодӣ ва гуфтӣ то ин мурғи олами азин арзан пок накунад ту ба мақсӯд нахоҳӣ расед ва дарин сӯзу дарди хоҳӣ буд эй Абӯсаид ҳануз рӯзгорӣ набӯд азин сухани қабз мо бархесту воқеа ҳал шуд .

و گفت: ما را عزیمت شیخ ابوالعباس قصاب پدید آمد که نقیب مشایخ بود پیر ابوالفضل وفات کرده بود در قبضی تمام می‌رفتم در راه پیری دیدیم که کشت می‌کرد نام او ابوالحسن خرقانی بود چون مرا بدید گفت: اگر حق تعالی عالم پر ارزن کردی و آنگاه مرغی بیافریدی و سوز این حدیث در سینه‌ی وی نهادی و گفتی تا این مرغ عالم ازین ارزن پاک نکند تو به مقصود نخواهی رسید و درین سوز و درد خواهی بود ای ابوسعید هنوز روزگاری نبود ازین سخن قبض ما برخاست و واقعه حل شد.

Нақласт ки ба омул шуд пеши абўолъбоси қассоби муддатии онҷо буд абўолъбос ӯро дар баробари худ хона доду шайхи пайваста дар он хона будӣ ва ба муҷоҳидаи взкри машғӯл будӣу чашм бар шикоф дарме доштӣу муроқибати шайх абўолъбос мекардӣ як шаби абўолъбос Фсд карда буд рагаши кушодау ҷомааш олӯда шуда аз хона берун омад ӯ давиду раг ӯ бибасту ҷома ӣ ӯ бастаду ҷомаи худ пеш дошт то дарушеду ҷома ӣ абўолъбос намозӣ кард ваҳм дар шаб хушк карду пеши абўолъбоси барад абўолъбос гуфт : турои дрбоиди пӯшеди пас ҷома ба дасти худ дар Абӯсаиди пӯшеди бомдоди асҳоби ҷома ӣ шайх дар бар Абӯсаиди диданду ҷома ӣ Абӯсаид дар бар шайх таъаҷҷуб карданд абўолъбос гуфт : дӯши бишоратҳо рафтааст ҷумлаи насиби ин ҷавонмард мҳнгӣ омад муборакаши боди пас Абӯсаидро гуфт : бозгард ва ба мҳнаҳи рӯ то рӯзӣ чанд ин илм бар дар сарой ту баранд шайх бо садҳазори футуҳ ба ҳукми ишорати бозгашт .

نقلست که به آمل شد پیش ابوالعباس قصاب مدتی آنجا بود ابوالعباس او را در برابر خود خانه داد و شیخ پیوسته در آن خانه بودی و به مجاهده وذکر مشغول بودی و چشم بر شکاف درمی‌داشتی و مراقبت شیخ ابوالعباس می‌کردی یک شب ابوالعباس فصد کرده بود رگش گشاده و جامه‌اش آلوده شده از خانه بیرون آمد او دوید و رگ او ببست و جامه‌ی او بستد و جامه خود پیش داشت تا درپوشید و جامه‌ی ابوالعباس نمازی کرد وهم در شب خشک کرد و پیش ابوالعباس برد ابوالعباس گفت: ترا درباید پوشید پس جامه به دست خود در ابوسعید پوشید بامداد اصحاب جامه‌ی شیخ در بر ابوسعید دیدند و جامه‌ی ابوسعید در بر شیخ تعجب کردند ابوالعباس گفت: دوش بشارتها رفته است جمله نصیب این جوانمرد مهنگی آمد مبارکش باد پس ابوسعید را گفت: بازگرد و به مهنه رو تا روزی چند این علم بر در سرای تو برند شیخ با صدهزار فتوح به حکم اشارت بازگشت.

Нақласт ки риёзати шайхи сахт буд чунонкии он вақт ки никоҳ карда буду фарзандони падеди омадаи ҳам дар кор буд то ба ҳаддӣ ки гуфт : ончии моро мебоист ки ҳиҷоб ба куллӣ муртафаъ гардаду бут ба куллӣ бархезад ҳосил намешуд шабӣ бо ҷамоат хона шудаму модари Абутоҳирро гуфтам то пои ман ба ришта ӣ эй муҳками бози басту маро нигун кард вхўд бирафт ва дар бибаст ва ман қуръон мехондам ва гуфтам хатм кунам ҳамчунон нигунсори охири хӯн ба рӯй ман афтоду бим буд ки чашми маро офатӣ расад гуфтам суд нахоҳад дошт ҳамчунин хоҳам буд моро азин ҳадис май бояд хоҳ чашм бош хоҳ мабошу хӯн аз чашм бар замин чакид ва аз қуръон ба ФсикФикҳми аллоҳ расида будам дар ҳоли ин ҳадиси Фрўомду мақсӯд ҳосил шуд .

نقلست که ریاضت شیخ سخت بود چنانکه آن وقت که نکاح کرده بود و فرزندان پدید آمده هم در کار بود تا به حدی که گفت: آنچه ما را می‌بایست که حجاب به کلی مرتفع گردد و بت به کلی برخیزد حاصل نمی‌شد شبی با جماعت خانه شدم و مادر ابوطاهر را گفتم تا پای من به رشته‌ی ای محکم باز بست و مرا نگون کرد وخود برفت و در ببست و من قرآن می‌خواندم و گفتم ختم کنم همچنان نگونسار آخر خون به روی من افتاد و بیم بود که چشم مرا آفتی رسد گفتم سود نخواهد داشت همچنین خواهم بود ما را ازین حدیث می‌باید خواه چشم باش خواه مباش و خون از چشم بر زمین چکید و از قرآن به فسیکفیکهم الله رسیده بودم در حال این حدیث فروآمد و مقصود حاصل شد.

Ва гуфт : кӯҳӣ буд ва дар зери он кӯҳи ғорӣ буд ки ҳар ки дар он нагиристӣ Зуҳра аш бирафтӣ бидонҷо рафтам ва бо нафас гуфтам аз онҷои фурӯи уфтии бимирӣ то нхсбӣу ҷумлаи қуръон хатм кунӣ ногоҳ ба суҷуд рафтам хоб ғалаба кард фурӯи афтодам бедор шудам худро дар ҳаво дидам зинҳори хостами ҳақи таъолии маро бар сар кӯҳ оварад .

و گفت: کوهی بود و در زیر آن کوه غاری بود که هر که در آن نگریستی زهره‌اش برفتی بدانجا رفتم و با نفس گفتم از آنجا فرو افتی بمیری تا نخسبی و جمله قرآن ختم کنی ناگاه به سجود رفتم خواب غلبه کرد فرو افتادم بیدار شدم خود را در هوا دیدم زنهار خواستم حق تعالی مرا بر سر کوه آورد.

Нақласт ки як рӯзи зери дарахтии беди фурӯди омада буд ва хайма задау канизакии тарк поиш мемолидау қадаҳии шарбат бар болинаши ниҳодау мурӣдии пўстинии пӯшида буд ва дар офтоби гарми устода ва аз гармои устихони мурӣд шикаста мешуду арақ аз вай май рехт то тоқаташ барисед бар хотираш бигузашт ки худоё ӯ банда ӣ эй ва чунин дар ъзу ноз ва ман банда ӣ эй ва чунин музтару бечорау оҷизи шайх дар ҳол бидонаст ва гуфт : эй ҷавонмарди ин дарахт ки ту май бинии ҳаштод хатм қуръон кардам срнгўнсори азин дарахт дар овехтау мурӣдонро чунин тарбият мекард .

نقلست که یک روز زیر درختی بید فرود آمده بود و خیمه زده و کنیزکی ترک پایش می‌مالید و قدحی شربت بر بالینش نهاده و مریدی پوستینی پوشیده بود و در آفتاب گرم استاده و از گرما استخوان مرید شکسته می‌شد و عرق از وی می‌ریخت تا طاقتش برسید بر خاطرش بگذشت که خدایا او بنده‌ای و چنین در عز و ناز و من بنده‌ای و چنین مضطر و بیچاره و عاجز شیخ در حال بدانست و گفت: ای جوانمرد این درخت که تو می‌بینی هشتاد ختم قرآن کردم سرنگونسار ازین درخت در آویخته و مریدان را چنین تربیت می‌کرد.

Нақласт ки раиси бачаеро ба маҷлис ӯ гузар афтод сухан вай шунид дарди ин ҳадис доманаш гирифт тавба карду зару симу асбоби маблағ ҳарчӣ дошт ҳама дар роҳи шайхи ниҳод то шайхи ҳам дар он рӯзи ҳамаро сарф даравишон кард вҳргзи шайх аз барои фардо ҳеҷ наниҳодӣ пас он ҷавонро рӯза бар давому зикр бар давому намоз шаб фармуд ва як соли хизмати мбрзи пок кардан фармуду кулӯхи рост кардан ва як соли дигари ҳаммом тофтану хизмати даравишони ваяки соли дигар дарюза фармуду мардумон ба рағбатии тамоми занбил ӯ пар мекарданд аз онкии муътақиди фӣа буд баъд аз он бар чашми мардумон хор шуд ва ҳеҷ чиз ба вай намедоданду шайх низ асҳобро гуфта буд то илтифот бадв намекарданд ва ӯро май ронданд ва ҷафоҳо мекарданд ва бо вай омезиш намекарданд ва ӯ ҳамаи рӯз аз эшон меранҷид аммо шайх бо ӯ нек буд баъд аз он шайх низ ӯро рнҷонидн гирифт ва бар сари ҷамъи сухани сард бо ӯ гуфт : ва заҷр кард ва баранд ӯ ҳамчунон май буд иттифоқ чунон афтод ки се рӯзи мутавотир буд ба дарюза рафту мавизӣ бадв надоданд ва ӯ дарин се рӯз ҳеҷ нахурда буд ва рӯза накушода буд ки шайх гуфта буд ки дар хонақоҳ ҳеҷаш ндиҳанд шаби чаҳорум дар хонақоҳи самоъи бўдўи таомҳои латиф сохта буданду шайхи ходимро гуфт : ки ҳеҷаш мдҳиду даравишонро гуфт : чун бияёд роҳаши мдҳиди пас он ҷавон аз дарюза боз расед бо занбили тиҳӣу хаҷал ва се шбонрўзи гурусна буд взъиФ гашта худро дар матбахи андохт роҳаш надоданд чун суфра биниҳоданд бар сари суфра ҷояш надоданд ӯ бар пой май буду шайху асҳоби даравии ннгристнд чун таом бихӯраданд шайхро чашм бар вай афтод гуфт : эй малъуни матруди бадбахт чаро аз пай корӣ нарӯй ҷавонро дар он заъфу гуруснагии бзднд ва берун карданд ва дар хонақоҳ дар бастанди ҷавони умед ба куллӣ аз халқ мунқатиъ кардау молу ҷоҳи рафта ва қабул намондау дайн бадаст наёмадау дунёи рафта ба ҳазор нестӣу аҷз дар масҷидӣ хароб шуд ва рӯй бар хоки ниҳод ва гуфт : худовандо ту май доне ва май бинӣ чигуна ронда шудам ва ҳеҷ касам наме пазирад ва ҳеҷ дардӣ дигар надорам алои дарди ту ва ҳеҷ паноҳӣ надорам алои ту азин ҷинс зорӣ мекарду замини масҷидро ба хӯни чашми оғиштаи гардонида ногоҳ он ҳоли бадв фурӯ омад ва он давлат ки металабед рӯй намӯд маст ва мустағриқ шуд шайх дар хонақоҳи асҳобро овоз дод ки шамъӣ баргиред то биравему шайху ёрон май рафтанд то бидон масҷиди ҷавонро дид рӯй бар хоки ниҳодау ашк боридан гирифт чун шайху асҳобро дид гуфт : эй шайхи ин чаҳ ташвишаст ки бар сар ман оварадӣу маро аз ҳоли худ шўронидӣ шайх гуфт : танҳо май боядат ки бихӯрӣ ? ҳарчӣ ёфтӣ мо бидон шарикем ҷавон гуфт : эй шайх аз дилат меояд ки марои онҳама ҷафо кунӣ шайх гуфт : эй фарзанди ту аз ҳамаи халқи умеди нбридии ҳиҷоби миёни туу худои Абӯсаид буду дртўи хабар аз ин як бут намонда буд он ҳиҷоби чунин аз баробари ту бар тавонист гирифту нафаси ту чунин тавонист шикаст акнӯн бархез ки муборакати бод .

نقلست که رئیس بچه‌ای را به مجلس او گذر افتاد سخن وی شنید درد این حدیث دامنش گرفت توبه کرد و زر و سیم و اسباب مبلغ هرچه داشت همه در راه شیخ نهاد تا شیخ هم در آن روز همه را صرف درویشان کرد وهرگز شیخ از برای فردا هیچ ننهادی پس آن جوان را روزه بر دوام و ذکر بر دوام و نماز شب فرمود و یک سال خدمت مبرز پاک کردن فرمود و کلوخ راست کردن و یک سال دیگر حمام تافتن و خدمت درویشان ویک سال دیگر دریوزه فرمود و مردمان به رغبتی تمام زنبیل او پر می‌کردند از آنکه معتقد فیه بود بعد از آن بر چشم مردمان خوار شد و هیچ چیز به وی نمی‌دادند و شیخ نیز اصحاب را گفته بود تا التفات بدو نمی‌کردند و او را می‌راندند و جفاها می‌کردند و با وی آمیزش نمی‌کردند و او همه روز از ایشان می‌رنجید اما شیخ با او نیک بود بعد از آن شیخ نیز او را رنجانیدن گرفت و بر سر جمع سخن سرد با او گفت و زجر کرد و براند او همچنان می‌بود اتفاق چنان افتاد که سه روز متواتر بود به دریوزه رفت و مویزی بدو ندادند و او درین سه روز هیچ نخورده بود و روزه نگشاده بود که شیخ گفته بود که در خانقاه هیچش ندهند شب چهارم در خانقاه سماع بودو طعامهای لطیف ساخته بودند و شیخ خادم را گفت: که هیچش مدهید و درویشان را گفت: چون بیاید راهش مدهید پس آن جوان از دریوزه باز رسید با زنبیل تهی و خجل و سه شبانروز گرسنه بود وضعیف گشته خود را در مطبخ انداخت راهش ندادند چون سفره بنهادند بر سر سفره جایش ندادند او بر پای می‌بود و شیخ و اصحاب دروی ننگریستند چون طعام بخوردند شیخ را چشم بر وی افتاد گفت: ای ملعون مطرود بدبخت چرا از پی کاری نروی جوان را در آن ضعف و گرسنگی بزدند و بیرون کردند و در خانقاه در بستند جوان امید به کلی از خلق منقطع کرده و مال و جاه رفته و قبول نمانده و دین بدست نیامده و دنیا رفته به هزار نیستی و عجز در مسجدی خراب شد و روی بر خاک نهاد و گفت: خداوندا تو می‌دانی و می‌بینی چگونه رانده شدم و هیچ کسم نمی‌پذیرد و هیچ دردی دیگر ندارم الا درد تو و هیچ پناهی ندارم الا تو ازین جنس زاری می‌کرد و زمین مسجد را به خون چشم آغشته گردانیده ناگاه آن حال بدو فرو آمد و آن دولت که می‌طلبید روی نمود مست و مستغرق شد شیخ در خانقاه اصحاب را آواز داد که شمعی برگیرید تا برویم و شیخ و یاران می‌رفتند تا بدان مسجد جوان را دید روی بر خاک نهاده و اشک باریدن گرفت چون شیخ و اصحاب را دید گفت: ای شیخ این چه تشویش است که بر سر من آوردی و مرا از حال خود شورانیدی شیخ گفت: تنها می‌بایدت که بخوری؟ هرچه یافتی ما بدان شریکیم جوان گفت: ای شیخ از دلت می‌آید که مرا آنهمه جفا کنی شیخ گفت: ای فرزند تو از همه خلق امید نبریدی حجاب میان تو و خدا ابوسعید بود و درتو خبر از این یک بت نمانده بود آن حجاب چنین از برابر تو بر توانست گرفت و نفس تو چنین توانست شکست اکنون برخیز که مبارکت باد.

Нақласт ки аз ҳасани мؤдб ки ходими хоси шайх буд ки гуфт : дар ншобўр будам ба бозаргонӣ чун овоза ӣ шайх бишунидам ба маҷлис ӯ рафтам чун чашми шайх бар ман афтод гуфт : биё ки бар сари зулфи ту корҳо дорам ва ман мункир суфиён будам пас дар охири маҷлис аз ҷиҳати дарвешии ҷома ӣ эй хосту маро дар дил афтод ки дастор худ бидиҳам пас гуфтам маро аз омул ба ҳадя овардаанд ва даҳ динор қимат инаст тан задам шайхи дигари бор овоз дод ҳам дар дилам афтод боз пушаймон шудам ҳамчунин сеюм бор касе дар паҳлавӣ ман нишаста буд гуфт : шихои худоӣ бо банда ӣ сухан гуяд шайх гуфт : аз баҳри дастории табарии худои таъолии се бор ба ин мард ки дар паҳлавӣ ту нишастааст сухан гуфт : ва ӯ мегуяд надаҳум ки қимати он даҳ динораст ва аз омул ба ҳадя овардаанд чун ин сухан бишунидам ларза бар ман афтод пеш шайх рафтаму ҷома берун кардам ва тавба кардам ва ҳеҷ инкорӣ дар дилам намонад ҳар мол ки доштами ҳама дар роҳи шайхи ниҳодам ва ба ходимӣ ӯ камари бастам .

نقلست که از حسن مؤدب که خادم خاص شیخ بود که گفت: در نشابور بودم به بازرگانی چون آوازه‌ی شیخ بشنیدم به مجلس او رفتم چون چشم شیخ بر من افتاد گفت: بیا که بر سر زلف تو کارها دارم و من منکر صوفیان بودم پس در آخر مجلس از جهت درویشی جامه‌ی ای خواست و مرا در دل افتاد که دستار خود بدهم پس گفتم مرا از آمل به هدیه آورده‌اند و ده دینار قیمت اینست تن زدم شیخ دیگر بار آواز داد هم در دلم افتاد باز پشیمان شدم همچنین سوم بار کسی در پهلوی من نشسته بود گفت: شیخا خدای با بنده‌ی سخن گوید شیخ گفت: از بهر دستاری طبری خدای تعالی سه بار به این مرد که در پهلوی تو نشسته است سخن گفت: و او می‌گوید ندهم که قیمت آن ده دینار است و از آمل به هدیه آورده‌اند چون این سخن بشنیدم لرزه بر من افتاد پیش شیخ رفتم و جامه بیرون کردم و توبه کردم و هیچ انکاری در دلم نماند هر مال که داشتم همه در راه شیخ نهادم و به خادمی او کمر بستم.

Нақласт ки перӣ гуфт : дар ҷавонӣ ба тиҷорат рафтам дар роҳи Марви чунонкии одат корвонӣ бошад аз пеш бирафтаму хоб бар ман ғалаба кард ва аз роҳи бик сӯ рафтам ва бихуфтам ва корвон бигузашт ва ман дар хоб бимонадам то офтоби баромад аз ҷой бирафтам асар корвон надидам ки ҳамаи роҳи рег буд пора ӣ эй бдўидму роҳ гум кардам вмдҳўш шудам чун ба худ бозомадам як тараф ихтиёр кардам то офтоб гарм шуду тишнагӣу гуруснагӣ бар ман асар карду дигари қӯт рафтан намонад сабр кардам то шаб шуд ҳама рӯз рафтам чун шаб шуд ба сҳроӣии расидами пари хоку хошоку гуруснагӣу тишнагӣ ба ғоят раседу грмоӣӣ сахт шуд шикаста дил шудаму дил бар марги ниҳодами пас ҷаҳд кардам то худро бар баландии афканаму гирд саҳро нагиристам аз даври сабзӣ Эй дидам дилам қавӣ шуд рӯй бидон ҷониби ниҳодами чашмаи об буд об хӯрдаму вузӯи сохтам ва намоз кардам чун вақт завол шуд яке падед омад рӯй бад-ӣн об оварад мардӣ дидам баланди болои сафедпуст маҳосин кашидау мураққаъии пӯшида ба канор об омад ва таҳорат кард внмози бигузорад ва бирафт ман бо худ гуфтам ки чаро ба ӯ сухан накардӣ пас сабр кардам то намози дигар боз омад ман пеш ӯ рафтам ва гуфтам эй шайх аз баҳри худои марои фарёдрас ки аз ншобўрўи азкорўони ҷудои афтодау бад-ӣни аҳвол шудаи даст ман бигирифт шерро дидам ки аз он биёбони баромад ва ӯро хизмат кард шайхи даҳон ба гӯши шери ниҳод ва чизе бигуфт : пас маро бар шери нишонди вагуфт : чашми барҳам на ҳар ҷо ки шери боситади ту аз ваии фурӯди ои чашм бар ҳам ниҳодами шер дар рафтан омаду пора Эй бирафту боситод ва ман азуии фурӯди омадами чашми бозкрдм шер бирафт қадамӣ чанд бирафтам худро ба Бухоро дидам як рӯз ба дар хонақоҳ май гузаштами халқӣ бисёр дидам пурсидам ки чаҳ бӯда аст гуфтанд шайхи Абӯсаид омадааст ман низ рафтам нигоҳ кардам он мард буд ки маро бар шери нишонда буд рӯй бмн кард ва гуфт : ки сари маро то ман зиндаам ба ҳеҷ кас магӯ ки ҳарчӣ дар вайронии бенанд дар ободонии нгўинд чун ин сухан бигуфт : наъра аз ман баромад ва биҳуш шудам .

نقلست که پیری گفت: در جوانی به تجارت رفتم در راه مرو چنانکه عادت کاروانی باشد از پیش برفتم و خواب بر من غلبه کرد و از راه بیک سو رفتم و بخفتم و کاروان بگذشت و من در خواب بماندم تا آفتاب برآمد از جای برفتم اثر کاروان ندیدم که همه راه ریگ بود پاره‌ی ای بدویدم و راه گم کردم ومدهوش شدم چون به خود بازآمدم یک طرف اختیار کردم تا آفتاب گرم شد و تشنگی و گرسنگی بر من اثر کرد و دیگر قوت رفتن نماند صبر کردم تا شب شد همه روز رفتم چون شب شد به صحرائی رسیدم پر خاک و خاشاک و گرسنگی و تشنگی به غایت رسید و گرمائی سخت شد شکسته دل شدم و دل بر مرگ نهادم پس جهد کردم تا خود را بر بلندی افکنم و گرد صحرا نگریستم از دور سبزی ای دیدم دلم قوی شد روی بدان جانب نهادم چشمه آب بود آب خوردم و وضو ساختم و نماز کردم چون وقت زوال شد یکی پدید آمد روی بدین آب آورد مردی دیدم بلند بالای سفیدپوست محاسن کشیده و مرقعی پوشیده به کنار آب آمد و طهارت کرد ونماز بگذارد و برفت من با خود گفتم که چرا به او سخن نکردی پس صبر کردم تا نماز دیگر باز آمد من پیش او رفتم و گفتم ای شیخ از بهر خدا مرا فریادرس که از نشابورو ازکاروان جدا افتاده و بدین احوال شده دست من بگرفت شیر را دیدم که از آن بیابان برآمد و او را خدمت کرد شیخ دهان به گوش شیر نهاد و چیزی بگفت: پس مرا بر شیر نشاند وگفت: چشم برهم نه هر جا که شیر باستد تو از وی فرود آی چشم بر هم نهادم شیر در رفتن آمد و پاره ای برفت و باستاد و من ازوی فرود آمدم چشم بازکردم شیر برفت قدمی چند برفتم خود را به بخارا دیدم یک روز به در خانقاه می‌گذشتم خلقی بسیار دیدم پرسیدم که چه بوده است گفتند شیخ ابوسعید آمده است من نیز رفتم نگاه کردم آن مرد بود که مرا بر شیر نشانده بود روی بمن کرد و گفت: که سر مرا تا من زنده‌ام به هیچ کس مگو که هرچه در ویرانی بینند در آبادانی نگویند چون این سخن بگفت: نعره از من برآمد و بیهوش شدم.

Нақласт ки аввал ки шайх ба ншобўр меомад он шаби сӣ тан аз асҳоби Абулқосими қширӣ ба хоби диданд ки офтоб фурӯ омадӣ устод низ он хоб дид рӯзи дигари овоз дар шаҳр афтод ки шайх Абӯсаид мерасад устоди мурӣдонро ҳуҷҷат гирифт ки ба маҷлис ӯ ?марвид чун шайх Абӯсаид даромад мурӣдон ки хоб дида буданд ҳама ба маҷлис ӯ рафтанди устодро аз он ғуборӣ падед омад ба зиёрат шайх наомад ва як рӯз бар сар минбар гуфт : ки фарқи миёни ман ва Абӯсаид онаст ки Абӯсаиди худоиро дӯст медораду хдоитъолии Абулқосимро дӯст медорад пас Абӯсаиди зарра ӣ буд ва мо кӯҳии ин сухан бо шайх гуфтанд шайх гуфт : мо ҳеҷ нестем он кӯҳ ва он зарра ҳама ӯст ба устоди расониданд ки шайхи чунин аз баҳр ту гуфтааст устодро аз он сухани инкорӣ падед омад бар сар минбар гуфт : ҳар ки ба маҷлис Абӯсаид равад маҳҷӯрӣ ё матрудӣ буд ҳамон шаби Мустафоро дрхўоб дид ки мерафт устод пурсед ки ё расӯли аллоҳи куҷо мерӯй гуфт : ба маҷлиси Абӯсаид май рӯми ҳарки ба маҷлис ӯ наравад маҳҷӯрӣ буд ё матрудии устод чун аз хоб даромад мутаҳайири азми маҷлис шайх кард бархест то вузӯ кунад дар мтўзои вуҷӯдро аз беруни ҷома ба дасти гирифта буд ва астбро мекард ва худро аз беруни ҷомаи бадаст гирифтан суннат нест пас фароз шуд вкнизкро гуфт : бархезу лагому тараф зин бимол пас бомдод барнишасту азми маҷлис шайх карду машғала ӣ сегон меомад ки якдигарро медариданд устод гуфт : чаҳ бӯда аст гуфтанд сегӣ ғариб омадааст сегон маҳалла рӯй даравӣ овардаанду даравии мёФтнди устод бо худ гуфт : сегӣ набояд кард ва дрғриб набояд афтоду ғариби навозӣ бояд кард инак рафтам ба хизмати шайх аз дар масҷиди даромадаи халқ мутаъаҷҷиб бимонаданд устод нигоҳ мекард он салтанату азимат шайх медид дар хотираш бигузашт ки ин мард ба фазлу илм аз ман бештар нест ба муомила баробар бошем ин эъзоз аз куҷо ёфтааст шайх ба фаросат бидонаст рӯй бадв кард вагуфт : эй устоди ин ҳоли он вақти ҷӯянд ки хоҷа на ба суннати худро гирифта буд ва астбро кунад пас канизакро гуяд бархезу тараф зин бимол устод ба якборагӣ аз даст бирафту вақташи хуши гашти шайх чун аз минбар фурӯд омад ба наздик устод шуд якдигарро даркинори гирифтанд устод аз он инкор бархесту миёни эшон корҳо боздид омад то устоди бори дигар бар сар минбар гуфт : ки ҳар ки ба маҷлис Абӯсаид наравад маҳҷӯру матруд буд ки агар ончӣ аввал гуфтам ба хилофи ин буд акнӯн чунин мегӯям .

نقلست که اول که شیخ به نشابور می‌آمد آن شب سی تن از اصحاب ابوالقاسم قشیری به خواب دیدند که آفتاب فرو آمدی استاد نیز آن خواب دید روز دیگر آواز در شهر افتاد که شیخ ابوسعید می‌رسد استاد مریدان را حجت گرفت که به مجلس او مروید چون شیخ ابوسعید درآمد مریدان که خواب دیده بودند همه به مجلس او رفتند استاد را از آن غباری پدید آمد به زیارت شیخ نیامد و یک روز بر سر منبر گفت: که فرق میان من و ابوسعید آنست که ابوسعید خدای را دوست می‌دارد و خدایتعالی ابوالقاسم را دوست می‌دارد پس ابوسعید ذره‌ی بود و ما کوهی این سخن با شیخ گفتند شیخ گفت: ما هیچ نیستیم آن کوه و آن ذره همه اوست به استاد رسانیدند که شیخ چنین از بهر تو گفته است استاد را از آن سخن انکاری پدید آمد بر سر منبر گفت: هر که به مجلس ابوسعید رود مهجوری یا مطرودی بود همان شب مصطفی را درخواب دید که می‌رفت استاد پرسید که یا رسول الله کجا می‌روی گفت: به مجلس ابوسعید می‌روم هرکه به مجلس او نرود مهجوری بود یا مطرودی استاد چون از خواب درآمد متحیر عزم مجلس شیخ کرد برخاست تا وضو کند در متوضا وجود را از بیرون جامه به دست گرفته بود و استبرا می‌کرد و خود را از بیرون جامه بدست گرفتن سنت نیست پس فراز شد وکنیزک را گفت: برخیز و لگام و طرف زین بمال پس بامداد برنشست و عزم مجلس شیخ کرد و مشغله‌ی سگان می‌آمد که یکدیگر را می‌دریدند استاد گفت: چه بوده است گفتند سگی غریب آمده است سگان محله روی دروی آورده‌اند و دروی میافتند استاد با خود گفت: سگی نباید کرد و درغریب نباید افتاد و غریب‌نوازی باید کرد اینک رفتم به خدمت شیخ از در مسجد درآمده خلق متعجب بماندند استاد نگاه می‌کرد آن سلطنت و عظمت شیخ می‌دید در خاطرش بگذشت که این مرد به فضل و علم از من بیشتر نیست به معامله برابر باشیم این اعزاز از کجا یافته است شیخ به فراست بدانست روی بدو کرد وگفت: ای استاد این حال آن وقت جویند که خواجه نه به سنت خود را گرفته بود و استبرا کند پس کنیزک را گوید برخیز و طرف زین بمال استاد به یکبارگی از دست برفت و وقتش خوش گشت شیخ چون از منبر فرود آمد به نزدیک استاد شد یکدیگر را درکنار گرفتند استاد از آن انکار برخاست و میان ایشان کارها بازدید آمد تا استاد بار دیگر بر سر منبر گفت: که هر که به مجلس ابوسعید نرود مهجور و مطرود بود که اگر آنچه اول گفتم به خلاف این بود اکنون چنین می‌گویم.

Нақласт ки устоди Абулқосими самоъро муътақид набӯд як рӯз ба дрхонқоаҳи шайх май гузашт ва дар хонақоҳи самоъӣ буд бар хотир устод бигузашт ки қавми чунин фоши сару пой бараҳна карда баргарданд дар шаръи адолати эшон ботил буд вгўоҳӣ эшон нашунаванд шайх дар ҳол касе аз пас устод фиристод ки бигӯ моро дар сафи гувоҳон кӣ дидӣ ки гувоҳӣ бишинаванд ё на .

نقلست که استاد ابوالقاسم سماع را معتقد نبود یک روز به درخانقاه شیخ می‌گذشت و در خانقاه سماعی بود بر خاطر استاد بگذشت که قوم چنین فاش سر و پای برهنه کرده برگردند در شرع عدالت ایشان باطل بود وگواهی ایشان نشنوند شیخ در حال کسی از پس استاد فرستاد که بگو ما را در صف گواهان کی دیدی که گواهی بشنوند یا نه.

Нақласт ки зани устоди Абулқосим ки духтари шайхи Абӯалии дқоқ буд аз устоди дастурии хост то ба маҷлис шайх равад устод гуфт : чодари куҳна бар сар кун то касеро занн набӯд ки ту кистӣ охир биёмад ва бар бом дар миён занон нишаст шайх дар сухан буд гуфт : ин аз Абӯали дқоқ шунидам ва инак ҷузвӣ аз аҷзоӣ ӯ кадбону ки ин бишунид биҳуш шуд ва аз бом дар афтод шайх гуфт : худоёи бад-ӣни боми бози бабри ҳамонҷо ки буд муъаллақ дар ҳаво бимонад то занон бар бомаш кашиданд .

نقلست که زن استاد ابوالقاسم که دختر شیخ ابوعلی دقاق بود از استاد دستوری خواست تا به مجلس شیخ رود استاد گفت: چادری کهنه بر سر کن تا کسی را ظن نبود که تو کیستی آخر بیامد و بر بام در میان زنان نشست شیخ در سخن بود گفت: این از ابوعلی دقاق شنیدم و اینک جزوی از اجزای او کدبانو که این بشنید بیهوش شد و از بام در افتاد شیخ گفت: خدایا بدین بام باز ببر همانجا که بود معلق در هوا بماند تا زنان بر بامش کشیدند.

Нақласт ки дар ншобўри имомӣ буд ӯро Абулҳасан тунӣ гуфтандӣу шайхро сахти мункир буд чунонкӣ лаънат мекард ва то шайх дар ншобўр буд басӯии хонақоҳ якбор нагузашта буд рӯзӣ шайх гуфт : асбро зин кунед то ба зиёрати Абулҳасан тунӣ рӯем ҷамъӣ ба дил инкор мекарданд ки шайх ба зиёрат касе меравад ки бирав лаънат мекунад шайх бо ҷамоатӣ бирафтанд дар роҳи мункирӣ берун омаду шайхро лаънат мекард ҷамоати қасди захм ӯ карданд шайх гуфт : ором гиред ки худои барин лаънати буи раҳмат кунад гуфтанд чигуна гуфт : ӯ пиндорад ки мо бар ботилем лаънат бар он ботил мекунад аз барои худои он мункир чун ин сухан бишунид дар дасту пои асб шайх афтод ва тавба кард гуфт : дидед ки лаънат ки барои худоӣ кунанд чаҳ асар дорад пас шайхи бози роҳ касеро бФрстод то Абулҳасанро хабар кунад ки шайх ба салом ту меед дарвеш бирафту ӯро хабар кард Абулҳасани тунӣ нафрин кард вагуфт : ӯ назд ман чаҳ кор дорад ӯро ба клисё мебояд рафт ки ҷой ӯ онҷост дарвеш бозомад ва ҳол бозгуфт : шайхи Аннани асби бгрдонид ва гуфт : бисмии аллоҳи чунон бояд кард ки пер фармӯдааст рӯй ба клисёи ниҳоди тарсоёни бакор хеш буданд чун шайхро диданди ҳамаи гирд вай даромаданд ки то ба чаҳ кор омадаасту сӯрати исоу Марями қиблаи гоҳ худ карда буданд шайх бидон сӯрат ҳо бознигарӣаст ва гуфт : аонти қиллати ллноси атхзўнӣу уммии илоҳин ман дуни аллоҳи ту май гўӣии мароу модарамро ба худо гиред агрдини Муҳамад бар ҳақаст ҳамин лаҳза ҳар ду саҷда кунанд худоиро дарҳоли он ҳар ду сӯрат бар замини афтоданди чунонкии рўиҳоишони сӯии каъба буд фарёд аз тарсоёни баромад ва чиҳил тан зуннор бибареданд ва имон овараданд шайхи рӯ ба ҷамъ кард вагуфт : ҳар ки бар ишорат перон равад чунин бошад аз баракоти он пери ин хбрбаҳи Абулҳасан тунӣ расед ҳолатии азим бдўдромд гуфт : он чӯб пора биёред яъне мҳФаҳи марои пеш шайх бибаред ӯро дар мҳФаҳи пеши шайхи бурданд наъра мезад вдри дасту пой шайх афтод ва тавба карду мурӣд шайх шуд .

نقلست که در نشابور امامی بود او را ابوالحسن تونی گفتندی و شیخ را سخت منکر بود چنانکه لعنت می‌کرد و تا شیخ در نشابور بود بسوی خانقاه یکبار نگذشته بود روزی شیخ گفت: اسب را زین کنید تا به زیارت ابوالحسن تونی رویم جمعی به دل انکار می‌کردند که شیخ به زیارت کسی می‌رود که برو لعنت می‌کند شیخ با جماعتی برفتند در راه منکری بیرون آمد و شیخ را لعنت می‌کرد جماعت قصد زخم او کردند شیخ گفت: آرام گیرید که خدای برین لعنت بوی رحمت کند گفتند چگونه گفت: او پندارد که ما بر باطلیم لعنت بر آن باطل می‌کند از برای خدا آن منکر چون این سخن بشنید در دست و پای اسب شیخ افتاد و توبه کرد گفت: دیدید که لعنت که برای خدای کنند چه اثر دارد پس شیخ باز راه کسی را بفرستاد تا ابوالحسن را خبر کند که شیخ به سلام تو میاید درویش برفت و اورا خبر کرد ابوالحسن تونی نفرین کرد وگفت: او نزد من چه کار دارد او را به کلیسیا می‌باید رفت که جای او آنجاست درویش بازآمد و حال بازگفت: شیخ عنان اسب بگردانید و گفت: بسم الله چنان باید کرد که پیر فرموده است روی به کلیسیا نهاد ترسایان بکار خویش بودند چون شیخ را دیدند همه گرد وی درآمدند که تا به چه کار آمده است و صورت عیسی و مریم قبله گاه خود کرده بودند شیخ بدان صورت‌ها بازنگریست و گفت: اانت قلت للناس اتخذونی و امی الهین من دون الله تو می‌گوئی مرا و مادرم را به خدا گیرید اگردین محمد بر حقست همین لحظه هر دو سجده کنند خدای را درحال آن هر دو صورت بر زمین افتادند چنانکه رویهایشان سوی کعبه بود فریاد از ترسایان برآمد و چهل تن زنار ببریدند و ایمان آوردند شیخ رو به جمع کرد وگفت: هر که بر اشارت پیران رود چنین باشد از برکات آن پیر این خبربه ابوالحسن تونی رسید حالتی عظیم بدودرآمد گفت: آن چوب پاره بیارید یعنی محفه مرا پیش شیخ ببرید او را در محفه پیش شیخ بردند نعره می‌زد ودر دست و پای شیخ افتاد و توبه کرد و مرید شیخ شد.

Нақласт ки қозии соид ки қозии ншобўр буду мункири шайх буд ва шунида буд ки шайх гуфта агар ҳамаи олами хӯн талқ гирад мо ҷуз ҳалол нахӯрем қозии як рӯзи имтиҳонро ду барраи фарбеҳ ҳар ду яксони яке азўҷаҳи ҳалол ва яке азҳром бирён карду пеш шайх фиристод ва худ пеш рафт қазоро чанд тарк маст бидон ғуломони расиданди тибқӣ ки барраи ҳаром дар онҷо буд аз эшон бзўр гирифтанд ва бихӯраданд касони қозӣ аз дар хонақоҳ даромаданд ва як бирёни пеш шайх ниҳоданд қозӣ дар эшон менагирист баҳам бар меомад шайх гуфт : эй қозӣ фориғ бош ки мурдор ба сегон раседу ҳалол ба ҳалоли хорони қозӣ шарм зада шуд ва аз инкори баромад .

نقلست که قاضی ساعد که قاضی نشابور بود و منکر شیخ بود و شنیده بود که شیخ گفته اگر همه عالم خون طلق گیرد ما جز حلال نخوریم قاضی یک روز امتحان را دو بره فربه هر دو یکسان یکی ازوجه حلال و یکی ازحرام بریان کرد و پیش شیخ فرستاد و خود پیش رفت قضا را چند ترک مست بدان غلامان رسیدند طبقی که بره حرام در آنجا بود از ایشان بزور گرفتند و بخوردند کسان قاضی از در خانقاه درآمدند و یک بریان پیش شیخ نهادند قاضی در ایشان می‌نگریست بهم بر می‌آمد شیخ گفت: ای قاضی فارغ باش که مردار به سگان رسید و حلال به حلال خواران قاضی شرم زده شد و از انکار برآمد.

Нақласт ки рӯзии шайхи мастиро дид афтода гуфт : даст ба ман даҳ гуфт : эй шайх бирав ки дастгирии кор ту нест дастгир бечорагон худост шайхро вақт хуш шуд .

نقلست که روزی شیخ مستی را دید افتاده گفت: دست به من ده گفت: ای شیخ برو که دستگیری کار تو نیست دستگیر بیچارگان خداست شیخ را وقت خوش شد.

Нақласт ки шайх бо мурӣдӣ ба саҳро берун шуд дар он саҳрои гурги мардуми хор буд ногоҳ гурги оҳанг шайх кард мурӣди санги бардошт ва дар гурги андохт шайх гуфт : чаҳ мекунӣ аз бҳрҷонӣ бо ҷонварӣ музоиқа натавон кард .

نقلست که شیخ با مریدی به صحرا بیرون شد در آن صحرا گرگ مردم خوار بود ناگاه گرگ آهنگ شیخ کرد مرید سنگ برداشت و در گرگ انداخت شیخ گفت: چه می‌کنی از بهرجانی با جانوری مضایقه نتوان کرد.

Ва гуфт : агар ҳашт биҳишти дармуқобилаи як зарраи нестӣ Абӯсаид уфтад ҳамаи маҳв ва ночиз гардад .

و گفت: اگر هشت بهشت درمقابله یک ذره نیستی ابوسعید افتد همه محو و ناچیز گردد.

Ва гуфт : ба адад ҳар зарра роҳӣаст ба ҳақи амоҳичи роҳи беҳтар ва наздиктар аз он нест ки роҳатӣ ба дили мусулмонии рсдкаҳи мо бад-ӣн роҳ ёфтем .

و گفت: به عدد هر ذره راهیست به حق اماهیچ راه بهتر و نزدیکتر از آن نیست که راحتی به دل مسلمانی رسدکه ما بدین راه یافتیم.

Нақласт ки дарвешӣ гуфт : ӯро куҷо ҷўӣим гуфт : куҷоаши ҷустӣ ки наёфтӣ агар як қадам ба сидқ дар роҳ талаб кунӣ дар ҳарчинигарӣ ӯро бинӣ .

نقلست که درویشی گفت: او را کجا جوئیم گفت: کجاش جستی که نیافتی اگر یک قدم به صدق در راه طلب کنی در هرچه نگری او را بینی.

Нақласт ки шайхро вафот наздик омад гуфт : моро огоҳ карданд ки ин мардумон ки ӣнҷо меоянд туро май бенанди мо туро аз миён бардорем то ӣнҷо оянд моро бенанд .

نقلست که شیخ را وفات نزدیک آمد گفت: ما را آگاه کردند که این مردمان که اینجا می‌آیند ترا می‌بینند ما ترا از میان برداریم تا اینجا آیند ما را بینند.

Вагуфт : мо рафтем ва се чиз ба шумо мирос гузоштем рафт ва рӯйу шасту шӯй ва гуфту гӯй .

وگفت: ما رفتیم و سه چیز به شما میراث گذاشتیم رفت و روی و شست و شوی و گفت و گوی.

Вагуфт : фардои сад ҳазор бошанд бе тоъати худованди эшонро биёмурзад гуфтанд эшон ки бошанд гуфт : қавмӣ бошанд ки сар дар сухани мо ҷнбонидаҳ бошанд .

وگفت: فردا صد هزار باشند بی‌طاعت خداوند ایشان را بیامرزد گفتند ایشان که باشند گفت: قومی باشند که سر در سخن ما جنبانیده باشند.

Нақласт ки суханӣ чанд дигар мегуфту сар дар пеши афканди абрӯӣ ӯ фурӯ мешуд ваҳма ҷамъ мегиристанд пас бар асб нишаст ва ба ҷумлаи мавзеҳо ки шабҳо ва рӯзҳо хилватӣ карда буд расед ва видоъ кард .

نقلست که سخنی چند دیگر می‌گفت و سر در پیش افکند ابروی او فرو می‌شد وهمه جمع می‌گریستند پس بر اسب نشست و به جمله موضعها که شبها و روزها خلوتی کرده بود رسید و وداع کرد.

Нақласт ки хоҷаи Абутоҳири писари шайх ба мактаб рафтани сахт душман доштӣ ва аз дабиристон рамедӣ як рӯз бар лафз шайх рафт ки ҳар ки моро хабар оварад ки даравишон мусофир мерасанд ҳар орзӯ ки хоҳад бидиҳам Абутоҳир бишунид бар бом хонақоҳ рафт дид ки ҷамъӣ даравишон меоянд шайхро хабар дод гуфт : чаҳ мехоҳӣ гуфт : онкӣ ба дабиристон нарӯм гуфт : Марв гуфт : ҳаргиз нарӯм шайхи сар дар пеши афканд онгоҳ гуфт : Марв аммо аноФтҳно аз брёди гири Абутоҳир хуш шуду аноФтҳно аз бар кард чун шайх вафот кард ва чанд соли баромади хоҷаи Абутоҳири вом бисёр дошт ба Исфаҳон шуд ки хоҷаи низоми алмалики онҷои ҳоким буд хоҷа ӯро чунон аъроз кард ки дар васф наёяд ва дар он вақти алавӣ эй буд азими мункири суфиён буд низоми алмаликро маломат кард ки моли худ ба ҷамъӣ май диҳӣ ки эшон вузӯ намедонанд ва аз улӯми шаръӣ бебаҳраанд муштии ҷоҳил даст омӯз шайтон шудаи низом алмалик гуфт : чаҳ гўӣӣ ки эшон аз ҳамаи чиз хабардор бошанду пайвастаи бакори дайни машғуланд алавӣ шунида буд ки Абутоҳир қуръон намедонад гуфт : иттифоқаст ки имрӯзи беҳтари суфиёни абўтоҳрст ва ӯ қуръон намедонад низом алмалик гуфт : ӯро баталабем ки ту сўртӣ аз қуръон ихтиёр кунӣ то бархонад пас Абутоҳирро бо ҷамъӣ аз бузургони всўФён ҳозир карданд низоми алмалики алавиро гуфт : кадоми сӯраи хоҳии тохўоҷаҳ Абутоҳир бархонад гуфт : сӯраи аноФтҳнои пас Абутоҳири аноФтҳно оғоз кард ва мехонд ва наъра мезад ва мегирист чун тамом кард он алавӣ хаҷал шуд внзоми алмалики шоди гашт пас пурсед ки сабаби гиряу наъра задан чаҳ буд хоҷаи Абутоҳири ҳикояти падарро аз аввал то охир бо низом алмалик гуфт : касе ки пеш аз ҳафтод сол бинад ки баъд аз вафот ӯ мутаарризии рахна дар кори фарзандон ӯ хоҳад кард ва он рахнаро устувор кунад байн ки дараҷа ӣ ӯ чигуна бошад пас эътиқод ӯ аз ончӣ гуфта буд зиёдат шуд .

نقلست که خواجه ابوطاهر پسر شیخ به مکتب رفتن سخت دشمن داشتی و از دبیرستان رمیدی یک روز بر لفظ شیخ رفت که هر که ما را خبر آورد که درویشان مسافر می‌رسند هر آرزو که خواهد بدهم ابوطاهر بشنید بر بام خانقاه رفت دید که جمعی درویشان می‌آیند شیخ را خبر داد گفت: چه می‌خواهی گفت: آنکه به دبیرستان نروم گفت: مرو گفت: هرگز نروم شیخ سر در پیش افکند آنگاه گفت: مرو اما انافتحنا از بریاد گیر ابوطاهر خوش شد و انافتحنا از بر کرد چون شیخ وفات کرد و چند سال برآمد خواجه ابوطاهر وام بسیار داشت به اصفهان شد که خواجه نظام الملک آنجا حاکم بود خواجه او را چنان اعراز کرد که در وصف نیاید و در آن وقت علوی ای بود عظیم منکر صوفیان بود نظام الملک را ملامت کرد که مال خود به جمعی می‌دهی که ایشان وضو نمی‌دانند و از علوم شرعی بی‌بهره‌اند مشتی جاهل دست آموز شیطان شده نظام الملک گفت: چه گوئی که ایشان از همه چیز خبردار باشند و پیوسته بکار دین مشغولند علوی شنیده بود که ابوطاهر قرآن نمی‌داند گفت: اتفاقست که امروز بهتر صوفیان ابوطاهرست و او قرآن نمی‌داند نظام الملک گفت: او را بطلبیم که تو سورتی از قرآن اختیار کنی تا برخواند پس ابوطاهر را با جمعی از بزرگان وصوفیان حاضر کردند نظام الملک علوی را گفت: کدام سوره خواهی تاخواجه ابوطاهر برخواند گفت: سوره انافتحنا پس ابوطاهر انافتحنا آغاز کرد و می‌خواند و نعره می‌زد و می‌گریست چون تمام کرد آن علوی خجل شد ونظام الملک شاد گشت پس پرسید که سبب گریه و نعره زدن چه بود خواجه ابوطاهر حکایت پدر را از اول تا آخر با نظام الملک گفت: کسی که پیش از هفتاد سال بیند که بعد از وفات او متعرضی رخنه در کار فرزندان او خواهد کرد و آن رخنه را استوار کند بین که درجه‌ی او چگونه باشد پس اعتقاد او از آنچه گفته بود زیادت شد.

Нақласт аз шайхи Абӯалии бухорӣ ки гуфт : ки шайхро ба хоб дидам бар Тахтӣ нишаста гуфтам ё шайхи мо феъли аллоҳ шайх бихандед ва се бори сар бҷнбонид гуфт : гўӣӣ дар миёни афканду хасмро чавгони шикаст ва мезад аз ин сӯ бидон сӯ бар муроди хеши вассалому алокром .

نقلست از شیخ ابوعلی بخاری که گفت: که شیخ را به خواب دیدم بر تختی نشسته گفتم یا شیخ ما فعل الله شیخ بخندید و سه بار سر بجنبانید گفت: گوئی در میان افکند و خصم را چوگان شکست و می‌زد از این سو بدان سو بر مراد خویش والسلام و الاکرام.