Чунон буд глшаҳи зи ҳиҷрони дӯст

چنان بود گلشه ز هجران دوست

Ки биравӣ ҳаме ғам бадаред пӯст

که بروی همی غم بدرید پوست

Шабу рӯз аз орому зи хоб ва хӯрд

شب و روز از آرام و ز خواب و خورد

Форуманд дили хаста ва рӯй зард

فروماند دل خسته و روی زرد

Ба боло ва рӯй он бути Қандаҳор

به بالا و روی آن بت قندهار

Шуд андари араби сар ба сари номдор

شد اندر عرب سر به سر نامدار

Чунон гашта бади глшаҳ аз дилбарӣ

چنان گشته بد گلشه از دلبری

Ки саҷда ҳаме кард пешаши парӣ

که سجده همی کرد پیشش پری

зи ҳасанаш ба гетӣ хабар густаред

ز حسنش به گیتی خبر گسترید

Ки ҳамтоӣ ӯ дар ҷаҳон кас надид

که همتای او در جهان کس ندید

Яке хусравӣ буд дар ҳади шом

یکی خسروی بود در حد شام

Асилу баланди ахтару неки ном

اصیل و بلند اختر و نیک نام

зи баси наъти глшаҳ ки башнавада буд

ز بس نعت گلشه که بشنوده بود

Ба ишқи андараши дили бФрсўдаҳ буд

به عشق اندرش دل بفرسوده بود

зи ҳиҷрони глшоаҳи бад бе қарор

ز هجران گلشاه بد بی قرار

Чу бозоргонон бар орост кор

چو بازارگانان بر آراست کار

Абои мол ва бо неъмату хоста

ابا مال و با نعمت و خواسته

Бишуд он шаҳи сарвари ороста

بشد آن شه سرور آراسته

Ба сӯй араб додаш аз шом рӯй

به سوی عرب دادش از شام روی

зи бҳрои глшоаҳи он машки буи

ز بهرای گلشاه آن مشک بوی

Ба ҳарҷо куҷои бори бардоштӣ

به هرجا کجا بار برداشتی

Дар он ҷои басии моли бгзоштӣ

در آن جا بسی مال بگذاشتی

Бҳиӣ ки аз раҳ фароз омадӣ

بحیی که از ره فراز آمدی

Абои ҳаркасии табъ соз омадӣ

ابا هرکسی طبع ساز آمدی

Ҳамаи ҷумларо миҳмон хондӣ

همه جمله را میهمان خواندی

Ба май хӯрдану базми бншондӣ

به می خوردن و بزم بنشاندی

зи глшоаҳи дили хоҳи ҷустии асар

ز گلشاه دل خواه جستی اثر

Азин ҳӣ бар он ҳӣ шудӣ бохабар

ازین حی بر آن حی شدی باخبر

Ҳамеи ҳаркас ӯро зи гарданкашон

همی هرکس او را ز گردنکشان

Ба сӯй банӣ шеба додӣ нишон

به سوی بنی شیبه دادی نشان

Ҳаме рафт то сӯии он ҳӣ расед

همی رفت تا سوی آن حی رسید

Фурӯд омад ва борҳо густаред

فرود آمد و بارها گسترید

Бузади хайма ва борҳо баргушод

بزد خیمه و بارها برگشاد

Ба хайма дарун рафт ва бинишаст шод

به خیمه درون رفت و بنشست شاد

Басии уштуру гов бо гӯсфанд

بسی اشتر و گاو با گوسفند

Накишту кушод аз сари бадараи банд

نکشت و گشاد از سر بدره بند

Чу аз шоми қасд араб карда буд

چو از شام قصد عرب کرده بود

Басӣ хикҳоӣ меоварда буд

بسی خیکهای می آورده بود

Бифармуд базми накӯи сохтан

بفرمود بزم نکو ساختن

Ҳар онкас куҷо дид бнўохтн

هر آنکس کجا دید بنواختن

Банӣ шебаро сар ба сар пеш хонд

بنی شیبه را سر به سر پیش خواند

Ҳамаи як ба якро ба маҷлиси нишонд

همه یک به یک را به مجلس نشاند

Ҳилоли он куҷои боби глшоаҳ буд

هلال آن کجا باب گلشاه بود

Змирӣу кораш на огоҳ буд

زمیری و کارش نه آگاه بود

Нашуд огаҳ аз кори ваии хосу ом

نشد آگه از کار وی خاص و عام

Ки ҳаст ӯ худованду солори шом

که هست او خداوند و سالار شام

Гумони барад ҳар кас кӣ буд он ҷавон

گمان برد هر کس کی بود آن جوان

Яке номвари марди бозоргон

یکی نامور مرد بازارگان

Ҳар он комдии миҳмони сӯй ӯ

هر آن کآمدی میهمان سوی او

Тамомӣ надидӣ бадӣ рӯй ӯй

تمامی ندیدی بدی روی اوی

Ки аз мол ӯ худ чу қорун шудӣ

که از مال او خود چو قارون شدی

Дижам омадӣ шод берун шудӣ

دژم آمدی شاد بیرون شدی

зи баси зар ки бахшед бар ҳаркасӣ

ز بس زر که بخشید بر هرکسی

Варои ошиқони хостндии басӣ

ورا عاشقان خاستندی بسی

Зару сим бар халқ барме фишонд

زر و سیم بر خلق برمی فشاند

зи кораши ҳамаи халқ хира бимонад

ز کارش همه خلق خیره بماند

Банӣ шебау қавм ӯро ҳама

بنی شیبه و قوم او را همه

Басӣ мол бахшеду аспу рама

بسی مال بخشید و اسپ و رمه

Бар онҷо ки глшоаҳи дили барда буд

بر آنجا که گلشاه دل برده بود

Мари он Подшаҳро саропарда буд

مر آن پادشه را سراپرده بود

Шаҳи шоми худ зи он на огоҳ буд

شه شام خود ز آن نه آگاه بود

Ки ҳамсояи боби глшоаҳ буд

که همسایهٔ باب گلشاه بود

з ногоҳ глшоаҳ беҳушу сабр

ز ناگاه گلشاه بی هوش و صبر

Бурун омад аз хайма чун маи зи абр

برون آمد از خیمه چون مه ز ابر

Шаҳ шом кардаш сӯй ӯ нигоҳ

شه شام کردش سوی او نگاه

Бидидаш яке сарв , бар сарви моҳ

بدیدش یکی سرو، بر سرو ماه

Бидид он чу гули барги рухсори ӯй

بدید آن چو گل برگ رخسار اوی

Ҳамон ду ақиқи шкрбори ӯй

همان دو عقیق شکربار اوی

Бутӣ дид пари нозу зебу кашӣ

بتی دید پر ناز و زیب و کشی

Ҳамаи сар ба сари дилкашӣу хушӣ

همه سر به سر دلکشی و خوشی

Ҳамаи ҷаъд ӯ ҳалқа ҳамчун зира

همه جعد او حلقه همچون زره

Ҳамаи зулф ӯ банду тобу гиреҳ

همه زلف او بند و تاب و گره

Надида варо гашта бад бе қарор

ندیده ورا گشته بد بی قرار

Чу дидаш , бадали ошиқии гашти зор

چو دیدش، بدل عاشقی گشت زار

Ҳилоли он куҷои Бобаки сарви бен

هلال آن کجا بابک سرو بن

Ҳаме ронад бо шоҳи шоми ин сухан

همی راند با شاه شام این سخن

Ҳилолаш чунин гуфт духт манаст

هلالش چنین گفت دخت منست

Ба ман бар гиромии зи ҷон ва танаст

به من بر گرامی ز جان و تنست

Бипурсед ва гуфташ ки номаш бигӯӣ

بپرسید و گفتش که نامش بگوی

Падар гуфт : глшоаҳи фархунда рӯй

پدر گفت: گلشاه فرخنده روی

Малик гуфт ин шеърҳо дар араб

ملک گفت این شعرها در عرب

зи баҳр варо гуфта омад аҷаб ?

ز بهر ورا گفته آمد عجب؟

Падар гуфт ореи шаҳ шом гуфт

پدر گفت آری شه شام گفت

Агар ёр ман гардад ин хуби ҷуфт

اگر یار من گردد این خوب جفت

Ҷаҳоняти бахшами пар аз хоста

جهانیت بخشم پر از خواسته

Кунад хостаи карти ороста

کند خواسته کارت آراسته

Падар гуфт неи аҳдро баста ам

پدر گفت نی عهد را بسته ام

Абои варақаи паймон ӯ баста ам

ابا ورقه پیمان او بسته ام

Ба як ҷойгаҳ ҳар ду андар хуранд

به یک جایگه هر دو اندر خورند

Кӣ ҳар ду асиланд ва ҳам гавҳаранд

کی هر دو اصیل اند و هم گوهرند

Ба ҳам бӯдаанд ва ба ҳам зода анд

به هم بوده اند و به هم زاده اند

Дил аз меҳр бо як дигар дода анд

دل از مهر با یک دگر داده اند

Шаҳ шом гуфт эй хирадманди мард

شه شام گفت ای خردمند مرد

зи гуфторам ар бхрдӣ бармагард

ز گفتارم ار بخردی برمگرد

Басии длброннди андари араб

بسی دلبرانند اندر عرب

Баӣ рӯйу дили банду ёқӯти лаб

بهی روی و دل بند و یاقوت لب

Зании дигар аз баҳр варақа бихоҳ

زنی دیگر از بهر ورقه بخواه

Даҳуми ҳақ ӯ ман ҳамин ҷойгоҳ

دهم حق او من همین جایگاه

Падар гуфт паймон шикастан хатост

پدر گفت پیمان شکستن خطاست

зи мо ин чунин феъл бад норавост

ز ما این چنین فعل بد نارواست

Бигуфт ва бишуд бози хонаи ҳилол

بگفت و بشد باز خانه هلال

Бигуфт ин ҳама гуфтаҳо бо аёл

بگفت این همه گفته ها با عیال

Бадви неки модар ҳадисӣ нагуфт

بدو نیک مادر حدیثی نگفت

Ки худ духтарашро сазо буд ҷуфт

که خود دخترش را سزا بود جفت

Шаҳи шомро кори номади савоб

شه شام را کار نامد صواب

Чу бишунид аз боби духтари ҷавоб

چو بشنید از باب دختر جواب

Бигуфто ки бояд яке чора кард

بگفتا که باید یکی چاره کرد

Ба чора шавад бе ғами озоди мард

به چاره شود بی غم آزاد مرد

Бхўондши яке зол гум бӯдагон

بخواندش یکی زال گم بودگان

ХрФи золкии умри пимўдгон

خرف زالکی عمر پیمودگان

Марвро басии мол пад рафту чиз

مرو را بسی مال پد رفت و چیز

Взўи рози дил ҳеҷ нанаҳуфт низ

وزو راز دل هیچ ننهفت نیز

Бигуфташ сӯии моам глшоаҳи шӯ

بگفتش سوی مام گلشاه شو

зи шӯяш ниҳон бош ва ногоҳ шӯ

ز شویش نهان باش و ناگاه شو

Даҳумати андакии сӯи зиён , бар биравӣ

دهمت اندکی سوزیان، بر بروی

Ҳадиси ман ӯро саросар бигӯӣ

حدیث من او را سراسر بگوی

Кигар духтарати мар маро бизанӣ

کی گر دخترت مر مرا بزنی

Диҳӣ , бегумон бар фалак бар занӣ

دهی، بی گمان بر فلک بر زنی

Шуморо ман аз мол қорун кунам

شما را من از مال قارون کنم

зи халқи ҷаҳони ҷоҳ афзӯн кунам

ز خلق جهان جاه افزون کنم

Бадв дод як бадараи динори зард

بدو داد یک بدره دینار زرد

Яке дарҷи ёқӯти нодидаи мард

یکی درج یاقوت نادیده مرد

Мари он золро дод бисёр мол

مر آن زال را داد بسیار مال

Шуд он золи наздики ҷуфти ҳилол

شد آن زال نزدیک جفت هلال

Сифат кард пеши вай аз шоҳи шом

صفت کرد پیش وی از شاه شام

Чунин гуфт ӯро ки эй ҷони моам

چنین گفت او را که ای جان مام

Ҷавонӣаст зебои абои молу рахт

جوانیست زیبا ابا مال و رخت

Нахоҳӣ ки гардии бадви неки бахт ?

نخواهی که گردی بدو نیک بخت؟

Тавонгари шӯии меҳр баста кунӣ

توانگر شوی مهر بسته کنی

Дил аз меҳри варақа гстаҳ кунӣ

دل از مهر ورقه گسته کنی

Писандии ту глшоаҳро ёри ӯй

پسندی تو گلشاه را یار اوی

Кӣ кас нест ҷузвии сазовори ӯй

کی کس نیست جزوی سزاوار اوی

Шӯй бо зару сим ва бо молу ганҷ

شوی با زر و سیم و با مال و گنج

Нахоҳӣ ҳамеи ганҷ бе ҳеҷ ранҷ ?

نخواهی همی گنج بی هیچ رنج؟

Бигуфт ину ончи фиристода буд

بگفت این و آنچ فرستاده بود

Бадв дод онч ӯ бадв дода буд

بدو داد آنچ او بدو داده بود

Чу ҷуфти ҳилоли он чунон ҳол дид

چو جفت هلال آن چنان حال دید

зи пеши худ он бекарон мол дид

ز پیش خود آن بی کران مال دید

Дили моам глшоаҳ аз он гарм шуд

دل مام گلشاه از آن گرم شد

Чу санги сияҳи бахти бад нарм шуд

چو سنگ سیه بخت بد نرم شد

Дирами мардро сар бгрдўн кашад

درم مرد را سر بگردون کشد

Дирами кӯҳро сӯй ҳомӯн кашад

درم کوه را سوی هامون کشد

Дирами ширрои сӯй банд оварад

درم شیررا سوی بند آورد

Дирами пелро дар каманд оварад

درم پیل را در کمند آورد

Дили зани сӯии мард шомӣ кашид

دل زن سوی مرد شامی کشید

Ба якбора аз меҳр варақа бурид

به یکباره از مهر ورقه برید

Бидон зол гуфт эй гарони мояи моам

بدان زال گفت ای گران مایه مام

?ҳуллои зуди зии мейри шомии хиром

هلا زود زی میر شامی خرام

Бигӯ он кунам кати мурод ва ҳавост

بگو آن کنم کت مراد و هواست

Ҳамаи ҳоҷати ту бар ман равост

همه حاجت تو بر من رواست

Ту хоҳии бад аз халқи пайванди ман

تو خواهی بد از خلق پیوند من

Фдии боди пеши ту фарзанди ман

فدی باد پیش تو فرزند من

Бишуд золу дили шоди баргашти азуӣ

بشد زال و دل شاد برگشت ازوی

Ниҳодаши сӯии хусрави шом рӯй

نهادش سوی خسرو شام روی

Ҳама гуфтаҳоро бадв боз гуфт

همه گفته ها را بدو باز گفت

Бикради ошкоро ҳадис наҳуфт

بکرد آشکارا حدیث نهفت

Шаҳи шом бе мунтаҳои хоста

شه شام بی منتها خواسته

Бидон перзан дод нохоста

بدان پیرزن داد ناخواسته

Бишуд моам глшоаҳи озодаи чеҳр

بشد مام گلشاه آزاده چهر

Абои шоҳи шомии бпиўсти меҳр

ابا شاه شامی بپیوست مهر

Бихонад он замони боби глшоаҳ ро

بخواند آن زمان باب گلشاه را

Бигуфт ва намӯдаш бадви роҳ ро

بگفت و نمودش بدو راه را

Ки грмоли хоҳии вдиҳиму тахт

که گرمال خواهی ودیهیم و تخت

Дилашро кушода кун аз банди сахт

دلش را گشاده کن از بند سخت

Дил аз варақау меҳр ӯ руста кун

دل از ورقه و مهر او رسته کن

Бадали меҳр бо шоҳ пайваста кун

بدل مهر با شاه پیوسته کن

Кигар бастаи меҳри шомии шӯй

که گر بستهٔ مهر شامی شوی

Бензади ҳамаи каси гиромии шӯй

بنزد همه کس گرامی شوی

Бадв ба зании даҳ ту глшоаҳ ро

بدو به زنی ده تو گلشاه را

Мари он ошиқи зору гуми роҳ ро

مر آن عاشق زار و گم راه را

зи шомии мгршод ва хуррам шавад

ز شامی مگرشاد و خرم شود

Ғами варақаи андари дилаш кам шавад

غم ورقه اندر دلش کم شود

Наёбӣ ту домоди ҳаргизи чунуӣ

نیابی تو داماد هرگز چنوی

Кӣ ҳам мол дораст ва ҳам хуб рӯй

کی هم مال دارست و هم خوب روی

Ҳилол гузин дод занро ҷавоб

هلال گزین داد زن را جواب

Кӣ бояд кӣ ноед зи ман носавоб

کی باید کی ناید ز من ناصواب

Чунин дод посухи зани бадсигол

چنین داد پاسخ زن بدسگال

Кӣ аз рои ман срмтоб эй ҳилол

کی از رای من سرمتاب ای هلال

Ки грбгслии сари зи фармони ман

که گربگسلی سر ز فرمان من

Шикаста шавад бо ту паймони ман

شکسته شود با تو پیمان من

Ҷавонӣаст бо мол ва бо хоста

جوانیست با مال و با خواسته

Шавад корҳо аз ваии ороста

شود کارها از وی آراسته

Бигуфт ин ва бо шӯй биниҳод рӯй

بگفت این و با شوی بنهاد روی

Набад рӯзу шабашон биҷуз гуфту гӯй

نبد روز و شبشان بجز گفت و گوی

Азин кори глшоаҳи бад бе хабар

ازین کار گلشاه بد بی خبر

На мари варақаро бади хабар дар сафар

نه مر ورقه را بد خبر در سفر

Ҳамаи кори варақаи бади ороста

همه کار ورقه بد آراسته

зи моли фаровон ва аз хоста

ز مال فراوان و از خواسته

зи баси зару сими вази баси кору бор

ز بس زر و سیم وز بس کار و بار

Баин шуд ҳамеи Марвро рӯзгор

بهین شد همی مرو را روزگار

Ки донад чаҳ оварда буд ӯ ба чанг

که داند چه آورده بود او به چنگ

зи мардӣ ба чанг оваред ва ба ҳонг

ز مردی به چنگ آورید و به هنگ

Ду чандон ки бад ъам азўхўостаҳ

دو چندان که بد عم ازوخواسته

Бадаст овареда бад ӯ хоста

بدست آوریده بد او خواسته

Ниҳоят набӯдаш марин мол ро

نهایت نبودش مرین مال را

Ҳамеи хост овардан ӯ хол ро

همی خواست آوردن او خال را

Набӯдӣ Марвро биҷузи ин сухан

نبودی مرو را بجز این سخن

Ҳар онкӣ кӣ гуфтӣ зи ёри куҳан

هر آنکه کی گفتی ز یار کهن

Ҳамеи хости коиди бадӣдор ъам

همی خواست کآید بدیدار عم

Магар гардад озод аз андӯҳу ғам

مگر گردد آزاد از اندوه و غم

Гумонаши чунон бад ки шуд коррост

گمانش چنان بد که شد کارراست

Чаҳ донист коизди дигаргунаи хост

چه دانست کایزد دگرگونه خواست

Чу омад қазо рафт ногуҳи басар

چو آمد قضا رفت ناگه بصر

Чаҳ судаст кӯшиш чу омад қадар

چه سودست کوشش چو آمد قدر

Чаҳ мондаи зи кӯшиш кӣ варақа накард

چه مانده ز کوشش کی ورقه نکرد

Ба охири қазо зу баровард гирд

به آخر قضا زو برآورد گرد

Шаҳи шомро ҷону дили рафта буд

شه شام را جان و دل رفته بود

Ки дар оташи ошиқии тафта буд

که در آتش عاشقی تفته بود

Бифармуд то базм оростанд

بفرمود تا بزم آراستند

Чу орост боист перостанд

چو آراست بایست پیراستند

Бҳӣ дар ҳар он кас ки бишнохтанд

بحی در هر آن کس که بشناختند

Бхўонднд ӯроу бншохтнд

بخواندند او را و بنشاختند

Ба пеши сарон араб кард рӯй

به پیش سران عرب کرد روی

Сӯии боби глшоаҳ , гуфто : бигӯӣ

سوی باب گلشاه، گفتا: بگوی

Марои бача мерад кунӣ эй ҳилол

مرا بچه می رد کنی ای هلال

Босл , арбрўӣ ва бимолу ҷамол ?

باصل، اربروی و بمال و جمال؟

Чаҳ бошад ки бо фазлу оҳистагӣ

چه باشد که با فضل و آهستگی

Кунӣ бо ман аз меҳри пайвастагӣ

کنی با من از مهر پیوستگی

Кунӣ мари марои бандаи хештан

کنی مر مرا بندهٔ خویشتن

Сипорам турои ман дилу ҷону тан

سپارم ترا من دل و جان و تن

Ҳилоли инчи гӯнаи надодаши ҷавоб

هلال ایچ گونه ندادش جواب

Кӣ чунон ҳаме дид роҳи савоб

کی چونان همی دید راه صواب

Чу мардуми зи маҷлиси парогандаи гашт

چو مردم ز مجلس پراگنده گشت

Ҳилоли хирадманди гӯяндаи гашт

هلال خردمند گوینده گشت

Бадв гуфт чаҳ диҳии ҳақи духтарам ?

بدو گفت چه دهی حق دخترم؟

Ҷавон гуфт каз рой ту нагузарам

جوان گفت کز رای تو نگذرم

Зару симу аспу шутур бо рама

زر و سیم و اسپ و شتر با رمه

зи ман ҳарч хоҳӣ биёбӣ ҳама

ز من هرچ خواهی بیابی همه

Ғуломони хизматгару хуб рӯй

غلامان خدمتگر و خوب روی

Канизони ширини лабу ҷаъди мӯӣ

کنیزان شیرین لب و جعد موی

Агар варақа бе дили хастаи тан

اگر ورقهٔ بی دل خسته تن

Ба назд ман ояд сетанд саман

به نزد من آید ستاند ثمن

Даҳуми мрўрои даҳ канизак чу моҳ

دهم مرورا ده کنیزک چو ماه

Кунам ман сипедаши гилӣми сиёҳ

کنم من سپیدش گلیم سیاه

Ҳилолаш бигуфт : эй шаҳи ҳӯшманд

هلالش بگفت: ای شه هوشمند

Нахустин ба савганди худро бабанд

نخستین به سوگند خود را ببند

Ки чун духтари ман туро буд ҷуфт

که چون دختر من ترا بود جفت

Бидорӣ ту ин розро дар наҳуфт

بداری تو این رازرا در نهفت

Кигар варақа огаҳ шавад зини сухан

که گر ورقه آگه شود زین سخن

Шавад рост бо мардумони куҳан

شود راست با مردمان کهن

Ҷавону онк буд аз шумори ҷавон

جوان و آنک بود از شمار جوان

Бихӯраданд савгандҳои гарон

بخوردند سوگندهای گران

Ки то зиндаем ин сухани пеши кас

که تا زنده ایم این سخن پیش کس

Нагӯем ҷое ки будему бас

نگوییم جایی که بودیم و بس

Падар дод глшоаҳи дили хаста ро

پدر داد گلشاه دل خسته را

Мари он хусрави меҳри пайваста ро

مر آن خسرو مهر پیوسته را