Сухани беҳтар аз неъмату хоста

سخن بهتر از نعمت و خواسته

Сухани беҳтар аз ганҷи ороста

سخن بهتر از گنج آراسته

Сухани мари сухангӯиро мояи бас

سخن مر سخنگوی را مایه بس

Сухан бар тани марди перояи бас

سخن بر تن مرد پیرایه بس

зи доно сухан бишинав ва гӯш кун

ز دانا سخن بشنو و گوش کن

Ки номади гуҳари зи осмони ҷузи сухан

که نامد گهر ز آسمان جز سخن

Сухани мардро сар ба гардун кашад

سخن مرد را سر به گردون کشد

Сухани кӯҳро сӯй ҳомӯн кашад

سخن کوه را سوی هامون کشد

Сухан бар ту некӯ кунад кори зишт

سخن بر تو نیکو کند کار زشت

Сухани раҳи намояд ба сӯии биҳишт

سخن ره نماید به سوی بهشت

Бигуфтам ба ширини сухани ин смр

بگفتم به شیرین سخن این سمر

Ки кас нест гуфта азин пештар

که کس نیست گفته ازین پیشتر

Чунин қиссаеро кас аз хосу ом

چنین قصه ای را کس از خاص و عام

Нагӯяд бад-ӣни вазну иншои тамом

نگوید بدین وزن و انشا تمام

Ману ҳуҷрау тавба аз шоирӣ

من و حجره و توبه از شاعری

Гусаста шуд андари миёни доварӣ

گسسته شد اندر میان داوری

Ман аз баҳри он афсари сарварӣ

من از بهر آن افسر سروری

Сухан ронад хоҳам ба лафзи дарӣ

سخن راند خواهم به لفظ دری

Сухан бешак аз назм рангин шавад

سخن بی شک از نظم رنگین شود

Арӯс аз машшота ба ойин шавад

عروس از مَشاطه به‌آیین شود

Суханро биёрост хоҳам ҳаме

سخن را بیاراست خواهم همی

Ҷамол аз хирад хост хоҳам ҳаме

جمال از خرد خواست خواهم همی

Ба назм оварам саргузаштии аҷаб

به نظم آورم سرگذشتی عجب

зи ахбори тозӣу кутуби араб

ز اخبار تازی و کتب عرب

Чунин хондам ин қиссаи дилпазир

چنین خواندم این قصهٔ دلپذیر

зи ахбори тозӣу кутуби ҷрир

ز اخبار تازی و کتب جریر

Чу аз Маккаи пайғамбари Абтаҳӣ

چو از مکه پیغمبر ابطحی

Ба Ясриб шуду кор дайн шуд қавӣ

به یثرب شد و کار دین شد قوی

Бгстрд ӯ дар араби дайни пок

بگسترد او در عرب دین پاک

Сари саракашон андар омад ба хок

سر سرکشان اندر آمد به خاک

Задуд аз дили кофарони кофарӣ

زدود از دل کافران کافری

Ба шамшеру бурҳони пайғамбарӣ

به شمشیر و برهان پیغمبری

Ҳамаи ҳиҳои араби сар ба сар

همه حی‌های عرب سر به سر

Сӯй дод ва дайн овареданд сар

سوی داد و دین آوریدند سر

Яке ҳӣ буд андарони рӯзгор

یکی حی بود اندران روزگار

Чу Аржанги Монӣ ба ранг ва нигор

چو ارژنگ مانی به رنگ و نگار

Ту гуфтӣ зи баси неъмату хоста

تو گفتی ز بس نعمت و خواسته

Яке кишварӣ буд ороста

یکی کشوری بود آراسته

Банӣ шебаи бади номи он ҷойгоҳ

بنی شیبه بد نام آن جایگاه

Сипоҳии дарави сафдару кӣнаи хоҳ

سپاهی درو صفدر و کینه خواه

Бадв дар ду солори воломнш

بدو در دو سالار والامنش

Ҳнрўрзу беҳрузу некӯи куниш

هنرورز و بهروز و نیکو کنش

Ду солор ва он ҳар ду аз як гуҳар

دو سالار و آن هر دو از یک گهر

Бародари зи як моам вази як падар

برادر ز یک مام وز یک پدر

Мари он ҳар ду солорро буд ном

مر آن هر دو سالار را بود نام

Якеро ҳилол ва якеро ҳамам

یکی را هلال و یکی را همام

Маин буд бар ҳасан ва бар чобукӣ

مهین بود بر حسن و بر چابکی

Баромади зкӣ аз гуҳи кӯдакӣ

برآمد ذکی از گه کودکی

Мари онро куҷои ном ӯ бади ҳилол

مر آن را کجا نام او بد هلال

Яке духтарӣ буд ҳўрои мисол

یکی دختری بود حورا مثال

Яке срўбн буд ороста

یکی سروبن بود آراسته

Бутӣ чун баҳории пар аз хоста

بتی چون بهاری پر از خواسته

Яке гавҳарӣ буд пари ному нанг

یکی گوهری بود پر نام و ننگ

Яке гулбунӣ буд пари буиу ранг

یکی گلبنی بود پر بوی و رنگ

Марвро падари номи гули шаҳи ниҳод

مرو را پدر نام گل شه نهاد

Ки хуршеди рух буду ҳўрои нажод

که خورشید رخ بود و حورا نژاد

Чу глшоаҳ ва чун варақаи тези меҳр

چو گلشاه و چون ورقهٔ تیز مهر

Набӯду нпрўрди гардони сипеҳр

نبود و نپرورد گردان سپهر

Чу ду сарв буданд дар бӯстон

چو دو سرو بودند در بوستان

Гурозон ба кому дили дӯстон

گرازان به کام و دل دوستان

Яке моҳи оризи яке лолаи хад

یکی ماه عارض یکی لاله خد

Яке сими соиди яке сарви қад

یکی سیم ساعد یکی سرو قد

Ба як ҷой буданд ҳар ду ба ҳам

به یک جای بودند هر دو به هم

Ки ин ибн ъам буд ва он бинт ъам

که این ابن عم بود و آن بنت عم

з рафт қазои вази гузашти сипеҳр

ز رفت قضا وز گذشت سپهر

Ҳам аз кӯдакишони бпиўсти меҳр

هم از کودکیشان بپیوست مهر

Дил ҳар ду бар икдгри гашти гарм

دل هر دو بر یکدگر گشت گرم

Рӯонишони пар аз меҳру озарму шарм

روانشان پر از مهر و آزرم و شرم

Чунон шуд дили он ду нахли бабр

چنان شد دل آن دو نخل ببر

Ки ншкиФтнди инч аз икдгр

که نشکیفتند ایچ از یکدگر

На бе он дили ин ҳаме ком ёфт

نه بی آن دل این همی کام یافت

На бе ин замонии вай ором ёфт

نه بی این زمانی وی آرام یافت

Дил ҳар ду аз кӯдакӣ шуд табоҳ

دل هر دو از کودکی شد تباه

Ба дармон ва ҳиялат наомад ба роҳ

به درمان و حیلت نیامد به راه

Чу даҳ соли прўрдшони рӯзгор

چو ده سال پروردشان روزگار

Ншондндшони пеши омӯзгор

نشاندندشان پیش آموزگار

Муаллим ба таълим шуд дар шитоб

معلم به تعلیم شد در شتاب

Ки то ҳар ду гаштанд фарҳанг ёб

که تا هر دو گشتند فرهنگ یاب

Агар чанд дар ишқ ме сӯхтанд

اگر چند در عشق می سوختند

Беандоза фарҳанг омухтанд

بی اندازه فرهنگ آموختند

Чу фориғ шудандӣ зи таълим гар

چو فارغ شدندی ز تعلیم‌گر

Ба меҳр омадандӣ бар икдгр

به مهر آمدندی بر یکدگر

Ба сӯии ваии ин гоҳ нагиристӣ

به سوی وی این گاه نگریستی

Дамӣ бар задӣ сард ва бигиристӣ

دمی بر زدی سرد و بگریستی

Гуҳи он сӯии ин дидаи андохтӣ

گه آن سوی این دیده انداختی

Ба нолаи дил аз ғам бипардохтӣ

به ناله دل از غم بپرداختی

Чу холӣ шудӣ ҷои омӯзгор

چو خالی شدی جای آموزگار

Дили он ду осемаи рӯзгор

دل آن دو آسیمهٔ روزگار

Ба шавқи висол андар омехтӣ

به شوق وصال اندر آمیختی

Фироқ аз бар ҳар ду бигурехтӣ

فراق از بر هر دو بگریختی

Гуҳи ин аз лаби он шкрчин шудӣ

گه این از لب آن شکرچین شدی

Гуҳи он ъзрхўоҳндаҳ ин шудӣ

گه آن عذرخواهندهٔ این شدی

Гуҳ аз зулфи ин , он кушодии гиреҳ

گه از زلف این،‌ آن گشادی گره

Гуҳ аз ҷаъди он , ин рабӯдии зира

گه از جعد آن، این ربودی زره

Гуҳи ин шукри ноб он хӯрд хуш

گه این شکر ناب آن خورد خوش

Гуҳи он зулфи партоби ин гири каш

گه آن زلف پُرتاب این گیر کش

Чу омӯзгор омадӣ бози ҷой

چو آموزگار آمدی باز جای

Шудандӣ саросемау сусти рой

شدندی سراسیمه و سست رای

Барин сони ҳаме дониш омухтанд

برین سان همی دانش آموختند

Ба меҳри дили андар , ҳаме сӯхтанд

به مهر دل اندر، همی سوختند

Бар он ҳар ду бечора аз ранҷу тоб

بر آن هر دو بیچاره از رنج و تاب

Сияҳ буд рӯзу таба буд хоб

سیه بود روز و تبه بود خواب

Чу шуд умр ҳар ду даҳ ва панҷ сол

چو شد عمر هر دو ده و پنج سال

Шуданд аз ҳунари офтоби камол

شدند از هنر آفتاب کمال

Чу гавҳар шуданд он ду андари садаф

چو گوهر شدند آن دو اندر صدف

Чу хуршеди гаштанди андари шараф

چو خورشید گشتند اندر شرف

Ҳнрёби гаштанд ва фарҳанг ёб

هنریاب گشتند و فرهنگ‌یاب

Сухангӯии гаштанду ҳозрҷўоб

سخنگوی گشتند و حاضرجواب

Чунон гашти варақаи зи фарҳангу рой

چنان گشت ورقه ز فرهنگ و رای

Ки киро ба неруи бикунадии зи ҷой

که کُه را به نیرو بکندی ز جای

Савории шуҷоъ ки ба ҳангоми ҷанг

سواری شجاع که به هنگام جنگ

Ҳаме хӯн гараст аз наҳифаши паланг

همی خون گرست از نهیبش پلنگ

Ба қӯти сари пел бар тофтӣ

به قوت سر پیل بر تافتی

Ба новаки дил шер бшикофтӣ

به ناوک دل شیر بشکافتی

Ба шамшери пӯлоди бгзоштӣ

به شمشیر پولاد بگذاشتی

Ба неру ки аз ҷои бардоштӣ

به نیرو که از جای برداشتی

Шуҷоъӣ ки андари масофи набард

شجاعی که اندر مصاف نبرد

зи дарёи барангехтии тираи гирд

ز دریا برانگیختی تیره گرد

Абои ин ҳамаи ҳайбату дастгоҳ

ابا این همه هیبت و دستگاه

Дилаш буд дар ишқи глшаҳи табоҳ

دلش بود در عشق گلشه تباه

Шабу рӯз бо меҳри пайваста буд

شب و روز با مهر پیوسته بود

Ки аз кӯдакии бози длхстаҳ буд

که از کودکی باز دلخسته بود

Ба ҳии худ андари миёни араб

به حی خود اندر میان عرب

Ба бегоҳу гоҳ ва ба рӯз ва ба шаб

به بیگاه و گاه و به روز و به شب

Бутӣ буд пари зарфу пари ҳасану зеб

بتی بود پر ظرف و پر حسن و زیب

Ду чашм аз ътиб ва ду зулф аз наҳиф

دو چشم از عتیب و دو زلف از نهیب

Дирафшони маӣ буд бар зодсрў

درفشان مهی بود بر زادسرو

Пароганда бар моҳи хӯни тзрў

پراگنده بر ماه خون تذرو

Фгндаҳ ба лўлў бар аз лолаи банд

فگنده به لولو بر از لاله بند

Пароганда бар сарви симини каманд

پراگنده بر سرو سیمین کمند

Парогандаи шамшодро дар абир

پراگنده شمشاد را در عبیر

Ниҳон карда пӯлодро дар ҳарир

نهان کرده پولاد را در حریر

Самани барг ӯ зери мишкӣни гиреҳ

سمن برگ او زیر مشکین گره

Гиреҳ бар гиреҳи сад ҳазорон зира

گره بر گره صد هزاران زره

зи анбари ниҳода ба гул бар калла

ز عنبر نهاده به گل بر کله

зи сунбули илми баста бар сунбула

ز سنبل علم بسته بر سنبله

Ҳама рӯй ҳасану ҳама мӯӣ мем

همه روی حسن و همه موی میم

Ҳамаи зулфи тобу ҳамаи ҷаъди ҷим

همه زلف تاب و همه جعد جیم

Сияҳи наргис новак андоз ӯй

سیه نرگس ناوک‌انداز اوی

Бгстрдаҳи андари араби рози ӯй

بگسترده اندر عرب راز اوی

Ба ҳӣ банӣ шеба дар кас намонад

به حی بنی شیبه در کس نماند

Ки ӯ номаи ишқ глшаҳ нахонд

که او نامهٔ عشق گلشه نخواند

Шудаи варақаи мискини дили сӯхта

شده ورقه مسکین دل سوخته

Ба дил дар зи ишқи оташи афрӯхта

به دل در ز عشق آتش افروخته

Бидон ҳар ду зибобти каши хиром

بدان هر دو زیبابت کش خرام

Аҷаби шодмонаи дили боб ва моам

عجب شادمانه دل باب و مام

зи дил додан он ду сарви сеӣ

ز دل دادن آن دو سرو سهی

з аҳволашон ёфтанд огаҳӣ

ز احوالشان یافتند آگهی

Чу ҳангоми бедорӣу ҷои хоб

چو هنگام بیداری و جای خواب

Надиданд азишон раҳи носавоб

ندیدند ازیشان ره ناصواب

Дар ҳар ду мискин нигаҳ доштанд

در هر دو مسکین نگه داشتند

зи ҳам шан ҷудо кард нагузоштанд

ز هم شان جدا کرد نگذاشتند

Дили он ду бечораи длшдаҳ

دل آن دو بیچارهٔ دلشده

Ҳамаи рӯз будӣ чу оташкада

همه روز بودی چو آتشکده

Чу шаби мояи қиргўни хостӣ

چو شب مایهٔ قیرگون خواستی

Фалакро ба гавҳар биёростӣ

فلک را به گوهر بیاراستی

Аз оромгаҳи он ду нахли бабр

از آرامگه آن دو نخل ببر

Бурун омадандӣ бар икдгр

برون آمدندی بر یکدگر

Гуҳи ин бар кушодӣ бар он рози хеш

گه این بر گشادی بر آن راز خویش

Гуҳи он арза кардӣ барин нози хеш

گه آن عرضه کردی برین ناز خویش

Гуҳи ишқ бар ҳар ду ғами бихтӣ

گه عشق بر هر دو غم بیختی

Гуҳи ин зон ва он зини дроўихтӣ

گه این زان و آن زین درآویختی

Ду ғамашони гуҳи ишқи гаштии ҳазор

دو غمشان گه عشق گشتی هزار

Ду лабашони гуҳи бӯсаи гаштии чаҳор

دو لبشان گه بوسه گشتی چهار

Ки дар дидаи шани номадии ҳеҷ хоб

که در دیده شان نامدی هیچ خواب

Нарафтӣ майонишон сухани носавоб

نرفتی میانشان سخن ناصواب

Чу бар сар наҳодӣ фалаки тоҷи зар

چو بر سر نهادی فلک تاج زر

Шаҳи рӯм бар занг кардӣ ҳашар

شه روم بر زنگ کردی حشر

Ду длсўхтаҳи ошиқи тираи рой

دو دلسوخته عاشق تیره رای

Шудандӣ ба тимору ғами бози ҷой

شدندی به تیمار و غم باز جای

Чу аз шонздаҳи солашони бргзшт

چو از شانزده سالشان برگذشت

Ҳамаи ҳоли гетӣ дигар гӯнаи гашт

همه حال گیتی دگر گونه گشت

Ғами ишқ дар ҳар ду дил кор кард

غم عشق در هر دو دل کار کرد

Мари он ҳар дуро зор ва бемор кард

مر آن هر دو را زار و بیمار کرد

Гул лаълашон шуд ба ранги зрир

گل لعلشان شد به رنگ زریر

Ки симашон шуд чу тори ҳарир

کُه سیمشان شد چو تار حریر

Ба сӯй падарашон шуд ин огаҳӣ

به سوی پدرشان شد این آگهی

Ки хамидаи гашти он ду сарви сеӣ

که خمیده گشت آن دو سرو سهی

Дили моаму боб арча коно буд

دل مام و باب ارچه کانا بود

Ба ранҷи писари нотавоно буд

به رنج پسر ناتوانا بود

Писари мари туро душман мункираст

پسر مر ترا دشمن منکرست

Влкни зи ҷон бар ту ширин тараст

ولکن ز جان بر تو شیرین ترست

Чу аз ҳоли эшон хабар ёфтанд

چو از حال ایشان خبر یافتند

Ба васли ду дилбанд бишитофтанд

به وصل دو دلبند بشتافتند

Дилу ҷон аз анда бипардохтанд

دل و جان از انده بپرداختند

Ба ҳар гӯшае базм барсохтанд

به هر گوشه ای بزم برساختند

Банӣ шеба яксар биёростанд

بنی شیبه یکسر بیاراستند

Куҷои сур кардан ҳаме хостанд

کجا سور کردن همی خواستند

Ба ҳар ҷойгаҳ оташ афрӯхтанд

به هر جایگه آتش افروختند

Бар ӯ авду анбар ҳаме сӯхтанд

بر او عود و عنبر همی سوختند

Ба шодии ҳаме гардан афроштанд

به شادی همی گردن افراشتند

Куҷои наъра аз чархи бгзоштнд

کجا نعره از چرخ بگذاشتند

Ғриўидн ноӣу овози чанг

غریویدن نای و آواز چنگ

Ҳаме рафт ҳар ҷойгаҳ бе диранг

همی رفت هر جایگه بی درنگ

Баромад хурӯшидани Баму зер

برآمد خروشیدن بم و زیر

зи хоки сияҳи сӯии чархи асир

ز خاک سیه سوی چرخ اثیر

Май лаъли рухшанда аз сабзи ҷом

می لعل رخشنده از سبز جام

Чу миррӣх метофт дар гоҳи бом

چو مریخ می تافت در گاه بام

Ҳануз олати ақди нокардаи рост

هنوز آلت عقد ناکرده راست

Ки аз ҳар сӯеи ғулғул ва наъра хост

که از هر سویی غلغل و نعره خاست

Баромади зи гардуну ҳомӯни хурӯш

برآمد ز گردون و هامون خروش

Мусӣбат шуд он шодӣу нозу нӯш

مصیبت شد آن شادی و ناز و نوش

Замин шуд пар аз марди шамшерзан

زمین شد پر از مرد شمشیرزن

Ки бади пеши шамшерашони шер , зан

که بد پیش شمشیرشان شیر، زن

Сипоҳии ҳамаи саркашу тираи рой

سپاهی همه سرکش و تیره رای

Ҳамаи деви дидору оҳани қабоӣ

همه دیو دیدار و آهن قبای

зи баҳри шабихун ва аз баҳри кин

ز بهر شبیخون و از بهر کین

Ту гуфтӣ ки бар рустаанд аз замин

تو گفتی که بر رسته اند از زمین

Ҳамаи теғҳо аз ниёами охта

همه تیغها از نیام آخته

Ҳамаи кӣнау ҷангро сохта

همه کینه و جنگ را ساخته

Шаби тирау захми шамшери тез

شب تیره و زخم شمشیر تیز

Азин саъбтар чун буд растхез

ازین صعب تر چون بود رستخیز

Ба куштани ҳама гардан афроштанд

به کشتن همه گردن افراشتند

Касеро ҳаме зинда нагузоштанд

کسی را همی زنده نگذاشتند

Бронднд бар хок бар сайли хӯн

براندند بر خاک بر سیل خون

Шуд аз хӯни гардони замини лолаи гаван

شد از خون گردان زمین لاله گون

Нахуст аз банӣ шебаи каси ному нанг

نخست از بنی شیبه کس نام و ننگ

Ки бо кас набад созу олоти ҷанг

که با کس نبد ساز و آلات جنگ

Гумонеи набарди инчи кас дар ҷаҳон

گمانی نبرد ایچ کس در جهان

Ки битавон баришон задани ногаҳон

که بتوان بریشان زدن ناگهان

Бад-ӣн рӯй ғофил баданд он гуруҳ

بدین روی غافل بدند آن گروه

Ки дар кини зи каси номдишони сутӯҳ

که در کین ز کس نامدیشان ستوه

Бимонаданд он шаби ҳамаи мумтаҳан

بماندند آن شب همه ممتحن

Ки бесоз буданд он анҷуман

که بی ساز بودند آن انجمن

Ҳзбр арча чира буд рӯзи ҷанг

هزبر ارچه چیره بود روز جنگ

Чигуна кунад ҷанг беишку чанг

چگونه کند جنگ بی یشک و چنگ

Чу бесоз буданд бигурехтанд

چو بی ساز بودند بگریختند

Тиҳии дасти абои хасми ноўихтнд

تهی دست ابا خصم ناویختند

Чу зишони аду бекароне бахаст

چو زیشان عدو بی کرانی بخست

зи кин боз карданд кӯтоҳи даст

ز کین باز کردند کوتاه دست

Якояк ба тороҷ доданд рӯй

یکایک به تاراج دادند روی

Парогандаи гашти он ҳама гуфту гӯй

پراگنده گشت آن همه گفت و گوی

Яке кишварӣ буд пурхоста

یکی کشوری بود پرخواسته

Ба чанг овареданд нохоста

به چنگ آوریدند ناخواسته