Пас аз бткдаҳи кони замини гашти қоъ

پس از بتکده کآن زمین گشت قاع

Шуд аз файзи арвоҳи хайри албқоъ

شد از فیض ارواح خیر البقاع

Аз он хк , зад мавҷи дарёии нур ;

از آن خک، زد موج دریای نور؛

Мазории аёни гашт чун базми тавр

مزاری عیان گشت چون بزم طور

Дар онҷои ҷавонону перони пок

در آنجا جوانان و پیران پاک

Супурдаи зи баси нақди ҷонҳо бхок

سپرده ز بس نقد جانها بخاک

Ҳамаи мурғи дил , пар задӣ аз ҳавоаш

همه مرغ دل، پر زدی از هواش

Ҳамаи буии ҷон , омадӣ аз фазоаш

همه بوی جان، آمدی از فضاش

зи хоки сеӣ қоматони рустаи сарв

ز خاک سهی قامتان رسته سرو

Бар он тоири рӯҳ , нолони тзрў

بر آن طایر روح، نالان تذرو

Дмон аз гул ҳар нигорӣ , гулӣ

دمان از گل هر نگاری، گلی

Баҳри шохи он , болзни булбулӣ

بهر شاخ آن، بالزن بلبلی

Бароварда аз хоки сӯсани забон

برآورده از خاک سوسن زبان

Сухан гуфта аз ҳоли ширини лабон

سخن گفته از حال شیرین لبان

Шуда ҳар куҷои шӯхи чашмии бхок

شده هر کجا شوخ چشمی بخاک

Шукуфта аз он наргисии хўобнок

شکفته از آن نرگسی خوابناک

Гули андомии онҷо ки шуд дар замин

گل اندامی آنجا که شد در زمین

Баровард сар аз замини ёсамин

برآورد سر از زمین یاسمین

Баҳри ҷо ки мишкӣни хаттии хуфтаи зор

بهر جا که مشکین خطی خفته زار

Бунафшаи дамида аз он сўкўор

بنفشه دمیده از آن سوکوار

Баҳри ҷои парешон шудаи кокулӣ

بهر جا پریشان شده کاکلی

Дар он ҷои баровардаи сари сунбулӣ

در آن جا برآورده سر سنبلی

Ҳам аз шаҳди лаб , шкрстони ҳазор

هم از شهد لب، شکرستان هزار

Ҳам аз ранги рух , хўобгаҳи лолаи зор

هم از رنگ رخ، خوابگه لاله زار

Аз он устихонҳои пусидаи мағз

از آن استخوانهای پوسیده مغز

Самани зорӣ аз хок бар рустаи нағз

سمن زاری از خاک بر رسته نغز

Ҳамоно ки ризвони никўсршт

همانا که رضوان نیکوسرشت

Кушодаи бонҷои дарӣ аз биҳишт

گشاده بآنجا دری از بهشت

Вагарна , кӣ аз мушти хокии сиёҳ

وگرنه، کی از مشت خاکی سیاه

Кашад сари гулу сарв , раведи гиёҳ ? !

کشد سر گل و سرو، روید گیاه؟!

Саҳаргаҳ , чу саққоу фарроши кӯй

سحرگه، چو سقا و فراش کوی

Бони ҷони фазои равза ӣ мшкбўӣ

بآن جان فضا روضه ی مشکبوی

Зада обу рафтаи сабоу дбўр

زده آب و رفته صبا و دبور

зи чоҳи занхдону гесуии ҳур

ز چاه زنخدان و گیسوی حور

Шабонгаҳи зану марду перу ҷавон

شبانگه زن و مرد و پیر و جوان

Шудандӣ бони равза бо ҳам равон

شدندی بآن روضه با هم روان

Ҳама чун рубоб аз ҷудои дъд

همه چون رباب از جدایی دعد

Бгриаҳ чу абрӯ , бинола чу раъд

بگریه چو ابرو، بناله چو رعد

Ҳам аз гиря тар карда дӯши фалак

هم از گریه تر کرده دوش فلک

Ҳам аз нола кар карда гӯши фалак

هم از ناله کر کرده گوش فلک

Дил аз доғи ҳиҷронишони сӯхта

دل از داغ هجرانشان سوخته

Чароғии зи доғи дили афрӯхта

چراغی ز داغ دل افروخته

Ба хоки ҳам овози худ ҳар касе

به خاک هم آواز خود هر کسی

Нишастӣ ва овоз додӣ басӣ

نشستی و آواز دادی بسی

Казин тангнои хезу беруни хиром

کزین تنگنا خیز و بیرون خرام

Ки шдзндгии битў бар мо ҳаром

که شدزندگی بیتو بر ما حرام

Шуд он буқъа чун чангии ороста

شد آن بقعه چون چنگی آراسته

з ҳар гӯша ӣӣ нола ӣӣ хостаҳ

ز هر گوشه یی ناله یی خاسته

Тарошидаи мӯӣ ва харошида рӯй

تراشیده موی و خراشیده روی

Хурушон шуда шӯ бизан , зан бишӯй

خروشان شده شو بزن، زن بشوی

Падар аз писари хок бар сар фишон

پدر از پسر خاک بر سر فشان

Писар аз падари оҳ аз дили кашон !

پسر از پدر آه از دل کشان!

Яке сӯхт бар хоки модари чароғ

یکی سوخت بر خاک مادر چراغ

зи хоки бародари яке дар суроғ

ز خاک برادر یکی در سراغ

Вале зи он забон бастагон хамӯш

ولی ز آن زبان بستگان خموش

Касеро ҷавобӣ наомад бигӯаш

کسی را جوابی نیامد بگوش

Бароаи адам рафта дидам басӣ

براه عدم رفته دیدم بسی

Надидам дигар боз гардад касе !

ندیدم دگر باز گردد کسی!

Дар он маҷлисами гоҳи дмсоз буд

در آن مجلسم گاه دمساز بود

Ҳамон чашми ибрати магари боз буд

همان چشم عبرت مگر باز بود

Ки шуд рафтаи рафтаи бпои растхез

که شد رفته رفته بپا رستخیز

Халал ёфт аҳволи он шаҳр низ

خلل یافت احوال آن شهر نیز

Ҳамоно зи баси роҳати рӯзгор

همانا ز بس راحت روزگار

Бамурдам шуд Иблиси омӯзгор

بمردم شد ابلیس آموزگار

Ғурур оятӣ хонд дар гӯшашон

غرور آیتی خواند در گوششان

Ки шуд шукри неъмати фаромӯши шан

که شد شکر نعمت فراموش شان

Нахуст аз раҳи ҷаҳл , пери вҷўон

نخست از ره جهل، پیر وجوان

Шуданд аз паии духтари рузи равон

شدند از پی دختر رز روان

Чу диданди колои дайнро касод

چو دیدند کالای دین را کساد

Аз он дода кобӣнам алФсод

از آن داده کابین ام الفساد

Гирифтанд аз дасти ҳам ҷом май

گرفتند از دست هم جام می

Набуданд беҷом ва май тиру дай

نبودند بی جام و می تیر و دی

Ҳаме дид осори кибр ва манӣ

همی دید آثار کبر و منی

Заъиф аз қавӣу фақир аз ғанӣ

ضعیف از قوی و فقیر از غنی

Тавонои назари баста аз нотавон

توانا نظر بسته از ناتوان

зи ҳам ранҷаи пайвастаи перу ҷавон

ز هم رنجه پیوسته پیر و جوان

На онро ба ин раҳми вози ваии ҳаё

نه آن را به این رحم واز وی حیا

На инро бова лутф ва ӯро вафо

نه این را باو لطف و او را وفا

На манъам бдрўиш кардӣ нигоҳ

نه منعم بدرویش کردی نگاه

На золим ба мазлӯм додӣ паноҳ

نه ظالم به مظلوم دادی پناه

На аз лутф кардӣ брҳмти назар

نه از لطف کردی برحمت نظر

Падар бар писар ё писар бар падар

پدر بر پسر یا پسر بر پدر

Рабуданд аз ганҷи ҳам молҳо

ربودند از گنج هم مالها

Фузуданд бар ранҷи ҳам солҳо

فزودند بر رنج هم سالها

Дариданд аз икдгри парда ҳо

دریدند از یکدگر پرده ها

Нишоед дигар гуфт аз он карда ҳо

نشاید دگر گفت از آن کرده ها

Дамодам шудӣ чун бтар ҳолашон

دمادم شدی چون بتر حالشان

Дар охир муҷассам шуд аъмолашон

در آخر مجسم شد اعمالشان

Бногаҳи зи чашми бади осмон

بناگه ز چشم بد آسمان

Сар омад бшоаҳи замонаи замон

سر آمد بشاه زمانه زمان

Зад аз чашми бад , турфаи нақшӣ бар об

زد از چشم بد، طرفه نقشی بر آب

Каз он сирка шуд ҳар чаҳ дар хами шароб

کز آن سرکه شد هر چه در خم شراب

Асаси рӯи турш , шаҳнаи гуфтори талх

عسس رو ترش، شحنه گفتار تلخ

Расиданд чун танги чашмони Балх

رسیدند چون تنگ چشمان بلخ

Гирифтаи бдрдии кашони кори танг

گرفته بدردی کشان کار تنگ

Зада бар кадуи дашна , бар шишаи санг

زده بر کدو دشنه، بر شیشه سنگ

Бкин аз тан даф кашиданд пӯст

بکین از تن دف کشیدند پوست

Кунад одамӣ ҳар чаҳ дар хуй ӯст

کند آدمی هر چه در خوی اوست

Дариданд аз чангу неи парда ҳо

دریدند از چنگ و نی پرده ها

Ки озармашони бод аз он карда ҳо

که آزرمشان باد از آن کرده ها

Басои оби покон ки бар хоки рехт

بسا آب پاکان که بر خاک ریخت

Чу хӯни ҷигари гӯша ӣ токи рехт

چو خون جگر گوشه ی تاک ریخت

Ҳамаи хоки майхона бар бод рафт

همه خاک میخانه بر باد رفت

Кзкҳои бтороҷ зӯҳҳод рафт

کزکها بتاراج زهاد رفت

Ҳам аз соидаши боз давлат рамед

هم از ساعدش باز دولت رمید

Ҳамаш ҷғд бар бом қаср орамид

همش جغد بر بام قصر آرمید

Чу холӣ шуд он шаҳр аз он шаҳриёр

چو خالی شد آن شهر از آن شهریار

зи диёри гӯйӣ тиҳӣ шуд диёр

ز دیار گویی تهی شد دیار

Дар он малик , девона ӣӣ шуд хдиў

در آن ملک، دیوانه یی شد خدیو

Ки будӣ зи девонаши озурдаи дев

که بودی ز دیوانش آزرده دیو

На қавлаши саҳеҳ ва , на аҳдаши дуруст ;

نه قولش صحیح و، نه عهدش درست؛

Ҳамаш рӯй сахт ва ҳамаш рои суст

همش روی سخت و همش رای سست

Нпрсидӣ аз ҳоли оворагон

نپرسیدی از حال آوارگان

Нтрсидӣ аз оҳи бечорагон

نترسیدی از آه بیچارگان

Надидӣ касе аз чароғаши фурӯғ

ندیدی کسی از چراغش فروغ

Нагуфтӣ сухан , гар набӯдӣ дурӯғ

نگفتی سخن،گر نبودی دروغ

Шуд андари гила , гурги ёғии яла

شد اندر گله، گرگ یاغی یله

Гила бешубон шуд , шубон бе гила

گله بی شبان شد، شبان بی گله

На чашма равон шуд , на кушта дамид

نه چشمه روان شد، نه کشته دمید

На боду на абр баҳорӣ чамед

نه بادو نه ابر بهاری چمید

Нҷўшиди об аз дили танги санг

نجوشید آب از دل تنگ سنگ

Напушед хоки абра ӣ сабзи ранг

نپوشید خاک ابره ی سبز رنگ

Дарахтони фитодаи зи обистанӣ

درختان فتاده ز آبستنی

Наҷунбед аз ҷои раги растанӣ

نجنبید از جا رگ رستنی

На хўнризи шоҳид , гулашро вафо

نه خونریز شاهد، گلش را وفا

На шбхизи зоҳид , дилашро сафо

نه شبخیز زاهد، دلش را صفا

Зада даст дар кори мардони занон

زده دست در کار مردان زنان

Занон гашта зин бар ткоўри занон

زنان گشته زین بر تکاور زنان

з бечорагӣ дода тани лашкарӣ

ز بیچارگی داده تن لشکری

Бофасонаи хуонеу ромишгарӣ

بافسانه خوانی و رامشگری

Сипоҳу раияти азу дар фиғон

سپاه و رعیت ازو در فغان

Гирифтӣ аз ину надодии бон

گرفتی از این و ندادی بآن

Бночори лашкари парогандаи гашт

بناچار لشکر پراگنده گشت

Раияти харобу сроФгндаҳи гашт

رعیت خراب و سرافگنده گشت

Шудаи душмани ҷони ҳам дӯстон

شده دشمن جان هم دوستان

Чу нодони муғулони Ҳиндӯстон

چو نادان مغولان هندوستان

зи раҳзан , раҳи корвон баста шуд ;

ز رهزن، ره کاروان بسته شد؛

зи душман , дили дӯстон хаста шуд ;

ز دشمن، دل دوستان خسته شد؛

Чу шуд шева ӣ халқи макру фиреб

چو شد شیوه ی خلق مکر و فریب

Аз он шаҳри бастанди пои ғариб

از آن شهر بستند پای غریب

Чу бирҳмии шоҳи з андоза рафт

چو بیرحمی شاه ز اندازه رفت

Баҳри шаҳр аз он шаҳр овоза рафт

بهر شهر از آن شهر آوازه رفت

Чу бегонагон ёфтанд огаҳӣ

چو بیگانگان یافتند آگهی

Ки холӣаст айвони шоҳаншаҳӣ

که خالی است ایوان شاهنشهی

Бкини куҳани қад барафрохтанад

بکین کهن قد برافراختند

Ба тасхири он малик пардохтанд

به تسخیر آن ملک پرداختند

Гузиданд фармондиҳӣ аз миён

گزیدند فرماندهی از میان

Ки огоҳ буд аз русуми каён

که آگاه بود از رسوم کیان

БФрмон ӯ лашкар оростанд

بفرمان او لشکر آراستند

зи ранҷи худ , ором ӯ хостанд

ز رنج خود، آرام او خواستند

Расед аз сабо чун сипаҳ ронад шоҳ

رسید از صبا چون سپه راند شاه

Ба наздикии шаҳри гирди сипоҳ

به نزدیکی شهر گرد سپاه

Гирифтаи яке аз даҳоқини гурез

گرفته یکی از دهاقین گریز

Бшҳр огаҳӣ дод аз он растхез

بشهر آگهی داد از آن رستخیز

Чу огоҳ шуд ани деви сирати хдиў

چو آگاه شد ان دیو سیرت خدیو

Ки омад сулаймон ба тасхири дев

که آمد سلیمان به تسخیر دیو

Бночор ӯ низ аз ҷой хост

بناچار او نیز از جای خاست

Ҳам аз чапи сипаҳ гирд шуд ҳам зи рост

هم از چپ سپه گرد شد هم ز راست

Далерони марди аФгни паҳлавон

دلیران مرد افگن پهلوان

Бмидон шуданд аз ду ҷониби равон

بمیدان شدند از دو جانب روان

Ду ҷӯшида лашкар зада яксара

دو جوشیده لشکر زده یکسره

Ҳам аз майманаи сафи ҳам аз майсара

هم از میمنه صف هم از میسره

Ҳамеи бонг шер омад аз гови дам

همی بانگ شیر آمد از گاو دم

Ҳамеи хӯн равон шуд зи рўиинаҳи хам

همی خون روان شد ز رویینه خم

з нолидан ноӣ рӯмии бдшт

ز نالیدن نای رومی بدشت

Дили чор модар шуд аз бими ҳашт

دل چار مادر شد از بیم هشت

зи гирди осмон дигар шуд бпоӣ

ز گرد آسمان دگر شد بپای

зи хӯни пои гетии баромади зи ҷой

ز خون پای گیتی برآمد ز جای

Фалак захма хӯрд аз сари найза ҳо

فلک زخمه خورد از سر نیزه ها

Замин дахма шуд зи устихони реза ҳо

زمین دخمه شد ز استخوان ریزه ها

Фалаки рафта аз гирд дар зери абр

فلک رفته از گرد در زیر ابر

Замини тафта аз хӯн чу коми ҳужабр

زمین تفته از خون چو کام هژبر

Ҳаёҳӯии гардони баромад чу сувар

هیاهوی گردان برآمد چو صور

Ба тани перҳанҳо кафани гашту гӯр

به تن پیرهن ها کفن گشت و گور

зи рахшони синону зи хӯни бори теғ

ز رخشان سنان و ز خون بار تیغ

Ҳаме ханда зад барқ ва бигирист меғ

همی خنده زد برق و بگریست میغ

Ба пушти саворони сипарҳои крг

به پشت سواران سپرهای کرگ

Кашида яке бора дар пеши марг

کشیده یکی باره در پیش مرگ

зи зери зираи барқи ханҷари аён

ز زیر زره برق خنجر عیان

Чу дар чашмасорон зари моҳён

چو در چشمه ساران زر ماهیان

Камонҳо Фгндаҳ бар абрӯи гиреҳ

کمانها فگنده بر ابرو گره

Кушодаи гиреҳ аз киёнии зира

گشاده گره از کیانی زره

Ба парвоз ҳар сӯи уқоби хаданг

به پرواز هر سو عقاب خدنگ

Бхўн ялон карда минқори ранг

بخون یلان کرده منقار رنگ

Рухи марду номарди зи овози кӯс

رخ مرد و نامرد ز آواز کوس

Яке лаъли гашт ва яке сндрўс

یکی لعل گشت و یکی سندروس

Назари сӯии майдони Фгндми басӣ

نظر سوی میدان فگندم بسی

Басар , куштагонро надидам касе

بسر، کشتگان را ندیدم کسی

Биҷузи асби тозӣ ки бар рӯй хок

بجز اسب تازی که بر روی خاک

Чу дидӣ фитодаи тании чоки чок

چو دیدی فتاده تنی چاک چاک

Ҳамеи судяши даст бар сари зи сам

همی سودیش دست بر سر ز سم

Ҳаме рафтяш гирд аз рух бидам

همی رفتیش گرد از رخ بدم

Падар бо писар , рзмгаҳи сохта

پدر با پسر، رزمگه ساخته

Баҳами охтаи теғ , нашинохта !

بهم آخته تیغ، نشناخته!

Бар он ҳар ду ан теғ бигиристӣ

بر آن هر دو ان تیغ بگریستی

Нпрсидӣ аз ҳечяк кистӣ

نپرسیدی از هیچیک کیستی

Шиками хокро пар шуд аз зодагон

شکم خاک را پر شد از زادگان

Дил , афлокро хӯн бар озодагон

دل، افلاک را خون بر آزادگان

Ҳам аз доғи пӯрон , фалаки пери гашт ;

هم از داغ پوران، فلک پیر گشت؛

Ҳам аз хӯни рӯдон , замини сайри гашт

هم از خون رودان، زمین سیر گشت

Банногоҳ бархест боди шимол

بناگاه برخاست باد شمال

Сари лашкар шаҳр шуд поймол

سر لشکر شهر شد پایمال

Бадаст сулаймон шуд он деви асир

بدست سلیمان شد آن دیو اسیر

Дигар халқ , чаҳ кушта чаҳ дастгир

دگر خلق، چه کشته چه دستگیر

Шуд он бе шубони гурги дидаи рама

شد آن بی شبان گرگ دیده رمه

Сӯии шаҳр яксар гурезони ҳама

سوی شهر یکسر گریزان همه

Ҷавонҳо фитоданд аз по чу тир

جوانها فتادند از پا چو تیر

Камонҳо Фгнднд бар ҷои тир

کمانها فگندند بر جای تیر

зи паии он сипаҳ буд тозон сутур

ز پی آن سپه بود تازان ستور

Чу шери гуруснаи зи дунболи гӯр

چو شیر گرسنه ز دنبال گور

Накард кас аз шаҳрёни пои сахт

نکرد کس از شهریان پای سخت

Дар шаҳр во шуд бнирўии бахт

در شهر وا شد بنیروی بخت

Баробар шуд он шаҳр бо хоки роҳ

برابر شد آن شهر با خاک راه

Гунаҳ кор шуд кушта бо бигноаҳ

گنه کار شد کشته با بیگناه

Сарви сарварон , кушта гашта бқҳр ;

سرو سروران، کشته گشته بقهر؛

Зану кӯдакони бардаи бардаи зи шаҳр

زن و کودکان برده برده ز شهر

Ҳамаи шаҳрро оташ андохтанд

همه شهر را آتش انداختند

зи биҷону ҷон дор пардохтанд

ز بیجان و جان دار پرداختند

Гирифтаи зи ғорати ҳамаи баҳри хеш

گرفته ز غارت همه بهر خویش

Аннани каши бгштнд то шаҳри хеш

عنان کش بگشتند تا شهر خویش

Сиррии зинда бар номад аз зери теғ

سری زنده بر نامد از زیر تیغ

Ки гиряд бар эшон ва гуяд дареғ

که گرید بر ایشان و گوید دریغ

Тиҳии гашташони устихонҳо зи мағз

تهی گشتشان استخوانها ز مغز

Дариғо аз он навҷавонони нағз !

دریغا از آن نوجوانان نغز!

Бмأўоӣ худ гашта ҳар як равон

بمأوای خود گشته هر یک روان

На заҳҳок монад ва на Нӯшервон

نه ضحاک ماند و نه نوشیروان

Кунун чун гулам , лаб буд хандаи нок

کنون چون گلم، لب بود خنده ناک

Чу абрам , пар аз гиряи домони хок

چو ابرم، پر از گریه دامان خاک

Ту ҳам тарк фармо маломатгарӣ

تو هم ترک فرما ملامتگری

Чу ман гоҳ механд ва гуҳ мегарӣ

چو من گاه میخند و گه میگری

Бар онон ки хӯрданд бозии зи бахт

بر آنان که خوردند بازی ز بخت

Бар онон ки бурданди азин базми рахт

بر آنان که بردند ازین بزم رخت

Бойени хандаи ории зи орами мадон

باین خنده عاری ز عارم مدان

Бойени гиря ӣ зор , зорами мадон !

باین گریه ی زار، زارم مدان!

Ҳамми гиря бар ханда ӣ ғофил аст

همم گریه بر خنده ی غافل است

Ҳамми ханда бар гиря ӣ оқил аст

همم خنده بر گریه ی عاقل است