Шунидам яке шоҳи фирӯзбахт

شنیدم یکی شاه فیروزبخت

зи лаълу зи фирӯзааш тоҷу тахт

ز لعل و ز فیروزه‌اش تاج و تخت

Басари чатри давлат бар афрохта

به سر چتر دولت برافراخته

Ҳумо бар сараш соя андохта

هما بر سرش سایه انداخته

зи асбоби шоҳӣ ки омода дошт

ز اسباب شاهی که آماده داشت

Ҷаҳони дидаи дастурӣ озода дошт

جهان دیده دُستوری آزاده داشت

Баҳами дӯсти дастуру солори марз

به هم دوست دُستور و سالار مرز

Ҳамон заррапарвар , ҳамин меҳрварз

همان ذره پرور، همین مهرورز

Магари хоҷа ӣӣ рӯзӣ аз достон

مگر خواجه‌ای روزی از داستان

Зад он шоҳро бӯса бар остон

زد آن شاه را بوسه بر آستان

Ки : шоҳо , ҷаҳон дӯстон тавонад

که: شاها، جهان دوستان تواند

Тмошоӣӣ бӯстон тавонад

تماشائی بوستان تواند

Вале душманат низ ночор ҳаст

ولی دشمنت نیز ناچار هست

Ки ҳам гули дарин боғ ва ҳам хор ҳаст

که هم گل درین باغ و هم خار هست

Сабуеи пар аз заҳрат оварда ам

سبویی پر از زهرت آورده‌ام

Каш аз талхии марг парварда ам

کش از تلخی مرگ پرورده‌ام

Чу султон буд мазҳари лутфу қаҳр

چو سلطان بود مظهر لطف و قهر

Бакор ояд ӯро чаҳ шуд ва чаҳ заҳр

به کار آید او را چه شهد و چه زهر

Ҳам аз шаҳд , бар сар кашад дӯсти ҷом

هم از شهد، بر سر کشد دوست جام

Ҳам аз заҳр , душман шавад талхи ком

هم از زهر، دشمن شود تلخ کام

Шаҳи ин ҳарфаш аз хоҷа шуд дилпазир

شه این حرفش از خواجه شد دلپذیر

Супурди он сабуро бадасти вазир

سپرد آن سبو را به دست وزیر

Яке рӯзи шаҳи ди рҳрми хуфта буд

یکی روز شه در حرم خفته بود

зи дардӣ наонаш дили ошуфта буд

ز دردی نهانش دل آشفته بود

Талаб кард дастурро дар ҳарам

طلب کرد دُستور را در حرم

Ки буд ӯ зи баси муҳаррамии муҳтарам

که بود او ز بس محرمی محترم

Чу биниҳод дастури гомии ду беш

چو بنهاد دستور گامی دو بیش

Банногоҳ кард осмони кори хеш

به ناگاه کرد آسمان کار خویش

Нигоҳаши бзибо нигорӣ фитод

نگاهش به زیبا نگاری فتاد

Бадасти фалаки боз корӣ фитод

به دست فلک باز کاری فتاد

Гузашташи бик дидан аз кори кор

گذشتش به یک دیدن از کار کار

зи ҳайрат баҷо монад девори вор

ز حیرت به جا ماند دیواروار

Чу бедил шуд аз кори худ бозмонд

چو بیدل شد از کار خود بازماند

Чу мурғон бепар , з парвоз монад

چو مرغان بی پر، ز پرواز ماند

На пое ки баргардади он роҳ ро

نه پایی که برگردد آن راه را

На рое ки фармони баради шоҳ ро

نه رایی که فرمان برد شاه را

Дар охир шуду шоҳро дид ва рафт

در آخر شد و شاه را دید و رفت

Вале ончӣ шаҳ гуфт , нишнид ва рафт

ولی آنچه شه گفت، نشنید و رفت

Ҳама роҳ мерафт ва мегуфт : оҳ

همه راه میرفت و میگفت: آه

Маро осмон зад дарин роҳи роҳ !

مرا آسمان زد درین راه راه!

Чу май омадам буд дили ёри ман

چو می‌آمدم بود دل یار من

зи ёри ман ошуфта шуд кори ман

ز یار من آشفته شد کار من

Нмидонм акнӯн куҷо мерӯм ?

نمیدانم اکنون کجا میروم

Чу мемонад ӯ , ман чаро мерӯм ? !

چو میماند او، من چرا میروم!

Дариғо ки рафту марои вогзошт

دریغا که رفت و مرا واگذاشت

Ғарибами дарин роҳ танҳо гузошт

غریبم درین راه تنها گذاشت

Ду рӯзаши басари барад бо дарду сӯз

دو روزش به سر برد با درد و سوز

Надонист рӯз аз шабу шаби зрўз

ندانست روز از شب و شب ز روز

Ҳаме гуфт оўхи азин достон

همی گفت آوخ ازین داستان

Ки ман , солҳо шуд дарин остон

که من، سالها شد درین آستان

БФрмони шаҳ посбон бӯда ам

به فرمان شه پاسبان بوده‌ام

Хилоиқи рама , ман шубон бӯда ам

خلایق رمه، من شبان بوده‌ام

Кнўми фалак дар сафи хосу ом

کنونم فلک در صف خاص و عام

Бдздӣ ва гиреҳгӣ баровард ном

به دزدی و گرگی برآورد نام

Сияҳ кард рӯем зи шармандагӣ

سیه کرد رویم ز شرمندگی

Марои марги хуштар аз ин зиндагӣ

مرا مرگ خوشتر از این زندگی

Агар аз паии дили рӯм , суд нест

اگر از پی دل روم، سود نیست

Ки ҳақи розӣу шоҳ хушнӯд нест

که حق راضی و شاه خشنود نیست

Вагар сар барорам ки бахшандам аҷр

وگر سر برآرم که بخشندم اجر

Бмрдн кашад корам , аммо бзҷр

به مردن کشد کارم، اما به زجر

Ҳамон ба каз он заҳри нӯшами дамӣ

همان به کز آن زهر نوشم دمی

Дамивораам аз ғами олимӣ

دمی وارهم از غم عالمی

Пас онгаҳ ду ҷомӣ аз он заҳр хӯрд

پس آنگه دو جامی از آن زهر خورد

Ки мерад босонӣ , аммо намурда

که میرد به آسانی، اما نمرد

Нашуд заҳраши андари ҷигари коргар

نشد زهرش اندر جگر کارگر

Ки месӯхт аз доғи ишқаши ҷигар

که میسوخت از داغ عشقش جگر

Халил аз таби ишқ чун гарм буд

خلیل از تب عشق چون گرم بود

Бетони оташаши дибаҳ ӣӣ нарм буд

به تن آتشش دیبه‌ای نرم بود

Касе каши ғам ишқ шуд созгор

کسی کش غم عشق شد سازگار

Бшодии шуморади ғами рӯзгор

به شادی شمارد غم روزگار

Аз он заҳри ҷонсӯз судӣ надид

از آن زهر جانسوز سودی ندید

Зад оташи бҷон , лек дӯдӣ надид !

زد آتش به جان، لیک دودی ندید!

Балӣ чун буд коми талх аз фироқ

بلی چون بود کام تلخ از فراق

Диҳад заҳри таъми шукр дар мазоқ

دهد زهر طعم شکر در مذاق

Басар бар кашид он сабуро тамом

به سر برکشید آن سبو را تمام

Ту гӯйӣ зад аз чашма ӣ Хизри ҷом

تو گویی زد از چشمهٔ خضر جام

Бикушт ҳётш назд заҳри барқ

بکشت حیاتش نزد زهر برق

Каш аз гиряи тан буд дар оби ғарқ

کش از گریه تن بود در آب غرق

Яке рӯзи шаҳи хости дастур ро

یکی روز شه خواست دُستور را

Талаб кард он заҳри мастур ро

طلب کرد آن زهر مستور را

Вазираши бмжгони зира гирд рафт

وزیرش به مژگان ز ره گرد رُفت

СроФгнд аз шарм дар пеш ва гуфт

سرافگند از شرم در پیش و گفت

Ки : эй довари аҳди вои шоҳи шаҳр

که: ای داور عهد و ای شاه شهر

Намонда наме зи он гзоиндаҳи заҳр

نمانده نمی زآن گزاینده زهر

Бар ошуфт шаҳ , кин сухан нағз нест

بر آشفت شه، کاین سخن نغز نیست

Чаҳ гӯйии магар дар сарат мағз нест ? !

چه گویی مگر در سرت مغز نیست؟

Бадастон наёбӣ зи дастами амон

به دستان نیابی ز دستم امان

Макун дар ҳақи худ марои бадгумон

مکن در حق خود مرا بدگمان

Бигӯ то киро кушта ӣӣ бгноаҳ ? !

بگو تا که را کشته‌ای بیگناه

Кунам варна аз заҳри теғати табоҳ !

کنم ورنه از زهر تیغت تباه!

Ҷабини суди дастури донои бхок

جبین سود دستور دانا به خاک

Каз он заҳри касро накардам ҳалок

کز آن زهر کس را نکردم هلاک

Набардами бакори каси ин талхи сам

نبردم به کار کس این تلخ سم

Бширин забонии хусрави қисм

به شیرین زبانی خسرو قسم

Вале дар дилам буд дардии ниҳон

ولی در دلم بود دردی نهان

зи дирамонаши дармондаи кори огаҳон

ز درمانش درمانده کار آگهان

зи ночории он заҳр хӯрдам магар

ز ناچاری آن زهر خوردم مگر

Шавад заҳри дарди марои чора гар

شود زهر درد مرا چاره‌گر

Нашуд чораи он дарди андӯҳи хез

نشد چاره آن درد اندوه خیز

Бидон дарди афзуди ин дард низ

بدان درد افزود این درد نیز

Ки дар хизмати шоҳ то зинда ам

که در خدمت شاه تا زنده‌ام

Азин зиндагии монда шарманда ам

ازین زندگی مانده شرمنده‌ام

Аҷаб монад аз ҳарфи дастур , шоҳ

عجب ماند از حرف دُستور، شاه

Бигуфт : эй зи ту фаррухи ин тахтгоҳ

بگفت: ای ز تو فرخ این تختگاه

Надидам чу ту Осифии зуфунун

ندیدم چو تو آصفی ذوفنون

Шигифт оядам ин ҳикоят кунун

شگفت آیدم این حکایت کنون

Ки ман озмудам туро борҳо

که من آزمودم تو را بارها

Шуд осони зи рои ту душворҳо

شد آسان ز رای تو دشوارها

Кунун аз чаҳ роҳаст дардат бигӯ ?

کنون از چه راهست دردت بگو

Бмрдн чаҳ ночор кардат бигӯ ? !

به مردن چه ناچار کردت بگو

Ки гараст гӯйии раҳе аз уқоб

که گر راست گویی رهی از عقاب

Вагар бар рухи розпўшии ниқоб

وگر بر رخِ راز پوشی نقاب

Ба тираи замину брўшни сипеҳр

به تیره زمین و به روشن سپهر

Бшому бсбҳу бмоаҳу бмҳр

به شام و به صبح و به ماه و به مهر

Кунам он сиёсати бҷону танат

کنم آن سیاست به جان و تنت

Ки гарӣанд ҳам дӯст , ҳам душманат

که گریند هم دوست، هم دشمنت

Нкшттгар он заҳр , аз заҳри теғ

نکشتت گر آن زهر، از زهر تیغ

Занами барқ бар хирманати бидриғ

زنم برق بر خرمنت بیدریغ

Чу савганди бшнФт аз шаҳи вазир

چو سوگند بشنفت از شه وزیر

Бозҳори он роз шуд ногузир

به اظهار آن راز شد ناگزیر

Саросари ҳикоят бшаҳ гуфт боз

سراسر حکایت به شه گفت باز

Шигифтед он шоҳи мискини навоз

شگفتید آن شاه مسکین نواز

Бадастӯр гуфт : эй ҷаҳондидаи мард !

به دُستور گفت: ای جهاندیده مرد!

Касе бо худ аз зиндагон ин накард

کسی با خود از زندگان این نکرد

Ту беҳуда хомӯш кардӣ чароғ

تو بیهوده خاموش کردی چراغ

Ки чун дидӣ ӯро , накардӣ суроғ

که چون دیدی او را، نکردی سراغ

Буд кони хромндаҳи сарви сеӣ

بود کآن خرامنده سرو سهی

Набошад зи хосони шоҳаншаҳӣ

نباشد ز خاصان شاهنشهی

Дарин остон , сад сеӣ қади чамад

درین آستان، صد سهی قد چمد

Дарин бӯстон , сад гул аз гули дамад

درین بوستان، صد گل از گل دمد

На ҳар сарвро шоҳ гирад ба бар

نه هر سرو را شاه گیرد به بر

На ҳар гул шавад шоҳро зеби сар

نه هر گل شود شاه را زیب سر

Кунун бози гӯи зи он мшъбдншон

کنون باز گو ز آن مشعبد نشان

Ки барад аз кафати дил аз он маҳвашон ?

که برد از کفت دل از آن مهوشان

Магари чора ӣ карти осон буд

مگر چارهٔ کارت آسان بود

Дилатро нахоҳам ҳаросон буд

دلت را نخواهم هراسان بود

Вазири ончӣ будаш нишони зи он арӯс

وزیر آنچه بودش نشان زآن عروس

Бшаҳ гуфт ва бар пой шаҳ дод бӯс

به شه گفت و بر پای شه داد بوس

Канизӣ магар дошт шаҳи ди рҳрм

کنیزی مگر داشت شه در حرم

Брхи гул , бқди сарви боғи Ирам

به رخ گل، به قد سرو باغ ارم

Дилаш буд пайваста дар банд ӯ

دلش بود پیوسته در بند او

Мижа хӯн фишон аз шикарханд ӯ

مژه خون فشان از شکرخند او

Бидонаст коФгндаҳи он моҳи чеҳр

بدانست کافگنده آن ماه چهر

Бҷони вазири оташ аз тоби меҳр

به جان وزیر آتش از تاب مهر

Дилаши сӯхт бар оҳ ва бар нола аш

دلش سوخت بر آه و بر ناله‌اش

Бхдмтгзории чли сола аш

به خدمتگذاری چل ساله‌اش

Бдлҷўиӣ ӯ зи дилбари гузашт

به دلجویی او ز دلبر گذشت

Карами байн ки муфлиси з гавҳар гузошт !

کرم بین که مفلس ز گوهر گذشت!

Бигуфташ : дилатро ғуборӣ мабод

بگفتش: دلت را غباری مباد

Бпоит аз ин роҳ хорӣ мабод

به پایت از این راه خاری مباد

Ки он шӯх каз кафи дилатро рабӯд

که آن شوخ کز کف دلت را ربود

Чароғи шабистон шоҳӣ набӯд

چراغ شبستان شاهی نبود

Яке миҳмонаст бо ъзу ҷоҳ

یکی میهمان است با عز و جاه

Дарин хона , лекаш тан аз таби табоҳ

درین خانه، لیکش تن از تب تباه

Брнҷўриш боядат кард сабр

به رنجوریش بایدت کرد صبر

Ки гули зер хорасту маи зери абр

که گل زیر خار است و مه زیر ابر

Шиддати кавкаби бахт гетӣ фурӯз

شدت کوکب بخت گیتی فروز

Вале сабри мибоидт чанд рӯз

ولی صبر میبایدت چند روز

Вази он пас басӯи ҳарам рафт шоҳ

وز آن پس به سوی حرم رفت شاه

Ҳамон нозанинро бахуд дод роҳ

همان نازنین را به خود داد راه

Бони сарв қад гуфт ҳоли вазир

به آن سرو قد گفت حال وزیر

Ки : васли вазират буд ногузир

که: وصل وزیرت بود ناگزیر

Бинолед он сарв чун фохта

بنالید آن سرو چون فاخته

Ки эй рояти адли афрохта

که ای رایت عدل افراخته

Чаҳ кардам ки ранҷурии хоҳии маро ? !

چه کردم که رنجوری خواهی مرا؟

Азин остони даври хоҳии маро ? !

ازین آستان دور خواهی مرا؟

Бзорӣ басар кардяш хоки роҳ

به زاری به سر کردیَش خاک راه

Вале ончӣ ва гуфт нишнид шоҳ

ولی آنچه او گفت نشنید شاه

Бқиди фироқ аз талоқаши Фгнд

به قید فراق از طلاقش فگند

Чу ма дар шиканҷи муҳоқаши Фгнд

چو مه در شکنج محاقش فگند

Пас аз чанде он зеби тахти шаҳӣ

پس از چندی آن زیب تخت شهی

Чунин дод дастурро огаҳӣ

چنین داد دُستور را آگهی

Ки вақтаст каз ғам барояд дилат

که وقت است کز غم برآید دلت

Шавад равшан аз шамъи ма , маҳфилат

شود روشن از شمع مه، محفلت

Яке ҷашн шоҳона оростанд

یکی جشن شاهانه آراستند

Бъқди гуҳар мؤбдон хостанд

به عقد گهر موبدان خواستند

Шабонгаҳи казин ҳлҷаҳ ӣ зарнигор

شبانگه کزین حلجهٔ زرنگار

Арӯси длорои ховари диёр

عروس دلارای خاور دیار

Чу Лайлӣ шуд аз ноз маҳмил нишин

چو لیلی شد از ناز محمل نشین

Ба парда наҳуфт он рухи оташин

به پرده نهفت آن رخ آتشین

БФрмони шаҳ , рашки моҳи тамом

به فرمان شه، رشک ماه تمام

Баромади зи хилвати бнокому ком

برآمد ز خلوت به ناکام و کام

Чу зад бӯса бар остони шоҳ ро

چو زد بوسه بر آستان شاه را

Нишонданд дар маҳмили он моҳ ро

نشاندند در محمل آن ماه را

Кашиданд маҳмили бкохи вазир

کشیدند محمل به کاخ وزیر

Вазири ахтар умраш омад бзир

وزیر اختر عمرش آمد به زیر

Хиромед дар боғи сарви сеӣ

خرامید در باغ سرو سهی

зи бегонаи он анҷуман шуд тиҳӣ

ز بیگانه آن انجمن شد تهی

Чу дастур дар ҳиҷла ором ёфт

چو دُستور در حجله آرام یافت

Дили ороми худро бахуд ром ёфт

دلآرام خود را به خود رام یافت

Бузади даст каз рӯй он маи ниқоб

به زد دست کز روی آن مه نقاب

Кунад давр чун абр аз офтоб

کند دور چون ابر از آفتاب

Чу дасташи бони сарв саркаш расед

چو دستش بآن سرو سرکش رسید

Ту гуфтӣ ки бар хирман оташ расед !

تو گفتی که بر خرمن آتش رسید!

Чунон сӯхт , каш устихонӣ намонад

چنان سوخت، کش استخوانی نماند

зи хокистараши ҳам , нишоне намонад !

ز خاکسترش هم، نشانی نماند!

Чу васлаши зи ҷони талхии ҳиҷри барад

چو وصلش ز جان تلخی هجر برد

Асар кард он заҳр дар ҷон ки хӯрд

اثر کرد آن زهر در جان که خورد

Аҷаб нест аз ишқи ин корҳо

عجب نیست از عشق این کارها

Маниш имтиҳон кардаам борҳо

منش امتحان کرده‌ام بارها