Хиради роҳи ҷӯйу хиради раҳнамоӣ

خرد راه جوی و خرد رهنمای

Хиради даври байну хиради дайри пой

خرد دور بین و خرد دیر پای

Хирад ошкоро кун ҳар ниҳон

خرد آشکارا کن هر نهان

Хирад гар набӯдӣ , набӯдӣ ҷаҳон

خرد گر نبودی، نبودی جهان

Хиради маҷлиси афрӯзи мейру вазир

خرد مجلس افروز میر و وزیر

Хирад дониш омӯз бурноу пер

خرد دانش آموز برنا و پیر

Хиради нури пошу хиради пардаи пӯш

خرد نور پاش و خرد پرده پوش

Нигаҳбони ҷону дилу чашми гӯш

نگهبان جان و دل و چشم گوش

БлтФи хирад гашт хурсанд дил

بلطف خرد گشت خرسند دل

Бҷон хирад хӯрд савганди дил

بجان خرد خورد سوگند دل

Сухангӯиро шуд хиради посбон

سخنگوی را شد خرد پاسبان

Ки ҳам бандад ва ҳам кушояди забон

که هم بندد و هم گشاید زبان

Ҳамаи ҷонвар ,гар пурд вар чарад

همه جانور، گر پرد ور چرد

Абои одомӣ ром шуд аз хирад

ابا آدامی رام شد از خرد

Хирадро чу доданд мизони бадаст

خرد را چو دادند میزان بدست

Бмизонш санҷида шуд ҳар чаҳ ҳаст

بمیزانش سنجیده شد هر چه هست

Бадӣ , некӣ , афзӯнӣу костӣ

بدی، نیکی، افزونی و کاستی

Дурӯғу кажӣ , росту ростӣ

دروغ و کژی، راست و راستی

Зану мард , аз ваии афифу ғаюр

زن و مرد، از وی عفیف و غیور

Биҳанҷори наздик ва аз фитнаи давр

بهنجار نزدیک و از فتنه دور

Гузорад хиради пой чун дар миён

گذارد خرد پای چون در میان

Фитад аз дар суди пои зиён

فتد از در سود پای زیان

Тавонгар диҳад бенаворо дирам

توانگر دهد بینوا را درم

Кунад бенаво низ шукри карам

کند بینوا نیز شکر کرم

Будгар хирадашон буд дасти рас

بود گر خردشان بود دست رس

Асаси воқиф аз дузду дузд аз асас

عسس واقف از دزد و دزد از عسس

Тавонои бҳкми хиради бурдбор

توانا بحکم خرد بردبار

Вазони нотавони рости ҳзми ихтиёр

وزان ناتوان راست حزم اختیار

Зада аз хиради такя бар тахти шоҳ

زده از خرد تکیه بر تخت شاه

Вази он бардаи фармони шоҳии сипоҳ

وز آن برده فرمان شاهی سپاه

Ъят бшоаҳ аз хирад боҷ дод

عیت بشاه از خرد باج داد

Ки девонаи банга бтороҷ дод

که دیوانه بنگه بتاراج داد

Фақиҳ аз хирад , куфри воямони шинос

فقیه از خرد، کفر وایمان شناس

Табиби аи зхрд , дарду дармони шинос

طبیب ا زخرد، درد و درمان شناس

Хирад чист , гӯям бадонеи дуруст :

خرد چیست، گویم بدانی درست:

Чароғӣ каш афрӯхт эзади нахуст

چراغی کش افروخت ایزد نخست

Дарин раҳ ки пешаст ҳарза рӯй

درین ره که پیش است هرزه روی

Басари зи он чароғаш буд пуртӯй

بسر ز آن چراغش بود پرتوی

Касе каш буд Хизри роҳи он чароғ

کسی کش بود خضر راه آن چراغ

Тавонад гирифтани зи манзили суроғ

تواند گرفتن ز منزل سراغ

Вагарна дариғо ки гум кард роҳ

وگرنه دریغا که گم کرد راه

Ва ё тираи ахтари Фгндши бчоаҳ

و یا تیره اختر فگندش بچاه

зи ганҷи хиради одамӣ моя ёфт

ز گنج خرد آدمی مایه یافت

Вази он моя , дар олами ин поя ёфт

وز آن مایه، در عالم این پایه یافت

Вагарна , сарафрози ин даҳ набӯд

وگرنه، سرافراز این ده نبود

Бҷон аз дигар ҷонвар ба набӯд

بجان از دگر جانور به نبود

Хирадманд донад хирадро баҳо

خردمند داند خرد را بها

Ки аз даст доман накардаш раҳо

که از دست دامن نکردش رها

Ҳар он одамии каши хирад дар сар аст

هر آن آدمی کش خرد در سر است

Бар авлоди одами сар ва сарвар аст

بر اولاد آدم سر و سرور است

Вагар ҳӯшёр ва хирадманд нест

وگر هوشیار و خردمند نیست

Хирадро бар ӯ ҳеҷ пайванд нест

خرد را بر او هیچ پیوند نیست

Агар чори дафтараш аз бар буд

اگر چار دفترش از بر بود

Агар ҳафт кишвараши чокар буд

اگر هفت کشورش چاکر بود

Гараш сар буд зери тоҷи каён

گرش سر بود زیر تاج کیان

Вараши теғи рустам буд бар миён

ورش تیغ رستم بود بر میان

Агар наргисаши чашм оҳӯ кунад

اگر نرگسش چشم آهو کند

Агар ғунчааш ханда бар гул занад

اگر غنچه اش خنده بر گل زند

Гараш ҷомаи зари тору зркш буд

گرش جامه زر تار و زرکش بود

Вараши тири Ораши бтркш буд

ورش تیر آرش بترکش بود

Биздон агар одамӣ донамаш

بیزدان اگر آدمی دانمش

Ва ё зи одамии зодагони хўонмш

و یا ز آدمی زادگان خوانمش

Дило , ончӣ ман гуфтамат ин замон

دلا، آنچه من گفتمت این زمان

Буд нақшии ороста аз гумон

بود نقشی آراسته از گمان

Чаҳ гӯйӣ ки чун дониши аФзоидт

چه گویی که چون دانش افزایدت

Гушойӣ чу чашм ин бичишам оядат

گشایی چو چشم این بچشم آیدت

Ки ҳар ҷонвар низ чун одамӣ

که هر جانور نیز چون آدمی

Ниҳон бошадаш бо хиради ҳамдамӣ

نهان باشدش با خرد همدمی

Чаҳ мегӯям ин роз ногуфтанӣ аст

چه میگویم این راز ناگفتنی است

Дар ин боғи ин ғунча ншкФтнӣ аст

در این باغ این غنچه نشکفتنی است

Аз ин роз чун ҳечкас дам назд

از این راز چون هیچکس دم نزد

Каси ин маҷлиси чида бар ҳам назд

کس این مجلس چیده بر هم نزد

Надиданд судӣ чу зини ҷустуҷӯ

ندیدند سودی چو زین جستجو

Накарданд зини ҷустуҷӯи гуфтугӯ

نکردند زین جستجو گفتگو

Ҳамон ба ки ман низ чун дигарон

همان به که من نیز چون دیگران

Шавам лола чун гӯшҳо шуд гарон

شوم لاله چون گوشها شد گران

Азин роҳ бе бен кунам пои суст

ازین راه بی بن کنم پای سست

Барам борагиро бароаи нахуст

برم بارگی را براه نخست

Ҷаҳон тира шуд озар аз дӯди ҷаҳл

جهان تیره شد آذر از دود جهل

Хиради боз ҷустан , на корӣаст саҳл !

خرد باز جستن، نه کاری است سهل!

Бадаст аз хиради гири равшани чароғ

بدست از خرد گیر روشن چراغ

Магар аз хирадманди ҷӯии суроғ

مگر از خردمند جویی سراغ

Хирадмандро ҳар куҷо бар хурӣ

خردمند را هر کجا بر خوری

Бидон кашу каз нахл ӯ брхўрӣ

بدان کشو کز نخل او برخوری

Вагар бихрди бинӣ , аз ваии гурез

وگر بیخرد بینی، از وی گریز

Абри хоки шӯр , оби ширини марез

ابر خاک شور، آب شیرین مریز

Кунун бихараду бихрд дарҳам аст

کنون بخرد و بیخرد درهم است

Касе кин ду аз ҳам шиносад кам аст

کسی کاین دو از هم شناسد کم است

Нишонеаст аз бхрдонми биёад

نشانی است از بخردانم بیاد

Даҳуми он нишон , кат Фромш мабод

دهم آن نشان، کت فرامش مباد

Хирадманду нобахрад эй ҳӯшманд

خردمند و نابخرد ای هوشمند

Буд хушинос ва буд худ писанд

بود خودشناس و بود خود پسند

Агар бхрдии хоҳӣ , ин нуктаи санҷ :

اگر بخردی خواهی، این نکته سنج:

На биҷои биринҷон , на биҷои биринҷ

نه بیجا برنجان، نه بیجا برنج

Буд моя ӣ растгории хирад

بود مایه ی رستگاری خرد

Хирадманд бояд бойени бархӯрд

خردمند باید باین برخورد

Манам кӣмёгар , хиради кимиё

منم کیمیاگر، خرد کیمیا

?герати кӣса аз зар тиҳӣ шуд биё

گرت کیسه از زر تهی شد بیا

Хирад кист ? Хизри тариқи сафо

خرد کیست؟ خضر طریق صفا

Хирад нест ҷузи гавҳари Мустафо !

خرد نیست جز گوهر مصطفی!