Аллоҳ мегуфтам бар ин маънӣ ки ҳамаи ихтиёру иродату қудрату феъли аллоҳи рост ,у ҳамаи хушиҳо дар ихтиёру қудрат ва феъласт . Маҷбури худ ном бо худ дорад ; яъне бемуроду бечорау оҷиз ва бемаза . Ҳарки ҷабрӣ шуд , ӯро зиндагӣ намонад . Чу ман зикр аллоҳ мекунам , дар аллоҳ назар мекунам ки эй аллоҳ ! марои ихтиёрии даҳу феълии бахшу иродатии бахш . Агар феъл ва ихтиёр бахшед аллоҳи маро , худ дар он шукри неъмат май гузорам ва мебошам ; ва агар ихтиёрами надиҳад , дар аллоҳ назар мекунам ки эй аллоҳ ! мухтору мурӣду фаъоли мутлақи туе !

اللّه می‌گفتم بر این معنی که همه اختیار و ارادت و قدرت و فعل اللّه راست، و همه خوشی‌ها در اختیار و قدرت و فعل است. مجبور خود نام با خود دارد؛ یعنی بی‌مراد و بیچاره و عاجز و بی‌مزه. هرکه جبری شد، او را زندگی نماند. چو من ذکر اللّه می‌کنم، در اللّه نظر می‌کنم که ای اللّه! مرا اختیاری ده و فعلی بخش و ارادتی بخش. اگر فعل و اختیار بخشید اللّه مرا، خود در آن شکرِ نعمت می‌گزارم و می‌باشم؛ و اگر اختیارم ندهد، در اللّه نظر می‌کنم که ای اللّه! مختار و مرید و فعّال مطلق تویی!

Акнӯн ба вақти зикру тафаккур ҳар хаёлиро нмонм ки берун ояд , ки хаёл ҳамчун суханаст . Ва бози хушиҳо дар феъл ва ихтиёраст , далел бар онкии лафзи ҷабр дар бе Муродии мустаъмал буд . Боз гуфтам ки ба ҳар каси сухан наме бояд гуфтан ки форуманд . Пас гуфтам дар даҳон нагарм ки чандин пардааст андешаи суханро то аз газофа берун наёрам аз ин пардаҳо . Ореи забони роҳ борӣкаст мари амали дилро , чун ин роҳро гиреҳ задам берун наёяд , бозрўд . Сухани мағз диласт ки аз роҳи забон берун меояд ,у ҳаргоҳ ки сухани рост буд , дил рост бӯда бошад .

اکنون به وقت ذکر و تفکر هر خیالی را نمانم که بیرون آید، که خیال همچون سخن است. و باز خوشی‌ها در فعل و اختیار است، دلیل بر آنکه لفظ جبر در بی‌مرادی مستعمل بود. باز گفتم که به هر کس سخن نمی‌باید گفتن که فروماند. پس گفتم در دهان نگرم که چندین پرده است اندیشه سخن را تا از گزافه بیرون نیارم از این پرده‌ها. آری زبان راه باریک است مر عمل دل را، چون این راه را گره زدم بیرون نیاید، بازرود. سخن مغز دل است که از راه زبان بیرون می‌آید، و هرگاه که سخن راست بُوَد، دل راست بوده باشد.

Магари сухан чун пул сиротаст борӣку тез , теза ӯ сидқаст ки агар бар кӯҳ наҳй бгдозд . Ва борӣк ки ҳаркасӣ бидон роҳи наёбад . Ба чаҳ қадар ки дар ин роҳ сухан биравӣ бар ҳамон андоза бар сирот бигузарӣ . Аз азизӣ чизе бошад роҳашро борӣк кардан . Яъне ба хазина расӣдани душвор буд , ки хазинаро посбонон ва нигоҳбонон бошад , ва ҳам мавзе устувораст . Аммо чу вайрона бошад , осони тавон рафтан .

مگر سخن چون پل صراط است باریک و تیز، تیزه او صدق است که اگر بر کوه نهی بگدازد. و باریک که هرکسی بدان راه نیابد. به چه قدر که در این راه سخن بروی بر همان اندازه بر صراط بگذری. از عزیزیِ چیزی باشد راهش را باریک کردن. یعنی به خزینه رسیدن دشوار بود، که خزینه را پاسبانان و نگاهبانان باشد، و هم موضع استوار است. اما چو ویرانه باشد، آسان توان رفتن.

Аҷаб ! чигуна хазинааст биҳишту олами ғайб ки ҳамаи пар аз кимиёст ки як зарра аз он кимиё бар дурусти офтобу моҳ ва ситорагон молидаанд , миси вуҷӯдашон чун дурустҳои мағрибӣ бар нтъи обгуни осмон тобон шуд . Вақте ки аллоҳи он кимиёро аз эшон бозгирд , ҳама чун тобаи сиёҳ берун оянд .

عجب! چگونه خزینه است بهشت و عالم غیب که همه پر از کیمیاست که یک ذره از آن کیمیا بر دُرُستِ آفتاب و ماه و ستارگان مالیدند، مس وجودشان چون دُرُست‌های مغربی بر نطع آبگون آسمان تابان شد. وقتی که اللّه آن کیمیا را از ایشان بازگیرد، همه چون تابه سیاه بیرون آیند.

Ман дар шаб чун аз хоб бедор шавам , дар ҷумлаи аҷзоу ҳолати хушу нохушу фикру идроку дилу ғайри ваии беруну андаруни худу срмҷмўъи инҳо назар мекунам , май байнам ки ин ҳамаи мавҷӯд ба аллоҳанд ва аз аллоҳ ҳаст шудааст . Ва дар вақти хоби аллоҳи маро истироҳат медиҳад ва дар вақти бедорӣ огоҳӣ медиҳад ва аз баҳр он медиҳад то ӯро шиносаму дӯст ӯро дораму орзӯ аз ӯ хоҳам . Акнӯн ҳар ҷузвӣ аз аҷзоӣ ман мегуяд ки аъўзи биллоҳ , яъне ҳамаи роҳат аз аллоҳ мехоҳаму ҳамаи кушод аз рӯй дид аллоҳ мехоҳаму ҳамаи умеди ману хушиҳои ман ба аллоҳаст .

من در شب چون از خواب بیدار شوم، در جمله اجزا و حالت خوش و ناخوش و فکر و ادراک و دل و غیر وی بیرون و اندرون خود و سَرمجموع این‌ها نظر می‌کنم، می‌بینم که این همه موجود به اللّه‌اند و از اللّه هست شده است. و در وقت خواب اللّه مرا استراحت می‌دهد و در وقت بیداری آگاهی می‌دهد و از بهر آن می‌دهد تا او را شناسم و دوست او را دارم و آرزو از او خواهم. اکنون هر جزوی از اجزای من می‌گوید که اعوذ باللّه، یعنی همه راحت از اللّه می‌خواهم و همه گشاد از روی دید اللّه می‌خواهم و همه امید من و خوشی‌های من به اللّه است.

Чун маро аз аллоҳ ёд ояд , медонам ки аллоҳи маро ба худ мекашад ва ба дӯстӣу икроми маро ба худ мехонд . Дар он дами рӯҳи худро май байнам ки саҷдаи кунону хозеъи вор ба ҳазрат аллоҳ меояду ҳамаи кисватҳои ғифлату суварро бар худ медаранд ва зарб мекунад ошиқи вору ҳамаи корҳо ва ҷадҳо ва ҷаҳдҳоу таъзиму тоъату раҳму шафқати халқон май варзад .

چون مرا از اللّه یاد آید، می‌دانم که اللّه مرا به خود می‌کشد و به دوستی و اکرام مرا به خود می‌خواند. در آن دم روح خود را می‌بینم که سجده‌کنان و خاضع‌وار به حضرت اللّه می‌آید و همه کسوت های غفلت و صور را بر خود می‌دراند و ضرب می‌کند عاشق‌وار و همه کارها و جدّها و جهدها و تعظیم و طاعت و رحم و شفقت خلقان می‌ورزد.

Боз назар мекунам ки ин ҳамаи машйатҳоу феълҳои ман ҳама ба машйату феъл аллоҳаст , на чунонкии ҳамчуи ҷабрии мурда ва густох бошам . Боз бо худ меандешедам : бидон ки рӯҳи ман муаззам аллоҳасту мутафаккири кор аллоҳаст , ва май варзад то дӯстии аллоҳ зиёда шавад . Ба ҳеҷ ваҷҳе наменамӯд ки ин аҳволи маразӣ аллоҳ бошад ё не . Аллоҳ илҳом дод ки ҳаргизи дӯстӣ аз як ҷониб набошад . Дувуми тақдири гир ки рӯҳ касе дигари дарбанди дӯстӣ ту бошаду дарбанд он бошад ки то дӯстии ту ӯро ҳосил шавад ; онгоҳи дӯстӣ қоим шавад . Пас донистам ин кӯшиши ман дар муҳаббати аллоҳи ҳамаи маразӣ аллоҳ бошад

باز نظر می‌کنم که این همه مشیّت‌ها و فعل‌های من همه به مشیّت و فعل اللّه است، نه چنانکه همچو جبری مرده و گستاخ باشم. باز با خود می‌اندیشیدم: بدان‌که روح من معظّم اللّه است و متفکر کار اللّه است، و می‌ورزد تا دوستیِ اللّه زیاده شود. به هیچ‌وجهی نمی‌نمود که این احوال مرضیّ اللّه باشد یا نی. اللّه الهام داد که هرگز دوستی از یک جانب نباشد. دوم تقدیر گیر که روح کسی دیگر دربند دوستی تو باشد و دربند آن باشد که تا دوستی تو او را حاصل شود؛ آنگاه دوستی قائم شود. پس دانستم این کوشش من در محبت اللّه همه مرضیّ اللّه باشد

Ва аллоҳи аълам .

و اللّه اعلم.