« машварат мекард , шахсе бо яке

« مشورت می‌کرد، شخصی با یکی

То яқинаши рӯи намояд , бе шаккӣ

تا یقینش رو نماید، بی‌شکی

Гуфт : эй хушном ! ғайр ман биҷӯ

گفت: ای خوشنام! غیر من بجو

Моҷарои машварат , бо ман бигӯ

ماجرای مشورت، با من بگو

Ман адуами мари туро , бо ман мапӣч

من عدوم مر تو را، با من مپیچ

Набӯд аз раъии аду , пирӯзи ҳеҷ

نبود از رأی عدو، پیروز هیچ

Рӯ касе ҷӯ ки туро ӯ ҳаст дӯст

رو کسی جو که تو را او هست دوست

Дӯсти баҳри дӯст , лошк хайр ҷӯаст

دوست بهر دوست، لاشک خیر جوست

Ман адуам , чора набӯд каз манӣ

من عدوم، چاره نبود کز منی

Кажи рӯм , бо ту намоями душманӣ

کژ روم، با تو نمایم دشمنی

Ҳорсӣ аз гург ҷустан , шарт нест

حارسی از گرگ جستن، شرط نیست

Ҷустан аз ғайри маҳал , ноҷустанӣ аст

جستن از غیر محل، ناجستنی است

Ман туро , бе ҳеҷ шаккӣ , душманам

من تو را، بی‌هیچ شکی، دشمنم

Ман туро кӣ раҳи намоям ? раҳи занам

من تو را کی ره نمایم؟ ره زنم

Ҳар ки бошад ҳамнишин дӯстон

هر که باشد همنشین دوستان

Ҳаст дар гулхан , миёни бӯстон

هست در گلخن، میان بوستان

Ҳар ки бо душман нишинад , дар зи ман

هر که با دشمن نشیند، در ز من

Ҳаст андари бӯстон , дар гўлхн

هست اندر بوستان، در گولخن

Дӯстро мозор , аз моу миннат

دوست را مازار، از ما و منت

То нагардад дӯст , хасму душманат

تا نگردد دوست، خصم و دشمنت

Хайр кун бо халқ , аз баҳри худо

خیر کن با خلق، از بهر خدا

ё барои ҷони худ , эй кадхудо

یا برای جان خود، ای کدخدا

То ҳамораи дӯсти бинӣ дар назар

تا هماره دوست بینی در نظر

Дар дилат ноед зи кин , нохуши сувар

در دلت ناید ز کین، ناخوش صور

Чун ки кардӣ душманӣ , парҳез кун

چون که کردی دشمنی، پرهیز کن

Машварат бо ёр мҳронгиз кун

مشورت با یار مهرانگیز کن

Гуфт : медонам туро эй бўолҳсн

گفت: می‌دانم تو را ای بوالحسن

Ки туе деринаи душмани дори ман

که تویی دیرینه دشمن دار من

Лек марди оқилӣу маънавӣ

لیک مرد عاقلی و معنوی

Ақли ту нгзордт ки каҷ рӯй

عقل تو نگذاردت که کج روی

Табъ хоҳад то кашад аз хасми кин

طبع خواهد تا کشد از خصم کین

Ақл бар нафасаст банди оҳанӣн

عقل بر نفس است بند آهنین

Ояд ва манъаш кунад , водордш

آید و منعش کند، واداردش

Ақл , чун шаҳнааст , дар неку бадаш

عقل، چون شحنه است، در نیک و بدش

Ақли ӣмонӣ , чу шаҳна одил аст

عقل ایمانی، چو شحنهٔ عادل است

Посбону ҳокими шаҳр дил аст

پاسبان و حاکم شهر دل است

Ҳамчу гурба бошад ӯ бедори ҳуш

همچو گربه باشد او بیدار هوش

Дузд дар сӯрох монад , ҳамчуи мӯш

دزد در سوراخ ماند، همچو موش

Дар ҳар онҷо ки براردи мӯши даст

در هر آنجا که برآرد موش دست

Нест гурба , вар буд , он мурда аст

نیست گربه، ور بود، آن مرده است

Гурба чун шер , широФкн буд

گربهٔ چون شیر، شیرافکن بود

Ақли ӣмонӣ ки андари тан буд

عقل ایمانی که اندر تن بود

Ғарра ӯ ҳокими дарандагон

غرهٔ او حاکم درندگان

Наъра ӯ , монеъи чрндгон

نعرهٔ او، مانع چرندگان

Шаҳри пар дуздасту пар ҷома кунӣ

شهر پر دزد است و پر جامه کنی

Хоҳ шаҳна бош гӯу хоҳи не

خواه شحنه باش گو و خواه نی

Ақл дар тан , ҳокими имон буд

عقل در تن، حاکم ایمان بود

Ки зи бимаш , нафас дар зиндон буд

که ز بیمش، نفس در زندان بود

Ақли ду ақласт аввали мксбӣ

عقل دو عقل است اول مکسبی

Ки дар омӯзӣ , чу дар мактаби сбӣ

که در آموزی، چو در مکتب صبی

Аз китобу Авестоаду фикру зикр

از کتاب و اوستاد و فکر و ذکر

Вази маъонӣу улӯми хубу бикр

وز معانی و علوم خوب و بکر

Ақли ту афзӯн шавад бар дигарон

عقل تو افزون شود بر دیگران

Лек , ту бошӣ зи ҳифзи он гарон

لیک، تو باشی ز حفظ آن گران

Лавҳи ҳофиз , ту шӯй дар давру гашт

لوح حافظ، تو شوی در دور و گشت

Лавҳ маҳфӯзаст , кови зин дар гузашт

لوح محفوظ است، کاو زین در گذشت

Ақли дигар , бахшиши яздон буд

عقل دیگر، بخشش یزدان بود

Чашмаи он , дар миёни ҷон буд

چشمهٔ آن، در میان جان بود

Чун зи сина , оби дониш , ҷӯш кард

چون ز سینه، آب دانش، جوش کرد

Не шавад ганда , на дерина , на зард

نی شود گنده، نه دیرینه، نه زرد

Вари раҳи нақбаш буд баста , чаҳ ғам ?

ور ره نقبش بود بسته، چه غم؟

Кӯ ҳаме ҷӯшад зи хона , дам ба дам

کو همی جوشد ز خانه، دم به دم

Ақли таҳсилӣ , мисоли ҷӯйҳо

عقل تحصیلی، مثال جویها

Кон равад дар хонае , аз кӯйҳо

کان رود در خانه‌ای، از کویها

Чун ки роҳаш , баста шуд , шуд бенаво

چون که راهش، بسته شد، شد بینوا

Ташна монаду зор , бо сад ибтило

تشنه ماند و زار، با صد ابتلا

Аз даруни хештани ҷӯи чашма ро

از درون خویشتن جو چشمه را

То раҳе аз миннат ҳар носазо

تا رهی از منت هر ناسزا

Ҷаҳд кун то пери ақлу дайни шӯй

جهد کن تا پیر عقل و دین شوی

То чу ақли кул , ту ботини байни шӯй

تا چو عقل کل، تو باطن بین شوی

Аз адам , чун ақли зебо рӯ намӯд

از عدم، چون عقل زیبا رو نمود

Хилқаташ дод ва ҳазорон ъз фузуд

خلقتش داد و هزاران عز فزود

Ақл , чун аз олами ғайбии кушод

عقل، چون از عالم غیبی گشاد

Рафт афзуд ва ҳазорон ном дод

رفت افزود و هزاران نام داد

Камтарин зон номҳои хуши нафас

کمترین زان نامهای خوش نفس

Ин ки набӯд ҳеҷ ӯ муҳтоҷи кас

این که نبود هیچ او محتاج کس

Гар ба сӯрат , вои намояди ақли рӯ

گر به صورت، وا نماید عقل رو

Тира бошад рӯз , пеши нур ӯ

تیره باشد روز، پیش نور او

Вари мисоли аҳмақӣ , пайдо шавад

ور مثال احمقی، پیدا شود

Зулмати шаб , пеш ӯ равшан буд

ظلمت شب، پیش او روشن بود

Кови зи шаби мзлмтару торӣ тар аст

کاو ز شب مظلم‌تر و تاری‌تر است

Лек , хафоаши шқӣ , зулмат хар аст

لیک، خفاش شقی، ظلمت خر است

Андаки андак , хуй кун бо нури рӯз

اندک اندک، خوی کن با نور روز

Варна чун хафоаш , Монӣ бе фурӯз

ورنه چون خفاش، مانی بی‌فروز

Ошиқӣ ҳар ҷо , школ ва мушкилӣ аст

عاشقی هر جا، شکال و مشکلی است

Душманӣ ҳарҷо чароғ мқблӣ аст

دشمنی هرجا چراغ مقبلی است

Зулмати ашкол , зон ҷӯяд дилаш

ظلمت اشکال، زان جوید دلش

То ки афзӯнтар намояди ҳосилаш

تا که افزونتر نماید حاصلش

То туро машғӯли он мушкил кунад

تا تو را مشغول آن مشکل کند

Вази ниҳоди зишти худ ғофил кунад

وز نهاد زشت خود غافل کند

Ақли зид шаҳватаст , эй паҳлавон

عقل ضد شهوت است، ای پهلوان

Онкии шаҳват май тунд , ақлаш махон

آنکه شهوت می‌تند، عقلش مخوان

Ваҳми хониши онкии шаҳватро гадост

وهم خوانش آنکه شهوت را گداست

Ваҳми қалбу нақд , зари ъқлҳост

وهم قلب و نقد، زر عقلهاست

Бемаҳак , пайдо нагардад ваҳму ақл

بی‌محک، پیدا نگردد وهم و عقل

Ҳар дуро сӯй маҳак кун зуди нақл

هر دو را سوی محک کن زود نقل

Ин маҳак , қуръону ҳоли анбиё

این محک، قرآن و حال انبیا

Чун маҳак , ҳар қалбро гуяд : биё

چون محک، هر قلب را گوید: بیا

То бибинӣ хешро зи осеби ман

تا ببینی خویش را ز آسیب من

Ки нае аҳли фарозу шеби ман

که نه‌ای اهل فراز و شیب من

Ақлро ,гар арра Эй созад ду ним

عقل را، گر اره‌ای سازد دو نیم

Ҳамчу зар бошад дар оташ ӯ ба сим »

همچو زر باشد در آتش او به سیم»