Кибру саркашӣ то чанд эй сулолаи инсон

کبر و سرکشی تا چند ای سلالهٔ انسان

Ҳол охирин бингар , зикр аввалин бархон

حال آخرین بنگر، ذکر اولین برخوان

эй ҳиўни оташи дам , эй уқоби боди аФсоӣ

ای هیون آتش دم‌، ای عقاب باد افسای

эй наҳанги оби аўбор , эй паланги хоки афшон

ای نهنگ آب اوبار، ای پلنگ خاک‌افشان

Хок аз ту дар ларза , об аз ту дар нола

خاک از تو در لرزه‌، آب از تو در ناله

Бод аз ту дар фарёд , оташ аз ту дар афғон

باد از تو در فریاد، آتش از تو در افغان

Ғўлборгӣ то чанд , роҳу расми инсони гир

غولبارگی تا چند، راه و رسم انسان گیر

Деви сиратии токӣ , сӯии одамияти рон

دیو سیرتی تاکی‌، سوی آدمیت ران

Одамӣ вҳиўон чист ҷинси ноқиси вкомл

آدمی وحیوان چیست جنس ناقص وکامل

Гар ту зодмӣ ? чаҳ буд азтўи фарқ то ҳайвон

گر تو زآدمی‌؟ چه بود ازتو فرق تا حیوان

Дади паии ғизои резади хӯни ҷонвар , лекин

دد پی غذا ریزد خون جانور، لیکن

Сайр чун шавад бандад , аз дарандагии дандон

سیر چون شود بندد، از درندگی دندان

Ту паии ҳавои рбзӣ , хӯни мардумони борӣ

تو پی هوا ربزی‌، خون مردمان باری

эй нагашта ҳаргизи сайр аз даридани инсон

ای نگشته هرگز سیر از دریدن انسان

эй ки нолӣ аз Лондон , вай ки болӣ аз бирлан

ای که نالی از لندن‌، وی که بالی از برلن

эй ки гӯйӣ аз Маскави вай ки мўӣӣ аз Теҳрон

ای که گویی از مسکو وی که موئی از تهران

Гӯш кун ки пеш аз мо дар ҷаҳон басӣ будаст

گوش‌کن که پیش از ما در جهان بسی بودست

Қасрҳо ки айвонашони бргзштӣ аз кайвон

قصرها که ایوانشان برگذشتی از کیوان

Шаҳрҳо ки бар ҳар дар , сад ҳазор дарбон дошт

شهرها که بر هر در، صد هزار دربان داشت

Ва аз газанди даврони гашти ҷумла бе дару дарбон

و از گزند دوران گشت جمله بی‌در و دربان

Вар набошадат бовар , рӯ бибин ки дар мағриб

ور نباشدت باور، رو ببین که در مغرب

Бо иморати врдни худ чаҳ мекунад даврон

با عمارت وردن‌ خود چه می کند دوران

Саргузашти Бобулро гар шунида бошад нек

سرگذشت بابل را گر شنیده باشد نیک

Қсркӣ кунад қайсар , хона чун наад хоқон

قصرکی کند قیصر، خانه چون نهد خاقان

Тофт солиёни хуршед , бар иморати Бобул

تافت سالیان خورشید، بر عمارت بابل

Бар хароба ӯ низ , ҳаст ҳамчунон тобон

بر خرابهٔ او نیز، هست همچنان تابان

Нинаво ки бар гардиш , чори рӯзи раҳ будӣ

نینوا که بر گردش‌، چار روز ره بودی

Дар ду рӯз шуд яғмо , дар се рӯз шуд вайрон

در دو روز شد یغما، در سه روز شد ویران

Домғон ки чун Бобул дошт сад дар рўӣин

دامغان که چون بابل داشت صد در روئین

Мушти оҳанӣни чарх , дарфикандаш аз бунён

مشت آهنین چرخ‌، درفکندش از بنیان

Тисфуну сидои кӯ , кӯи сабоу кӯи тдмр

تیسفون و صیدا کو ، کو صبا و کو تدمر

Сувару Баълбак чун шуд сибаҳ чун шуду анзон

صور و بعلبک چون‌ شد ثیبه چون‌ شد و انزان‌

Мағзҳо бФрсоинди зибри ин куҳани девор

مغزها بفرسایند زبر این کهن دیوار

Кӯшкҳо Фрўризнд , пеши ин баланди айвон

کوشک‌ها فروریزند، پیش این بلند ایوان

Ҳар харобае моро , ибратӣ дигар бахшад

هر خرابه‌ای ما را، عبرتی دگر بخشد

Аз нишемани доро , то равоқи нўшрўон

از نشیمن دارا، تا رواق نوشروان

Кӯруши муаззами кӯ , вонкаҳи қуфлҳо бардошт

کورش معظم کو، وانکه قفل‌ها برداشت

Аз дФоини Ошӯр , вази хзоини клдон

از دفاین آشور، وز خزاین کلدان

Он ки ним гетиро бастад ва иморат кард

آن که نیم گیتی را بستد و عمارت کرد

Аз чаҳ Гумишади осораш , зери шӯшу Икботон

از چه گمشد آثارش‌، زیر شوش و اکباتان

Дориюши аъзами кӯ , каз наҳифи рмҳш буд

داریوش اعظم کو ، کز نهیب رمحش بود

Моҳи осмони тафта , моҳии замини бирён

ماه آسمان تفته‌، ماهی زمین بریان

Онкӣ дар саёқи малик , буд ним ҷавлонаш

آنکه در سیاق ملک‌، بود نیم جولانش

Азкрони Африқо , то карони туркистон

ازکران آفریقا، تا کران ترکستان

Меҳрдоди аъзами кӯ ? фахри тираи оршк

مهرداد اعظم کو؟ فخر تیرهٔ آرشک

Ардашери волокў ? шамъи дӯда ӣ сосон

اردشیر والاکو ؟ شمع دوده ی ساسان

Меҳтарон куҷо марданд , бо рифоҳ бе заҳмат

مهتران کجا مردند، با رفاه بی‌زحمت

Хусравони куҷои рафтанд , бо сипоҳ бе поён

خسروان کجا رفتند، با سپاه بی‌پایان

Гар ндонӣ аз грзўс , рӯи биҷавӣ аз сардис

گر ندانی از گرزوس‌، رو بجوی از سردیس

Вари нхўондӣ аз рмсис , рӯ бипурс аз ҳирмон

ور نخواندی از رمسیس‌، رو بپرس از هرمان

Кӯбади он як азкрзўс , кӯи яке малик будӣ

کوبد آن یک ازکرزوس، کو یکی ملک بودی

Каз хзоинш будӣ , чҳросёи рахшон

کز خزاینش بودی‌، چهرآسیا رخشان

Мари маро иморат кард , вондри он аморат кард

مر مرا عمارت کرد، واندر آن امارت کرد

Ман бидам ба аҳдаш бар , аз накӯтарин баладон

من بدم به عهدش بر، از نکوترین بلدان

Худ бдўнмонди он ганҷ , ҳам ба ман намонад он фар

خود بدونماند آن گنج‌، هم به من نماند آن فر

Гашти фару ганҷи мо , ҳар ду аз назари пинҳон

گشت فر و گنج ما، هر دو از نظر پنهان

Кўбдоини як аз рмсис , кони малик ба мсрондр

کوبداین‌یک از رمسیس‌، کان‌ملک‌به‌مصراندر

Дошт фари фиръавнӣ , буд бадар бе нуқсон

داشت فرّ فرعونی‌، بود بدر بی‌نقصان

ӣяш аз ӯ зи қулзум бар , кас накарда бади ибра

ییش از او ز قلزم بر، کس نکرده بد عبره

ӣяш аз ӯ ба баҳри ҳинд , кас наронда бдикрон

ییش از او به بحر هند، کس نرانده بدیکران

Бади зи хиттаи нилаш то муҳӣт , дрқбзаҳ

بد ز خطهٔ نیلش تا محیط‌، درقبضه

Бад з равад донўбш то ба гунг , дар фармон

بد ز رود دانوبش تا به گنگ‌، در فرمان

Шаст солаши андитш , халқи саҷдаи бурдандӣ

شصت‌سالش اندیتش‌، خلق سجده بردندی

Нак нмондши андари пас ҷузи шамоилӣ бе ҷон

نک نماندش اندر پس جز شمایلی بی‌جان

Бар харобаҳои Роми гргзркнии рӯзӣ

بر خرابه‌های رم گرگذرکنی روزی

Қиссаҳо туро гӯйанд аз ҷалолати рӯмон

قصه‌ها تو را گویند از جلالت رومان

Азкрони бҳролрўми андакии шӯи он сӯтар

ازکران بحرالروم اندکی شو آن‌سوتر

Гом на ба соҳил бар , шӯ ба хиттаи Юнон

گام نه به ساحل بر، شو به خطهٔ یونان

Бозбрн аз он кишвар то ҳдискии кӯбад

بازبرن از آن کشور تا حدیثکی کوبد

Зон ҷалолату ҳиммат , зон фазойилу ирфон

زان جلالت و همت‌، زان فضایل و عرفان

Пас зи бораи Афин хоҳ токанд тарафӣ

پس ز بارهٔ آتن خواه تاکند طرفی

Аз малики хшоиршои вази Сикандарат , унвон

از ملک خشایرشا وز سکندرت‌، عنوان

Кони малик аз Эрони шаҳр аз чаҳ рӯи бҳўнони тохт

کان ملک از ایران‌شهر از چه‌رو بهٔونان تاخت

Вондгри зи мақдӯнӣ аз чаҳ тохт бар Эрон

واندگر ز مقدونی از چه تاخت بر ایران

Обу хоки гетиро бстднд ва бигузаштанд

آب و خاک گیتی را بستدند و بگذشتند

Хок ҳамчунон сокин , об ҳамчунон ҷӯшон

خاک همچنان ساکن‌، آب همچنان جوشان

Кари Сикандар аз Юнони токрони Аммони тохт

کر سکندر از یونان تاکران عمان تاخت

Вази хароҷи Аммони сохт лашгари худ ободон

وز خراج عمان ساخت لشگر خود آبادان

Баради заҳматӣ бемр’ ёфт аҷртии камтар

برد زحمتی بی‌مر’ یافت اجرتی کمتر

Лек раҳ нашуд наздики байни Кипру Аммон

لیک ره نشد نزدیک بین قبرس و عمان

Ҳирс чун даҳон багушӯд , ақли роббндди чашм

حرص چون‌دهان بگشود،‌عقل راببندد چشم

Гум шавад сарчашма чун фузун шавад борон

گم شود سرچشمه چون فزون شود باران

Ҳар малик ба малики хеш , хокҳо биафзояд

هر ملک به ملک خویش، خاک‌ها بیفزاید

То ба коми дили як чанд андар он диҳад ҷавлон

تا به کام دل یک چند اندر آن دهد جولان

Кам шавад ба ҳар майдон аз шумори мардум , лек

کم شود به هر میدان از شمار مردم‌، لیک

Не фузун шавад не кам , зини Фрохнои майдон

نی فزون شود نی کم‌، زین فراخنا میدان

*

*‌

*

*‌

Дар яке қафас мардӣ дошт чанд бузина

در یکی قفس مردی داشت چند بوزینه

Рӯз ва шаб фиристодӣ обу Нонишони яксон

روز و شب فرستادی آب و نانشان یکسان

Ваон сФиҳгон ҳар рӯз дар мнозът буданд

وان سفیهگان هر روز در منازعت بودند

Бар сари фарохии ҷой , бар сари фузӯнии нон

بر سر فراخی جای‌، بر سر فزونی نان

Лек ҳарчӣ зон кӯлон зон миён шудӣ кушта

لیک هرچه‌زان کولان زان میان شدی کشته

Хоҷа дар қафас ронадӣ дайгарӣ ба ҷои он

خواجه در قفس راندی دیگری به جای آن

Баҳри ҷо ва нон хӯрданд хӯни якдигари лекин

بهر جا و نان خوردند خون یکدیگر لیکن

На фарох тар шуд ҷой , на васеъ тар шуд хон

نه فراخ‌تر شد جای‌، نه وسیع‌تر شد خوان

Одамии нахустин рӯзи азикӣ падар бархест

آدمی نخستین روز ازیکی پدر برخاست

Ҳам ба рӯзи дигари ҷусти як қабӣла аз тӯфон

هم به روز دیگر جَست یک قبیله از طوفان

Шаҳвату шақоваташони ранги мухталифи бхшўд

شهوت و شقاوتشان رنگ مختلف بخشود

То азин ду рангиҳо , пар шарора шуд гиҳон

تا ازین دو رنگی‌ها، پر شراره شد گیهان

Як қабӣла шуд тотор , як қабӣла шуд ҳиндӯ

یک قبیله شد تاتار، یک قبیله شد هندو

Як ашира шуд лотин , як ашира шуд жрмон

یک عشیره شد لاتین‌، یک‌ عشیره شد ژرمان

Номашон башар бӯдааст аз худо вале ҳар рӯз

نامشان بشر بوده است از خدا ولی هر روز

Аз паии адоваташон , книтӣ наад шайтон

از پی عداوتشان‌، کنیتی نهد شیطان

Нон худ хуранд аммо , хӯн икдгр резанд

نان خود خورند اما، خون یکدگر ریزند

Дар итоати шайтон , ё итоати яздон

در اطاعت شیطان‌، یا اطاعت یزدان

Гуяд он як аз таврот , гуяд ин як аз Инҷил

گوید آن یک از تورات‌، گوید این یک از انجیل

Хонд он як аз познд хонд ин як аз қуръон

خواند آن یک از پازند خواند این یک از قرآن

Мъниш надониста , бар ҳимояташ хезанд

معنیش ندانسته‌، بر حمایتش خیزند

Он муоширони ҳамранг , венаи мҳомёни ғазабон

آن معاشران همرنگ، وین محامیان غضبان

Чори марди донишманд , дар аширае рафтанд

چار مرد دانشمند، در عشیره‌ای رفتند

То яке сухан гӯйанд , дар саодати эшон

تا یکی سخن گویند , در سعادت ایشان

Аблаҳони нахустин бор , дар ба миҳмони бастанд

ابلهان نخستین بار، در به میهمان بستند

Ваон мубашширони монданд , бепаноҳу саргардон

وان مبشران ماندند، بی‌پناه و سرگردان

Аз пас басии кӯшиш , роҳи ҷуста ва гуфтанд

از پس بسی کوشش‌، راه جسته و گفتند

Хайру шари он мардум , бо далел ва бо бурҳон

خیر و شر آن مردم‌، با دلیل و با برهان

Он касон надонистанд маънии қасаси лекин

آن کسان ندانستند معنی قصص لیکن

Чор тира бинишастанд , назд чори тани меҳмон

چار تیره بنشستند، نزد چار تن مهمان

Ҳар яке зи заифи хеши гӯнаи гаван сухан гуфтӣ

هر یکی ز ضیف خویش گونه‌گون سخن گفتی

Ваз ҳимояташ кардӣ фахр бар дигар ихвон

وز حمایتش کردی فخر بر دگر اخوان

Он мафохирати охир бо мҷодлти пайваст

آن مفاخرت آخر با مجادلت پیوست

Ваон мҷодлт бинишонад , бехи кин дар он сомон

وان مجادلت بنشاند، بیخ کین در آن سامان

Он қасас Фромш шуд ваон чаҳор тани монданд

آن قصص فرامش شد وان چهار تن ماندند

Дар миёни он ғавғо , зору музтару ҳайрон

در میان آن غوغا، زار و مضطر و حیران

Неъмати башари ҷустанд , анбёءи олии қадар

نعمت بشر جستند، انبیاء عالی‌قدر

Ҳам барӣни асари рафтанд , авлиёии волоашон

هم براین اثر رفتند، اولیای والاشان

Бар ту пандҳо доданд дар саодату иззат

بر تو پندها دادند در سعادت و عزت

Ту азони нбстии тараф , ҷузи харобӣу хизлон

تو ازآن نبستی طرف‌، جز خرابی و خذلان

Анбиёи туро гуфтанд нек бош ва некӣ кун

انبیا تو را گفتند نیک باش و نیکی کن

То ки неки бинӣ аз амослу ақрон

تا که نیک بینی از اماثل و اقران

Рости гӯйу мунсифи шӯи меҳрварз ва одил бош

راست‌گوی و منصف شو مهرورز و عادل باش

Ҳам зи нон худ мехур , ҳам ба халқ медаҳ нон

هم ز نان خود میخور، هم به خلق میده نان

То ба бад наёмизӣ рӯ ба ҷой худ биншин

تا به بد نیامیزی رو به جای خود بنشین

Вар касе ба бади хезад , кар тавоняш бинишон

ور کسی به بد خیزد، کر توانیش بنشان

Бар худ ончӣ напасандӣ , он ба дигарон мапаснд

بر خود آنچه نپسندی‌، آن به دیگران مپسند

Инат гавҳари мақсӯд , инат ҷавҳари имон

اینت گوهر مقصود، اینت جوهر ایمان

Ту ба номи диндорӣ , мардумони бёзорӣ

تو به نام دینداری‌، مردمان بیازاری

Ҳам ба худ равои дорӣ , лутфу бахшиши яздон

هم به خود روا داری‌، لطف و بخشش یزدان

Сӯзёни туро бошад , варна поки яздон ро

سوزیان تو را باشد، ورنه پاک یزدان را

Наз саодатат судӣаст , наз шақоватати хусрон

نز سعادتت ‌سودی است‌، نز شقاوتت خسران

Гар ба ном бединӣ , некуӣ кунӣ беҳтар

گر به نام بی‌دینی‌، نیکویی کنی بهتر

То ба номи диндорӣ , фисқи варзӣу исён

تا به نام دینداری‌، فسق ورزی و عصیان

Одамӣ бидон омад , токаи ном ва нон ёбад

آدمی بدان آمد، تاکه نام و نان یابد

Он зи тоъати борӣ , ин зи хизмати деҳқон

آن ز طاعت باری‌، این ز خدمت دهقان

Ганҷи ному нон бояд , то зи ранҷ тан зояд

گنج نام و نان باید، تا ز رنج تن زاید

Ному нон ба ранҷи халқ , нор бошаду нирон

نام و نان به رنج خلق‌، نار باشد و نیران

Олимӣ ба ҷон оянд то ту ному нони ёбӣ

عالمی به جان آیند تا تو نام و نان یابی

Инат занби лоиғФр , инат дард бе дармон

اینت ذنب لایغفر، اینت درد بی‌درمان

Саъй кун ки ёбии баҳр , варна саъии нокарда

سعی کن که یابی بهر، ورنه سعی ناکرده

Аҷртт нахоҳад дод , Авестоади ин дукон

اجرتت نخواهد داد، اوستاد این دکان

Эзадати баҳри заҳмат , қӯтӣ диҳад варна

ایزدت بهر زحمت‌، قوتی دهد ورنه

зи осмони ниФшонд , неъматят дар домон

ز آسمان نیفشاند، نعمتیت در دامان

Гртўи зи осмон ҳар рӯзи моидаи тамаъи дорӣ

گرتو ز آسمان هر روز مائده طمع داری

Ашкмт нагардад сайр , ҷузи зи луқмаи ҳурмон

اشکمت نگردد سیر، جز ز لقمه حرمان

Бо дуо агар тифлӣ , сайри гаштӣ ва хуфтӣ

با دعا اگر طفلی‌، سیر گشتی و خفتی

Халқ кӣ шудӣ ҳаргиз , шери модару пистон

خلق کی شدی هرگز، شیر مادر و پستان

эй шумо ки бигзоред умри худ бенон халқ

ای شما که بگذارید عمر خود بنان خلق

Вонгаҳ аз худо донед , ин мароҳими шоён

وانگه از خدا دانید، این مراحم شایان

Луқмаҳои безаҳмат , қаҳрҳои яздоне аст

لقمه‌های بی‌زحمت‌، قهرهای یزدانی است

Кондрбн ҷаҳон гардад , ҳаряки аждарии печон

کاندربن جهان گردد، هریک اژدری پیچان

Ҳам дарин ҷаҳон бахшад он фалокатии комрўз

هم درین جهان بخشد آن فلاکتی کامروز

Андари он Фтодстид , дидаи кӯру дили ъмён

اندر آن فتادستید، دیده کور و دل عمیان

Чун баҳор аз эзади хоҳ , неъмату шарафи вонгоаҳ

چون بهار از ایزد خواه‌، نعمت و شرف وانگاه

Худ бакӯшу ёрии ҷӯй , аз мҳимни субҳон

خود بکوش و یاری جوی‌، از مهیمن سبحان

*

*

*

*‌

Аиздо каромат кун , дар фазои озодӣ

ایزدا کرامت کن‌، در فضای آزادی

Гӯшае ки башитобам сӯй ӯ аз ин зиндон

گوشه‌ای که بشتابم سوی او از این زندان

Зонка сиршди табъами збни фазои пурваҳшат

زانکه سیرشد طبعم زبن فضای پروحشت

Ҳам нФўр шуд рӯҳам , зини гуруҳ бе виҷдон

هم نفور شد روحم‌، زین گروه بی‌وجدان

Табъ ман наёрад хост , неъматии чунин тира

طبع من نیارد خواست‌، نعمتی چنین تیره

Тири дидаи доно , боди каллаи нодон

تیر دیدهٔ دانا، باد کلهٔ نادان

Фикр қодирам додӣ , инат бартарин раҳмат

فکر قادرم دادی‌، اینت برترین رحمت

Ҳуҷҷатам қавӣ кардӣ , инат беҳтарини эҳсон

حجتم قوی کردی‌، اینت بهترین احسان

Ҳар дамӣ ки бишуморам бар ту сад сипоси орм

هر دمی که بشمارم بر تو صد سپاس آرم

Зини забони маънии санҷи венаи равони пурирфон

زین زبان معنی‌سنج وین روان پرعرفان