Маро дилӣаст зи дасти замонаи ғарқа ба хӯн

مرا دلی است ز دست زمانه غرقه به خون

Ҳазор лаънат бар ин замонаи малъун

هزار لعنت بر این زمانهٔ ملعون

зи дастбурди ҳаводиси дил ва димоғ намонад

ز دستبرد حوادث دل و دماغ نماند

Ки он қарин малоласт ва ин дучори ҷунун

که آن قرین ملالست و این دچار جنون

Бидон худоӣ ки бо чанд қатра борон дод

بدان خدای که با چند قطره باران داد

Ба боди ҳодиса , тахту кулоҳи Наполеон

به باد حادثه‌، تخت و کلاه ناپلئون

Ки тоҷу тахти шаҳии ин қадар наме арзад

که تاج و تخت شهی این‌ قدر نمی‌ارزد

Ки тир оҳӣ бигушоед аз дилии маҳзун

که تیر آهی بگشاید از دلی محزون

Фалак ба дасти касонеи супурди риштаи кор

فلک به دست کسانی سپرد رشتهٔ کار

Ки дар сиришт , палиданд ва дар маниши мтъўн

که در سرشت‌، پلیدند و در منش مطعون

Қроиҳи ҳама ҳамчун равияи номатбӯъ

قرایح همه همچون رویه نامطبوع

Табоиъи ҳама ҳамчун қареҳаи номавзун

طبایع همه همچون قریحه ناموزون

Ҳароми сохта бар халқи зиндагӣ ва ба хеш

حرام ساخته بر خلق زندگی و به خویش

Ҳалол дошта молу мубоҳи сохтаи хӯн

حلال داشته مال و مباح ساخته خون

Агар ба зиндон , ҳалқ писар баранд ба теғ

اگر به زندان‌، حلق پسر برند به تیغ

Ба таъзият набӯд модару падари мأзўн

به تعزیت نبود مادر و پدر مأذون

Вагар бихоҳад наъши писари зи зиндонбон

وگر بخواهد نعش پسر ز زندانبان

Падар ба зиндон гардад бад-ӣни гунаҳи мсҷўн

پدر به زندان گردد بدین گنه مسجون

Марои зи нестӣу марги бим ва ваҳшат нест

مرا ز نیستی و مرگ بیم و وحشت نیست

Ки лиззатӣ набарам зини ҳаёти номавзун

که لذتی نبرم زین حیات ناموزون

Чаҳ тундараст ва чаҳ бемор , пеши дидаи ман

چه تندرست و چه بیمار، پیش دیدهٔ من

Хушаст марг , чу Лайлӣ ба дидаи маҷнӯн

خوش است مرگ، چو لیلی به دیدهٔ مجنون

Баробараст марои фикри зиндагонӣу марг

برابر است مرا فکر زندگانی و مرگ

На аз яке мутанаффир , на бар яке мафтӯн

نه از یکی متنفر، نه بر یکی مفتون

Ҷаҳон ба дидаи ман гулшанӣаст рангоранг

جهان به دیدهٔ من گلشنی است رنگارنگ

Ҳаёт дар бар ман неъматӣаст гўнокўн

حیات در بر من نعمتی است گوناکون

Вале чу аз пас як умр , боядам мурдан

ولی چو از پس یک عمر، بایدم مردن

Агар бимирам акнӯн , нбошмии мағбун

اگر بمیرم اکنون‌، نباشمی مغبون

Мубин ки нест туро дар ҷаҳони ъдилу қарин

مبین که نیست تو را در جهان عدیل و قرین

Бибин ба дидаи ибрат ба рафтагони қурун

ببین به دیدهٔ عبرت به رفتگان قرون

Басои кас аз дар симиҷи аҷали даруни рафтанд

بسا کس از در سمج اجل درون رفتند

Вале аз он ҳамаи як тан наёмадааст бурун

ولی از آن همه یک تن نیامده است برون

Яке наомад аз он рафтагон ки гуяд боз

یکی نیامد از آن رفتگان که گوید باز

Ба кас чаҳ мегузарад , чун бамурд ва шуд мадфӯн

به کس چه می‌گذرد، چون بمرد و شد مدفون

Куҷост нафаси бҳимӣ ва чист ақли шариф

کجاست نفس بهیمی و چیست عقل شریف

Куҷост рӯҳ ки аз тан равад чу рбзди хӯн ?

کجاست روح که از تن رود چو ربزد خون‌؟

Ба ҷузи шигифтӣу ҳайрати ҳаме чаҳ афзоед ?

به جز شگفتی و حیرت همی چه افزاید؟

Аз ончӣ дидӣ ва гуфтанд гӯнаи гӯнаи схўн

از آنچه دیدی و گفتند گونه گونه سخون

Нашуд яқин ва мусаллам надошт завқи салим

نشد یقین و مسلم نداشت ذوق سلیم

Ки рӯҳи одамӣу нафас чанд бошад ва чун

که روح آدمی و نفس چند باشد و چون

Басои ксо ки бамурданд ва рафтаанд аз ёд

بسا کسا که بمردند و رفته‌اند از یاد

Ҳаме ба хоб ман оянд ҳар шабам акнӯн

همی به خواب من آیند هر شبم اکنون

Чаҳ ҳикматӣаст ки байнем мо ба олами хоб

چه حکمتی است که بینیم ما به عالم خواب

Басии мисол ки бошад ба ростии мақрун ?

بسی مثال که باشد به راستی مقرون‌؟

Ба кӯдакии зи ҷафоӣ мураббӣон будам

به کودکی ز جفای مربیان‌ بودم

Стмкшу асабӣ , талхкому хору забун

ستمکش و عصبی، تلخکام و خوار و زبون

Наёфтам хӯриши хуб аз онкӣ гуфт падар

نیافتم خورش خوب از آنکه گفت پدر

Ки ҳуш Тифл шавад кам чу ёфт луқмаи фузун

که هوش طفل شود کم چو یافت لقمه فزون

Ба ҳаждаҳи солагии андар , падар бамурду маро

به هجده سالگی اندر، پدر بمرد و مرا

Супурд бо ду се Тифл дигар ба даҳри ҳрўн

سپرد با دو سه طفل دگر به دهر حرون

На сирватӣ ки тавон баради роҳ дар ҳар ҷой

نه ثروتی که توان برد راه در هر جای

На бнитӣ ки тавон кард панҷа бо ҳар дун

نه بنیتی که توان کرد پنجه با هر دون

Чаҳ ранҷҳо ки кашидам ба рӯзгори дароз

چه رنج‌ها که کشیدم به روزگار دراز

Чаҳ рангҳо ки бидидам зи даҳри буқаламун

چه رنگ‌ها که بدیدم ز دهر بوقلمون

Агар набӯд ба дастами бизоъатии мукфӣ

اگر نبود به دستم بضاعتی مکفی

Валек буд ба мағзам , қриҳтии макнун

ولیک بود به مغزم‌، قریحتی مکنون

Маро ба рӯзу шубони мӯнисӣ на , ғайри китоб

مرا به روز و شبان مونسی نه‌، غیر کتاب

Ки бад ба махзанами андар , китобҳо мхзўн

که بد به مخزنم اندر، کتاب‌ها مخزون

Аз он сипас манаму назму насру илму ҳунар

از آن سپس منم و نظم و نثر و علم و هنر

Ки ҳарякиро хасмӣаст чира чун гардун

که هریکی را خصمی است‌ چیره چون گردون

Ман аз ҳасуд ба ранҷам вале ҳазорон шукр

من از حسود به رنجم ولی هزاران شکر

Ки нест бо ҳасаду ршг , хотирами мақрун

که نیست با حسد و رشگ‌، خاطرم مقرون

Марост рӯҳии холии зи аҷзу зиллату заъф

مراست روحی خالی ز عجز و ذلت و ضعف

Маро дилӣаст мубарро зи макр ва кеду фусун

مرا دلی است مبرا ز مکر و کید و فسون

Падар ба иффату шармами чунон мؤдби сохт

پدر به عفت و شرمم چنان مؤدب ساخت

Ки гашти шарму ҳаё бо замири ман маъҷун

که گشت شرم و حیا با ضمیر من معجون

Ҳаё ба шаръи паямбари бузургтар сифатӣ аст

حیا به شرع پیمبر بزرگ‌تر صفتی است

Вале дареғ ки ман зин сифат шудам мағбун

ولی دریغ که من زین صفت شدم مغبون

Ҳаё бирафту вақоҳат ба ҷой ӯ бинишаст

حیا برفت و وقاحت به جای او بنشست

Замонаи гашти дигаргуну халқи дигргўн

زمانه گشت دگرگون و خلق دیگرگون

Чу назми бугсаладу пай сипар шавад одоб

چو نظم بگسلد و پی سپر شود آداب

Адаби нахонда қавӣ гардаду адиби забун

ادب‌نخوانده‌ قوی گردد و ادیب زبون

Шавад далели ҳунар , кизбу худситоеу лоф

شود دلیل هنر، کذب و خودستایی و لاف

Далел беҳунарӣ , хомшӣу сабру сукӯн

دلیل بی‌هنری‌، خامشی و صبر و سکون