Ду чиз афзӯнӣ диҳад , бар мардуми афзӯни талаб
دو چیز افزونی دهد، بر مردم افزونطلب
Сармояи ақлу хирад , перояи илму адаб
سرمایهٔ عقل و خرد، پیرایهٔ علم و ادب
Илм аст дияем ъло , ақласт кунҷи эътило
علم است دیهیم علا، عقل است کنج اعتلا
Алълми тоҷи ллФтӣ , волъқли тавқи ман зҳб
العلم تاج للفتی، والعقل طوق من ذهب
Ҳаст ар зи мироси падар , ақли ғарӣзӣат эй писар
هست ار ز میراث پدر، عقل غریزیت ای پسر
Такмили он воҷиби шимур , борӣ ба ақли мктсб
تکمیل آن واجب شمر، باری به عقل مکتسب
Ақли ғарӣзӣ беммд , беварзишу таълиму ҷад
عقل غریزی بیممد، بیورزش و تعلیم و جد
Ҳарчанд бошад мустаъид , кардад ба ғифлати мҳтҷб
هرچند باشد مستعد، کردد به غفلت محتجب
Оқил фитад аз коҳилӣ , дар вартаи лоиъқлӣ
عاقل فتد از کاهلی، در ورطهٔ لایعقلی
Ҷоҳил шавад доно , вале бо варзишу ҷаҳду тъб
جاهل شود دانا، ولی با ورزش و جهد و تعب
Варзиш кунад танро қавии рӯҳу хирадро мстўӣ
ورزش کند تن را قوی روح و خرد را مستوی
Мари нафасҳоро маънавӣ , мари фикрҳоро мунтахаб
مر نفسها را معنوی، مر فکرها را منتخب
*
*
*
*
Дар идгоҳи рӯмён , мардии заъифу нотавон
در عیدگاه رومیان، مردی ضعیف و ناتوان
Афтод аз бодӣ дмон бархест ғавғоу шағаб
افتاد از بادی دمان برخاست غوغا و شغب
Мард аз ҷамоат шуд хаҷал , зон нотавонии мунфаил
مرد از جماعت شد خجل، زان ناتوانی منفعل
Бар варзиш тан дод дил , бикшод бозуи басти лаб
بر ورزش تن داد دل، بگشاد بازو بست لب
Чун ид шуд соли дгршди ъидгаҳи пари шӯру шар
چون عید شد سال دگرشد عیدگه پر شور و شر
Мардуми давон дар икдгр , баҳри тамошоеи аҷаб
مردم دوان در یکدگر، بهر تماشایی عجب
Гардӯна Эй омад давон бар чори гомяши ҷавон
گردونهای آمد دوان بر چار گامیش جوان
Вази паии ҷавонии паҳлавон , зебои руху дебои салб
وز پی جوانی پهلوان، زیبا رخ و دیبا سلب
Бигирифт чархи вопасину афшурди зону бар замин
بگرفت چرخ واپسین و افشرد زانو بر زمین
Чун ҷустаи ширӣ аз камӣн бар пушти нахҷӣр аз ғазаб
چون جسته شیری از کمین بر پشت نخجیر از غضب
Бркошти андари ъидгаҳи мари говмешонро зи раҳ
برکاشت اندر عیدگه مر گاومیشان را ز ره
Пас дошт гардунро нигаҳ бо зӯри пӯлодин асаб
پس داشت گردون را نگه با زور پولادین عصب
Зон пас ба гардун шуд савори он озмудаи нғзкор
زان پس به گردون شد سوار آن آزمودهٔ نغزکار
Аз инфеъоли соли пор , оварад узрии булъаҷаб
از انفعال سال پار، آورد عذری بلعجب
Гуфтои манам он нотавон , коФтодм аз боди дмон
گفتا منم آن ناتوان، کافتادم از باد دمان
Дафъи тънтро миён , бастам ба варзиши рӯзу шаб
دفع تعنت را میان، بستم به ورزش روز و شب
Ин саъй ва ин заҳмат маро барраанд аз он ранҷу бало
این سعی و این زحمت مرا برهاند از آن رنج و بلا
Айшаст баъд аз ибтило шодӣаст аз бъдкрб
عیش است بعد از ابتلا شادیست از بعدکرب
Зон гуфта мардону занони ҷустанд аз ҷои кафи занон
زان گفته مردان و زنان جستند از جا کف زنان
Ваон паҳлавону ҳамгинони рафтанд бо созу тараб
وان پهلوان و همگنان رفتند با ساز و طرب
*
*
*
*
Чун ғайрати ангезади ҳамеи асбобҳо хезади ҳаме
چون غیرت انگیزد همی اسبابها خیزد همی
Пеши амли резади ҳаме аз ҳар бен мӯеи сабаб
پیش امل ریزد همی از هر بن مویی سبب
Ғайрат ба ҷузи ҷунбиши мадон каз вай ҳарорат шуд аён
غیرت به جز جنبش مدان کز وی حرارت شد عیان
Беруни з ҷунбиш нест ҷон зон шуд равони ҷонро лақаб
بیرونز جنبشنیستجانزانشد روانجانرا لقب
Ҷунбиш кун ар марди раҳеи вази варзиши ҷони ?агаӣ
جنبش کن ار مرد رهی وز ورزش جان اگهی
Ҷонро даҳ аз ҷунбиш баӣ товораӣ аз тобу таб
جان را ده از جنبش بهی تا وارهیاز تاب و تب
эй тани зи варзиши борвари вази варзиши ҷони бихбр
ای تن ز ورزش بارور وز ورزش جان بیخبر
Ҷонро зи варзиши бахши фар кин воҷибаст он мустаҳаб
جانرا ز ورزش بخش فر کاین واجبست آن مستحب
Дар варзиши тани борҳои осони шиддати душворҳо
در ورزش تن بارها آسان شدت دشوارها
Дар варзиши ҷони хорҳо оранд аз баҳрати рутаб
در ورزش جان خارها آرند از بهرت رطب
Хондӣ ки афканди он фалони саҷҷода бар оби равон
خواندی که افکند آن فلان سجاده بر آب روان
Ин варзиш ҷонаст ҳони алсъии фӣаи қади ваҷаб
این ورزش جانست هان السعی فیه قد وجب
Шуд бар паланги он як си рори андркФши пичндаҳи мор
شد بر پلنگ آن یک سرار اندرکفش پیچنده مار
Он мор тозона савор , он дади ҳиўни марди раб
آن مار تازانهٔ سوار، آن دد هیون مرد رب
Ин пеши ҷон ҳо андакаст ин аз ҳазор оят якаст
این پیش جانها اندکست این از هزار آیت یکست
Ин баҳри арбоби шикаст аз боғи маънии як хшб
این بهر ارباب شکست از باغ معنی یک خشب
Зини вонмўднҳо бро , зии нонамӯданҳо гаро
زین وانمودنها برآ، زی نانمودنها گرا
Кони кас ки дондкимё , пинҳон кунад зи аҳли талаб
کان کس که داندکیمیا، پنهان کند ز اهل طلب
Зон кимиёии мардумӣ кон ҳаст асл бе ғамӣ
زان کیمیای مردمی کان هست اصل بیغمی
Дарёб то сатҳи замӣ , пешат шавад кони зҳб
دریاب تا سطح زمی، پیشت شود کان ذهب
Вонгаҳи броӣ аз бех ва бен взкишу ойини куҳан
وانگه برآی از بیخ و بن وزکیش و آیین کهن
Аслу насаб бадрӯд кун , вази кафи бунаи ҷоҳу ҳасб
اصل و نسب بدرود کن، وز کف بنه جاه و حسب
Бо ҳикмат ва ақл гузин , моҳият ашё бибин
با حکمت و عقل گزین، ماهیت اشیا ببین
Чун чираи гаштӣ бар замини зии осмон бар кун қбб
چون چیره گشتی بر زمین زی آسمان بر کن قبب
Чун бигузарӣ аз сабъҳо , вази моўроءи табъ ҳо
چون بگذری از سبعها، وز ماوراء طبعها
Бинии тлолу рубъҳо , зосори ёри мунтахаб
بینی تلال و ربعها، زآثار یار منتخب
*
*
*
*
Даракаши баҳори ӣнҷои Аннан , каз ҳамлаи рӯйин танон
درکش بهار اینجا عنان، کز حملهٔ رویینتنان
Чун рустамати зории кунони байнами ҳамаи тани прсқб
چون رستمت زاری کنان بینم همه تن پرثقب
Баргарди зии асли сухани узровар аз фасли сухан
برگرد زی اصل سخن عذر آور از فصل سخن
То худ гуҳи васли сухан аз васл бархонӣ хтб
تا خود گه وصل سخن از وصل برخوانی خطب
Махлуқро бинии Миср , андари залоли мустамар
مخلوق را بینی مصر، اندر ضلال مستمر
На тани зи варзиши муқтадир , на ҷони зи тамрини мунқалиб
نه تن ز ورزش مقتدر، نه جان ز تمرین منقلب
Нобӯда як соъати муқӣм , андари сироти мустақӣм
نابوده یکساعت مقیم، اندر صراط مستقیم
Амот ғайраташони ақим , обоءи ҳимматашони ъзб
امات غیرتشان عقیم، آباء همتشان عزب
ӣнҷои вафоу шарми кӯ , як ёр бо озарами кӯ
اینجا وفا و شرم کو، یک یار با آذرم کو
Як шуълаи оҳи гарми кӯ , каз вай шавад ҷони мултаҳиб
یک شعله آه گرم کو، کز وی شود جان ملتهب
Қавмии палиди вкинаҳи ҷӯ , трдомн ва бе обрӯ
قومی پلید وکینهجو، تردامن و بیآبرو
Ҷумлаи қабеҳу зишти ху яксар вақеҳ ва бе адаб
جمله قبیح و زشت خو یکسر وقیح و بیادب
БдФтрту нокаси ҳама аз бад накарда баси ҳама
بدفطرت و ناکس همه از بد نکرده بس همه
Мдхўлшони азпси ҳамаи пеши аўФтодаҳи зини сабаб
مدخولشان ازپس همه پیش اوفتاده زین سبب
Зини сифлагони муҳташам бе дувалатони муҳтарам
زین سفلگان محتشم بیدولتان محترم
Дар заҳматами андари аҷам чун бўолълои андари араб
در زحمتم اندر عجم چون بوالعلا اندر عرب
Зин бе ҳунари ҳсоди ман , кирд хамӯшӣ дод ман
زین بیهنر حساد من، گیرد خموشی داد من
Каз осмони фарёд ман бигузашт ва хомӯшаст лаб
کز آسمان فریاد من بگذشت و خاموش است لب
Бо ҳосид ар панҷаи зании он мурдаро зинда кунӣ
با حاسد ار پنجه زنی آن مرده را زنده کنی
Дар оташ ар чӯби афканӣ афзӯн шавад ӯро лҳб
در آتش ار چوب افکنی افزون شود او را لهب
Ба каз лаҳиби хуии бад , бдхўӣ хокистар шавад
به کز لهیب خوی بد، بدخوی خاکستر شود
Худ хешро хомаш кунад зотш чу баргирӣ ҳтб
خود خویش را خامش کند زآتش چو برگیری حطب
Завқ оварад осори ман , лиззат диҳад гуфтори ман
ذوق آورد آثار من، لذت دهد گفتار من
Мастӣ диҳад ашъори ман , монандаи оби ънб
مستی دهد اشعار من، مانندهٔ آب عنب
Дар ранҷам аз чандини ҳунар , монанди тоўсони нар
در رنجم از چندین هنر، مانند طاوسان نر
Тани фидяи мақбули пар , ҷони бархе рангини занб
تن فدیهٔ مقبول پر، جان برخی رنگین ذنب
Зин ҳамРаҳон мФтрӣ чун Юсуфами ман мтФрӣ
زین همرهان مفتری چون یوسفم من متفری
Ҳастам азин гиреҳгони барӣ каз оҳӯон дорам насаб
هستم ازین گرگان بری کز آهوان دارم نسب
Бо сифла наситезам ҳамеи ваз дун бипарҳезам ҳаме
با سفله نستیزم همی وز دون بپرهیزم همی
Зин қавм бигурезам ҳаме чун Мустафо аз бўлҳб
زین قوم بگریزم همی چون مصطفی از بولهب
Асл таносуб шуд яқини зирок дар ҳар сарзамин
اصل تناسب شد یقین زیراک در هر سرزمین
Ҳаст он муносиби ҷогзин ваон номуносиби мртҳб
هست آنمناسب جاگزین واننامناسب مرتهب
Дар ҷойгоҳи тӯтӣон , наниҳад наомма ошён
در جایگاه طوطیان، ننهد نعامه آشیان
Вонҷо ки хусбад мокиён , Кебек дарӣ наниҳад хшб
وانجا که خسبد ماکیان، کبک دری ننهد خشب
Бозидаҳам шатранҷи ту , ҳастам ба ҳар бозии ҷилав
بازیدهام شطرنج تو، هستم به هر بازی جلو
Фахрасту астбқои гарав ъзасту истиғнои ндб
فخر است و استبقا گرو عز است و استغنا ندب
Зини рӯ ҳаёҳӯҳо шавад ангехта ғавғо шавад
زین رو هیاهوها شود انگیخته غوغا شود
Бар қасди ман барпо шавад ҳангомау ҷангу ҷалб
بر قصد من برپا شود هنگامه و جنگ و جلب
МстФълн , мстФълн , мстФълн , мстФълн
مستفعلن، مستفعلن، مستفعلن، مستفعلن
« ёрб чаҳ бўдони тирагии вони роҳи давру нимшб »
«یاربچهبودآنتیرگیوآنراهدور و نیمشب»