з доноӣ бинолад марди доно
ز دانایی بنالد مرد دانا
Ки доноро хирад бандӣаст бар по
که دانا را خرد بندی است بر پا
з сирӣ карда қӣ дар ҳинд , раҷа
ز سیری کرده قی در هند، راجه
Гуруснаи хуфта « русу » дар аврупо
گرسنه خفته «روسو» در اروپا
Фурӯ монад ба карбосии кишоварз
فرو ماند به کرباسی کشاورز
Мхнси гоми бигузорад ба дебо
مخنث گام بگذارد به دیبا
Азиз беҷиҳат дар хаз ва тузӣ
عزیز بیجهت در خز و توزی
Ятем бепадар бар хору хоро
یتیم بیپدر بر خار و خارا
Агар қисмат ба саъйаст ва ба кӯшиш
اگر قسمت به سعی است و به کوشش
Чунон кандар қирон фармуд мавло
چنان کاندر قران فرمود مولا
Чаро пайвастаи қавмӣ дар тнъм
چرا پیوسته قومی در تنعم
Чаро ҳамвора ҷамъӣ дар тақалло
چرا همواره جمعی در تقلا
Чаро як қавм дар зебандаи мулаббас
چرا یک قوم در زیبنده ملبس
Чаро як қавм дар чркинаҳи чўхо
چرا یک قوم در چرکینه چوخا
Ба як дами рўкФлр безаҳмату ранҷ
به یک دم روکفلر بیزحمت و رنج
Рабӯдаи қисмати як умри ҷўло
ربوده قسمت یک عمر جولا
Амири нотавон дар кӯшки хуфта
امیر ناتوان در کوشک خفته
Ба сафи мурдаи салаҳшӯри тавоно
به صف مرده سلحشور توانا
Вагар қисмат ба найрангасту тадбир
و گر قسمت به نیرنگ است و تدبیر
Дар он саъй ва такопу нест пайдо
در آن سعی و تکاپو نیست پیدا
Пас он пайғамбарон ва он ҳакямон
پس آن پیغمبران و آن حکیمان
Пас он дастурҳои нағзу шево
پس آن دستورهای نغز و شیوا
зи Инҷили омада то аҳди таврот
ز انجیل آمده تا عهد تورات
зи қуръони омада то занад висто
ز قرآن آمده تا زند وستا
з суқрот гузин то аҳд « лӯтир »
ز سقراط گزین تا عهد «لوتر»
зи зартушти маин то пӯри сино
ز زرتشت مهین تا پور سینا
Ҳамон омӯзгорони хилоиқ
همان آموزگاران خلایق
Ҳамон ахлоқ фармоён дунё
همان اخلاقفرمایان دنیا
Ҳамон хӯнҳо ки хӯрданд он бузургон
همان خونها که خوردند آن بزرگان
Насиҳатҳо ки фармуданд бар мо
نصیحتها که فرمودند بر ما
Ҳама ёваасту ҳичоҳичу маъдӯм ?
همه یاوه است و هیچاهیچ و معدوم؟
Ҳамаи жожсту пичопичу биҷо ?
همه ژاژست و پیچاپیچ و بیجا؟
Агар нафаси башар бо дад қарин аст
اگر نفس بشر با دد قرین است
Чаро дад бар ду дастаст ва ту бар по
چرا دد بر دو دست است و تو بر پا
Чаро дад нагзарад аз биркаи танг
چرا دد نگذرد از برکهٔ تنگ
Ту парон бигузарӣ аз жарфи дарё
تو پرّان بگذری از ژرف دریا
Чарогаре ту ва ӯ нест гирён ?
چرا گریی تو و او نیست گریان؟
Чаро гӯйии ту ва ӯ нест гуё
چرا گویی تو و او نیست گویا
Чаро оеи ту аз мағриб ба машриқ
چرا آیی تو از مغرب به مشرق
Наёяд оҳӯ аз саҳро ба саҳро
نیاید آهو از صحرا به صحرا
Чаро ваҳшат кунад ӯ дар ғарибӣ ?
چرا وحشت کند او در غریبی؟
Ту дар ҳар ҷои даройӣ бе муҳобо
تو در هر جا درآیی بیمحابا
Дадаи дандони нёлоид ба ҳамҷинс
دده دندان نیالاید به همجنس
Ту соғарҳо кашӣ аз хӯни аъдо
تو ساغرها کشی از خون اعدا
Вагар гуфторҳои лайлу дарвин
و گر گفتارهای لیل و داروین
Чунон бошад ки ту гӯйӣ ҳамоно
چنان باشد که تو گویی همانا
На ӯ дар банд тафкикасту таркиб
نه او در بند تفکیک است و ترکیب
На ӯ дар фикр эҷодасту иншо
نه او در فکر ایجاد است و انشا
Ду се дарсии з бар карда табиӣ
دو سه درسی ز بر کرده طبیعی
Ки мирос ояд аз эҳё ба эҳё
که میراث آید از احیا به احیا
Ту ҳар дами чизҳо ёбӣ ба фикрат
تو هر دم چیزها یابی به فکرت
Ки он ноёфта аҷдоду обо
که آن نایافته اجداد و آبا
Пас ин фикри ту мирос падар нест
پس این فکر تو میراث پدر نیست
Камоли нафас туаст эй пӯри зебо
کمال نفس تو است ای پور زیبا
Камоли нафаси Ирамоне табиӣ аст
کمال نفس ارمانی طبیعی است
Дарин армон ту мумтозии зи ашё
درین ارمان تو ممتازی ز اشیا
Гиёҳу ҷонвар мақҳур даҳранд
گیاه و جانور مقهور دهرند
Туе мақҳури фикри хеш танҳо
تویی مقهور فکر خویش تنها
Кашад нафаси ту зии фавқи алтбиъаҳ
کشد نفس تو زی فوقالطبیعه
Кашад нафаси ҳиўни зии сатҳи ғбро
کشد نفس هیون زی سطح غبرا
Ба таҳсини наботу ҷинси ҳайвон
به تحسین نبات و جنس حیوان
Ту ҳамчун даҳр , доноу тавоно
تو همچون دهر، دانا و توانا
Туоне хорбнро кард бе хор
توانی خاربن را کرد بیخار
Вази он бехор бор оварад хурмо
وز آن بیخار بار آورد خرما
Барорӣ аз гули шаш барг , сад барг
برآری از گل شش برگ، صد برگ
Падеди ореи зи пушти зоғ , врқо
پدید آری ز پشت زاغ، ورقا
Ба таркиб аз ҷамодоти табиат
به ترکیب از جمادات طبیعت
Гарави барадӣу гаштии фарди якто
گرو بردی و گشتی فرد یکتا
Барорӣ аз хзФи булӯри равшан
برآری از خزف بلور روشن
Бисозӣ бо шабаҳи лўлўии лоло
بسازی با شبه لولوی لالا
Туе баъд аз табиати фарди мумтоз
تویی بعد از طبیعت فرد ممتاز
Ба маснӯъи табиати ҳукмфармо
به مصنوع طبیعت حکمفرما
Басои дору ки ту пайдо намӯдӣ
بسا دارو که تو پیدا نمودی
Ки гетии ҳеҷ гуҳ нанамуд пайдо
که گیتی هیچ گه ننمود پیدا
Басои қонӯн ки ту ибдоъ кардӣ
بسا قانون که تو ابداع کردی
Ки онро дар табиат нест мабда
که آن را در طبیعت نیست مبدا
Пас ин нафаси ту нафаси гов ва хар нест
پس این نفس تو نفس گاو و خر نیست
Ки ӯ дар рутба пастаст ва ту воло
که او در رتبه پست است و تو والا
Қавонини табиии раҳи наёбад
قوانین طبیعی ره نیابد
Дар асли оклу мأкўл , ӣнҷо
در اصل آکل و مأکول، اینجا
Вагар ёбад зи иғфоли ман ва ту аст
وگر یابد ز اغفال من و تو است
Ман ва ту акмҳиму хасми бино
من و تو اکمهیم و خصم بینا