Дошт ҳамсоя эй ба ҳабси муқӣм

داشت همسایه‌ای به حبس مقیم

Пермардии бузургвору ҳаким

پیرمردی بزرگوار و حکیم

Пиршд бо ҷавони рафиқи шафиқ

پیرشد با جوان رفیق شفیق

Ки ба ҳабс андарун хушаст рафиқ

که‌ به حبس اندرون خوشست رفیق

Буд соботии андарони руста

بود ساباطی اندران رسته

Аз ду сӯи симиҷҳои дар баста

از دو سو سمج‌های در بسته

Буд ҳар лонаи ҷои маҳбӯсӣ

بود هر لانه جای محبوسی

Ҳар утоқии сарои маъюсӣ

هر اطاقی سرای مایوسی

Як ду соъати зи рӯзи баҳри нишот

یک دو ساعت ز روز بهر نشاط

Гирди гаштандии андари он собот

گرد گشتندی اندر آن ساباط

Чун ки буданд ҳар ду ҳам охур

چون که بودند هر دو هم‌آخور

Зуд бо икдгри аи қр

زود با یکدگر اُ‌قر

Пер пурсед шарҳи ҳоли ҷавон

پیر پرسید شرح حال جوان

Кард ӯ шарҳи ҳоли хеши баён

کرد او شرح حال خویش بیان

Гуфт бингар ба бигноҳии ман

گفت بنگر به بیگناهی من

Ҷурми нокардаи рӯсиёҳии ман

جرم ناکرده روسیاهی من

Пер гуфташ ки бигноаҳ на Эй

پیر گفتش که بیگناه نه‌ای

Ҷурми нокардаи рӯсиёҳ на Эй

جرم ناکرده روسیاه نه‌ای

Аввалин ҷурмати он ки бе сабабӣ

اولین جرمت آن که بی‌سببی

Бе дили озоиӣӣ ва бе ғазабӣ

بی‌دل‌آزایئی و بی‌غضبی

Дасти шастии зи дӯстони қадим

دست شستی ز دوستان قدیم

Сари супурдӣ ба наврасидаи надим

سر سپردی به نورسیده ندیم

Дуюмин ҷурмати он ки бе динӣ

دومین جرمت آن که بی‌دینی

Ёр бигирифтӣу бади ойинӣ

یار بگرفتی و بد آئینی

Ҳаркии ойин ва дайн надонад чист

هرکه آیین و دین نداند چیست

Ҳақи суҳбат яқин надонад чист

حق صحبت یقین نداند چیست

Се дигар ҷурмати он ки он кас ро

سه دگر جرمت آن که آن کس را

Он рафиқи ҷадиди наврас ро

آن رفیق جدید نورس را

Роҳ додӣ ба хона дар бар хеш

راه دادی به خانه در بر خویش

Ошнои сохтӣ ба ҳмсрхўиш

آشنا ساختی به همسرخویش

Брҳмнро бар санами барадӣ

برهمن را بر صنم بردی

Куркро ҳамсар ғнм кардӣ

کرک را همسر غنم کردی

Чорумин , дар мусофирати зан ро

چارمین‌، در مسافرت زن را

Биниҳодӣ ба хона танҳо

بنهادی به خانهٔ تنها

Панҷумин он ки корхонаи хеш

پنجمین آن که کارخانهٔ خویش

Бспрдӣ ба марди зишти андеш

بسپردی به مرد زشت اندیش

Биниҳодӣ зи ҷаҳл бе икроҳ

بنهادی ز جهل بی‌اکراه

Дунбаро дар баробари рӯбоҳ

دنبه را در برابر روباه

Он ки виҷдони бадӣл дайн дорад

آن که وجدان بدیل دین دارد

Ишқро кӣ ҳароми ингорад ?

عشق را کی حرام انگارد؟

Чун шавад ошиқи зании зебо

چون شود عاشق زنی زیبا

Кӣ намояди зи шарҳи ишқи або

کی نماید ز شرح عشق ابا

Чун ки изҳори ишқ хеш намӯд

چون که اظهار عشق خویش نمود

Лобау лофҳо бар он афзуд

لابه و لاف‌ها بر آن افزود

Дили занро з ҷой бирабоед

دل زن را ز جای برباید

Оқибат бар мурод чир ояд

عاقبت بر مراد چیر آید

Зану мардии қарини якдигар

زن و مردی قرین یکدیگر

Хонаи холӣу шӯии рафтаи сафар

خانه خالی و شوی رفته سفر

Қиссаи ишқу ошиқӣ ба миён

قصهٔ عشق و عاشقی به میان

Дар миёна чаҳ мекунад виҷдон

در میانه چه می کند وجدان

Ҳаст виҷдони тарозуеи мавзун

هست وجدان ترازویی موزون

Ба нҳонхонаҳи хаёли дарун

به نهانخانهٔ خیال درون

Порснгши дил ҳўснок аст

پارسنگش دل هوسناک است

Низ шоҳинаши нафас бибок аст

نیز شاهینش نفس بیباک است

Ҳарчӣ мехоҳад андари он хона

هرچه می‌خواهد اندر آن خانه

Синҷид аз бҳрхўишу бегона

سنجد از بهرخویش و بیگانه

Вар маломат кунадаш нафаси шариф

ور ملامت کندش نفس شریف

Нафаси аммора аш диҳад тсўиФ

نفس اماره‌اش دهد تسویف

Шаҳвату кину ҳирси худкома

شهوت و کین و حرص خودکامه

Ғооб ояд ба нафаси ливома

غااب آید به نفس لوامه

Зон ки бе шубҳаи марди ваҷдоне

زآن که بی‌شبهه مرد وجدانی

Ҳаст ҳамдасташон ба пинҳонӣ

هست همدستشان به پنهانی

Гар ҳакимӣ вагар хирадмандӣ

گر حکیمی و گر خردمندی

Нгроиди сӯии хато чанде

نگراید سوی خطا چندی

То нагӯйӣ мутӣъ виҷдон аст

تا نگویی مطیع وجدان است

Кови мутӣъ усӯл ирфонаст

کاو مطیع اصول عرفانست

То буд асли зиндагии зару зӯр

تا بود اصل زندگی زر و زور

Тобўди зани заъифи вмрди ғаюр

تابود زن‌ضعیف‌ومرد غیور

То буд хониводау зевар

تا بود خانواده و زیور

Сад ҳазорон таҷаммулот дигар

صد هزاران تجملات دگر

Ҳаст воҷиби маъоду барзахи ҳам

هست واجب معاد و برزخ هم

Ҳаст лозими биҳишту дӯзахи ҳам

هست لازم بهشت و دوزخ هم

Дайну имон ва иффатаст зарур

دین و ایمان و عفت است ضرور

Шарму тақво ва ғайратаст зарур

شرم‌و تقوی‌و غیرت‌است ضرور

Вари зару зевар аз миёна бирафт

ور زر و زیور از میانه برفت

Назми нўомд ва баҳона бирафт

نظم نوآمد و بهانه برفت

Дайну виҷдони якон якон баравад

دین و وجدان یکان یکان برود

Венаи хурофот аз миён баравад

وین خرافات از میان برود

Лек то зар буд мароми ҷаҳон

لیک تا زر بود مرام جهان

Зрпрстӣ буд низоми ҷаҳон

زرپرستی بود نظام جهان

Чона беҳуда мезанад виҷдон

چانه بیهوده می‌زند وجدان

Ҳеҷ корӣ намекунад виҷдон

هیچ کاری نمی‌کند وجدان

Кӣ фурӯ чаҳ равад писандида

کی فرو چه رود پسندیده

Бо чунин ресмони пусида

با چنین ریسمان پوسیده

Вар яке шуд , ҳазор ме нашавад

ور یکی شد، هزار می‌نشود

Ба яке гул баҳор ме нашавад

به یکی گل بهار می‌نشود

Зон ки хуии бҳимаҳ дар кор аст

زان که خوی بهیمه در کار است

Худ фурӯшандаи худ харидор аст

خود فروشنده‌ خود خریدار است

Бишинав ин нуктароу дори баҳоад

بشنو این نکته را و دار بهٔاد

Вари з ман нашнавӣ шинави зи устод

ور ز من نشنوی شنو ز استاد

« кончаҳро ном кардае виҷдон

« کانچه را نام کرده‌ای وجدان

Чист ҷуз бод карда дар анбон

چیست جز باد کرده در انبان

Нек бингар бадв ки бе кам ва беш

نیک بنگر بدو که بی کم و بیش

Чун Ҳарисаасту обдидаҳи ширеш

چون ‌هریسه است‌ و آبدیده ‌سریش

Чун кашӣ , риш аҳмақаст дароз

چون کشی‌، ریش احمق است دراز

Вар раҳо шуд дарозяш ба ду қоз

ور رها شد درازیش به دو قاز

Шер бар Ғарм чун баради дандон

شیر بر غرم‌ چون برد دندان

Ҳеҷ доне чаҳ гўбдши виҷдон

هیچ دانی چه گوبدش وجدان

Гўбд эй шоҳи дад ҳамора бизӣ

گوبد ای شاه دد هماره بزی

Нӯши хури нӯш ва шодхўораҳ бизӣ

نوش خور نوش ‌و شادخواره بزی

Зон ки збни Ғарми гӯли уштури дил

زان که زبن غرم گول اشتر دل

Чун кунӣ туъмае шаҳи одил

چون کنی طعمه‌ای شه عادل

Амали ҳазми дад ! ба меъдаи мейр

عمل هضم دد! به معدهٔ میر

Шер созӣ кунад аз ин нахҷӣр

شیر سازی کند از این نخجیر

Кори сайд аз ту наз раҳи бозбст

کار صید از تو نز ره‌بازبست

Балки аз дом , шоҳи ддсозист

بلکه از دام‌، شاه ددسازیست

Зани ҷўло чу баркашад бктош

زن جولا چو برکشد بکتاش

Бози виҷдон бадв занад шобош

باز وجدان بدو زند شاباش

Гуядаш иннигор ҷонона

گویدش این نگار جانانه

Андари он тангу тори вбронаҳ

اندر آن تنگ و تار وبرانه

На хӯриш доштӣ на ҷомаи гарм

نه خورش داشتی نه جامهٔ گرم

Шӯй низ аз Рахши ббрдии шарм

شوی نیز از رخش ببردی شرم

Ҳар ду растанади азин ҷавонмардӣ

هر دو رستند ازین جوانمردی

Ин як аз дард ва он з бе дардӣ

این یک از درد و آن ز بی دردی

Ореи ин Авесто ба ҳар найранг

آری این اوستا به هر نیرنگ

Аз яке хами баровардаи даҳ ранг

از یکی خم برآورده ده رنگ

Зарди азуи ҷӯйу заъфаронии байн

زرد ازو جوی و زعفرانی بین

Сурхи азуи хоҳу арғавонии байн

سرخ ازو خواه و ارغوانی بین

Диҳадат зини хам ар кунад оҳанг

دهدت زین خم ار کند آهنگ

Нест болотар аз сиёҳии ранг »

نیست بالاتر از سیاهی رنگ‌»