Ба ки сардори кули ҷазоаи аллоҳ
به که سردار کل جزاه الله
Башнавад ҳоли банда бе икроҳ
بشنود حال بنده بیاکراه
Ба ки бар ин фасонаи дили бандад
به که بر این فسانه دل بندد
То ҳаме гиряд ва ҳаме хандад
تا همی گرید و همی خندد
Қиссаи ман шуниданаш саҳл аст
قصهٔ من شنیدنش سهل است
Илм ҳар чизи беҳтар аз ҷаҳл аст
علم هر چیز بهتر از جهل است
Чун бадоне ба мо чаҳ ме гузарад
چون بدانی به ما چه میگذرد
Ба фалони бенаво чаҳ ме гузарад
به فلان بینوا چه میگذرد
ё бар ифлоси шахс чора кунӣ
یا بر افلاس شخص چاره کنی
ё худ аз муфлисӣ канора кунӣ
یا خود از مفلسی کناره کنی
Муфлисӣ мурданаст бе каму кост
مفلسی مردن است بی کم و کاست
Ҳарки муфлис шуд аз ҷаҳон бархест
هرکه مفلس شد از جهان برخاست
« бўҳрираҳ » ҳамеи намояди нақл
«بوهریره» همی نماید نقل
Ин ҳадис аз набии мутобиқи ақл
این حدیث از نبی مطابق عقل
Кони замонӣ ки аҳд нӯронӣ аст
کان زمانی که عهد نورانی است
Ҷокшии беҳтар аз парешоне аст
جاکشی بهتر از پریشانی است
Ҷокшии ҳамчуи бори пунба буд
جاکشی همچو بار پنبه بود
Ки ба зоҳири кулуфту лнбаҳ буд
که به ظاهر کلفت و لنبه بود
Лек чун пушт гарданат афтод
لیک چون پشت گردنت افتاد
Сабку нарми ёбиаш чун бод
سبک و نرم یابیاش چون باد
Лек худ муфлисӣ чу кобӯс аст
لیک خود مفلسی چو کابوس است
Ки ши сару шоху дам на маҳсус аст
کهش سر و شاخ و دُم نه محسوس است
Чун ки часбӣд сахти бехи харат
چون که چسبید سخت بیخ خرت
Модаратро дарораду падарат
مادرت را درآرد و پدرت
Дайгарӣ гуфта муфлисӣ арз аст
دیگری گفته مفلسی عرض است
Арзӣ кандар ӯ басӣ мараз аст
عرضی کاندر او بسی مرض است
Ин арз гар фитад ба ҷавҳари фард
این عرض گر فتد به جوهر فرد
Шавад аз ҷузъи ҷамъи ашёи тард
شود از جزء جمع اشیا طرد
Касри авқоти кишти ин суханон
کسر اوقات کشت این سخنان
Адабиёти гашти ин суханон
ادبیات گشت این سخنان
Ба казин гуфта бениёз шавам
به کزین گفته بینیاز شوم
Ба сари шарҳи қисса боз шавам
به سر شرح قصه باز شوم
Рӯсҳо чун ба Машҳади разавӣ
روسها چون به مشهد رضوی
Қасд карданд бар зиёда рӯй
قصد کردند بر زیادهروی
Банда бегуноҳро ба ташар
بندهٔ بیگناه را به تشر
Тард карданд аз миёни ҳашар
طرد کردند از میان حشر
Зон сипас мардумони фаҳмида
زان سپس مردمان فهمیده
Ҳама берун шуданд дуздида
همه بیرون شدند دزدیده
Ман ниҳодами зи пас хуросон ро
من نهادم ز پس خراسان را
Газ намудем тариқи Теҳрон ро
گز نمودم طریق تهران را
Байни раҳи дуздҳои широзӣ
بین ره دزدهای شیرازی
Лухт кардандмон ба таннозӣ
لخت کردندمان به طنازی
Надаҳум шарҳи ончии худ бурданд
ندهم شرح آنچه خود بردند
Каз ману ғайр , ҳарчӣ бади бурданд
کز من و غیر، هرچه بُد بردند
Боз дорам сипоси яздон ро
باز دارم سپاس یزدان را
Ки набурданд гавҳари ҷон ро
که نبردند گوهر جان را
Чун ки дуздон шуданд ва ман мондам
چون که دزدان شدند و من ماندم
Ин рубоӣ ба ёдашон хондам :
این رباعی به یادشان خواندم:
Дуздон биёбоне қаҳрии нбднд
دزدان بیابانی قهری نبُدند
Худкомау ломазҳабу даҳрии нбднд
خودکامه و لامذهب و دهری نبُدند
Бо он ҳамаи табъи сирқат ва бе раҳмӣ
با آنهمه طبع سرقت و بیرحمی
Биллоҳ ки чу сориқин шаҳрии нбднд
بالله که چو سارقین شهری نبُدند
Алғрзи банда чун зани бева
الغرض بنده چون زن بیوه
Тоӣ пои чорқ , он дигар гева
تای پا چارق، آن دگر گیوه
Дррсидм ба рай аз он раҳи давр
دررسیدم به ری از آن ره دور
Хастаи валавату осмони ҷлу ъўр
خسته ولوت و آسمانجل و عور
Нмдӣ бар серум , мъозоллаҳ
نمدی بر سرم، معاذالله
Ки касеро аз он мабод кулоҳ
که کسی را از آن مباد کلاه
Бар танами ҷбаҳи порае куҳна
بر تنم جبهپارهای کهنه
Ки ба полон хар задӣ таъна
که به پالان خر زدی طعنه
Шуда ҳар мӯии риши ман сӯе
شده هر موی ریش من سویی
Танам аз ранҷ гашта чун мӯе
تنم از رنج گشته چون مویی
Рухам аз ранҷу изтиробу қалақ
رُخم از رنج و اضطراب و قلق
Чун маи бадар , гули гулу аблақ
چون مه بدر، گلگل و ابلق
Бандаро дӯстон баданд басӣ
بنده را دوستان بُدند بسی
Аз хиҷолат нагуфтам ин ба касе
از خجالت نگفتم این به کسی
Мари марои дӯстии мувофиқ буд
مر مرا دوستی موافق بود
Дарме чанд қарз ва қавла намӯд
درمی چند قرض و قوله نمود
Ҳайкаламро бидод табдилӣ
هیکلم را بداد تبدیلی
Кард ҳозири ъабоу мндилӣ
کرد حاضر عبا و مندیلی
Ҳаркасам дид , гуфт : муҳташам аст
هرکسم دید، گفت: محتشم است
Шайхи Абулфазлу хоҷа бўолҳкм аст
شیخابوالفضل و خواجه بوالحکم است
Бехабар кин ҳарифи пари зи риё
بیخبر کاین حریف پر ز ریا
Куҳна риндӣаст рафтаи зери ъабо
کهنه رندی است رفته زیر عبا
Алғрзи моҳии ин чунин мондам
الغرض ماهی اینچنین ماندم
Рози худ бар касе ниФшондм
راز خود بر کسی نیفشاندم
Шуд сипас кӣса аз дирами холӣ
شد سپس کیسه از دِرم خالی
Шуд вуҷӯдами қарини бдҳолӣ
شد وجودم قرین بدحالی
Хостами збни бало канора кунам
خواستم زبن بلا کناره کنم
Ба сафар , дарди хеш чора кунам
به سفر، درد خویش چاره کنم
Пӯри сардор , оҷудон бошӣ
پور سردار، آجودانباشی
Гуфт бояд ки пеш ман бошӣ
گفت باید که پیش من باشی
Ки Луристон ба фоли фархунда
که لرستان به فال فرخنده
Шудаи абвоби ҷамъи ин банда
شده ابواب جمع این بنده
Ту биё то бидон диёр шавем
تو بیا تا بدان دیار شویم
Бо ҳам аз рӯй сидқ , ёр шавем
با هم از روی صدق، یار شویم
Ман нагӯям ки худ чаҳ чиз бихӯр
من نگویم که خود چه چیز بخور
Ончӣ ман мехӯрам ту низ бихӯр
آنچه من میخورم تو نیز بخور
Ман ки аз ҳол худ бидам огоҳ
من که از حال خود بُدم آگاه
Дида будам балои ин як моҳ
دیده بودم بلای این یک ماه
Ба кинояот кардамаш ҳоле
به کنایات کردمش حالی
Ки буд ҷайбам аз дирами холӣ
که بود جیبم از دِرم خالی
Гуфт тадбир ҳолат осонаст
گفت تدبیر حالت آسانست
Шаҳри Теҳрон на чун хуросонаст
شهر تهران نه چون خراسانست
Пеш худ гуфтам ин накӯ бошад
پیش خود گفتم این نکو باشد
Зини пас умеди ман ба ӯ бошад
زین پس امّید من به او باشد
Алғрзи зини хабар чу бе хабарон
الغرض زین خبر چو بیخبران
Хостами узри раҳи зи ҳамсафарон
خواستم عذر ره ز همسفران
Аз рафиқони роҳи вомондм
از رفیقان راه واماندم
Ҳамаи рафтанду банда ҷо мондам
همه رفتند و بنده جا ماندم
Чанд тӯмон ба заҳмат бе мар
چند تومان به زحمت بیمر
Қарз кардам аз ин дар ва он дар
قرض کردم از این در و آن در
Ба умедӣ ки кор осон аст
به امیدی که کار آسان است
Масқати алрҳли мо Луристон аст
مسقطالرحل ما لرستان است
Қиссаи кӯтаҳ , бад-ӣни тмнии хом
قصه کوته، بدین تمنی خام
Банда мондам чунин , ду моҳи тамом
بنده ماندم چنین، دو ماه تمام
з иттифоқот шуд сафари мавқуф
ز اتفاقات شد سفر موقوف
Шуд дилаши ҷониб дигар маътӯф
شد دلش جانب دگر معطوف
Гуфт бо ман кунун биёи чолок
گفت با من کنون بیا چالاک
Башитобем ҷониби амлок
بشتابیم جانب املاک
Чанд рӯзии зи мардуми мўзӣ
چند روزی ز مردم موذی
Давр бошем мо ба фирӯзӣ
دور باشیم ما به فیروزی
Гуфтам ин қиссаи сахт бесамар аст
گفتم این قصه سخت بیثمر است
Худ Бурӯҷирд рафтан дигар аст
خود بروجرد رفتن دگر است
Ин сухани пургиреҳ чу мӯӣ ман аст
این سخن پرگره چو موی من است
Ба дарозӣ чу орзӯӣ ман аст
به درازی چو آرزوی من است
Ман куҷо , ҷӯйбори соваи куҷо
من کجا، جویبار ساوه کجا
Марди ҷангии куҷо , кҷоўаҳи куҷо
مرد جنگی کجا، کجاوه کجا
Алғрз даст додам ва гуфтам
الغرض دست دادم و گفتم
Ту саломати бимон ки ман рафтам
تو سلامت بمان که من رفتم
Гуфт рӯзии диранг бояд кард
گفت روزی درنگ باید کرد
То бигӯям туро чаҳ шояд кард
تا بگویم تو را چه شاید کرد
Банда « أмни иҷиб »ро хондам
بنده «أمّن یُجیب» را خواندم
Ҷои як рӯз , ҳафта Эй мондам
جای یک روز، هفتهای ماندم
Чун бидидам ки қиссаи гашти дароз
چون بدیدم که قصه گشت دراز
Созу барг сафар намудем соз
ساز و برگ سفر نمودم ساز
Ба дусади оҳ ва зинҳору амон
به دوصد آه و زینهار و امان
Қарз кардам чиҳил адади тӯмон
قرض کردم چهل عدد تومان
Маблағии қарзи пешро додам
مبلغی قرض پیش را دادم
Мобақиро ба кӣса биниҳодам
مابقی را به کیسه بنهادم
Ки билетии гирифта бо горӣ
که بلیطی گرفته با گاری
Сӯии Машҳади рӯм ба чопорӣ
سوی مشهد روم به چاپاری
Ногаҳони номае зи Калкатта
ناگهان نامهای ز کلکته
Дод ҳабли алмтин ки албата
داد حبلالمتین که البته
Сози раҳ соз кун ки ҷо холӣ аст
ساز ره ساز کن که جا خالی است
Бе ту ҷонами қарин бдҳолӣ аст
بی تو جانم قرین بدحالی است
Гар биёе ба сӯии мо ёро
گر بیایی بهسوی ما یارا
Шод ва хуррам кунӣ дили мо ро
شاد و خرم کنی دل ما را
Ман ба сардори қиссаро гуфтам
من به سردار قصه را گفتم
Заррае зини ҳадиси ннҳФтм
ذرهای زین حدیث ننهفتم
Гуфт сад ба , ҳазор ба ба ба
گفت صد به، هزار به به به
Соз раҳ кун ки қисса шуд кӯтаҳ
ساز ره کن که قصه شد کوته
Гуфтам ин раҳ на зон маҷозӣ ҳост
گفتم این ره نه زان مجازیهاست
Ин ҳануз аввали дарозӣ ҳост
این هنوز اول درازیهاست
Баҳри анҷоми ин раҳи пари тӯл
بهر انجام این ره پر طول
Пӯл май бояд ва надорам пӯл
پول میباید و ندارم پول
Гуфт мо маблағӣ кунем ниёз
گفت ما مبلغی کنیم نیاز
Мобақиро ту худ муҳайёи соз
مابقی را تو خود مهیا ساز
Ман чу гурба ба мрнўи афтодам
من چو گربه به مرنو افتادم
Муддатӣ дар так ва ду афтодам
مدتی در تک و دو افتادم
Шаст тӯмони зи як блўрФрўш
شصت تومان ز یک بلورفروش
Қарз кардам ба сад фиғону хурӯш
قرض کردم به صد فغان و خروش
Ин талабкори банда мнҷлӣ аст
این طلبکار بنده منجلی است
Ном ӯ ҳоҷ мирзоълӣ аст
نام او حاجمیرزاعلی است
Хушки рӯ ва муқаддасаст басӣ
خشکرو و مقدس است بسی
Ман надидам чу ӯ абус касе
من ندیدم چو او عبوس کسی
Алғрзи байни ин саволу ҷавоб
الغرض بین این سؤال و جواب
Понздаҳ рӯз даргузашт чу об
پانزده روز درگذشت چو آب
Пӯлҳо рафтаи рафта андак шуд
پولها رفتهرفته اندک شد
Хотирами зини қазия мндк шуд
خاطرم زین قضیه مُندک شد
Гуфтам ин худ дигар чаҳ срсхтист
گفتم این خود دگر چه سرسختیست
Ин чаҳ ранҷаст ва ин чаҳ бадбахтӣаст
این چه رنج است و این چه بدبختیست
На ба Калкатта рафтам ва на ба Тӯс
نه به کلکته رفتم و نه به طوس
Монда аз ҳар ду раҳ ба оҳу фусӯс
مانده از هر دو ره به آه و فسوس
Пас яке номае ба ҳоли фигор
پس یکی نامهای به حال فگار
Арз кардам ба хизмати сардор
عرض کردم به خدمت سردار
Ки бародар , дилам ба ҷон омад
که برادر، دلم به جان آمد
Корди охир ба устихон омад
کارد آخر به استخوان آمد
ё бигӯҳо ва ё бигӯ ки нахайр
یا بگو ها و یا بگو که نخیر
Ба саломати зи мо ва аз ту ба хайр
به سلامت ز ما و از تو به خیر
Аз пас чори рӯз буд ва набӯд
از پس چار روز بود و نبود
Дар ҷавоби ман ин чунин фармуд
در جواب من اینچنین فرمود
Худ ту доне ки дасти тангами ман
خود تو دانی که دستتنگم من
Бо фалаки рӯзу шаб ба ҷангами ман
با فلک روز و شب به جنگم من
Чанд рӯзӣ дигар таъаммул кун
چند روزی دگر تأمل کن
Бо қазоу қадар таҳаммул кун
با قضا و قدر تحمل کن
Зини сухани бандаи сахт бўр шудам
زین سخن بنده سخت بور شدم
Чун гадои лаб танур шудам
چون گدای لب تنور شدم
Ман дар ин ҳол мондам андари банд
من در این حال ماندم اندر بند
Рафт сардор , ҷониби дарбанд
رفت سردار، جانب دربند
Пӯлҳо ҷумла харҷ шуд , ҳайҳот
پولها جمله خرج شد، هیهات
Қарзи ҳам каси надод бар ман лоат
قرض هم کس نداد بر من لات
Баҳри сардори сохтам бадрӯд
بهر سردار ساختم بدرود
Як қасида ки матлаъаши ин буд :
یک قصیده که مطلعش این بود:
« ман бандаи мискинро эй родхдоўнд »
«من بندهٔ مسکین را ای رادخداوند»
« дар банд наҳодӣ ва бирафтӣ сӯии дарбанд »
«در بند نهادی و برفتی سوی دربند»
« дар банд ту будам ман зини пеш ва кунун низ »
«در بند تو بودم من زین پیش و کنون نیز»
« шояд ки набошӣ ту маро акнӯн дар банд »
«شاید که نباشی تو مرا اکنون در بند»
Бории аҳволи банда ин бошад
باری احوال بنده این باشد
Шояд инсоф агар чунин бошад
شاید انصاف اگر چنین باشد
Умарое ки родмрдоннд
امرایی که رادمردانند
Дӯстонро чунин нагардонанд
دوستان را چنین نگردانند
Ин бидон гуфтам эй сутӯдаи хисол
این بدان گفتم ای ستودهخصال
Ки бадонеи тағайюри аҳвол
که بدانی تغیر احوال
Орзӯҳо басии дароз буд
آرزوها بسی دراز بود
Ба ҳақиқати рисии муҷоз буд
به حقیقت رسی مجاز بود
Ҳиллаи сардори род дар дарбанд
هله سردار راد در دربند
Шудаи хуррам ба шодмонӣ чанд
شده خرّم به شادمانی چند
Бандаи зи андешаи талабкорон
بنده ز اندیشهٔ طلبکاران
Шудаи пинҳон ба хонаи ёрон
شده پنهان به خانهٔ یاران
Бас ки дастам тиҳӣаст аз динор
بس که دستم تهی است از دینار
Кардаам тарки чойӣу сигар
کردهام ترک چایی و سیگار
Гар ду рӯзӣ дигар чунин баравад
گر دو روزی دگر چنین برود
Шому ноҳор низ тарк шавад
شام و ناهار نیز ترک شود
Зон сипас банда бод хоҳам хӯрд
زان سپس بنده باد خواهم خورد
Ёди сардор род хоҳам хӯрд
یاد سردار راد خواهم خورد
Он ки аз бими бандаи ночиз
آن که از بیم بندهٔ ناچیز
Сӯии дарбанд май гурезади тез
سوی دربند میگریزد تیز
Ваон ки дар дӯстӣ вафодор аст
وان که در دوستی وفادار است
Дар мўоъиди хеш подор аст
در مواعید خویش پادار است
Ваон ки ин бандаро ба гуфта хеш
وان که این بنده را به گفتهٔ خویش
Кард дар ғурбати ин чунин дарвеш
کرد در غربت اینچنین درویش
Бории ин ҷумла зуд ме гузарад
باری این جمله زود میگذرد
Лек даҳри ин зи ёд май набард
لیک دهر این ز یاد مینبرد
Ёди боди он ки ин сухан фармуд
یاد باد آن که این سخن فرمود
Ки ба ҷонаши ҳазор бори дуруд
که به جانش هزار بار درود
« бар ин мангар ки зуфунун ояд мард »
«بر این منگر که ذوفنون آید مرد»
« дар аҳду вафои нигар ки чун ояд мард »
«در عهد و وفا نگر که چون آید مرد»
« аз ӯҳдаи аҳд агар бурун ояд мард »
«از عهدهٔ عهد اگر برون آید مرد»
« аз ҳарчӣ гумони барӣ фузун ояд мард »
«از هرچه گمان بری فزون آید مرد»