Буд ба Кирмон , шаҳӣ аз Дайламон

بود به کرمان‌، شهی از دیلمان

Ёфта махлуқи зи адлаши амон

یافته مخلوق ز عدلش امان

Гашти яке ганҷ ба аҳдаши падед

گشت یکی گنج به عهدش پدید

Қуфл ба дар хӯрда ва ҳашта калид

قفل به در خورده و هشته کلید

Коргарон дар бар шоҳ омаданд

کارگران در بر شاه آمدند

Сандӯқ оварда ва зону заданд

صندوق آورده و زانو زدند

Шоҳи бФрмўдгшоднд дар

شاه بفرمودگشادند در

Буд яке ҳуққа дар онҷои зи зар

بود یکی حقه در آنجا ز زر

Чун дар он ҳуққа кушоданд низ

چون در آن حقه گشادند نیز

Ҷузи ду ҷўкҳнаҳ надиданд чиз

جز دو جوکهنه ندیدند چیز

Ҳаряки азонро дармеи вазн буд

هریک ازآن را درمی وزن بود

Ҷӯ на , ки ҷўзӣ ба назар ме намӯд

جو نه‌، که جوزی به‌نظر می‌نمود

Зони ҷӯ ва он ҳуққау рози шигифт

زآن جو و آن حقه و راز شگفت

Шоҳи сарангушт ба дандон гирифт

شاه سرانگشت به دندان گرفت

Гуфт биҷавӣед зи перони яке

گفت بجویید ز پیران یکی

Бӯ ки бидонади зи ҳазор андакӣ

بو که بداند ز هزار اندکی

Пертарин мард биҷустанд боз

پیرترین مرد بجستند باز

То ки гушойанд бадви қуфли роз

تا که گشایند بدو قفل راز

Буд яке пери дўтогштаҳи пушт

بود یکی پیر دوتاگشته پشت

Риш ва сар аспеду Асое ба мушт

ریش و سر اسپید و عصایی به مشت

Шаҳнаи бадви қисса ҷӯ баргушод

شحنه بدو قصهٔ جو برگشاد

Гуфт чунин воқеаи дорӣ ба ёд ?

گفت چنین واقعه داری به یاد؟

Гуфт маро нест аз ин дар хабар

گفت مرا نیست از این در خبر

Бӯ ки хабар дошта бошад падар

بو که خبر داشته باشد پدر

Шаҳна бигуфто падарат дар куҷост ?

شحنه بگفتا پدرت در کجاست‌؟

Неки нишони даҳ ки бҷўбими рост

نیک نشان ده که بجوبیم راست

Гуфт ду мӯеаст фалоняши ном

گفت دو مویی است فلانیش نام

Ҳаст мар ӯро ба фалони кӯи мақом

هست مر او را به فلان کو مقام

Шуд ба нишоняши ғуломӣ ба кӯй

شد به نشانیش غلامی به کوی

Ёфт яке марди зарифи ду мӯӣ

یافت یکی مرد ظریف دو موی

Бар сару ришаш ба ду мӯе , падед

بر سر و ریشش‌به‌دو مویی، پدید

Зоғи сияҳи ҳамдами бози сипед

زاغ سیه همدم باز سپید

Гуфт фиристода , бадви шарҳи ҳол

گفت فرستاده‌، بدو شرح حال

Суҳбати фарзанду ҷавобу суол

صحبت فرزند و جواب و سئوال

Гуфт пас ин розкҳни бозкн

گفت پس این رازکهن بازکن

Пӯр надонист ту оғозкн

پور ندانست تو آغازکن

Гуфт марои низбсони писар

گفت مرا نیزبسان پسر

Нест азин роз наоне хабар

نیست ازین راز نهانی خبر

Лекин дорам падарии ҳӯшёр

لیکن دارم پدری هوشیار

Ҳаст сароиш ба фалони раҳгузор

هست سرایش به ‌فلان رهگذار

Гарчи ҳанузаш зҷўонисти баҳр

گرچه هنوزش زجوانیست بهر

Нест куҳани солтар аз вай ба шаҳр

نیست کهن ‌سال‌تر از وی به شهر

Шояд агар пурсӣ аз ӯ ин мақол

شاید اگر پرسی از او این مقال

Назд малик арза кунад шарҳи ҳол

نزد ملک عرضه کند شرح حال

Шаҳна фиристод ва талаб кард пер

شحنه فرستاد و طلب کرد پیر

Пер на , бали тозаи ҷавонии ҳажир

پیر نه‌، بل تازه ‌جوانی هژیر

Мӯи сияҳу сарви қаду пилтан

مو سیه و سرو قد و پیلتن

Муҳташаму боадабу хуши сухан

محتشم و باادب و خوش ‌سخن

Сӣ ва ду дандони сипедаши рада

سی و دو دندان سپیدش رده

Мӯии сару риш ба шона зада

موی سر و ریش به شانه زده

Шаҳнаи ҳикоят ба малик арза кард

شحنه ‌حکایت ‌به ‌ملک‌ عرضه کرد

Шоҳ аҷаб дошт аз он ҳар се мард

شاه ‌عجب ‌داشت ‌از آن هر سه‌ مرد

Гуфт азин ҷӯ , ки аҷаб густар аст

گفت‌ازین‌جو، که عجب گستر است

Қиссаи ин ҳар се ъҷоӣб тар аст

قصهٔ این هر سه عجائب‌تر است

Боб , ҷавонтар зпсркӣ равост ? !

باب ،‌جوان‌تر زپسرکی‌رواست‌؟!

Пертар аз пӯр , набера чарост ?

پیرتر از پور، نبیره چراست‌؟

Гуфт падар : « шоҳи ҷаҳони зиндаи бод

گفت پدر: «‌شاه جهان زنده‌باد

Воқеаи мо зи занони аўФтод »

واقعهٔ ما ز زنان اوفتاد»

Ҳаст марои поки зании хуши забон

هست مرا پاک زنی خوش‌زبان

Коркуну оқилау меҳрбон

کارکن و عاقله و مهربان

Ҳолат ман донаду атвори ман

حالت من داند و اطوار من

Мӯнис ман бошаду ғами хори ман

مونس من باشد و غم‌خوار من

Збни сабаб аз умри таматтуъ барам

زبن سبب از عمر تمتع برم

Ғам нахӯрам пер нагардад серум

غم نخورم پیر نگردد سرم

Венаи писарамро зани кдбонўиист

وین پسرم را زن کدبانوییست

Каз ҷиҳатии боб дилаш ҳаст ва нест

کز جهتی‌ باب‌دلش‌هست‌ و نیست

Гоҳ кунад оштӣу гоҳи ҷанг

گاه کند آشتی و گاه جنگ

Гоҳ буд шукри вгоҳии шрнг

گاه بود شکر وگاهی شرنگ

Зини сабаби аўгштаҳи змни пертар

زین سبب اوگشته زمن پیرتر

Лек на фартут чу пӯр дигар

لیک نه فرتوت چو پور دگر

Лек набераи зи зан озурда аст

لیک نبیره ز زن آزرده است

Крчаҳ басӣ нест ки зан барда аст

کرچه‌ بسی‌نیست که‌ زن‌برده است

Ҳаст занаш бемазау ёваи гӯй

هست زنش بی‌مزه و یاوه گوی

Шўхгн ва беадабу зишти хуй

شوخگن و بی‌ادب و زشت‌خوی

Бас ки бпокрдаҳ дар он хонаи ҷанг

بس که بپاکرده در آن خانه جنگ

Хона бар аўгштаҳ чу зиндони танг

خانه بر اوگشته چو زندان تنگ

Зин қабл аз ҷаври зан бе ҳаё

زین قبل از جور زن بی‌حیا

Пертараст аз падар ва аз ниё

پیرتر است از پدر و از نیا

Шоҳ аз он турфаи ҳадиси шигарф

شاه از آن طرفه حدیث شگرف

Шод шуду баст аз он турфаи тараф

شاد شد و بست‌از آن‌طرفه طرف

Гуфт ки ҳони сари ниҳони бозгуӣ

گفت که هان سر نهان بازگوی

Гар хабарии дорӣ аз он бозгуӣ

گر خبری داری از آن بازگوی

Қиссаи ин ҳуққау сандӯқу ҷӯ

قصهٔ این حقه و صندوق و جو

Чун буд вкӣ шуда ин ҷӯи дарав ?

چون‌بود وکی شده این جو درو؟

Ҷӯи бадарами санг ! чаҳ нағзаст ин

جو بدرم‌سنگ‌! چه نغز است این

Ҷӯ на ки бодоми ду мағзаст ин

جو نه که بادام دو مغز است این

Гуфт шҳо ! догаро ! шоди зӣ

گفت شها! دادگرا! شاد زی

Рӯзу шубон бо диҳиш ва дод зӣ

روز و شبان با دهش و داد زی

Аз падарон дидаам ин ёддошт

از پدران دیده‌ام این یادداشت

Карда дарони сафҳаи чунин ёддошт :

کرده‌درآن‌صفحه‌چنین‌یادداشت‌:

Буд ба Кирмони мулкии порсо

بود به کرمان ملکی پارسا

Халқи бросўдаҳ аз он подшо

خلق برآسوده از آن پادشا

Муқтадиру бандаи навозу ҳаким

مقتدر و بنده‌نواز و حکیم

Малики нигаҳдоштаи зи умеду бим

ملک نگهداشته ز امّید و بیم

Ҳаркии з бимӣ шудӣ аз раҳи бадар

هرکه ز بیمی شدی از ره بدر

Гаштии умедаши сӯии шаҳи роҳбар

گشتی امیدش سوی شه راهبر

Додгзорндаҳ ҳар додхоҳ

دادگزارندهٔ هر دادخواه

Лутфи намоянда ҳар бе гуноҳ

لطف نمایندهٔ هر بی گناه

Ҳикмату дайни ҷамъ ба даврон ӯ

حکمت و دین جمع به دوران او

Мӯҳтасиби ақл ба фармон ӯ

محتسب عقل به فرمان او

Тарбияташи доруии дарди бадӣ

تربیتش داروی درد بدی

Тамшияташи чораи нобахрадӣ

تمشیتش چارهٔ نابخردی

Пайрав шаҳ гашта зи ҳасани сулӯк

پیرو شه گشته ز حسن سلوک

Халқ , ки анноси бад-ӣни алмулук

خلق‌، که الناس بدین الملوک

Рӯзи ду , дар ҳафтаи чунон чун сзид

روز دو،‌ در هفته‌ چنان‌ چون سزید

Кори мазолим ба тан худ гузид

کار مظالم به تن خود گزید

Ҳаркии зи каси мзлмаҳ Эй доштӣ

هرکه ز کس مظلمه‌ای داشتی

Дар бар шаҳи барадӣу бгзоштӣ

در بر شه بردی و بگذاشتی

То бҳкии рӯзи яке арз дошт

تا بهٔکی روز یکی عرض داشت

Барад касе дар бар тахташ гузошт

برد کسی در بر تختش گذاشت

Гуфт шҳо ! гӯш ба арзами гумор

گفت شها! گوش به عرضم گمار

Дод даҳ эй сояи парвардгор

داد ده‌ای سایهٔ پروردگار

Мазраъаеро бФрўхтми тамом

مزرعه‌ای را بفروختم تمام

Кард харидор дар он ҷои мақом

کرد خریدار در آن جا مقام

Қимати он мазраъаи пардохта

قیمت آن مزرعه پرداخته

Низ яке қаср дар он сохта

نیز یکی قصر در آن ساخته

Ёфта дар збрзмини хами зар

یافته در زبرزمین خُمّ زر

Омада гуяд ки биёи зари бабр !

آمده گوید که بیا زر ببر!

Гӯямаш ин малику замин зон тест

گویمش‌ این‌ ملک‌ و زمین‌ زان تست

Вончаҳ дар ӯ ҳаст дафин зон тест

وآنچه در او هست دفین زان تست

Гуяд ман хои харидам , на зар

گوید من خا خریدم، نه زر

Зари нхридм ки шавам ганҷур

زر نخریدم که شوم گنجوُر

Шоҳи харидори заминро бхўост

شاه خریدار زمین را بخواست

Гуфт ки ин ганҷ аз он шумост

گفت که این گنج از آن شماست

Гуфт худ ин боғи зи ман банда аст

گفت‌خود این‌باغ ز من بنده است

Лек зар аз он фурӯшанда аст

لیک زر از آن فروشنده است

Шоҳ чу он мушкил осон бидид

شاه چو آن مشکل آسان بدید

Вони ду аҷаби қисса аз онон шунид

وآن دو عجب قصه از آنان شنید

Мзлмаҳ эй саъбу низои сутург !

مظلمه‌ای صعب و نزاعی سترگ!

Бо ду дили равшану рӯҳи бузург

با دو دل روشن و روح بزرگ

Диргҳии ранҷ таҳайюр кашид

دیرگهی رنج تحیر کشید

Сар ба гиребони тФкркшид

سر به گریبان تفکرکشید

Пас ба фурӯшанда , ҷаҳони кадхудоӣ

پس به‌فروشنده‌، جهان کدخدای

Гуфт ки фарзанд чаҳ додат худоӣ

گفت که فرزند چه دادت خدای

Гуфт марои духтари дӯшизаи ист

گفت مرا دختر دوشیزه‌ایست

Рӯй замин ҷуз ваем авлод нест

روی زمین جز ویم اولاد نیست

Вази дгарии ҷусти ҳамин моҷаро

وز دگری جست همین ماجرا

Ёфт ки бошад писарии мари варо

یافت که باشد پسری مر ورا

Духтар он дод ба фарзанди ин

دختر آن داد به فرزند این

Ганҷи ббхшўди бадви нозанин

گنج ببخشود بدو نازنین

Кард бад-ӣни тарзи адолат , адо

کرد بدین طرز عدالت‌، ادا

Ҳақи харидору фурӯшанда ро

حق خریدار و فروشنده را

Ношудаи хасмони зи қизовати малул

ناشده خصمان ز قضاوت ملول

Ҳар ду намуданд ҳукӯмати қабул

هر دو نمودند حکومت قبول

Кишти харидори дарони сол , ҷӯ

کِشت خریدار درآن سال‌، جو

Кушта бадаст омад ва ҷӯ шуд дарав

کشته بدست آمد و جو شد درو

Аз асари муъаддилати шаҳриёр

از اثر معدلت شهریار

Вони ду ҷавонмарди футуввати шиор

وآن دو جوانمرد فتوت شعار

Донаи ҷӯро дарме вазн хост

دانه جو را درمی وزن خاست

Ҷӯ ки ба мисқол расад , кимиёст

جو که به مثقال رسد، کیمیاست

Шоҳ чу он дид бифармуд : зиҳ !

شاه چو آن دید بفرمود: زه‌!

Гуфт ки ин қиссаи нбштнш ба

گفت که این قصه نبشتنش به

Қиссаи нбштнд ва ниҳоданд ҷӯ

قصه نبشتند و نهادند جو

Баҳр ба омӯзии ақвоми нав

بهر به‌آموزی اقوام نو

Тока бидонанд ба ҳар рӯзгор

تاکه بدانند به هر روزگار

Каз асари муъаддилати шаҳриёр

کز اثر معدلت شهریار

Кори раият ба куҷо мекашад !

کار رعیت به کجا می کشد!

Покии ният ба куҷо мекашад ?

پاکی نیت به کجا می کشد؟