Ман ва ту ахгро ! ҳамсоягонем
من و تو اخگرا! همسایگانیم
Аҷаб набӯд ки бо ҳам ройгонем
عجب نبْود که با هم رایگانیم
Агарчӣ ман заъифӣ бе паноҳам
اگرچه من ضعیفی بیپناهم
Вале ҳамсояи сарҳанги шоҳам
ولی همسایهٔ سرهنگ شاهم
Шунидам гуфтӣ эй сарҳанги айёр
شنیدم گفتی ای سرهنگ عیار
Дар исботи худои як риштаи ашъор
در اثبات خدا یک رشته اشعار
Наҳодӣ ном « бичўни нома » он ро
نهادی نام «بیچوننامه» آن را
Ба бичўни нома чун бастии миён ро
به بیچوننامه چون بستی میان را
Ба кашфи мушкилӣ ҳиммат намӯдӣ
به کشف مشکلی همت نمودی
Далерӣ кардӣ ва ҷуръат намӯдӣ
دلیری کردی و جرأت نمودی
Ҳакямонро дар ин раҳи по ба сангаст
حکیمان را در این ره پا به سنگ است
Дарин водии каммият ҷумла лангаст
در این وادی کُمِیت جمله لنگ است
Агар дар қаъри дарёи моҳиӣии кӯр
اگر در قعر دریا ماهیئی کور
Буруни оради сар аз ин маъдани нур
برون آرد سر از این معدن نور
Башари ҳам паии барад аз сари бичўн
بشر هم پی برد از سرّ بیچون
Таъолии васфаи ъмои иқўлўн
تعالی وصفه عما یقولون
Бидон ҳазрати назар гоҳе надорем
بدان حضرت نظر گاهی نداریم
Ки ғайр аз панҷ ҳис роҳӣ надорем
که غیر از پنج حس راهی نداریم
Буруни зини панҷ раҳ , раҳ нест ҷон ро
برون زین پنج ره، ره نیست جان را
Ки ҷони зин панҷара бинад ҷаҳон ро
که جان زین پنجره بیند جهان را
Ҳавоси панҷ агар панҷоҳ будӣ
حواس پنج اگر پنجاه بودی
Хирадро кӣ ба сонеъи роҳ будӣ
خرد را کی به صانع راه بودی
Хирадро полҳнг аз ин ҳавос аст
خرد را پالهنگ از این حواس است
Вале сонеъи бурун аз ин қиёс аст
ولی صانع برون از این قیاس است
Гирифтам он ки сонеъро тавон дид
گرفتم آن که صانع را توان دید
Чу дар акнофи олами нури хуршед
چو در اَکنافِ عالم، نور خورشید
Чуовро нест зиддиӣ , кӣ ҳувайдост
چو او را نیست ضدی، کی هویداست
Ки ҳар чизе ба зиддихеш пайдост
که هر چیزی به ضد خویش پیداست
Агар зулмат набӯдӣ дар замона
اگر ظلمت نبودی در زمانه
Надории каси зи нури хури нишона
نداری کس ز نور خور نشانه
Худои дарё ва ин олами сбўӣист
خدا دریا و این عالم سبوئیست
Сабуро зи оби дарёи обрўӣист
سبو را زآب دریا آبروئیست
Куҷои зарфӣ ки пар аз об дарёст
کجا ظرفی که پر از آب دریاست
Хабардор аз так ва поёб дарёст
خبردار از تک و پایاب دریاست
Хирадро андарин раҳ дстгаҳ нест
خرد را اندر این ره دستگه نیست
Ба ҳақи ҷуз бо шуҳуду кашф раҳ нест
به حق جز با شهود و کشف ره نیست
Раҳе ҳарчанд дар исботи раб на
رهی هرچند در اثبات رب نه
Вале исботи раби чандон аҷаб на
ولی اثبات رب چندان عجب نه
Аҷаб дорам ман аз он покроӣӣ
عجب دارم من از آن پاکرائی
Ки гуяд нест оламро хдоӣӣ
که گوید نیست عالم را خدائی
Чу дар исбот ӯ ақласт абтар
چو در اثبات او عقل است ابتر
Ба назд ақли инкораши аҷаб тар
به نزد عقل انکارش عجبتر
Умеду биму ваҳму фикру пиндор
امید و بیم و وهم و فکر و پندار
Хирадро мекашад то арши додар
خرد را میکشد تا عرش دادار
Гузар созад ба чандини ресмон ҳо
گذر سازد به چندین ریسمانها
Хирад , чун бндбоз аз осмон ҳо
خرد، چون بندباز از آسمانها
Бад-ӣни асбобҳои бе карона
بدین اسبابهای بیکرانه
Диҳад аз ҳастяш лухтии нишона
دهد از هستیش لختی نشانه
Чу волотар буд аз ваҳм , ҷоҳаш
چو والاتر بود از وهم، جاهش
Хирад оҷиз шавад бо дастгоҳаш
خرد عاجز شود با دستگاهش
Чу зини асбоб асботш нишоед
چو زین اسباب اثباتش نشاید
Ба нафиш беш аз ин асбоб бояд
به نفیاش بیش از این اسباب باید
Дгркосботи ҳақи аслӣ қадим аст
دگر کاثبات حق، اصلی قدیم است
Башарро ин тариқӣ мустақӣм аст
بشر را این طریقی مستقیم است
Ҷаҳонро ёди ҳақи зикрӣ мадид аст
جهان را یاد حق ذکری مدید است
Вале инкори ҳақи фикрӣ ҷадид аст
ولی انکار حق فکری جدید است
Табиии нафии сонеъро Нидо кард
طبیعی نفی صانع را ندا کرد
Далел ӯро сазад кин иддао кард
دلیل او را سزد کاین ادعا کرد
Вуҷӯд асласту аъдоманди мавҳум
وجود اصلاست و اعدامند موهوم
Ки оламро вуҷӯдӣ ҳаст маълум
که عالم را وجودی هست معلوم
Чу бар ҳастӣаст асли кори олам
چو بر هستی است اصل کار عالم
Вуҷӯди ҳақ буд аслии мусаллам
وجود حق بود اصلی مسلَّم
Чу ҳастӣ ҳаст худ асли асилӣ
چو هستی هست خود اصل اصیلی
Муваҳҳидро наме бояд далелӣ
موحد را نمیباید دلیلی
Вале он кӯ ба сонеъ нест қоил
ولی آن کاو به صانع نیست قائل
Бароҳин бояд ӯроу далоил
براهین باید او را و دلایل
Хирад чун мондаи оҷиз дар сафоташ
خرد چون مانده عاجز در صفاتش
Ту оҷизтар шӯй дар нафии зотш
تو عاجزتر شوی در نفی ذاتش
Ба будаш гашта ҳайрони фикри доно
به بودش گشته حیران فکر دانا
Ба нобӯдяш чун гардии тавоно ?
به نابودیش چون گردی توانا؟
Буд исботи воҷиби саъбу душвор
بُوَد اثبات واجب صعب و دشوار
Вале сад раҳ аз он мушкилтар , инкор
ولی صد ره از آن مشکلتر، انکار
Гирифтам он ки нобӯдӣ асил аст
گرفتم آن که نابودی اصیل است
Ҷаҳон бӯда бар будаш далел аст
جهانِ بوده بر بودش دلیل است
Вагар нодидншро май хилофӣ
وگر نادیدنش را میخلافی
Набӯданро надидан нест кофӣ
نبودن را ندیدن نیست کافی
Бсомҳсўс , кон ваҳмасту бозӣ
بسا محسوس، کآن وهم است و بازی
Басо дидан ки кизбасту маҷозӣ
بسا دیدن که کذب است و مجازی
Чаҳ баси ашёъи номаръӣу пинҳон
چه بس اشیاء نامرئی و پنهان
Ки мавҷуданд назд ақлу бурҳон
که موجودند نزد عقل و برهان
Шудӣ қоил ба як бурҳони сода
شدی قائل به یک برهان ساده
Ки бошад шамси гардони истода
که باشد شمس گردان ایستاده
Ба бурҳонии дигаргштии ту хстў
به برهانی دگر گشتی تو خستو
Ки бошад хоки сокин дар такопу
که باشد خاک ساکن در تکاپو
з ҳис барбанд лаби бурҳони фарози ор
ز حس بربند لب، برهان فراز آر
Ки бебурҳон наёяд рости инкор
که بیبرهان نیاید راست انکار
Вагар дар нафии ҳақи бурҳони надорӣ
و گر در نفی حق برهان نداری
Сазад к-эймон ба асли куллӣ оре
سزد کایمان به اصل کلی آری
Вагар виҷдонат напазирад шҳодаҳ
وگر وجدانْت نپذیرد شَهاده
Бирав дар сояи фикру ирода
برو در سایهٔ فکر و اراده
Ки роҳии рафтау роӣӣ рузин аст
که راهی رفته و رائی رزین است
Салоҳи мардуми ?дане дарин аст
صلاح مردم دنیی در این است
Худои марҳам на дилҳои хаста аст
خدا مرهم نه دلهای خسته است
Тасаллии бахши дилҳои шикаста аст
تسلیبخش دلهای شکسته است
Худои сармояи умед ва бим аст
خدا سرمایهٔ امّید و بیم است
Ки ислоҳотро рукнӣ қавӣам аст
که اصلاحات را رکنی قویم است
Худои таъдили фармои ҳавас ҳост
خدا تعدیلفرمای هوسهاست
Худои андозаи бахши мултамис ҳост
خدا اندازهبخش ملتمسهاست
Бадӣ каз озу кини қӯти пазирад
بدی کز آز و کین قوّت پذیرد
Садӣ ҳаштод азу тахфиф гирад
صدی هشتاد از او تخفیف گیرد
Худо бошад ба назд аҳли бениш
خدا باشد به نزد اهل بینش
Нигаҳдори низоми офариниш
نگهدار نظام آفرینش
Дигар чун мардуми гетии зи оғоз
دگر چون مردم گیتی ز آغاز
Ба зот сонеъӣ гашта ҳам овоз
به ذات صانعی گشته همآواز
Азобаши бим , вақти зшткорӣ
عذابش بیم، وقت زشتکاری
Бадв дар некяши умедворӣ
بدو در نیکیش امیدواری
Агар гӯйяши оламро худо нест
اگر گوییش عالم را خدا نیست
Саранҷоми вуҷӯдати ҷуз фано нест
سرانجام وجودت جز فنا نیست
Шикаста дил шавадгар росткор аст
شکستهدل شود گر راستکار است
Даранда тар шавадгар бад шиор аст
درندهتر شود گر بد شعار است
Ту хоҳиш аҷз хон , хоҳии саодат
تو خواهش عجز خوان، خواهیسعادت
Башар бо зикр яздон карда одат
بشر با ذکر یزدان کرده عادت
Агргўид ба тарки одати хеш
اگر گوید به ترک عادت خویش
Балоӣ иҷтимоӣ оядаш пеш
بلای اجتماعی آیدش پیش
Кунун каз сад , навад яздон ситоянд
کنون کز صد، نود یزدان ستایند
Бад-ӣни яздони стоиӣ , дев ройанд
بدین یزدان ستایی، دیو رایند
Мъозоллаҳи казин яздони стоиӣ
معاذالله کز این یزدان ستایی
Бурун оянд ва ин бими худоӣ
برون آیند و این بیم خدایی
Башар бо қайд дайн дузданду кофар
بشر با قید دین دزدند و کافر
Чу қайд дайн зананд , аллоҳи Акбар !
چو قید دین زنند، الله اکبر!
Турогар ҳиси ҳмдрдист бо халқ
تو را گر حس همدردیست با خلق
Мҳл то афканди даври ин куҳани далқ
مهل تا افکند دور این کهن دلق
Машав мункири бҳли инкори мункир
مشو منکر، بِهِل انکار منکر
зи ман гар нашнавӣ , бишинав з « ахгар »
ز من گر نشنوی، بشنو ز «اخگر»
Ки бичўни номааш қавлӣ савобаст
که بیچوننامهاش قولی صوابست
Аз оташ хостаҳаст аммо чу обаст
از آتش خاسته است اما چو آبست