Чу аз тадрис фориғ шуд димоғам
چو از تدریس فارغ شد دماغم
Маи хурдод , хуррами гашти боғам
مه خرداد، خرم گشت باغم
Димоғ аз дарсу баҳси илми хаста
دماغ از درس و بحث علم خسته
Сари фориғ замонӣ нонишаста
سر فارغ زمانی نانشسته
Накарда соъатии рафъи касолат
نکرده ساعتی رفع کسالت
Шуд аз фарҳанги кории нави ҳўолт
شد از فرهنگ کاری نو حوالت
Ҳўолт рафт шуғлии ногаҳонӣ
حوالت رفت شغلی ناگهانی
Касолати бахшу сахту ройгонӣ
کسالتبخش و سخت و رایگانی
Ба кори имтиҳоноти кзоӣӣ
به کار امتحانات کذائی
Фузуда соли панҷум бар нҳоӣӣ
فزوده سال پنجم بر نهائی
зи Теҳрону вилоёту иёлот
ز تهران و ولایات و ایالات
Ба икҷогрд шуд кули камолот
به یکجاگرد شد کل کمالات
Фузун аз садҳазори авроқи дарҳам
فزون از صدهزار اوراق درهم
Ба маънии муттаҳид чун нақши дарҳам
به معنی متحد چون نقش دِرهم
Ҳамаи анмўзҷи афкори мунҳат
همه انموذج افکار منحط
Ғалати имлоу бади аншоءу бади хат
غلط املا و بد انشاء و بد خط
Сӣўолотии аҷоиб дар аҷоиб
سئوالاتی عجایب در عجایب
Ҷўоботии ғароиб дар ғароиб
جواباتی غرایب در غرایب
Чу буд аз рӯй бе завқии суолӣ
چو بود از روی بیذوقی سئوالی
НиФзоид ба кӯдаки ҷузи малолӣ
نیفزاید به کودک جز ملالی
Гули бадбуӣ , бади бўбди гулобаш
گل بدبوی، بد بوبد گلابش
Суоли хом , хом уфтад ҷавобаш
سئوال خام، خام افتد جوابش
Адибоне ки ин пурсиш навиштанд
ادیبانی که این پرسش نوشتند
Ниндори гӯлу нодон , бдсрштнд
نیندار گول و نادان، بدسرشتند
Ҳамоно то маро муғриз нахонӣ
همانا تا مرا مغرض نخوانی
Суоли ин буд бишинав то бадоне :
سئوال این بود بشنو تا بدانی:
« бадӣу вому беморӣ , се ёранд
«بدی و وام و بیماری، سه یارند
Ки гар ҳастанд андак , бе шуморанд »
که گر هستند اندک، بیشمارند»
Суолии ҷомеъу баҳс тамом аст
سئوالی جامع و بحثی تمام است
Ба сӯрати пухта , дртҳқиқ хом аст
بهصورتپخته ،درتحقیقخاماست
Ҷавоби ин суол аз Тифли мактаб
جواب این سئوال از طفل مکتب
Чаҳ хоҳад буд ҷузи такрори матлаб
چه خواهد بود جز تکرار مطلب
« ки бдкрдн бадаст ва , дайн дайн аст
« کهبدکردنبد استو،دین دین است
Саломати ҳаркасии ронсб айнаст »
سلامتهرکسیرانصبعیناست»
Барӣни матлаб ки худ айн суоласт
براینمطلب کهخود عین سئوالست
Фузудан , мӯҷиби ранҷ ва малол аст
فزودن، موجب رنج و ملال است
Дигар пурсиш , маъонӣу баён буд
دگر پرسش، معانی و بیان بود
зи ташбеҳот ва аз ақсоми он буд
ز تشبیهات و از اقسام آن بود
Буд сӣ сол кин баҳси муфассал
بود سی سال کاین بحث مفصل
Шудаст аз ёд , чун шарҳи мтўл
شدست از یاد، چون شرح مطول
Қаноат шуд зи муллои саъди тозӣ
قناعت شد ز ملا سعد تازی
Ба « втўот » ва ба « шамси Қайс » розӣ
به «وطواط» و به «شمسقیس» رازی
Дубора зинда кардандаш аФозл
دوباره زنده کردندش افاضل
Ки боқиро чу худ созанди фозил !
که باقی را چو خود سازند فاضل!
Димоғи халқро маъюб карданд
دماغ خلق را معیوب کردند
Худоашон аҷр бахшад , хуб карданд !
خداشاناجر بخشد، خوب کردند!
Тамошо дошт посухҳои эшон
تماشا داشت پاسخهای ایشان
Тақаллубҳоу алфози парешон
تقلبها و الفاظ پریشان
Раҳам аз хона то дорулфунӯн буд
رهم از خانه تا دارالفنون بود
Ҳамаи ҷои офтобами раҳнамӯн буд
همه جا آفتابم رهنمون بود
Ҳўогрм ва ман лоғари пиёда
هواگرم و من لاغر پیاده
Раҳам аз ним фарсангии зиёда
رهم از نیم فرسنگی زیاده
« атл » дар зери пои пӯлдорон
«اتل» در زیر پای پولداران
Дршгаҳ беасар , чун меҳри ёрон
درشگه بیاثر، چون مهر یاران
Дарин асно каф поем тўл кард
درین اثنا کف پایم تول کرد
Баромади думалу доктор амал кард
برآمد دمّل و دکتر عمل کرد
Сифориш кард каз ҷоят махӯр ҷам
سفارش کرد کز جایت مخور جم
Мадаи посух ба даъватҳои мардум
مده پاسخ به دعوتهای مردم
Бигуфтам узр даъват ҳаст осон
بگفتم عذر دعوت هست آسان
Бғир аз даъвати оқои Меҳрон
بغیر از دعوت آقای مهران
Ки дар дорулфунӯни машғӯл кор аст
که در دارالفنون مشغول کار است
Ҳамаи рӯзаи маро дар интизор аст
همه روزه مرا در انتظار است
Фузуни зи андозаи ғрғркрди доктор
فزون ز اندازه غرغرکرد دکتر
зи дилсӯзии тғиркрди доктор
ز دلسوزی تغیرکرد دکتر
Тағйирҳои доктор беасар шуд
تغییرهای دکتر بیاثر شد
Кафи пои низҳрсоъти бтршд
کف پا نیزهرساعت بترشد
Напиндорӣ ки ин ҳарфи ҷФнгист
نپنداری که این حرف جفنگیست
Ки ҳарҷо пой лангӣ ҳаст сангӣаст
کههرجا پایلنگیهست سنگیست
Чаҳ дарди сари даҳум , то нимаи тир
چه درد سر دهم، تا نیمهٔ تیر
Камон шуд пуштам аз авроқ бепер !
کمان شد پشتم از اوراق بیپیر!
зи фарт кор часбӣдам ба сигар
ز فرط کار چسبیدم به سیگار
Шуд аз сигари ҳалқу меъдаи афкор
شد از سیگار حلق و معده افکار
Даромад булъаҷаби заъфии равони коҳ
درآمد بلعجب ضعفی روان کاه
Бимонад аз марг то ман , андакии роҳ
بماند از مرگ تا من، اندکی راه
Табӣ омад хафифу заъф бисёр
تبی آمد خفیف و ضعف بسیار
Балои меъдаи борӣ бар сари бор
بلای معده باری بر سر بار
Дар он ҳолати рафиқӣ аз дар омад
در آن حالت رفیقی از در آمد
Маро чун ҷони ширин дар баромад
مرا چون جان شیرین در برآمد
Маро дид аз рамақ чизе намонда
مرا دید از رمق چیزی نمانده
Дигар аз марг парҳезӣ намонда
دگر از مرگ پرهیزی نمانده
Бигуфт ин ҳафта мемерай , фулонӣ
بگفت این هفته میمیری، فلانی
Магар аз ҷони худ сирии фулонӣ ?
مگر از جان خود سیری فلانی؟
Бигуфтам сайри кас аз ҷон худ нест
بگفتم سیر کَس از جان خود نیست
Вале марги андарин авқот бад нест
ولی مرگ اندرین اوقات بد نیست
Шавад роҳат ба мурдани шахси одӣ
شود راحت به مردن شخص عادی
зи номардӣ ва ё аз ноМуродӣ
ز نامردی و یا از نامرادی
. Агар номарди бад , каз по нишинад
. اگر نامرد بُد، کز پا نشیند
Вагарна рӯй номардон набинад
وگرنه روی نامردان نبیند
Ҷавобам дод ёр аз рӯй ҳикмат
جوابم داد یار از روی حکمت
Ки боидкрд ҳар дами шукри неъмат
که بایدکرد هر دم شکر نعمت
Биё то сӯии қамсари бори бандем
بیا تا سوی قمصر بار بندیم
Ду рӯзӣ бар бирават рай бихандем
دو روزی بر بروت ری بخندیم
Чу нафт андӯд шуд ин тоқи адкн
چو نفتاندود شد این طاق ادکن
Ҳазорон шамъи хомӯш , гашти равшан
هزاران شمع خاموش، گشت روشن
Ману ёрон ба Рахши оҳанӣни пай
من و یاران به رخش آهنینپی
Нишастем ва бурун ҷустем аз рай
نشستیم و برون جستیم از ری
Миёни шаҳри Теҳрону Қум , он шаб
میان شهر تهران و قم، آن شب
Нахобедем ва меронадем мураккаб
نخوابیدیم و میراندیم مرکب
« атл » сангину бори мо зи ҳад беш
«اتل» سنگین و بار ما ز حد بیش
Ба танҳо мизбон аз даҳ адад беш а
به تنها میزبان از ده عدد بیشا
Миёни роҳи панчари гашти раҳвор
میان راه پنچر گشت رهوار
Фурӯ монадем як соъати зи рафтор
فرو ماندیم یک ساعت ز رفتار
Сиёвуш вааш на аз оташ гузаштем
سیاوشوش نه از آتش گذشتیم
Ки дар оташи смндрўоргштим
که در آتش سمندروارگشتیم
Миёни қария « дҳнод » ва « сини син »
میان قریهٔ «دهناد» و «سنسن»
Қсили тоқатамро пок зад син
قصیل طاقتم را پاک زد سن
Ҳаме тобед хуршеди ҷафоҷу
همی تابید خورشید جفاجو
Гуҳии азпшти сар , гоҳ аз бар рӯ
گهی ازپشت سر، گاه از بر رو
ТўгФтии доғ аз оташ бароранд
توگفتی داغ از آتش برآرند
Марои бргрдн ва ориз гузоранд
مرا برگردن و عارض گذارند
зи боди сом , саҳрои пар улувва шуд
ز باد سام، صحرا پر علو شد
« атл » аз шиддати гармо ҷдў шуд
«اتل» از شدت گرما جدو شد
Ба гӯшти хӯрдаи регу боди сомаш
به گوشت خورده ریگ و باد سامش
Ба гӯшу чашм мо омад тамомаш
به گوش و چشم ما آمد تمامش
зи пас хуршеду боди сом аз пеш
ز پس خورشید و باد سام از پیش
Кабоб хубаш дидам дар бар хеш
کباب خوبش دیدم در بر خویش
Сумуми шӯраи зору офтобам
سموم شورهزار و آفتابم
Намаки пошидӣ ва кардӣ кабобам
نمک پاشیدی و کردی کبابم
Кабобӣ , гӯштҳоро лахта созад
کبابی، گوشتها را لخته سازد
Бротши нарми нармак пухта созад
برآتش نرم نرمک پخته سازد
Чу шуд пухтаи намаки пошади саросар
چو شد پخته نمک پاشد سراسر
Наад бар хону бигузоради баробар
نهد بر خوان و بگذارد برابر
Буд таббохи Кошон бе сиришта
بود طباخ کاشان بیسرشته
Намаки пошад , кунад онгаҳ биришта
نمک پاشد، کند آنگه برشته
Буд дар дасти ин таббохи раҳзан
بود در دست این طباخ رهزن
Намакдону тануру бодбизн
نمکدان و تنور و بادبیزن
Агар хоҳии кабоби одамизод
اگر خواهی کباب آدمیزاد
з « снсн » асри шӯ то « тоҳробод »
ز «سنسن» عصر شو تا «طاهرآباد»
Бад-ӣни хӯбии кабоб бо намаки не
بدین خوبی کباب با نمک نی
Дариғо яхи неу оби хунаки не
دریغا یخ نی و آب خنک نی
Ғараз чун шуд зи гармои ҳолатами зор
غرض چون شد ز گرما حالتم زار
Ба иброҳӣм гуфтам к-эии вафодор
به ابراهیم گفتم کای وفادار
Магари мулзами шудем эй ёри дилхоҳ
مگر ملزم شدیم ای یار دلخواه
Ки ин соъати бпимоиими ин роҳ
که این ساعت بپیماییم این راه
Бигуфт оре ! ба хӯни сардӣу ханда
بگفت آری! به خونسردی و خنده
Вале ғофили зи хӯни гарми банда
ولی غافل ز خون گرم بنده
Чу дид ибром ва бе тобии ман ро
چو دید ابرام و بیتابی من را
Иваз кардем ҷои хештан ро
عوض کردیم جای خویشتن را
Ба пушт гарданаш тобед хуршед
به پشت گردنش تابید خورشید
зи паҳлуи боди сомаш рег пошед
ز پهلو باد سامش ریگ پاشید
Шикастаи шишау ҷои ҳазари не
شکسته شیشه و جای حذر نی
зи пушту пеши ҷузи доғу шарари не
ز پشت و پیش جز داغ و شرر نی
ШўФрро гуфт дар гармои чунин сайр
شوفر را گفت در گرما چنین سیر
Барои чарх ҳо хубаст ё хайр ?
برای چرخها خوبست یا خیر؟
ШўФр донист кори ҷумла зор аст
شوفر دانست کار جمله زار است
Халили аллоҳ бо озар дучор аст
خلیل الله با آذر دچار است
Бигуфт аз ҳар тарафи оташи баборад
بگفت از هر طرف آتش ببارد
Дарин гармои рзбн тоқат надорад
درین گرما رزبن طاقت ندارد
Раседем аз қазо дар ҷӯи канорӣ
رسیدیم از قضا در جو کناری
Қанотӣ , обгирӣ , бидзорӣ
قناتی، آبگیری، بیدزاری
Атлро ронад дар зери дарахтӣ
اتل را راند در زیر درختی
Ба зер соя осудем лухтӣ
به زیر سایه آسودیم لختی
Қанотии сарду бедии сояи густар
قناتی سرد و بیدی سایهگستر
Шиканҷи обдон чун ҷаъди дилбар
شکنج آبدان چون جعد دلبر
Даҳону бинӣу чашму сару гӯш
دهان و بینی و چشم و سر و گوش
Миёни об сард афтод аз ҷӯш
میان آب سرد افتاد از جوش
Вале аз сӯии мағриби боди нкбо
ولی از سوی مغرب باد نکبا
Ҳануз аФшондии оташ бар сари мо
هنوز افشاندی آتش بر سر ما
Кабоб аз боди сӯзони гардан ва рӯй
کباب از باد سوزان گردن و روی
Вале яхи бастаи дасти андари таҳи ҷӯй
ولی یخ بسته دست اندر ته جوی
Биҳиштии бад ба дӯзах чира гашта
بهشتی بد به دوزخ چیره گشته
Биҳишти устодаи дӯзах рад нагашта
بهشت استاده دوزخ رد نگشته
Ва ё худ оташ намруд бӯда
و یا خود آتش نمرود بوده
Броҳими ин замон дар ваии ғунуда
براهیم این زمان در وی غنوده
Гулистон гашта оташи зери тобиш
گلستان گشته آتش زیر تابش
Вале пайдои шарори андари ҳавояш
ولی پیدا شرار اندر هوایش
Барафканданади зилўиии лаби ҷӯй
برافکندند زیلویی لب جوی
Халили афтода чун ман рӯй зилўӣ
خلیل افتاده چون من روی زیلوی
Биовараданд ангури расида
بیاوردند انگور رسیده
Сиёҳу сурху зарду тозаи чида
سیاه و سرخ و زرد و تازه چیده
Яке чун дидаи оҳӯии даштӣ
یکی چون دیدهٔ آهوی دشتی
Яке чун лаъли ҳурони биҳиштӣ
یکی چون لعل حوران بهشتی
Яке чун рӯй ошиқи рӯзи ҳиҷрон
یکی چون روی عاشق روز هجران
Яке чун ашки маҳҷӯрони ҳайрон
یکی چون اشک مهجوران حیران
ШўФр низ андарони фурсат ба мошин
شوفر نیز اندران فرصت به ماشین
Фишонд оби хунак дар ҷӯии поин
فشاند آب خنک در جوی پایین
Брстими андари он соъоти маъдӯд
برستیم اندر آن ساعات معدود
Ба алтофи халил аз нори намруд
به الطاف خلیل از نار نمرود
Аз онҷо то ба Кошони тозтозон
از آنجا تا به کاشان تازتازان
зи Кошон то ба қамсари нознозон
ز کاشان تا به قمصر نازنازان
Ғараз то пушти қамсари ҳоли ин буд
غرض تا پشت قمصر حال این بود
Ки саҳрои оҳанӣн , боди оташин буд
که صحرا آهنین، باد آتشین بود
Бидон гармо чунон рафт аз танами зӯр
بدان گرما چنان رفت از تنم زور
Ки дар қамсари Фзртми гашти қмсўр !
که در قمصر فزرتم گشت قمصور!
Балии кори ҷаҳони доим чунин аст
بلی کار جهان دائم چنین است
Замонии оштӣ , гоҳе ба кин аст
زمانی آشتی، گاهی به کین است
Ҷаҳон ҳар лаҳзае днгш бигирад
جهان هر لحظهای دنگش بگیرد
Гуҳии сулҳу гуҳӣ ҷангаш бигирад
گهی صلح و گهی جنگش بگیرد
Ҷаҳон ҳар дами раҳе дар пеш дорад
جهان هر دم رهی در پیش دارد
Ба дастии нӯшу дастӣ неш дорад
به دستی نوش و دستی نیش دارد
Замонӣ бар ҷигарҳо мезанад неш
زمانی بر جگرها میزند نیش
Замонии нўшдорў май наад пеш
زمانی نوشدارو مینهد پیش
Агар нгризд аз майдон ӯ мард
اگر نگریزد از میدان او مرد
Шавад пирӯз дар поёни новирд
شود پیروز در پایان ناورد
Вале афсӯс аз ин инсони музтар
ولی افسوس از این انسان مضطر
Ки умр ӯ камасту сабри камтар !
که عمر او کم است و صبر کمتر!