Ва дар ин рӯзҳо нома ҳо расед аз рай ки « чун рикоби олӣ ҳаракат кард , яке аз шоҳаншоҳён бо бисёр мардуми дили ангези қасд рай карданд то ба фасод машғӯл шаванд .

و در این روزها نامه‌ها رسید از ری که «چون رکاب‌ عالی‌ حرکت کرد، یکی از شاهنشاهیان‌ با بسیار مردم دل‌انگیز، قصد ری کردند تا به فساد مشغول شوند. و مقدّم ایشان که از بقایای آل بویه بود، رسولی فرستاد سوی حسن سلیمان‌ و او اعیان ری را گفت: «چه پاسخ باید داد و چه باید کرد؟» ایشان گفتند: «تو خاموش می‌باش که آن جواب ما را می‌باید داد.»

Ва мақдами эшон ки аз бақоёии оли буйа буд , расӯлӣ фиристод сӯии ҳасани сулаймон ва ӯ аъёни райро гуфт : чаҳ посух бояд дод ва чаҳ бояд кард ? эшон гуфтанд : ту хомӯш мебош ки он ҷавоби моро мебояд дод . Он расӯлро ба шаҳр овараданд ва се рӯз кор месохтанду мардум фароз меовараданд . Пас рӯзи чаҳоруми расӯлро ба саҳро овараданд ва бар болои бдоштнду ҳасани сулаймон бо хайли хеш сохта биёмад ва бигузашт ва бар асари ваии мардуми шаҳри зиёдат аз даҳ ҳазор мардум ба силаҳи тамом , бештари пиёда аз мардуми шаҳру навоҳии наздиктар . Ва чун ин қавм бигузаштанд , аъёни раии расӯлро гуфтанд : бидидӣ ? ва гуфтанд : подшоҳи мо султони масъӯди бен Маҳмӯдаст ва ӯроу мардум ӯро фармон бардорему худованди туро ва ҳар кас ки бе фармони султони мо ӣнҷо ояд , зубин об дода ва шамшераст . Бозгард ва ончӣ дидӣ ва шунидӣ , бознмоӣ ва хиёнат макун ва бигӯӣ ки султони моро аз дасти Дайламони бастаду аҳли раии роҳат дар ин рӯзгори диданд ки аз эшон брстнд . Расӯл гуфт : ҳамчунин бигӯям ; ва ӯро ҳақӣ гузорданад ва ӯ ончии дида буд рафт ва шарҳ кард .

 آن رسول را به شهر آوردند و سه روز کار می‌ساختند و مردم فراز می‌آوردند. پس روز چهارم رسول را به صحرا آوردند و بر بالا بداشتند و حسن سلیمان با خیل خویش ساخته‌ بیامد و بگذشت و بر اثر وی‌، مردم شهر زیادت از ده‌هزار مردم به‌ سلاح تمام، بیشتر پیاده از مردم شهر و نواحی نزدیک‌تر‌. و چون این قوم بگذشتند، اعیان ری، رسول را گفتند: «بدیدی؟» و گفتند: «پادشاه ما، سلطان مسعود بن محمود است و او را و مردم او را فرمان‌برداریم و خداوند ترا و هر کس که بی‌ فرمان سلطان ما اینجا آید، زوبین آب‌داده‌ و شمشیر است. بازگرد و آنچه دیدی و شنیدی، بازنمای و خیانت مکن و بگوی که «سلطان ما را از دست دیلمان بستد و اهل ری، راحت در این روزگار دیدند که از ایشان برستند.» رسول گفت: «همچنین بگویم.» و او را حقّی گزاردند و او آنچه دیده‌بود رفت و شرح کرد.

Муштии ғавғоу муфсидон ки ҷамъ омада буданд , мағрури оли буйаро гуфтанд : « оммаро хатарӣ набошад , қасд бояд кард ки мо то ду се рӯзи райро ба дасти ту диҳем » ; буқи бзднду оҳанг рай карданд .

مشتی غوغا و مفسدان که جمع آمده‌بودند، مغرور آل بویه‌ را گفتند: «عامّه را خطری‌ نباشد. قصد باید کرد که ما تا دو سه روز ری را به‌ دست تو دهیم.» بوق بزدند و آهنگ ری کردند.

Ва ҳасани сулаймону аъёни рай чун хабар ёфтанд ки мухолифон омаданд , рафтанд бо он мардум ки гирд карда буданду мардуми дигар ки мерасед дар он муддат ки расӯли омада буду бозгашта .

و حسن سلیمان و اعیان ری چون خبر یافتند که مخالفان آمدند، رفتند با آن مردم که گرد کرده‌بودند و مردم دیگر که می‌رسید در آن مدّت که رسول آمده‌بود و بازگشته.

Чун ба якдигари расиданд - ва ба шаҳр наздик буданд - ҳасан сулаймон гуфт : ин муштӣ авбошанд ки пеш омаданд аз ҳар ҷое фарози омада , ба як соъат аз эшон гӯристонӣ тавон кард .

چون به‌یکدیگر رسیدند -و به‌ شهر نزدیک بودند- حسن سلیمان گفت: «این مشتی اوباش‌اند که پیش آمدند از هر جایی فراز آمده‌. به‌ یک ساعت از ایشان گورستانی توان کرد.

Наздики эшон расӯлӣ бояд фиристод ва ҳуҷҷат гирифт то агар бознагарданд мо наздики худоӣ , ъзўҷл , маъзӯр бошем дар хӯни рехтани эшон . Аъёни раии хатибро номзад карданд ва пайғом доданд сӯии мағрури оли буйа ва гуфтанд : макун ва аз худоӣ , ъзўҷл , битарс ва дар хӯни ин муштии ғавғо ки фароз оварда Эй машав ва бозгард ки ту султону роъии мо нестӣ .

نزدیک ایشان رسولی باید فرستاد و حجّت گرفت‌ تا اگر بازنگردند ما نزدیک خدای‌ -عزَّ وَ جلَّ- معذور باشیم‌ در خون ریختن ایشان.» اعیان ری خطیب را نامزد کردند و پیغام دادند سوی مغرور آل بویه و گفتند: «مکن و از خدای -عزَّ وَ جلَّ- بترس و در خون این مشتی غوغا که فراز آورده‌ای مشو و بازگرد که تو سلطان و راعی‌ ما نیستی.

Аз баҳри бузурги зодагии ту ки дасти танг шудае ва бар мо ақтроҳӣ кунӣ , туро ҳақӣ гузорем ва аз ин гуруҳе бесар ки бо тест , бимӣ нест ва ин бидон мегӯйем то хӯнӣ рехта нагардаду бағиро сӯй ту афгандем .

از بهر بزرگ‌زادگی تو که دست‌تنگ شده‌ای و بر ما اقتراحی‌ کنی، ترا حقّی گزاریم و از این گروهی بی‌سر که با تست، بیمی نیست و این بدان می‌گوییم تا خونی ریخته نگردد و بغی‌ را سوی تو افگندیم.»

Хатиб бирафт ва ин пайғом бидод . Он мағрури оли буйау ғавғои дрҷўшиднд ва ба якбор ғарив карданд ва чун оташ аз ҷой даромаданд то ҷанг кунанд . Хатиби бозгашт ва гуфт ки эшон ҷавоби мо ҷанг доданд , акнӯн шумо беҳтар донед . Ҳасани сулаймони таъбия ӣӣ кард сахти некӯ ва ҳар касро биҷои хеши бдошту қавмиро ки кам силаҳ тар буданд , сохтаи бдошту афзӯн аз панҷоҳ ва шаст ҳазор мард аз шаҳр ба дарвоза омада буданд . Ҳасани раису аъёнро гуфт : касон гуморед то халқи оммаро нагузоранд то аз дарвозаи шаҳр берун оянд ва фармоед то ба ҷойгоҳ хеш мебошанд то ман ва ин мардум ки сохтаи ҷанг шудаанд , пеш мухолифон рӯем . Раису аъён касон гумоштанд ва ин эҳтиёти бкрднду ҳасани мтўклои алии аллоҳ , ъззкраҳ , пеш кор рафт сахти оҳиста ва ба тартиб , пиёдагони ҷангии пӯшида дар пеши саворони истода ,у мухолифон низ даромаданду ҷангии қавӣ ба пой шуд ва чанд бори он мхозил неру карданд дар ҳамла аммо ҳеҷ тарафӣ наёфтанд ки сафи ҳасани сахти устувор буд . Чун рӯз гармтар шуду мхозилро тишнагӣ дарёфт ва монда шуданд наздики намози пешин ҳасан фармуд то аломати бузургро пештари бурданд ва бо саворони пухтаи гузида ҳамла афганд ба фирӯзӣу хештанро бар қалб эшон заданду аломати мағрури оли буйаро бстднд ва эшонро ҳазимат карданд ҳазиматии ҳавлу буйаии асб тозӣ дошт хиёра , бо чанд тан ки нек асба буданд , биҷустанду авбош пиёда дармонданд миёни ҷӯйҳоу миёни дарраҳо ва ҳасан гуфт : диҳеду ҳишматӣ бузург афканед ба куштан бисёр ки кунед то пас аз ин дандон ҳо кунад шавад аз рай ва низ нёинд .

خطیب برفت و این پیغام بداد. آن مغرور آل بویه و غوغا درجوشیدند و به‌یکبار غریو کردند و چون آتش از جای درآمدند تا جنگ کنند. خطیب بازگشت و گفت که «ایشان جواب ما جنگ دادند. اکنون شما بهتر دانید.» حسن سلیمان تعبیه‌یی کرد سخت نیکو و هر کس را به جای خویش بداشت و قومی را که کم‌سلاح‌تر بودند، ساخته بداشت‌ و افزون از پنجاه و شصت‌هزار مرد از شهر به دروازه آمده‌بودند. حسن، رئیس و اعیان را گفت: «کسان گمارید تا خلق عامّه‌ را نگذارند تا از دروازه شهر بیرون آیند و فرمایید تا به‌ جایگاه خویش می‌باشند تا من و این مردم که ساخته جنگ شده‌اند، پیش مخالفان رویم.» رئیس و اعیان کسان گماشتند و این احتیاط بکردند و حسن، متوکّلاً علی اللّه‌، -عزَّ ذکرُه- پیش کار رفت سخت آهسته و به‌ترتیب. پیادگان جنگی‌ پوشیده‌ در پیش سواران ایستاده‌. و مخالفان نیز درآمدند و جنگی قوی به‌ پای شد و چند بار آن مخاذیل‌ نیرو کردند در حمله، امّا هیچ طرفی‌ نیافتند که صفّ حسن سخت استوار بود. چون روز گرمتر شد و مخاذیل را تشنگی دریافت و مانده‌ شدند، نزدیک نماز پیشین حسن فرمود تا علامت بزرگ‌ را پیشتر بردند و با سواران پختهٔ گزیده حمله افگند به‌ فیروزی و خویشتن را بر قلب ایشان زدند و علامت مغرور آل بویه را بستدند و ایشان را هزیمت کردند، هزیمتی هول‌. و بویهی‌ اسب تازی داشت خیاره‌، با چند تن که نیک‌اسبه‌ بودند، بجستند و اوباش پیاده درماندند میان جوی‌ها و میان درّه‌ها و حسن گفت: «دهید و حشمتی‌ بزرگ افکنید به‌ کشتن بسیار که کنید، تا پس از این دندان‌ها کُند شود از ری‌ و نیز نیایند.»

Мардумони ҳасани Рахши бргзорднд ва куштан гирифтанду мардуми шаҳр низ рӯй ба берун овараданд ва ба задан гирифтанд ва бисёр бикуштанд ва асир гирифтанд . Вақти намози дигари ҳасан мунодӣ фармуд ки даст аз куштан ва гирифтан бикашед ки бегоҳ шуд . Дасти бкшиднд ва шаб даромаду қавм ба шаҳр бозомаданду бақиятаӣ аз ҳазиматён ки ҳар ҷое пинҳон шуда буданд , чун шаб омад , бигурехтанд .

مردمان حسن، رَخش‌ برگذاردند و کشتن گرفتند و مردم شهر نیز روی به بیرون‌ آوردند و بزدن گرفتند و بسیار بکشتند و اسیر گرفتند. وقت نماز دیگر، حسن منادی فرمود که «دست از کشتن و گرفتن بکشید که بیگاه شد.» دست بکشیدند و شب درآمد و قوم به‌ شهر بازآمدند و بقیتی از هزیمتیان‌ که هر جایی پنهان شده‌بودند، چون شب آمد، بگریختند.

Дигари рӯз ҳасан гуфт то асирон ва сарҳоро биовараданд , ҳашт ҳазор ва ҳаштсад ваанд сар ва як ҳазор ва дивист ваанд тан асир буданд . Мисол дод то бар он роҳ ки он мхозил омада буданд , се поя ҳо барзаданд ва сарҳоро бар он биниҳоданд ва сад ва бист дори бзднд ва аз он асирону муфсидон ки қавӣ тар буданд , бар дор карданду ҳишматии сахти бузурги биФтоду боқии асиронро раҳо карданд ва гуфтанд : бирӯяд ва ончӣ дидед бозгўииду ҳаркасиро ки пас аз ин орзӯӣ дорасту сар ба бод додан бияёд . Он асирон бирафтанду мардуми рай , ки зиндагонии худованди дарози бод , ба ҳар чаҳ гуфта буданд , вафо карданд ва аз бандагӣу дӯсти дории ҳеҷ чизе боқӣ намонданд ва ба фари давлати олии ӣнҷои ҳишматии бузурги биФтод , чунонкӣ низ ҳеҷ мухолифи қасд ӣнҷо накунад , агар раъй олӣ бинад , ин аъёнро аҳмодӣ бошад , бад-ӣн чаҳ карданд то дар хизмати ҳарис тар гирданд , ани шоءи аллоҳи таъолӣ »

دیگر روز حسن گفت تا اسیران و سرها را بیاوردند، هشت‌هزار و هشتصد و اند سر و یک‌هزار و دویست و اند تن اسیر بودند. مثال داد تا بر آن راه که آن مخاذیل آمده‌بودند، سه‌پایه‌ها برزدند و سرها را بر آن بنهادند و صدوبیست دار بزدند و از آن اسیران و مفسدان که قوی‌تر بودند، بر دار کردند و حشمتی سخت بزرگ بیفتاد و باقی اسیران را رها کردند و گفتند: «بروید و آنچه دیدید بازگویید و هر کسی را که پس از این آرزوی دار است و سر به‌ باد دادن، بیاید.» آن اسیران برفتند و مردم ری -که زندگانی خداوند دراز باد- به هر‌چه گفته‌بودند، وفا کردند و از بندگی و دوست‌داری هیچ چیزی باقی نماندند و به فرّ دولتِ عالی، اینجا حشمتی بزرگ بیفتاد، چنانکه نیز هیچ مخالف قصد اینجا نکند. اگر رأی عالی بیند، این اعیان را اِحمادی‌ باشد، بدین چه کردند تا در خدمت حریص‌تر گردند، إن شاءَ اللّه تعالی‌.»

Чун амири масъӯд , қудси аллоҳи рӯҳа , барин номаи воқифи гашт , сахт шодмона шуд ва фармуд то буқ ва дуҳул заданду мубашширонро бгрдониднд ва бисёр каромат карданду аъёни ншобўр ба мусаллои рафтанд ба шукр расӣдани амир ба ншобўру тоза шудан ин фатҳ , ва бисёр қурбон ҳо карданд ва садақа доданд ва ҳар рӯзи амирро бишоратӣ май буд .

چون امیر مسعود -قَدَّسَ اللّهُ روحَه‌- برین نامه واقف گشت، سخت شادمانه شد و فرمود تا بوق و دهل زدند و مبشّران را بگردانیدند و بسیار کرامت‌ کردند و اعیان نشابور به‌ مصلّی‌ رفتند به‌ شکرِ رسیدنِ امیر به‌ نشابور و تازه‌شدنِ این فتح. و بسیار قربان‌ها کردند و صدقه‌ دادند و هر روز امیر را بشارتی می‌بود.