Зикри мо анқзии ман ҳзаҳи алаҳволу алохбори тазкираи баъди ҳозоу вуруди алъскри ман ткинободи бҳроаҳу моҷрии фии тлки алмдаҳ .

ذکرُ مَا انقَضَی مِن هذِهِ الأحوالِ و الأخبارِ تذکرةً بعدَ هذا و ورودِ العسکرِ مِن تکینابادَ بِهراةَ و ما جَرَی في تلکَ المدّةِ

Чун дар рондан таърих бидон ҷои расидам ки ин ду савор , хилтошу аъробии бтгинободи расиданд бо ҷавоби номаҳои ҳоҷиби бузург , алии қариб дар боби қалъати кўҳтизу амири Муҳамад , мисол бар ин ҷумла буду ббгтгин ҳоҷиб доду лашкарро гуфт : фардои шумоёнро мисол дода ояд ки сӯии Ҳирот бар чаҳ ҷумла бояд рафт , он суханро биҷой мондам , чунонкии расм таърихаст ки фариза буд ёд кардани ахбору аҳволи амири масъӯд дар рӯзгори малики бародараш , Муҳамади бғзнин , ва пеш гирифтам ва ронадам аз он вақти боз ки вай аз сипоҳон бирафт то онгоҳ ки баҳрот расед , чунонкии хонандагонро маълум гардад сахти бшрҳ . Ва акнӯн пеш гирифтам рафтани лашкарро аз тгинободи фавҷи фавҷу ҳоҷиби бузург , алиро бар асари эшон сӯии Ҳирот ва ончӣ рафт дар ҳар бобӣ то дониста ояд ва муқарар гардад ки ман тақсир накардаам .

چون در راندن تاریخ‌ بدان جای رسیدم که این دو سوار، خیلتاش و اعرابی‌، به تگیناباد رسیدند با جواب نامه‌های حاجب بزرگ، علی قریب در باب قلعت کوهتیز و امیر محمّد، مثال بر این جمله بود و به بگتگین حاجب داد و لشکر را گفت: «فردا شمایان‌ را مثال داده‌آید که سوی هرات بر چه جمله باید رفت»، آن سخن را به جای ماندم‌، چنانکه رسم تاریخ است که فریضه‌ بود یاد کردن اخبار و احوال امیر مسعود در روزگار ملک‌ برادرش، محمّد به غزنین. و پیش گرفتم و راندم از آن وقت باز که وی از سپاهان برفت تا آنگاه که به هرات رسید، چنانکه خوانندگان را معلوم گردد سخت بشرح‌. و اکنون پیش گرفتم رفتن لشکر را از تگیناباد فوج‌فوج و حاجب بزرگ، علی را بر اثر ایشان‌ سوی هرات و آنچه رفت در هر بابی تا دانسته‌آید و مقرّر گردد که من تقصیر نکرده‌ام.

Чун ҷавоби нома аз Ҳирот барисед бар дасти хилтош ва аз араби мардӣ , хонда омад , чунонкӣ намӯдаам пеш аз ин . Ҳоҷиби бузург , алии қариби дигар рӯз барнишаст ва бсҳро омаду ҷумлаи лашкар ҳозир шуданд , эшонро гуфт : бояд ки сӯй Ҳирот бирӯяд бар ҳукми фармони султон ки расидааст , чунонкии имрӯзу фардои ҳама рафта бошед магари лашкари ҳиндро ки бо ман бибояд рафт ва ман соқа бошам ва пас аз ӣнҷо бар асари шумо ҳаракат кунам . Гуфтанд : чунин кунем , ва дар вақт рафтан гирифтанд сахти бтъҷил , чунонкии кас бар кас наистод . Ва аъён ва рӯй шиносон чун надимону ҷузи эшон бештари буна яла карданд то бо ҳоҷиб оянд ва тафт бирафтанд . Ва вазири ҳснкро дар шаб барда буданд сӯии Ҳирот ки фармони тўқиъии расида буд ки вайро пеш аз лашкари гусел бояд кард . Ва ин фармони се савор оварда буданд аз он бӯи саҳли зўзнӣ , чаҳ бар вазири ҳснки хашмгин буд . Ва соҳиби девони рисолати хоҷаи бӯи насри машкон ҳамчунин тафт бирафт ; ва чун ҳаракат хост кард , наздики ҳоҷиби бузург , алӣ рафт ва то чоштгоҳ бимонад ва бозомад ва бирафт бо бӯи алҳсни Ақилӣу Музаффари ҳокиму бӯи алҳсни Караҷӣу донишманди набӣа бо надимон ва бисёр мардум аз ҳар дастӣу сахти андешаи манд буд .

چون جواب نامه از هرات برسید بر دست خیلتاش و از عرب مردی‌، خوانده‌‌آمد، چنانکه نموده‌ام‌ پیش از این. حاجب بزرگ، علی قریب دیگر روز برنشست و به صحرا آمد و جمله لشکر حاضر شدند. ایشان را گفت: «باید که سوی هرات بروید بر حکم فرمان‌ سلطان که رسیده‌است، چنانکه امروز و فردا همه رفته‌باشید، مگر لشکر هند را که با من بباید رفت و من ساقه‌ باشم و پس از اینجا بر اثر شما حرکت کنم.» گفتند: «چنین کنیم.» و در وقت، رفتن گرفتند سخت بتعجیل، چنانکه کس بر کس نایستاد. و اعیان و روی‌شناسان‌ چون ندیمان و جز ایشان بیشتر بنه یله کردند تا با حاجب آیند و تفت‌ برفتند. و وزیر حسنک را در شب برده‌بودند سوی هرات که فرمان توقیعی رسیده‌بود که وی را پیش از لشکر گسیل باید کرد. و این فرمان سه سوار آورده‌بودند از آن بوسهل زوزنی، چه بر وزیر حسنک خشمگین بود. و صاحب دیوان رسالت، خواجه بونصر مشکان همچنین تفت برفت. و چون حرکت خواست کرد، نزدیک حاجب بزرگ، علی رفت و تا چاشتگاه بماند و بازآمد و برفت با بوالحسن عقیلی‌ و مظفّر حاکم و بوالحسن کرجی‌ و دانشمند نبیه‌ با ندیمان و بسیار مردم از هر دستی و سخت اندیشه‌مند بود.

Аз ваии шунӯдам , гуфт : чун ҳоҷибро гуфтам , бихоҳам рафт , шуғлӣ ҳаст баҳрот ки бмн рост шавад то онгоҳ ки ҳоҷиби бсъодт дар расад ? бо ман холӣ кард ва гуфт :

از وی شنودم، گفت: «چون حاجب را گفتم «بخواهم رفت، شغلی هست به هرات که به من راست شود تا آنگاه که حاجب به سعادت دررسد؟» با من خالی کرد و گفت:

Бадрӯд бош эй дӯсти нек ки брўзгори дароз бикҷо бӯдаем ва аз якдигар озор надорем . Гуфтам : ҳоҷиб дар дил чаҳ дорад ки чунин навмедасту сухан бар ин ҷумла мегуяд ? гуфт : ҳамаи ростӣ ва хӯбӣ дорам дар дилу ҳаргиз аз ман хиёнатӣу кажӣ ӣӣ наёмадааст ва аз инки гуфтам бадрӯд бош на он хостам ки бар асар шумо нахоҳам омад влкн бадрӯд бош бҳқиқт , бдонкаҳ чандонаст ки султони масъӯди чашм бар ман афганд , беш шумо маро набинед . Ин номаҳои некӯу мухотабаҳои боФроту бхти хеши фасли нбштну бародарамро ҳоҷибӣ додани ҳама фиребаст ва бар чун ман мард пӯшида нашаваду ҳама донааст то бамӣонаи доми расм ки алии доя баҳротасту блготгини ҳоҷибу гуруҳеи дигар ки на занонанд ва на мардон , ва инак ин қавм низ бслтон расанд ва ӯро бар Н доранд ки ҳоҷиби алӣ дар миёна набояд ;у ғозии ҳоҷиби сипоҳ солорӣ ёфтааст ва мегуяд : ҳама вайаст , маро кӣ тавонад дид ?у сахт осонаст бар ман ки ин хазонау пелону фавҷии қавӣ аз ҳиндӯон ва аз ҳар дастӣ пеш кунаму ғуломи анбӯҳ ки дораму табаъу ҳошиту роҳи систони гирам ки Кирмону Аҳвоз то дар Бағдоди бад-ӣни лашкари забт тавон кард ки онҷо қавмӣанд нобакор ва бемояу дами кандау давлати баргашта , то эмин бошам , аммо ташвиши ин хонадони бнншинду сари он ман бошаму мулӯки атрофи айби он бхдоўнди ман , Маҳмӯд мансӯб кунанд ва гӯйанд : подшоҳӣ чун ӯ умр дароз ёфтау ҳамаи мулӯк рӯй заминро қаҳр карда , тадбири хонадони хеши пеш аз марг бандонаст кард то чунин ҳолҳо афтод . Ва ман раво дорам ки маро ҷое мавқуф кунанду боздорнд то боқии умр узрӣ хоҳам пеши эзад , ъззкраҳ , ки гуноҳон бисёр дорам , аммо донам ки ин оҷизони ин худованд - зодаро бнгзорнд то маро зинда монад ки битарсанду ваии бад-ӣни молу ҳтом ман нигараду хешро бадном кунад ;у бовел ки худованди ман гузашта шуд , марои сахти бузурги хатои биФтоду имрӯзи бдонстм ва суд намедорад . Боўрдни Муҳамад , бародараши маро чаҳ кор буд ?

«بدرود باش‌ ای دوست نیک که به روزگار دراز به یکجا بوده‌ایم و از یکدیگر آزار نداریم.» گفتم: «حاجب در دل چه دارد که چنین نومید است و سخن بر این جمله می‌گوید؟» گفت: «همه راستی و خوبی دارم در دل و هرگز از من خیانتی و کژی‌یی‌ نیامده‌است و از اینکه گفتم بدرود باش، نه آن خواستم‌ که بر اثر شما نخواهم آمد، ولکن بدرود باش بحقیقت، بدانکه چندانست که سلطان مسعود چشم بر من افگند، بیش‌ شما مرا نبینید. این نامه‌های نیکو و مخاطبه‌های بافراط و بخطّ خویش فصل نبشتن و برادرم را حاجبی دادن، همه فریب است و بر چون من مرد پوشیده نشود و همه دانه است تا به میانهٔ دام رسم که علی دایه‌ به هرات است و بلگاتگین حاجب و گروهی دیگر که نه زنانند و نه مردان‌. و اینک این قوم نیز به سلطان رسند و او را بر آن دارند که حاجب علی در میانه نباید. و غازی حاجب، سپاه‌سالاری یافته‌است و می‌گوید همه وی است؛ مرا کی تواند دید؟ و سخت آسان است بر من که این خزانه و پیلان و فوجی قوی از هندوان و از هر دستی پیش کنم‌ و غلام انبوه‌ که دارم و تبع‌ و حاشیت و راه سیستان گیرم که کرمان و اهواز تا در بغداد بدین لشکر ضبط توان کرد که آنجا قومی‌اند نابکار و بی‌مایه‌ و دم‌کنده‌ و دولت‌برگشته‌، تا ایمن باشم. امّا تشویش این خاندان بننشیند و سر آن‌ من باشم و ملوک اطراف، عیب آن به خداوند من، محمود منسوب کنند و گویند: «پادشاهی چون او، عمر دراز یافته‌ و همه ملوک روی زمین را قهر کرده، تدبیر خاندان خویش پیش از مرگ بندانست کرد تا چنین حالها افتاد.» و من روا دارم که مرا جایی موقوف کنند و بازدارند تا باقی عمر عذری خواهم پیش ایزد -عزَّ ذکرُه- که گناهان بسیار دارم. امّا دانم که این عاجزان‌، این خداوندزاده‌ را بنگذارند تا مرا زنده ماند که بترسند و وی بدین مال و حطام‌ من نگرد و خویش را بدنام کند. و به اوّل که خداوند من گذشته‌شد، مرا سخت بزرگ خطا بیفتاد -و امروز بدانستم و سود نمی‌دارد- به آوردن محمّد، برادرش. مرا چه کار بود؟

Бала мебоист кард то худованди зодагон ҳозир омадандӣу миёни эшон сухан гуфтандӣу авлиёу ҳашам дар миёна тавассут кардандӣ , ман яке будамӣ аз эшон ки руҷӯъи бештар бо ман будӣ то кор қарор гирифтӣ , накардаму дояи меҳрбонтар аз модар будаму ҷон бар миёни бастаму имрӯзи ҳамгинон аз миён биҷустанду ҳаркасии хештанро давр карданду марои алии амир - нишон ном карданду қазои кори хеши бикрад ; чунон бошад ки худоӣ , ъззкраҳ , тақдир кардааст , бқзо ризо додааму бҳичи ҳоли бадномӣ ихтиёр накунам .

یله می‌بایست کرد تا خداوندزادگان حاضر آمدندی و میان ایشان سخن گفتندی و اولیا و حشم در میانه توسّط کردندی؛ من یکی بودمی از ایشان که رجوع‌ بیشتر با من بودی تا کار قرار گرفتی‌. نکردم‌ و دایهٔ مهربان‌تر از مادر بودم و جان بر میان بستم و امروز همگنان از میان بجَستند و هرکسی خویشتن را دور کردند و مرا علی امیرنشان‌ نام کردند و قضا کار خویش بکرد. چنان باشد که خدای -عزَّ ذکرُه- تقدیر کرده‌است. به قضا رضا داده‌ام و به هیچ حال بدنامی اختیار نکنم.»

Гуфтам : зиндагонии амир , ҳоҷиби бузурги дарози бод , ҷузи хайр ва хӯбӣ набошад . Чун баҳроти расм , агар ҳадисӣ равад , маро чаҳ бояд кард ? гуфт : аз ин маъонӣ рӯй надорад гуфтан ки худ донад ки ман бадгумон шудаам ва бо ту дар ин абвоб сухан гуфтаам ки туро зиён дораду маро суд надорад . Агар ҳадисӣ равад ҷое - ва яқин дорам ки наравад то онгоҳ ки ман бқбзаҳи эшон биёям - ҳақи суҳбату нону намакро нигоҳ бояд дошт то нигарем чаҳ равад . Ва туро бибояд донист ки корҳо ҳама дигар шуд ки чун баҳроти рисии худ бинӣ ва ту дар кори худ мутаҳайири гардӣ ки қавмии нўоиини кор ФрўгрФтаҳанд , чунонкии Маҳмӯдён дар миёни эшон бмнзлти хоинон ва бегонагон бошанд , хосса [ ки ] бӯи саҳли зўзнӣ бар кор шудаасту қоида ҳо биниҳодау ҳмгонрои бхридаҳ . Ва ҳол бо султони масъӯд онаст ки ҳаст , магари он подшоҳро шарм ояд вагарнаи шумо бар шараф ҳалокед . Ин фусӯл бигуфт ва бигиристу маро дар оғӯш гирифт ва бадрӯд кард ва бирафтам . Ва ман ки бӯ алФзлм мегӯям ки чун алии мард кам расад ; ва инки бо устоди ман барин ҷумла сухан гуфт , гуфтӣ ончӣ бадв хоҳад расед , мебинад ва медонад . Ва пас аз онкӣ ӯро баҳроти ФрўгрФтнду кори вай бпоён омад , бмдтии дарози пас аз он шунӯдам ки вай чун аз тгинободи пеши амири масъӯди басӯи Ҳирот рафт , номаи набишта буд сӯии кадхудоӣу муътамади хеш бғзнин бамурдӣ ки ӯро шабӣ гуфтандӣу писараши Муҳсин ки имрӯз бар ҷойаст , дар он номаи бхти алии ин фасл буд ки « ман рафтам сӯии Ҳирот ва чунон гумон май барам ки дидори ман бо ту ва бо хонагӣон бо қиёмат афтодааст , аз он буд ки дар ҳар бобӣ мисолӣ набӯд ; ва пас агар бФзли эзади хилоф он бошад ки мёндишм , дар ҳар бобии ончӣ бояд фармуд , бифармоем . » аз бӯи Саид , дабираши ин боби шунӯдам , пас аз онкии рӯзи алӣ бпоён омад , раҳмаи аллоҳи алайҳими аҷмъин .

 گفتم: «زندگانی امیر، حاجب بزرگ‌ دراز باد. جز خیر و خوبی نباشد. چون به هرات رسم، اگر حدیثی‌ رود، مرا چه باید کرد؟» گفت: «از این معانی روی ندارد گفتن‌ که خود داند که من بدگمان شده‌ام و با تو در این ابواب سخن گفته‌ام که ترا زیان دارد و مرا سود ندارد. اگر حدیثی رود جایی -و یقین دارم که نرود تا آنگاه که من به قبضهٔ ایشان بیایم- حقّ صحبت‌ و نان و نمک را نگاه باید داشت تا نگریم‌ چه رود. و ترا بباید دانست که کارها همه دیگر شد که چون به هرات رسی، خود بینی و تو در کار خود متحیّر گردی که قومی نوآیین‌ کار فروگرفته‌اند، چنانکه محمودیان در میان ایشان به منزلت خائنان و بیگانگان باشند. خاصّه [که‌] بوسهل زوزنی بر کار شده‌است و قاعده‌ها بنهاده و همگان را بخریده. و حال با سلطان مسعود آن است که هست، مگر آن پادشاه را شرم آید، وگرنه شما بر شُرُف‌ هلاکید.» این فصول بگفت و بگریست و مرا در آغوش گرفت و بدرود کرد و برفتم.» و من که بوالفضلم می‌گویم که چون علی مرد کم رسد. و اینکه با استاد من برین جمله سخن گفت، گفتی آنچه بدو خواهد رسید، می‌بیند و می‌داند. و پس از آنکه او را به هرات فروگرفتند و کار وی به پایان آمد، بمدّتی دراز پس از آن شنودم که وی چون از تگیناباد پیش امیر مسعود به سوی هرات رفت، نامه نبشته‌بود سوی کدخدای‌ و معتمَد خویش به غزنین به مردی که او را شبی گفتندی و پسرش محسن که امروز بر جای‌ است. در آن نامه به خطّ علی این فصل بود که «من رفتم سوی هرات و چنان گمان می‌برم که دیدار من با تو و با خانگیان‌ با قیامت افتاده‌است؛ از آن بود که در هر بابی مثالی نبود. و پس اگر به فضل ایزد، خلاف آن باشد که می‌اندیشم، در هر بابی آنچه باید فرمود، بفرمایم.» از بوسعید، دبیرش این باب‌ شنودم، پس از آنکه روز علی به پایان آمد؛ رحمةُ اللّهِ علیهم أجمعین.