Ва ҳрўни алрашеди ҷаъфарро , писари яҳёи бармак , чун фармӯда буд то бикашанд , мисол дод то бчҳор пора карданду бчҳор дор кашиданд , ва он қиссаи сахт маърӯфаст , ва наёвардам ки сухани сахт дароз мекашаду хонандагонро малолат афзоеду таърихро фаромӯш кунанду бӯи алФзлро будӣ ки чизҳои ношоист гуфтандӣ ,у ҳрўни пӯшида касон гумошта буд ки то ҳар каси зери дори ҷаъфари гаштӣу тأзиӣ ва тўҷъӣ намӯдӣу тараҳҳумӣ , бгрФтндӣу наздики ваии оўрдндӣ ва уқубат кардандӣ . Ва чун рӯзгории баромад , ҳрўн пушаймон шуд аз барандохтани бармакён . Мардии басарии як рӯз май гузашт , чашмаш бар дорӣ аз дорҳои ҷаъфар афтод , бо хештан гуфт :
و هرون الرّشید جعفر را، پسر یحیی برمک، چون فرموده بود تا بکشند، مثال داد تا بچهار پاره کردند و بچهار دار کشیدند، و آن قصّه سخت معروف است، و نیاوردم که سخن سخت دراز میکشد و خوانندگان را ملالت افزاید و تاریخ را فراموش کنند و بو الفضل را بودی که چیزهای ناشایست گفتندی، و هرون پوشیده کسان گماشته بود که تا هر کس زیر دار جعفر گشتی و تأذّیی و توجّعی نمودی و ترحّمی، بگرفتندی و نزدیک وی آوردندی و عقوبت کردندی. و چون روزگاری برآمد، هرون پشیمان شد از برانداختن برمکیان. مردی بصری یک روز میگذشت، چشمش بر داری از دارهای جعفر افتاد، با خویشتن گفت:
Аммоу аллоҳи луи лои хавфи воаш
اما و اللّه لو لا خوف واش
Ва айни ллхлиФаҳи лои тном
و عین للخلیفة لا تنام
ЛтФнои ҳавли ҷзъку астлмно
لطفنا حول جذعک و استلمنا
Комаи ллноси болҳҷри астлом
کما للنّاس بالحجر استلام
Дар соъати ин хабар ва абёт бигӯаш ҳрўни расониданду мардро гирифтаи пеш вай овараданд . Ҳрўн гуфт : мунодӣ мо шунида будӣ , ин хато чаро кардӣ ? гуфт : шунӯда будаму локини бармакёнро бар ман дастӣаст ки касе чунон ншнўдаҳаст , хостам ки пӯшидаи ҳақии гузораму гзордм ва хтоӣӣ рафт ки фармони худованд нигоҳ надоштам . Ва агар эшон бар он ҳол май шоинд , ҳарчӣ бмн расад , раво дорам . Ҳрўни қиссаи хост ; мард бигуфт ; ҳрўн бигиристу мардро афв кард . Ва ин қиссаҳои дароз аз наводирӣу нукта ӣӣу ибратӣ холӣ набошад .
در ساعت این خبر و ابیات بگوش هرون رسانیدند و مرد را گرفته پیش وی آوردند. هرون گفت: منادی ما شنیده بودی، این خطا چرا کردی؟ گفت: شنوده بودم و لکن برمکیان را بر من دستی است که کسی چنان نشنوده است، خواستم که پوشیده حقّی گزارم و گزاردم و خطائی رفت که فرمان خداوند نگاه نداشتم. و اگر ایشان بر آن حال میشایند، هرچه بمن رسد، روا دارم. هرون قصّه خواست؛ مرد بگفت؛ هرون بگریست و مرد را عفو کرد. و این قصّههای دراز از نوادری و نکتهیی و عبرتی خالی نباشد.
Чунон хондам дар ахбори хулафо ки яке аз дабирон мегуяд ки бӯи алўзири девони сидқоту нФқот бмн дод ; дар рӯзгори ҳрўни алрашеди як рӯз , пас аз баруфтодани оли бармак , ҷаридаи куҳантар май бознгристм дар варақӣ дидам набишта : бФрмони амири алмؤмнини наздики амири абӯи алФзли ҷаъфари бен яҳёи албрмкӣ , адоами аллоҳи ломъаҳ , барда омад аз зари чандин ва аз фарши чандину кисвату таййибу аснофи неъмати чандини вази ҷавоҳири чандин ,у маблағаши сӣ бори ҳазор ҳазор дирам . Пас бўрқии дигари расидам , набишта буд ки андарин рӯз итлоқ карданд баҳоии бӯрёу нФт то тани ҷаъфари яҳёи бармакиро сӯхта ояд ббозор , чаҳор дирам ва чаҳор донг ва ним , субҳони аллоҳи алзии лои имўт абадан ! ва ман ки бӯи алФзлми китоб бисёр Фрўнгристаҳам хоссаи ахбор ва аз он илтиқотҳо карда , дар миёнаи ин таърихи чунин суханҳо аз барои он орм то хуфтагону бадунёи фирефта шудагон бедор шаванд ва ҳар кас он кунад ки имрӯзу фардо ӯро суд дорад ,у аллоҳи алмўФқи лмои ирзии бмнаҳу саъаи раҳмата .
چنان خواندم در اخبار خلفا که یکی از دبیران میگوید که بو الوزیر دیوان صدقات و نفقات بمن داد؛ در روزگار هرون الرّشید یک روز، پس از برافتادن آل برمک، جریده کهنتر میبازنگریستم در ورقی دیدم نبشته: بفرمان امیر المؤمنین نزدیک امیر ابو الفضل جعفر بن یحیی البرمکی، ادام اللّه لامعه، برده آمد از زر چندین و از فرش چندین و کسوت و طیب و اصناف نعمت چندین وز جواهر چندین، و مبلغش سی بار هزار هزار درم . پس بورقی دیگر رسیدم، نبشته بود که اندرین روز اطلاق کردند بهای بوریا و نفط تا تن جعفر یحیی برمکی را سوخته آید ببازار، چهار درم و چهار دانگ و نیم، سبحان اللّه الذّی لا یموت ابدا! و من که بو الفضلم کتاب بسیار فرونگریستهام خاصّه اخبار و از آن التقاطها کرده، در میانه این تاریخ چنین سخنها از برای آن آرم تا خفتگان و بدنیا فریفتهشدگان بیدار شوند و هر کس آن کند که امروز و فردا او را سود دارد، و اللّه الموفّق لما یرضی بمنّه و سعة رحمته .
Ва ибни бақияи алўзирро ҳам бар дор карданд дар он рӯзгор ки ъзди аддавлаи фанои хусрав Бағдод бигирифту писари ъмши Бахтиёр кушта шуд - ки вайро ъз аддавла мегуфтанд - дар ҷанг ки миён эшон рафт . Ва он қисса дарозаст ва дар ахбори ол буйа биёмада дар китоби тоҷӣ ки бӯи асҳқи дабир сохтааст . Ва ин писари бақияи алўзири ҷабборӣ буд аз ҷбобраҳ , мардии фозилу бонеъмату олату ъдту ҳишмат бисёр аммо мутаҳаввир . Ва ҳам Халифа , алтоӣъи ллаҳро вазирӣ мекард ва ҳам Бахтиёрро , ва дар мнозътӣ ки мерафт миёни Бахтиёру ъзди аддавла бе адабӣҳо ва таъаддӣҳо ва таҳаввурҳо кард ва аз авоқиб наяндешед ки бо чун ъзди мардии босустии худовандаш онҳо кард ки кардан он хатост , ва бо қазо мғолбт натавонист кард , то лоҷарам чун ъзд Бағдод бигирифт , фармуд то ӯро бар дор карданд ва ба тир ва санг бикуштанд . Ва дар марсия ӯ ин абёт бигуфтанд , шеър :
و ابن بقیة الوزیر را هم بر دار کردند در آن روزگار که عضد الدّوله فنّا خسرو بغداد بگرفت و پسر عمّش بختیار کشته شد- که وی را عزّ الدّوله میگفتند- در جنگ که میان ایشان رفت. و آن قصّه دراز است و در اخبار آل بویه بیامده در کتاب تاجی که بو اسحق دبیر ساخته است. و این پسر بقیة الوزیر جبّاری بود از جبابره، مردی فاضل و بانعمت و آلت و عدّت و حشمت بسیار اما متهّور. و هم خلیفه، الطّائع للّه را وزیری میکرد و هم بختیار را، و در منازعتی که میرفت میان بختیار و عضدّ الدوله بیادبیها و تعدّیها و تهوّرها کرد و از عواقب نیندیشید که با چون عضد مردی باسستی خداوندش آنها کرد که کردن آن خطاست، و با قضا مغالبت نتوانست کرد، تا لاجرم چون عضد بغداد بگرفت، فرمود تا او را بر دار کردند و به تیر و سنگ بکشتند. و در مرثیه او این ابیات بگفتند، شعر:
Улувва фии алҳёҳу фии алммот
علّو فی الحیاة و فی الممات
Лҳқи анати аҳадии алмъҷзот
لحق انت احدی المعجزات
Кони анноси ҳўлки ҳайни қомўо
کانّ النّاس حولک حین قاموا
ВФўди ндоки айёми алслот
وفود نداک ایّام الصّلات
Конки қоими Фиҳми хтибо
کانّک قائم فیهم خطیبا
Ва каллаами қиёми ллслўаҳ
و کلّهم قیام للصّلوة
Мададати идики наҳваами аҳтФоло
مددت یدیک نحوهم احتفالا
Кмдҳмои илайҳами болҳбот
کمدّهما الیهم بالهبات
Ва лмои зоқи батни аларзи ани ан
و لمّا ضاق بطن الارض عن ان
Изми ълоки ман баъди алммот
یضمّ علاک من بعد الممات
Асорўои ?илҷуи қбрку астнобўо
اصاروا الجوّ قبرک و استنابوا
Ани алокФони сўби алсоФёт
عن الاکفان ثوب السّافیات
Лъзмки фии алнФўси табяти тръӣ
لعظمک فی النّفوس تبیت ترعی
БҳФозу ҳроси сқот
بحفّاظ و حرّاس ثقات
Ва тшъли ҳўлки алнирони Лайло
و تشعل حولک النّیران لیلا
Кзлки канти айёми алҳёҳ
کذلک کنت ایّام الحیاة
Ркбти мтиаҳи ман қабл зайд
رکبت مطیّة من قبل زید
Ълоҳои фии алснини алмозёт
علاها فی السّنین الماضیات
Ва тлки Фзилаҳи фӣҳо тأс
و تلک فضیلة فیها تأسّ
Тбоъди ънки тъиири алъдоаҳ
تباعد عنک تعییر العداة
Ва лам ар қабл ҷзъки қти ҷзъо
و لم ار قبل جذعک قطّ جذعا
Тамаккуни ман ъноқи алмкрмот
تمکّن من عناق المکرمات
Асأти илои алнўоӣби Фостсорт
اسأت الی النّوائب فاستثارت
?фонати қтили сأри алноӣбот
فانت قتیل ثأر النّائبات
Ва канти тҷири ман сарфи аллёлӣ
و کنت تجیر من صرف اللّیالی
Фъоди мтолбои лаки болтрот
فعاد مطالبا لک بالتّرات
Ва сири дҳрки алоҳсони фӣа
و صیّر دهرک الاحسان فیه
Алинои ман азими алсиӣот
الینا من عظیم السیّئات
Ва канти лмъшри съдои Флмо
و کنت لمعشر سعدا فلمّا
Мзити тФрқўои болмнҳсот
مضیت تفرّقوا بالمنحسات
Ғлили ботини лаки фии Фўأдӣ
غلیل باطن لک فی فوأدی
ИхФФи болдмўъи алҷорёт
یخفّف بالدّموع الجاریات
Ва луи ании қудрати алии қиём
و لو انّی قدرت علی قیام
ЛФрзку алҳқўқи алўоҷбот
لفرضک و الحقوق الواجبات
Муллоати аларзи ман назми алқўоФӣ
ملات الارض من نظم القوافی
Ва нҳти баҳои хилофи алноӣҳот
و نحت بها خلاف النائحات
Ва локинии асбри ънки нафасӣ
و لکنّی اصبّر عنک نفسی
МхоФаҳи ани аъди ман алҷноаҳ
مخافة ان اعدّ من الجناة
Ва молики трбаҳи Фоқўли тсқӣ
و مالک تربة فاقول تسقی
Лонки насби ҳтли алҳотлот
لانّک نصب هطل الهاطلات
Алейк тҳиаҳи арраҳмони ттрӣ
علیک تحیّة الرّحمن تتری
Брҳмоти ғўоди роӣҳот
برحمات غواد رائحات
Ин абёти бад-ӣни никўӣии ибни алонбории рост , ва ин байт ки гуфтааст « ркбти мтиаҳи ман қабл зайд » зайди бен алии бен алҳусайн бен алии бен абии толибро хоҳад , разии аллоҳи анҳуам аҷмъин . Ва ин зайдро тоқат барисед аз ҷавр банӣ Умия ва хурӯҷ кард дар рӯзгори хилофати Њишоми бен абди алмалик ,у насри сайёри амири хуросон буд ,у қиссаи ин хурӯҷ дарозаст ва дар таворихи пайдоу охири кораш онаст ки вайро бикуштанд , раҳмаи аллоҳи алайҳ , ва бар дор карданд ва се чаҳор сол бар дори бгзоштнд . Ҳукми аллоҳи байнау байни ҷамеъи ол алрасулу бинҳм . Ва шоири оли аббос ҳс мекунад бӯи алъбоси саффоҳро бар куштан банӣ Умия дар қасида ӣӣ ки гуфтаасту номи шоири сдиФ буд - ва ин байт аз он қасида биорам , байт :
این ابیات بدین نیکوئی ابن الانباری راست، و این بیت که گفته است «رکبت مطیّة من قبل زید» زید بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب را خواهد، رضی اللّه عنهم اجمعین . و این زید را طاقت برسید از جور بنی امیه و خروج کرد در روزگار خلافت هشام بن عبد الملک، و نصر سیّار امیر خراسان بود، و قصّه این خروج دراز است و در تواریخ پیدا و آخر کارش آن است که وی را بکشتند، رحمة اللّه علیه، و بر دار کردند و سه چهار سال بر دار بگذاشتند. حکم اللّه بینه و بین جمیع آل الرّسول و بینهم . و شاعر آل عباس حثّ میکند بو العباس سفّاح را بر کشتن بنی امیه در قصیدهیی که گفته است و نام شاعر سدیف بود- و این بیت از آن قصیده بیارم، بیت:
Ва азкрни мисраи алҳусайну зайд
و اذکرن مصرع الحسین و زید
Ва қтилои бҷонби алмҳрос
و قتیلا بجانب المهراس
Ин ҳадис бар дор кардани ҳснк бпоён оварам ва чанд қисса ва нукта бидон пайвастами сахти мтўлу мубрами дарин таълӣф -у хонандагони магар маъзӯр доранду узр ман бипазиранд ва аз ман бгронии Фронстоннд - ва рафтам бар сари кори таърих ки бисёр аҷоиб дар пардааст ки агар зиндагӣ бошад оварда ояд , ани шоءи аллоҳи таъолӣ .
این حدیث بر دار کردن حسنک بپایان آورم و چند قصّه و نکته بدان پیوستم سخت مطوّل و مبرم درین تألیف- و خوانندگان مگر معذور دارند و عذر من بپذیرند و از من بگرانی فرانستانند - و رفتم بر سر کار تاریخ که بسیار عجایب در پرده است که اگر زندگی باشد آورده آید، ان شاء اللّه تعالی.