Ин фасл низ ба поён омад ва чунон донам ки хирадмандон - ҳар чанд сухан дароз кашидаам - бипасанданд ки ҳеҷ набишта нест ки он ба якбор хондан наярзад . Ва пас азин асри мардумони дигари асрҳо бо он руҷӯъ кунанд ва бидонанд . Ва маро муқарараст ки имрӯз ки ман ин таълӣф мекунам дарин ҳазрати бузург - ки ҳамеша бод - бузургонанд ки агар ба рондани таърихи ин подшоҳ машғӯл гирданд , тир бар нишона зананд ва ба мардумони намоянд ки эшон саворонанд ва ман пиёда ва ман бо эшон дар пиёдагӣ кунаду болангии мнқрс ва чунон воҷиби кундӣ ки эшон бнўштндӣ ва ман бёмўзмӣ ва чун сухани гўиндӣ , бшнўмӣ . Ва локин чун давлати эшонро машғӯл кардааст то аз шуғлҳои бузург андеша медоранд ва кифоят мекунанду миён бастаанд то ба ҳеҷ ҳол халалӣ науфтад ки душманӣу ҳосидӣу тоънӣ шод шавад ва ба ком расад , ба таърих рондан ва чунин аҳволу ахбори нигоҳи доштан ва онро нбштн чун тавонанд раседу дилҳо андарон чун тавонанд баст ? пас ман ба хлиФтии эшон ин корро пеш гирифтам ки агар таваққуф кардамӣ , мунтазири онкӣ то эшон бад-ӣн шуғл бипардозанд , будӣ ки нпрдохтндӣ ва чун рӯзгори дароз бар омадӣ , ин ахбор аз чашму дили мардумон давр монадӣ ва касе дигари хостии ин корро ки барин мураккаби он саворӣ ки ман дорам надоштӣу асари бузурги ин хонадон бо ном мдрўс шудӣ .

این فصل نیز به‌پایان آمد و چنان دانم که خردمندان- هر چند سخن دراز کشیده‌ام- بپسندند که هیچ نبشته نیست که آن به‌یکبار خواندن نیرزد. و پس ازین عصر مردمان دیگر عصرها با آن رجوع کنند و بدانند. و مرا مقرّرست که امروز که من این تألیف می‌کنم درین حضرت بزرگ‌ - که همیشه باد- بزرگان‌اند که اگر به راندن‌ِ تاریخ این پادشاه مشغول گردند، تیر بر نشانه زنند و به مردمان نمایند که ایشان سواران‌اند و من پیاده‌ و من با ایشان در پیادگی کند و با لنگی منقرس‌ و چنان واجب کندی‌ که ایشان بنوشتندی‌ و من بیاموزمی و چون سخن گویندی، بشنومی. و لکن چون دولت‌ ایشان‌ را مشغول کرده است تا از شغل‌های بزرگ اندیشه می‌دارند و کفایت می‌کنند و میان بسته‌اند تا به‌هیچ‌حال خللی نیفتد که دشمنی و حاسدی و طاعنی شاد شود و به‌ کام رسد، به تاریخ راندن و چنین احوال و اخبار نگاه داشتن و آن را نبشتن، چون توانند رسید و دل‌ها اندران چون توانند بست؟ پس من به خلیفتی‌ِ ایشان این کار را پیش گرفتم که اگر توقّف کردمی، منتظرِ آنکه تا ایشان بدین شغل بپردازند، بودی‌ که نپرداختندی و چون روزگار دراز بر آمدی‌، این اخبار از چشم و دل مردمان دور ماندی و کسی دیگر خاستی‌ این کار را که برین مرکب آن سواری‌ که من دارم نداشتی و اثر بزرگ این خاندانِ بانام، مدروس‌ شدی.

Ва таърихҳо дидаам бисёр ки пеш аз ман кардаанд подшоҳони гузаштаро хидматкори ани эшон ки андарони зиёдат ва нуқсон кардаанд ва бидон ороиши он хостаанд . Ва ҳоли подшоҳони ин хонадон , раҳми аллоҳи мозиҳму аъзи боқиҳм , ба хилоф онаст , чаҳ бҳмди аллоҳи таъолӣ , мъолии эшон чун офтоб равшанасту эзад , ъззкраҳ , маро аз тмўиҳӣу талбисӣ кардан мустағнӣ кардааст ки ончӣ то ин ғояти брондм ва ончӣ хоҳам ронад бурҳони равшан бо хештан дорам .

و تاریخ‌ها دیده‌ام بسیار که پیش از من کرده‌اند پادشاهان گذشته را خدمتکار‌ان ایشان که اندران زیادت و نقصان کرده‌اند و بدان آرایش آن خواسته‌اند‌. و حال پادشاهان این خاندان -رَحِمَ اللّهُ ماضیَهم و أعَزَّ باقیَهم‌- به‌خلاف آن است، چه بحمد اللّه تعالی‌، معالی‌ ایشان چون آفتاب روشن است و ایزد -عَزَّ ذکرُه- مرا از تمویهی‌ و تلبیسی‌ کردن مستغنی کرده‌است که آنچه تا این غایت براندم و آنچه خواهم راند برهان روشن با خویشتن دارم.

Ва чун аз хутбаи ин фусӯл фориғ шудам , ба сӯии таърих рондани бозрФтм ва тавфиқ хоҳам аз эзад , ъззкраҳ , бар тамом кардан он алии қоидаи алторих .

و چون از خطبه این فصول فارغ شدم، به‌سوی تاریخ راندن بازرفتم و توفیق خواهم از ایزد -عَزَّ ذکرُه- بر تمام کردن آن، علی قاعدة التّاریخ‌ .

Ва пеши азин дар таърих гузашта биоварадаам ду боб дарон аз ҳадиси ин подшоҳи бузург , анори аллоҳи барраона , яке ончӣ бар даст вай рафт аз корҳои бо номи пас аз он ки амири Маҳмӯд , разии аллоҳи анҳу , аз раии бозгашт ва он вилояти бадви супурд ,у дигар ончӣ бирафт вайро аз саодат ба фазли эзад , ъззкраҳ , пас аз вафоти падараш дар вилояти бародараш дар ғазнӣн то онгоҳ ки ба Ҳирот расед ва корҳо як равия шуду муродҳо ба тамомӣ ба ҳосил омад , чунонкии хонандагон бар он воқиф гирданду наводиру аҷоиб буд ки вайро афтод дар рӯзгори падараш , чанд воқеа буд , ҳама биоварадаам дарин таърихи биҷои хеш дар таърихи солҳои амири Маҳмӯд , ва чанд нуктаи дигар буд сахт донистанӣ ки он ба рӯзгори кӯдакӣ , чун ёл баркашиду падар ӯро вале аҳд кард , воқеъ шуда буд , ва ман шмтӣ азон шунӯда будам бидон вақт ки ба ншобўр будам саодати хизмати ин давлат , сабтҳо аллоҳ ,ро ноёфта , ва ҳамеша май хостам ки онро бишинавам аз Муътамидӣ ки онро ба раъии алъайн дида бошад , ва ин иттифоқ намеафтод . То чун дарин рӯзгори ин таърих кардан гирифтам , ҳирсам зиёдат шуд бар ҳосил кардан он , чаро ки дирсоласт то ман дарин шуғлам ва май андешам ки чун ба рӯзгори мубораки ин подшоҳи расм , агар нктҳо бадаст наёмада бошад , ғабнӣ бошад аз Фоӣт шудан он . Иттифоқи хуб чунон афтод дар авоили санаи хумсину арбъмоӣаҳ ки хоҷаи бӯи саъди абди алғФори фахрии бен шариф , ҳамиди амири алмؤмнин , адоами аллоҳи ъзаҳ , фазл карду марои дарин байғӯлаи ътлти бозҷсту наздики ман ранҷа шуду ончӣ дар талаб он будам маро ато дод ва пас бхти хеши набшат ; ва ӯ он сқаҳаст ки ҳар чизе ки хираду фазли ваии онро сҷл кард , ба ҳеҷ гувоҳ ҳоҷат наёяд , ки ин хоҷа , адоами аллоҳи неъмата , аз чаҳордаҳи солагӣ ба хизмати ин подшоҳи пайваст ва дар хизмати ваии гарму сард бисёр чашиду ранҷ ҳо диду хатарҳои бузург кард бо чун Маҳмӯд , разии аллоҳи анҳу , то лоҷарам чун худованд ба тахт малик расед , ӯро чунон дошт ки дошт аз иззату эътимодии сахти тамом . Ва маро бо ин хоҷаи суҳбат дар бақиятаи санаи аҳадӣ ва ъушрин афтод ки рояти амири шаҳид , разии аллоҳи анҳу , ба Балх расед . Фозилӣ ёфтам ӯро сахти тамом , ва дар девони рисолат бо устодам бинишастӣ ,у бештар аз рӯзи худ пеши ин подшоҳ будӣ дар хилватҳои хосса . Ва воҷиб чунон кардӣ , балки аз фароиз буд , ки ман ҳақи хитоби ваии нигоҳи доштамӣ , аммо дар таърих беш азин ки ронадам расм нест . Ва ҳар хирадмандӣ ки Фтнтӣ дорад , тавонад донист ки ҳамиди амири алмؤмнин ба маънӣ аз нъўти ҳазрат хилофатаст ,у кадоми хитоби азин бузург тар бошад ?у ваии ин ташриф ба рӯзгори мубораки амири мўдўд , раҳмаи аллоҳи алайҳ , ёфт ки вайро ба Бағдод фиристод ба расӯлӣ ба шуғлии сахт бо ном ва бирафт ва он кори чунон бикрад ки хирадмандону рӯзгор дидагон кунанд , ва бар мурод боз омад , чунонкии пас азин шарҳи даҳум , чун ба рӯзгори амири мўдўди расм . Ва дар рӯзгори амири абди алрашед аз ҷумлаи ҳамаи муътамадону хидматкорони эътимод бар вай афтод аз сифорат бар ҷониби хуросон , дар шуғлии сахти боном аз ақду аҳд бо гуруҳе аз муҳташамон ки имрӯзи вилояти хуросон эшон доранд , ва бидон вақти шуғли девони рисолати ман май доштам ва он аҳвол низ шарҳ кунам биҷои хеш . Пас аз он ҳолҳо гузашт бар сари ин хоҷаи нарму дурушт ва дарин рӯзгори ҳумоюни султони муаззами абӯи шуҷоъи фаррухи зоди бен масъӯд , атоли аллоҳи бқоءаҳу насри лўоءаҳ , раёсати басти бадв мФўз шуду муддатӣ дароз бидон ноҳити ббўду осор хуб намӯду имрӯз муқӣмаст ба ғазнӣни ъзизои мкрмо ба хонаи хеш . Ва ин нукта чанд нбштм аз ҳадиси вай ,у тафсили ҳоли ваии фарои даҳуми дарин таърихи сахти равшан ба ҷойҳои хеш , ани шоءи аллоҳи таъолӣ . Ва ин чанд нкт аз мақомоти амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , ки аз ваии шунӯдам , ӣнҷои нбштм то шинохта ояд . Ва чун азин фориғ шавам , онгоҳи нишастани ин подшоҳ ба Балх бар тахти малики пеши гираму таърихи рӯзгори ҳумоюн ӯро баронам .

و پیش ازین در تاریخ گذشته بیاورده‌ام دو باب دران از حدیث این پادشاه بزرگ‌ -أنارَ اللّهُ برهانَه‌-، یکی آنچه بر دست وی رفت از کارهای بانام پس از آن که امیر محمود -رَضيَ اللّهُ عنه- از ری بازگشت و آن ولایت بدو سپرد، و دیگر آنچه برفت‌ وی را از سعادت به فضل ایزد -عَزَّ ذکرُه- پس از وفات پدرش در ولایت‌ برادرش در غزنین تا آنگاه که به هرات رسید و کارها یک‌رویه شد و مراد‌ها به‌تمامی به‌حاصل آمد، چنانکه خوانندگان بر آن واقف‌ گردند و نوادر و عجایب بود که وی را افتاد در روزگار پدرش، چند واقعه‌ بود، همه بیاورده‌ام درین تاریخ به جای خویش در تاریخ سال‌های امیر محمود، و چند نکتهٔ دیگر بود سخت دانستنی که آن به‌روزگار کودکی، چون یال برکشید و پدر او را ولی‌عهد کرد، واقع شده بود، و من شمّتی‌ ازان شنوده بودم بدان وقت که به نشابور بودم سعادت خدمت این دولت -ثَبَّتَها اللّه‌ُ- را نایافته‌، و همیشه می‌خواستم که آن را بشنوم از معتمَدی که آن را برأی‌ العین‌ دیده باشد، و این اتّفاق نمی‌افتاد. تا چون درین روزگار این تاریخ کردن گرفتم‌، حرصم‌ زیادت شد بر حاصل کردن آن، چرا که دیرسال‌ است تا من درین شغلم و می‌اندیشم که چون به روزگار مبارک این پادشاه رسم، اگر نکتها بدست نیامده باشد، غبنی‌ باشد از فائت‌ شدن آن. اتّفاق خوب چنان افتاد در اوائل سنه خمسینَ وَ أربعمائه‌ که خواجه بوسعد عبدالغفّار فاخر بن شریف، حمید امیر المؤمنین‌ -أدامَ اللّهُ عِزَّه-، فضل کرد و مرا درین بیغولهٔ عطلت‌ بازجست‌ و نزدیک من رنجه شد و آنچه در طلب آن بودم مرا عطا داد و پس به خطّ خویش نبشت؛ و او آن ثقه‌ است که هر چیزی که خرد و فضل وی آن را سجل کرد، به‌ هیچ گواه حاجت نیاید، که این خواجه -أدامَ اللّهُ نعمتَه‌-، از چهارده سالگی به‌ خدمت این پادشاه پیوست و در خدمت وی گرم و سرد بسیار چشید و رنج‌ها دید و خطر‌های بزرگ کرد با چون محمود -رَضيَ اللّهُ عنه-، تا لاجرم چون خداوند به تخت مُلک رسید، او را چنان داشت‌ که داشت از عزّت و اعتمادی سخت تمام. و مرا با این خواجه صحبت‌ در بقیت سنهٔ احدی و عشرین‌ افتاد که رایت امیر شهید -رَضيَ اللّهُ عنه-، به بلخ رسید. فاضلی یافتم او را سخت تمام، و در دیوان رسالت با استادم بنشستی، و بیشتر از روز خود پیش این پادشاه بودی در خلوت‌های خاصّه. و واجب چنان کردی، بلکه از فرایض‌ بود، که من حقّ خطاب‌ وی نگاه داشتمی‌، امّا در تاریخ بیش ازین که راندم رسم‌ نیست. و هر خردمندی که فطنتی‌ دارد، تواند دانست که حمید امیر المؤمنین به معنی از نعوت‌ حضرت خلافت است، و کدام خطاب ازین بزرگ‌تر باشد؟ و وی این تشریف‌ به روزگار مبارک امیر مودود -رحمةُ اللّهِ علیه-، یافت که وی را به بغداد فرستاد به رسولی به شغلی سخت بانام و برفت و آن کار چنان بکرد که خردمندان و روزگاردیدگان‌ کنند، و بر مراد باز آمد، چنانکه پس ازین شرح دهم، چون به روزگار امیر مودود رسم. و در روزگار امیر عبدالرّشید از جمله همه معتمَدان و خدمتکاران اعتماد بر وی افتاد از سفارت بر جانب خراسان، در شغلی سخت بانام از عقد و عهد با گروهی از محتشمان‌ که امروز ولایت خراسان ایشان دارند، و بدان وقت شغل دیوان رسالت من‌ می‌داشتم و آن احوال نیز شرح کنم به جای خویش. پس از آن حال‌ها گذشت بر سر این خواجه، نرم و درشت. و درین روزگار همایون‌ سلطان معظّم ابوشجاع فرّخزاد بن مسعود -أطالَ اللّهُ بقاءَه و نَصَرَ لواءَه‌-، ریاست بست بدو مفوّض‌ شد و مدّتی دراز بدان ناحیت ببود و آثار خوب نمود و امروز مقیم است به غزنین عزیزاً مُکرّماً به خانهٔ خویش. و این نکته چند نبشتم از حدیث وی، و تفصیل حال وی فرا‌دهم‌ درین تاریخ سخت روشن به‌ جایهای خویش، إن شاء اللّه تعالی‌. و این چند نکت از مقامات‌ امیر مسعود -رَضيَ اللّهُ عنه- که از وی شنودم، اینجا نبشتم تا شناخته آید. و چون ازین فارغ شوم، آنگاه نشستن این پادشاه به بلخ بر تخت ملک پیش گیرم و تاریخ روزگار همایون او را برانم.