Ва рӯзӣ чанд барин ҳадиси баромад ,у дили султон дурушт шуд бар арёрқ ва дар фурӯ - гирифтани вай хилватӣ кард ва бо вазир шикоят намӯд аз арёрқ , гуфт : ҳол бидонҷо мерасад ки ғозии азин табоҳ мешавад ;у малики чунин чизҳо эҳтимол накунад . Ва раво нест солорони сипоҳ бефурмоне кунанд , ки фарзандонро ин Зуҳра набошад . Ва фариза шуд ӯро ФрўгрФтн ки чун ӯ ФрўгрФтаҳ шуд , ғозӣ бслоҳ ояд хоҷаи андарин чаҳ гуяд ? хоҷаи бузург замонӣ андешед , пас гуфт : зиндагонии худованди олами дарози бод , ман савганд дорам ки дар ҳеҷ чизе аз масолеҳи малик хиёнат накунам . Ва ҳадиси солору лашкари чизеи сахт нозукасту бподшоаҳи мФўз . Агар раъй олӣ бинад , бандаро дарин як кор афв кунад . Ва ончии худ савоб бинад , мекунад ва мефармоед . Агар банда дар чунин бобаҳо чизе гуяд , бошад ки мувофиқи раъй худованд науфтаду дил бар ман гарон кунад . Амир гуфт : хоҷаи Халифаи мост ва муътамадтар ҳамаи хидматкорон ,у ночор дар чунин корҳо сухан бо вай бояд гуфт то вай ончӣ донад бозгуед ва мо мишнўим , онгоҳ бо хештани бозондозиму ончӣ аз раъй воҷиб кунад , миФрмоиим .

و روزی چند برین حدیث برآمد، و دل سلطان درشت شد بر اریارق و در فرو- گرفتن وی خلوتی کرد و با وزیر شکایت نمود از اریارق، گفت: حال بدانجا میرسد که غازی ازین تباه میشود ؛ و ملک چنین چیزها احتمال نکند . و روا نیست سالاران‌سپاه بی‌فرمانی کنند، که‌ فرزندان را این زهره نباشد. و فریضه شد او را فروگرفتن که چون او فروگرفته شد، غازی بصلاح آید خواجه اندرین چه گوید؟ خواجه بزرگ زمانی اندیشید، پس گفت: زندگانی خداوند عالم دراز باد، من سوگند دارم که در هیچ چیزی از مصالح ملک خیانت نکنم. و حدیث سالار و لشکر چیزی سخت نازک‌ است و بپادشاه مفوّض‌ . اگر رأی عالی بیند، بنده را درین یک کار عفو کند. و آنچه خود صواب بیند، می‌کند و می‌فرماید . اگر بنده در چنین بابها چیزی گوید، باشد که موافق رأی خداوند نیفتد و دل بر من گران کند . امیر گفت: خواجه خلیفه ماست و معتمدتر همه‌ خدمتکاران، و ناچار در چنین کارها سخن با وی باید گفت تا وی آنچه داند بازگوید و ما میشنویم، آنگاه با خویشتن بازاندازیم‌ و آنچه از رأی واجب کند، میفرماییم.

Хоҷа гуфт : акнӯн банда сухан битавонад гуфт . Зиндагонии худованди дарози бод , ончӣ гуфта омад дар боби арёрқи он рӯз ки пеш омад , насиҳатӣ буд ки ббоб Ҳиндӯстон карда омад , ки азин марди онҷои таъаддӣ ӣӣ ва таҳаввурӣ рафт , ва низ вайро онҷои бузург номӣ афтод ва онро табоҳ гардонид , бдонкаҳи амири мозии вайро бихонаду вай дар рафтани коҳилӣ ва сустӣ намӯд ва онро таъвилҳо ниҳод . Ва амири Муҳамади вайро бихонад , вай низ нарафт ва ҷавоб дод ки « вале аҳди падари амир масъӯдаст , агар вай ризо диҳад ба нишастани бародар ва аз Ироқи қасд ғазнӣн накунад , онгоҳи вай бхдмт ояд . » ва чун ном худованд башнаваду бандаи ончии гуфтанӣ буд бигуфт , бо банда биёмад . Ва то ӣнҷост ншнўдм ки аз ваии таҳаввурӣ ва бетоъатӣ ӣӣ омад ки бидон дили машғӯл бояд дошт . Ва ин тбсту зёдтии олати изҳор кардан ва бе фармони шароб хӯрдан бо ғозӣу таркони сахт саҳласту бики маҷлиси ман ин рост кунам , чунонкӣ низ дарин абвоб сухан набояд гуфт . Худовандро вилояти зиёдат шудаасту мардони кор бибояд , ва чун арёрқи дайр бадаст шавад . Бандаро ончӣ фароз омад , бознамуд , фармони худованди рост .

خواجه گفت: اکنون بنده سخن بتواند گفت. زندگانی خداوند دراز باد، آنچه گفته آمد در باب اریارق آن روز که پیش آمد، نصیحتی بود که بباب هندوستان کرده آمد، که ازین مرد آنجا تعدّی‌یی‌ و تهوّری‌ رفت، و نیز وی را آنجا بزرگ نامی افتاد و آن را تباه گردانید، بدانکه امیر ماضی وی را بخواند و وی در رفتن کاهلی و سستی نمود و آن را تأویلها نهاد. و امیر محمّد وی را بخواند، وی نیز نرفت و جواب داد که «ولی‌عهد پدر امیر مسعود است، اگر وی رضا دهد به نشستن برادر و از عراق قصد غزنین نکند، آنگاه وی بخدمت آید.» و چون نام خداوند بشنود و بنده آنچه گفتنی بود بگفت، با بنده بیامد. و تا اینجاست نشنودم که از وی تهوّری و بی‌طاعتی‌یی آمد که بدان دل‌مشغول باید داشت. و این تبسّط و زیادتی آلت‌ اظهار کردن و بی‌فرمان شراب خوردن با غازی و ترکان سخت سهل است و بیک مجلس من این راست کنم، چنانکه نیز درین ابواب سخن نباید گفت. خداوند را ولایت زیادت شده است و مردان کار بباید، و چون اریارق دیر بدست شود. بنده را آنچه فراز آمد، بازنمود، فرمان خداوند راست.

Амир гуфт : бдонстм ,у ҳама ҳамчунинаст ки гуфтӣ . Ва ин ҳадисро пӯшида бояд дошт то беҳтар биандешам . Хоҷа гуфт : фармон бурдорам ,у бозгашт .

امیر گفت: بدانستم، و همه همچنین است که گفتی. و این حدیث را پوشیده باید داشت تا بهتر بیندیشم. خواجه گفت: فرمان‌بردارم، و بازگشت.

Ва Маҳмӯдёни Фрўноистоднд аз тзриб то бидон ҷойгоҳ ки дар гӯш амир афканданд ки « арёрқи бадгумон шудааст ва бо ғозӣ биниҳода ки шарӣ бпоӣ кунанд ва агар дастӣ наёбанд , бираванд . Ва бештари азин лашкар дар байъат вайанд . » рӯзии амир бор доду ҳамаи мардум ҷамъ шуданд ва чун бор бишикаст , амир фармуд : ?марвид ки шароб хоҳем хӯрд . Ва хоҷаи бузургу оризу соҳиби девони рисолат низ бинишастанд . Ва хўончаҳҳо овардан гирифтанд ; пеши амир бар тахти яке ,у пеши ғозӣу пеши арёрқи яке ,у пеши оризи бӯи саҳли зўзнӣу бӯи насри машкони яке , пеши надимон ҳар ду танро яке -у бӯи алқосм касӣр барисам надимон менишаст - ва ло гаштау ришта фармӯда буданд , биовараданд сахт бисёр . Пас ин бузургон чун нон бихӯраданд , бархестанду бторм девон бозомаданд ва бинишастанд ва даст бишустанд . Ва хоҷаи бузург ҳар ду солорро бстўд ва никўӣӣ гуфт . Эшон гуфтанд : аз худованди ҳамаи дили гармӣ ва навохтаст , ва мо ҷонҳо фидоӣ хизмат дорем ,у локини дили моро машғӯл медоранд ва ндонем то чаҳ бояд кард . Хоҷа гуфт : ин судасту хаёлии ботил , ҳам акнӯн аз дил шумо бардорад . Таваққуф кунед , чндонкаҳи ман фориғ шаваму шумоёнро бихонанд . Ва танҳо пеш рафту хилватии хост ва ин нукта бозгуфту дархост то эшонро битозагӣ дили гармӣ ӣӣ бошад , онгоҳи раъии худованди рост , дар ончӣ бинад ва фармоед . Амир гуфт :

و محمودیان فرونایستادند از تضریب تا بدان جایگاه که در گوش امیر افکندند که «اریارق بدگمان شده است و با غازی بنهاده که شرّی‌ بپای کنند و اگر دستی نیابند، بروند. و بیشتر ازین لشکر در بیعت وی‌اند .» روزی امیر بار داد و همه مردم جمع شدند و چون بار بشکست، امیر فرمود: مروید که شراب خواهیم خورد. و خواجه بزرگ و عارض‌ و صاحب دیوان رسالت نیز بنشستند. و خوانچه‌ها آوردن گرفتند ؛ پیش امیر بر تخت یکی، و پیش غازی و پیش اریارق یکی، و پیش عارض بو سهل زوزنی و بو نصر مشکان یکی، پیش ندیمان هر دو تن را یکی- و بو القاسم کثیر برسم ندیمان می‌نشست- و لا گشته‌ و رشته‌ فرموده بودند، بیاوردند سخت بسیار. پس این بزرگان چون نان بخوردند، برخاستند و بطارم دیوان بازآمدند و بنشستند و دست‌ بشستند. و خواجه بزرگ هر دو سالار را بستود و نیکوئی گفت. ایشان گفتند: از خداوند همه دل‌گرمی و نواخت است، و ما جانها فدای خدمت داریم، و لکن دل ما را مشغول میدارند و ندانیم تا چه باید کرد. خواجه گفت: این سود است‌ و خیالی باطل، هم‌اکنون از دل شما بردارد . توقّف کنید، چندانکه من فارغ شوم و شمایان‌ را بخوانند. و تنها پیش رفت و خلوتی خواست و این نکته بازگفت و درخواست تا ایشان را بتازگی دل گرمی‌یی باشد، آنگاه رأی خداوند راست، در آنچه بیند و فرماید. امیر گفت:

Бдонстм . Ва ҳамаи қавмро бозхонданд ва мутрибон биёмаданду дасти бакори бурданду нишот боло гирифт ва ҳар ҳадисӣ мерафт . Чун рӯзи бнмоз пешин расед , амири мутрибонро ишорат кард то хомӯш истоданд , пас рӯй сӯй вазир кард ва гуфт : « то ин ғояти ҳақи ин ду сипоҳи солор , чунонкӣ бояд , фармӯдаем шинохтан ; агар ғозӣаст он хизмат кард бншобўр ва мо ба аспоҳон будем ки ҳеҷ банда накард ва аз ғазнӣн биёмад . Ва чун бишунид ки мо бблх раседем , арёрқ бо хоҷа бишитофт ва бхдмт омад . Ва мешинавем ки танӣ чанд ббоби эшон ҳасад май намоянду жожи михоинду дили эшон машғӯл медоранд . Азон набояд андешед , барин ҷумла ки мо гуфтем , эътимод бояд кард , ки мо сухани ҳечкас дар боб эшон нахоҳем шунид . » хоҷа гуфт : « ӣнҷо сухан намонад , ва навохт бузургтар азин кадом бошад ки бар лафз олӣ рафт ? » ва ҳар ду сипоҳи солори замин бӯса доданду тахт низ бӯса карданду биҷой хеш бозомаданду сахт шодком бинишастанд . Амир фармуд то ду қабоӣ хос овараданд ҳар ду бзр , ва ду шамшери ҳамоили мурассаъи бҷўоҳр , чунонкӣ гуфтанд : қимат ҳар ду панҷоҳ ҳазор динораст ;у дигари бора ҳар дуро пеш хонд ва фармуд то қабоҳо ҳар ду пас пушт эшон карданду бадаст хеш бибастанд . Ва амири бадасти худ ҳамоил дар гардани эшон афканд . Ва дасту тахту замин бӯса доданд ва бозгаштанд ва барнишастанд ва бирафтанд , ҳамаи мартабаи дорони даргоҳ бо эшон , то биҷойгоҳи худ боз шуданд . Ва маро ки бӯи алФзлми ин рӯзи навбат буд , ин ҳама дидам ва бар тақвими ин сол таълиқ кардам .

بدانستم. و همه قوم را بازخواندند و مطربان بیامدند و دست بکار بردند و نشاط بالا گرفت و هر حدیثی میرفت. چون روز بنماز پیشین‌ رسید، امیر مطربان را اشارت کرد تا خاموش ایستادند، پس روی سوی وزیر کرد و گفت: «تا این غایت حقّ این دو سپاه‌سالار، چنانکه باید، فرموده‌ایم شناختن؛ اگر غازی است آن خدمت کرد بنشابور و ما به‌ اسپاهان بودیم که هیچ بنده نکرد و از غزنین بیامد. و چون بشنید که ما ببلخ رسیدیم، اریارق با خواجه بشتافت و بخدمت آمد. و می‌شنویم که تنی چند بباب ایشان حسد می‌نمایند و ژاژ میخایند و دل ایشان مشغول میدارند. ازان نباید اندیشید، برین جمله که ما گفتیم، اعتماد باید کرد، که ما سخن هیچکس در باب ایشان نخواهیم شنید.» خواجه گفت: «اینجا سخن نماند، و نواخت بزرگ‌تر ازین کدام باشد که بر لفظ عالی رفت؟» و هر دو سپاه‌سالار زمین بوسه دادند و تخت نیز بوسه کردند و بجای خویش بازآمدند و سخت شادکام بنشستند. امیر فرمود تا دو قبای خاص‌ آوردند هر دو بزر، و دو شمشیر حمایل‌ مرصّع بجواهر، چنانکه گفتند: قیمت هر دو پنجاه هزار دینار است؛ و دیگر باره هر دو را پیش خواند و فرمود تا قباها هر دو پس پشت ایشان کردند و بدست خویش ببستند . و امیر بدست خود حمایل در گردن ایشان افکند. و دست و تخت و زمین بوسه دادند و بازگشتند و برنشستند و برفتند، همه مرتبه‌داران درگاه با ایشان، تا بجایگاه خود باز شدند. و مرا که بو الفضلم این روز نوبت‌ بود، این همه دیدم و بر تقویم این سال تعلیق کردم‌ .

Пас аз бозгаштан эшон амир фармуд ду маҷлиси хонаи заррин бо суроҳеҳои пуршаробу нқлдонҳоу нргсдонҳо рост карданд ду солорро ,у бӯи алҳсни Караҷии надимро гуфт : бар сипоҳи солори ғозии рӯ ва инро бар асари ту оранд ва се мутриби хос бо ту оянд , ва бигӯӣ ки « аз маҷлиси мо нотамоми бозгаштӣ , бо надимони шароби хур бо самоъи мутрибон . » ва се мутриб бо ваии рафтанду фароашони ин каромот бардоштанд . Ва Музаффари надимро мисол дод то бо се мутриб ва он каромоти сӯй арёрқ рафт . Ва хоҷаи фаслӣ чанд дарин боб сухан гуфт , чунонкӣ ӯ донистӣ гуфту наздики намози дигари бозгашт . Ва дигарон низ бозгаштан гирифтанд . Ва амир то наздики шоми ббўд , пас бархесту гарм дар сарой рафт . Ва Маҳмӯдёни бад-ӣни ҳол ки тозаи гашт , сахт ғамнок шуданд . На эшон донистанд ва на кас ки дар ғайб чист . Ва замонаи бзбони фасеҳ овоз медоду локин касе наме шунӯд , шеър :

پس از بازگشتن ایشان امیر فرمود دو مجلس خانه زرّین‌ با صراحیهای‌ پرشراب و نقلدانها و نرگسدانها راست کردند دو سالار را، و بو الحسن کرجی ندیم را گفت: بر سپاه‌سالار غازی رو و این را بر اثر تو آرند و سه مطرب خاص با تو آیند، و بگوی که «از مجلس ما ناتمام بازگشتی، با ندیمان شراب خور با سماع مطربان.» و سه مطرب با وی رفتند و فرّاشان این کرامات‌ برداشتند. و مظفر ندیم را مثال داد تا با سه مطرب و آن کرامات سوی اریارق رفت. و خواجه فصلی چند درین باب سخن گفت، چنانکه او دانستی گفت و نزدیک نماز دیگر بازگشت. و دیگران نیز بازگشتن گرفتند. و امیر تا نزدیک شام ببود، پس برخاست و گرم در سرای رفت. و محمودیان بدین حال که تازه گشت، سخت غمناک شدند. نه ایشان دانستند و نه کس که در غیب چیست. و زمانه بزبان فصیح آواز می‌داد و لکن کسی نمی‌شنود، شعر:

Ва ин ду надими наздики ин ду солор шуданд бо ин каромоту мутрибон , ва эшон расми хизмат биҷой овараданд ва чун пайғом султон башнаваданд , бншот шароб хӯрданд ва бисёр шодӣ карданд . Ва чун маст хостанд шуд , надимонро асбу стоми зару ҷома ва сим доданду ғуломии тарк ва бахӯбӣ бозгардонеданд . Ва ҳам чунон мутрибонро ҷома ва сим бахшиданд ва бозгаштанд ва ғозӣ бихуфт . Ва арёрқро одати чунон буд ки чун дар шароб нишастӣ , се чаҳор шубон рӯз бихӯрадӣ , ва ин шаб то рӯз бихӯрад бони шодӣ ва навохт ки ёфта буд .

و این دو ندیم نزدیک این دو سالار شدند با این کرامات و مطربان، و ایشان رسم خدمت بجای آوردند و چون پیغام سلطان بشنودند، بنشاط شراب خوردند و بسیار شادی کردند. و چون مست خواستند شد، ندیمان را اسب و ستام زر و جامه و سیم دادند و غلامی ترک و بخوبی بازگردانیدند. و هم چنان مطربان را جامه و سیم بخشیدند و بازگشتند و غازی بخفت. و اریارق را عادت چنان بود که چون در شراب نشستی، سه چهار شبان روز بخوردی، و این شب تا روز بخورد بآن شادی و نواخت که یافته بود.