Ва аз бедорӣу ҳзму эҳтиёти ин подшоҳи муҳташам , разии аллоҳи анҳу , яке онаст ки брўзгори ҷавонӣ ки баҳрот мебуду пинҳон аз падар шароб мехӯрд , пӯшида аз райҳони ходими фурӯди сарой хилватҳо мекард ва мутрибон медошт марду зан ки эшонро аз роҳҳои набаҳра наздики ваии бурдандӣ . Дар кӯшки боғ аданоне фармуд то хона ӣӣ бароварданд хоби қилўлаҳро ва онро мзмлҳо сохтанд ва хишҳо овехтанд , чунонкии об аз ҳавз равон шудӣу бтлсм бар бом хона шудӣ ва дар мзмлҳои бгштӣу хишҳоро тар кардӣ . Ва ин хонаро аз сақф то бпои замин сӯрат карданд , сӯратҳои алФиаҳ , аз анвоъи гирд омадани мардон бо занон , ҳамаи бараҳна , чунонкии ҷумлаи он китобро сӯрату ҳикояту сухан нақш карданд . Ва беруни ин , сӯратҳо нигоштанд фарохури ин сӯратҳо . Ва амири буқати қилўлаҳ онҷо рафтӣу хоб онҷо кардӣ . Ва ҷавононро шартаст ки чунин ва монанди ин бикунанд .

و از بیداری و حزم‌ و احتیاط این پادشاه محتشم‌ -رَضيَ اللّهُ عنه-، یکی آن است که به روزگار جوانی که به هرات میبود و پنهان از پدر شراب میخورد، پوشیده از ریحان خادم، فرود سرای‌ خلوتها میکرد و مطربان میداشت مرد و زن که ایشان را از راههای نبهره‌ نزدیک وی بردندی. در کوشک باغ عدنانی فرمود تا خانه‌یی برآوردند خواب قیلوله‌ را و آن را مزمّلها ساختند و خیشها آویختند، چنانکه آب از حوض‌ روان شدی و به طلسم‌ بر بام خانه شدی و در مزمّلها بگشتی و خیشها را تر کردی. و این خانه را از سقف تا به پای زمین صورت کردند، صورتهای الفیه‌، از انواع گرد آمدن مردان با زنان، همه برهنه، چنانکه جمله آن کتاب را صورت و حکایت و سخن نقش کردند. و بیرون این‌، صورتها نگاشتند فراخور این صورتها. و امیر به وقت قیلوله آنجا رفتی و خواب آنجا کردی. و جوانان را شرط است که چنین و مانند این بکنند.

«у амири Маҳмӯд ҳарчанд мушаррафӣ дошт ки бо ин амири фарзандаш будӣ пайваста , то берун будӣ бо надимон ,у анфосаш май шимурдӣ ва анҳо микрдӣ . Муқарар буд ки он мушарраф дар хилват ҷойҳо нараседӣ . Пас пӯшида бар вай мушаррафон дошт аз мардум , чун ғулому фаррошу перзанону мутрибону ҷузи эшон , ки бар ончии воқифи гаштандӣ , бознмўдндӣ то аз аҳволи ин фарзанди ҳеҷ чиз бар ваии пӯшидаи нмондӣ . Ва пайваста ӯро банома ҳо молидаӣ ва пандҳо мидодӣ ки вале аҳдаш буд ва донист ки тахти малик ӯро хоҳад буд . Ва чунонкии падари вай бар вай ҷосусон дошт пӯшида , вай низ бар падар дошт ҳам азин табақа ки ҳар чаҳ рафтӣ , бознмўдндӣ . Ва яке аз эшон нўштгини хоссаи ходим буд ки ҳеҷ хдмтгори бомейри Маҳмӯд аз вай наздиктар набӯд ,у ҳураи хтлӣ , ъмтши худ сӯхта ӯ буд .

و امیر محمود، هرچند مشرفی‌ داشت که با این امیر فرزندش بودی پیوسته، تا بیرون بودی با ندیمان و انفاسش‌ می‌شمردی و انها میکردی، مقرّر بود که آن مشرف در خلوت جایها نرسیدی. پس پوشیده بر وی مشرفان داشت از مردم، چون غلام و فراش و پیرزنان و مطربان و جز ایشان، که بر آنچه واقف گشتندی، بازنمودندی تا از احوال این فرزند هیچ چیز بر وی پوشیده نماندی. و پیوسته او را به نامه‌ها مالیدی‌ و پندها میدادی که ولی عهدش بود و دانست که تخت ملک او را خواهدبود. و چنانکه پدر وی بر وی جاسوسان داشت پوشیده، وی نیز بر پدر داشت هم ازین طبقه که هر چه رفتی، بازنمودندی. و یکی از ایشان نوشتگین خاصّه خادم‌ بود که هیچ خدمتگار به امیر محمود از وی نزدیکتر نبود، و حرّه ختلی، عمّتش خود سوختهٔ او بود .

« пас хабари ин хона басӯрат алФиаҳи сахти пӯшидаи бомейри Маҳмӯди нбштнд ва нишон бидоданд ки чун аз сарой аданоне бигузашта ояд , боғӣаст бузург , бар дасти рости ин боғ ҳавзӣаст бузург , ва бар карони ҳавз аз чапи ин хонаасту шаб ва рӯз бирав ду қуфл бошад зеру зибр ва он вақт гушойанд ки амир масъӯд бихоб онҷо равад ; ва калидҳо бадаст ходимӣаст ки ӯро бишорат гӯйанд .

پس خبر این خانه به صورت الفیه سخت پوشیده به امیر محمود نبشتند و نشان بدادند که چون از سرای عدنانی بگذشته آید، باغی است بزرگ، بر دست راست این باغ، حوضی است بزرگ، و بر کران حوض از چپ، این خانه است و شب و روز بر او دو قفل باشد زیر و زبر و آن وقت گشایند که امیر مسعود به خواب آنجا رود، و کلیدها به دست خادمی است که او را بشارت گویند.

«у амири Маҳмӯд чун барин ҳоли воқифи гашти вақти қилўлаҳ бихаргоҳ омад ва ин сухан бо нўштгини хосса ходим бигуфт ва мисол дод ки фалони хилтошро - ки тозанда ӣӣ буд аз тозандагон ки ҳамто надошт - бигӯӣ то сохта ояд ки барои муҳиммӣ ӯро баҷое фиристода ояд , то базӯдӣ бараваду ҳоли ин хонаи бидонад , ва набояд ки ҳеҷ каси барин ҳол воқиф гардад нўштгин гуфт : фармонбардорам . Ва амир бихуфту ваии бўсоқ хеш омаду саворӣ аз диўсўорони хеш номзад кард бо се асби хиёраи хеш ва бо вай биниҳод ки бшши рӯз ва шаш шаб ва ним рӯз баҳрот равад наздики амири масъӯди сахти пӯшида . Ва бхти хеши млтФаҳ ӣӣ набшати бомейри масъӯд ва ин ҳолҳо бознамуд ва гуфт « пас азин савори ман хилтош султонӣ хоҳад расед то он хонаро бибинад , пас аз расӣдан ин савори бики рӯз ва ним , чунонкӣ аз кас бок надорад ва яксар то он хона меравад ва қуфлҳо бишиканад . Амири ин корро сахт зуд гирад , чунонкӣ савоб бинад . » ва он диўсўори андар вақт тозон бирафт . Ва пас кас фиристод ва он хилтошро ки фармон буд , бихонад . Вай сохта биёмад . Амири Маҳмӯди миёни ду намоз аз хоб бархесту намози пешини бикрад ва фориғ шуд , нўштгинро бихонад ва гуфт : хилтош омад ? гуфт : омад , бўсоқ нишастааст . Гуфт : дуят ва коғаз биор .

و امیر محمود چون بر این حال واقف گشت، وقت قیلوله به خرگاه آمد و این سخن با نوشتگین خاصه خادم بگفت و مثال داد که فلان خیلتاش‌ را -که تازنده‌یی‌ بود از تازندگان که همتا نداشت- بگوی تا ساخته آید که برای مهمّی او را به جایی فرستاده آید، تا بزودی برود و حال این خانه بداند، و نباید که هیچ کس بر این حال واقف گردد. نوشتگین گفت: «فرمانبردارم.» و امیر بخفت و وی به وثاق‌ خویش آمد و سواری از دیوسواران‌ خویش نامزد کرد با سه اسب خیاره‌ خویش و با وی بنهاد که به شش روز و شش شب و نیم روز به هرات رود نزدیک امیر مسعود سخت پوشیده. و به خطّ خویش ملطّفه‌یی نبشت به امیر مسعود و این حالها بازنمود و گفت «پس از این سوار من، خیلتاش سلطانی خواهدرسید تا آن خانه را ببیند، پس از رسیدن این سوار به یک روز و نیم، چنانکه از کس باک ندارد و یکسر تا آن خانه میرود و قفلها بشکند . امیر این کار را سخت زود گیرد، چنانکه صواب بیند.» و آن دیوسوار اندر وقت‌ تازان برفت. و پس کس فرستاد و آن خیلتاش را که فرمان بود، بخواند. وی ساخته بیامد. امیر محمود میان دو نماز از خواب برخاست و نماز پیشین بکرد و فارغ شد، نوشتگین را بخواند و گفت: «خیلتاش آمد؟» گفت: «آمد، به وثاق نشسته است.» گفت: «دویت‌ و کاغذ بیار.»

Нўштгин биовараду амири бхти хеши гшодномаҳ ӣӣ набшати барин ҷумла : « бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим , Маҳмӯди бен сбктгинро фармон чунонаст ин хилтошро ки баҳрот ба ҳашт рӯз равад . Чун онҷо расед яксар то сарои писарам масъӯд шавад ва аз кас бок надорад ва шамшер баркашад ва ҳар кас ки вайро аз рафтан боздорад , гардан вай бузанд , ва ҳамчунон бсроӣ фурӯд раваду сӯй писарам нанигарад ва аз сарои аданонеи ббоғ фурӯд равад , ва бар дасти рости боғ ҳавзӣаст ва бар карони он хона ӣӣ бар чап , даруни он хона равад ва деворҳои онрои некӯ нигоҳ кунад то бар чаҳ ҷумлааст ва дар он хона чаҳ бинад ва дар вақт бозгардад , чунонкӣ бо кас сухан нагӯяду басӯи ғазнӣн бозгардад . Ва сиблати қтлғи тагин ҳоҷиби биҳиштӣ онаст ки барин фармон кор кунад , агар ҷонаш бакораст ва агар муҳобое кунад , ҷонаш бирафт ; ва ҳар ёрӣ ки хилтошро бибояд дод , бидиҳад то бмўқъ ризо бошад , бмшиаҳи аллоҳу Авнау ассалом » .

نوشتگین بیاورد و امیر به خطّ خویش گشادنامه‌یی‌ نبشت بر این جمله: «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم، محمود بن سبکتگین را فرمان چنان است این خیلتاش را -که به هرات به هشت روز رود- چون آنجا رسید، یکسر تا سرای پسرم مسعود شود و از کس باک ندارد و شمشیر برکشد و هر کس که وی را از رفتن بازدارد، گردن وی بزند، و همچنان به سرای فرودرود و سوی پسرم ننگرد و از سرای عدنانی‌ به باغ فرود رود، و بر دست راست باغ حوضی است و بر کران آن خانه‌یی‌ بر چپ، درون آن خانه رود و دیوارهای آن را نیکو نگاه کند تا بر چه جمله است و در آن خانه چه بیند و در وقت بازگردد، چنانکه با کس سخن نگوید و به سوی غزنین بازگردد. و سبیل قتلغ تگین‌، حاجب بهشتی آن است که بر این فرمان کار کند، اگر جانش بکارست‌ و اگر محابایی‌ کند، جانش برفت‌، و هر یاری که خیلتاش را بباید داد، بدهد تا به موقع رضا باشد، بمشیّة اللّهِ و عَونِهِ و السّلام‌».

« ин нома чун набишта омад хилтошро пеш бихонад ва он гшодномаҳро меҳр кард ва ба вай дод ва гуфт : чунон бояд ки ба ҳашт рӯзи баҳрот рӯй ва чунин ва чунон кунӣу ҳамаи ҳолҳои шарҳ карда маълум кунӣ ва ин ҳадисро пӯшидаи дорӣ . Хилтоши замин бӯса дод ва гуфт : фармон бурдораму бозгашт . Амири нўштгини хоссаро гуфт : асбии неки рӯ аз охури хилтошро бояд дод ва панҷ ҳазор дирам . Нўштгин берун омад ва дар додани асбу сим ва ба гузин кардани асб рӯзгорӣ кашид ,у рӯзро мебсухт то намози шомро рост карда буданд ва бхилтош доданд ва вай бирафт тозон .

این نامه چون نبشته آمد، خیلتاش را پیش بخواند و آن گشادنامه را مهر کرد و به وی داد و گفت: «چنان باید که به هشت روز به هرات روی و چنین و چنان کنی و همه حالهای شرح کرده معلوم کنی‌ و این حدیث را پوشیده داری.» خیلتاش زمین بوسه داد و گفت: «فرمان بردارم» و بازگشت. امیر نوشتگین خاصّه را گفت: «اسبی نیکرو از آخور خیلتاش را باید داد و پنج هزار درم. نوشتگین بیرون آمد و در دادن اسب و سیم و به‌گزین‌ کردن اسب، روزگاری کشید، و روز را می‌بسوخت‌ تا نماز شام را راست کرده بودند و به خیلتاش دادند و وی برفت تازان.

Ва он диўсўори нўштгин , чунонкӣ бо ваии ниҳода буд , баҳрот расед ,у амири масъӯд бар млтФаҳи воқифи гашт ва мисол дод то саворро ҷое фурӯд овараданд , ва дар соъат фармуд ки то гачгаронро бхўонднд ва он хона сипед карданд ва муҳра заданд ки гӯйии ҳаргиз бар он деворҳо нақш набӯдааст , ва ҷома афканданд ва рост карданд ва қуфл барниҳоданд ва кас надонист ки ҳол чист .

و آن دیوسوار نوشتگین، چنانکه با وی نهاده بود، به هرات رسید، و امیر مسعود بر ملطّفه واقف گشت و مثال داد تا سوار را جایی فرود آوردند، و در ساعت فرمود که تا گچگران‌ را بخواندند و آن خانه سپید کردند و مهره‌ زدند که گویی هرگز بر آن دیوارها نقش نبوده است، و جامه‌ افکندند و راست کردند و قفل برنهادند و کس ندانست که حال چیست.

« ва бар асари ин диўсўори хилтоши дррсиди рӯзи ҳаштуми чоштгоҳи фароху амири масъӯд дар сафаи сарой аданоне нишаста буд бо надимон . Ва ҳоҷиби қтлғи тагин биҳиштӣ бар даргоҳ нишаста буд бо дигари ҳиҷобу ҳашаму мартабаи дорон . Ва хилтоши дррсид , аз асб фурӯд омад ва шамшер баркашиду дбўс даракаш гирифту асби бгзошт . Ва дар вақти қтлғи тагин барпоӣ хост ва гуфт чист ? хилтоши посухи надоду гшодномаҳ бадв доду бсроӣ фурӯд рафт . Қтлғ [ тагин ] гшодномаҳро бихонаду бомейр масъӯд дод ва гуфт : чаҳ бояд кард ? амир гуфт : ҳар фурмоне ки ҳаст , биҷой бояд оварад . Ва ҳзоҳз дар сарой афтод . Ва хилтош мерафт то бадари он хонау дбўси дрнҳод ва ҳар ду қуфл бишикаст ва дар хона боз кард ва дар рафт , хона ӣӣ дид сипеди покиза муҳра задау ҷомаи афканда . Берун омаду пеши амири масъӯди замин бӯса дод ва гуфт : бандагонро аз фармон бурдорӣ чора нест , ва ин бе адабии бандаи бФрмони султон Маҳмӯд кард ,у фармон чунонаст ки дар соъат ки ин хона бидида бошам , бозгардам , акнӯн рафтам . Амир масъӯд гуфт : ту буқат омадӣу фармони худованди султони падарро биҷой оварадӣ , акнӯн бФрмони мо як рӯзи ббош , ки бошад ки бғлти нишон хона бидода бошанд , то ҳамаи саройҳо ва хонҳо бтўи намоянд . Гуфт : фармон бурдорам , ҳарчанд бандаро ин мисол надодаанд . Ва амир барнишасту бадви фарсангӣ боғӣаст ки билоб гӯйанд , ҷое ҳсин ки вайроу қавмро онҷои ҷой будӣ , ва фармуд то мардуми саройҳо ҷумлаи онҷои рафтанд , ва холӣ карданд ,у ҳарам ва ғуломон бирафтанд . Ва пас хилтошро қтлғи тагин биҳиштӣу мушарраф ва соҳиб бурид гирди ҳама саройҳо бароварданд ва як як ҷой бадв намуданд то ҷумла бидиду муқарари гашт ки ҳеҷ хона нест бар он ҷумла ки анҳо карда буданд . Пас номаҳо нбштнд бар сӯрати ин ҳол ,у хилтошро даҳ ҳазор дирам доданд ва бозгардонеданд ,у амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , бшҳр бозомад . Ва чун хилтош бғзнин раседу ончии рафта буд , бтмомӣ бозгуфту номаҳо низ бхўондаҳ омад . Амир Маҳмӯд гуфт , раҳмаи аллоҳи алайҳ , « барин фарзанди ман дурӯғҳо бисёр мигўинд . »у дигари он ҷусти вҷўиҳои Фробрид .

و بر اثر این دیوسوار خیلتاش دررسید روز هشتم چاشتگاه فراخ‌ و امیر مسعود در صفّه‌ سرای عدنانی نشسته بود با ندیمان. و حاجب قتلغ تگین بهشتی بر درگاه نشسته بود با دیگر حجّاب‌ و حشم و مرتبه‌داران. و خیلتاش دررسید، از اسب فرود آمد و شمشیر برکشید و دبّوس‌ در کش‌ گرفت و اسب بگذاشت‌. و در وقت قتلغ تگین بر پای خاست و گفت «چیست؟» خیلتاش پاسخ نداد و گشادنامه بدو داد و به سرای فرود رفت. قتلغ [تگین‌] گشادنامه را بخواند و به امیر مسعود داد و گفت: «چه باید کرد؟» امیر گفت: «هر فرمانی که هست، به جای باید آورد.» و هزاهز در سرای افتاد. و خیلتاش میرفت تا به در آن خانه و دبّوس درنهاد و هر دو قفل بشکست و در خانه باز کرد و دررفت، خانه‌یی دید سپید پاکیزه مهره زده‌ و جامه افکنده. بیرون آمد و پیش امیر مسعود زمین بوسه داد و گفت: «بندگان را از فرمان برداری چاره نیست، و این بی‌ادبی بنده به فرمان سلطان محمود کرد، و فرمان چنان است که در ساعت که این خانه بدیده باشم، بازگردم، اکنون رفتم.» امیر مسعود گفت: «تو به وقت آمدی و فرمان خداوند سلطان پدر را به جای آوردی، اکنون به فرمان ما یک روز بباش‌، که باشد که به غلط نشان خانه بداده باشند، تا همه سرایها و خانها به تو نمایند.» گفت: «فرمان‌بردارم، هرچند بنده را این مثال نداده‌اند.» و امیر برنشست و به دو فرسنگی باغی است که بیلاب‌ گویند، جایی حصین که وی را و قوم‌ را آنجا جای بودی، و فرمود تا مردم سرایها جمله آنجا رفتند، و خالی کردند، و حرم و غلامان برفتند. و پس خیلتاش را قتلغ تگین بهشتی و مشرف و صاحب برید، گرد همه سرایها برآوردند و یک یک جای بدو نمودند تا جمله بدید و مقرّر گشت که هیچ خانه نیست بر آن جمله که انها کرده بودند. پس نامه‌ها نبشتند بر صورت این حال، و خیلتاش را ده هزار درم دادند و بازگردانیدند، و امیر مسعود -رَضِيَ اللّهُ عنه-، به شهر بازآمد. و چون خیلتاش به غزنین رسید و آنچه رفته بود به تمامی بازگفت و نامه‌ها نیز بخوانده آمد. امیر محمود گفت -رحمةُ اللّهِ علیه-، «برین فرزند من دروغها بسیار میگویند.» و دیگر آن جست‌وجویها فرابرید.