[ маросими дашти шобҳор ]
[مراسم دشت شابهار]
Ва рӯзи якшанбеи панҷуми шаволи амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , барнишаст ва дар маҳди пел буд , бдшт шобҳор омад бо такаллуфии сахти азим аз пелону ҷнибтон , чунонкии сӣ асб бо сохтҳо буд мурассаъи бҷўоҳру пирӯзау ишму троиФи дигар ,у ғуломии сесад дар зару сими ғарқ , ҳама бо қабоҳои сқлотўну дебои рӯмӣ ,у ҷнибтии панҷоҳ дигар бо сохт зар ;у ҳамаи ғуломони сароеи ҷумла бо тиру камон ва амӯдҳои зару сими пиёда дар пеш бирафтанду спркшони Марвӣу пиёда ӣӣ се ҳазор скзӣу ғзниҷӣу ҳриўаҳу балхӣу сарахсӣ ,у лашкар бисёр ,у аъёну авлиёу арқони малик - ва ман ки бӯи алФзлми бнзораҳ рафта будаму савори истода - амир бар он дукон фармуд то пелу маҳдро бдоштнд ,у хоҷаи Аҳмади ҳасану оризу хоҷаи бўнсри машкони наздик пел буданд , мазолим карду қиссаҳо бхўостнду сухан мтзлмон бишуниданд ва бозгардонеданд . Ва надимонро бихонад амиру шаробу мутрибони хост ва ин аъёнро бшроби бозгрФт ва тибқҳои нўолаҳу санбуса равон шуд то ҳоҷтмндон мехуранду шароб додан гирифтанд ва мутрибон мезаданд ва мехонданду рӯзии ағри мҳҷл пайдо шуду шодӣу тараб дар парвоз омад .
و روز یکشنبه پنجم شوّال امیر مسعود، رضی اللّه عنه، برنشست و در مهد پیل بود، بدشت شابهار آمد با تکلّفی سخت عظیم از پیلان و جنیبتان، چنانکه سی اسب با ساختها بود مرصّع بجواهر و پیروزه و یشم و طرایف دیگر، و غلامی سیصد در زر و سیم غرق، همه با قباهای سقلاطون و دیبای رومی، و جنیبتی پنجاه دیگر با ساخت زر؛ و همه غلامان سرایی جمله با تیر و کمان و عمودهای زر و سیم پیاده در پیش برفتند و سپرکشان مروی و پیادهیی سه هزار سکزی و غزنیجی و هریوه و بلخی و سرخسی، و لشکر بسیار، و اعیان و اولیا و ارکان ملک- و من که بو الفضلم بنظاره رفته بودم و سوار ایستاده- امیر بر آن دکّان فرمود تا پیل و مهد را بداشتند، و خواجه احمد حسن و عارض و خواجه بونصر مشکان نزدیک پیل بودند، مظالم کرد و قصّهها بخواستند و سخن متظلّمان بشنیدند و بازگردانیدند. و ندیمان را بخواند امیر و شراب و مطربان خواست و این اعیان را بشراب بازگرفت و طبقهای نواله و سنبوسه روان شد تا حاجتمندان میخورند و شراب دادن گرفتند و مطربان میزدند و میخواندند و روزی اغرّ محجّل پیدا شد و شادی و طرب در پرواز آمد.
Вақти чоштгоҳи овози кӯсу таблу буқи бхост ки тоаш фарроши ин рӯз ҳаракат мекард сӯии хуросону Ироқ аз роҳи баст . Нахусти ҳоҷиби ҷомаи дори ёрқ тғмш даромад сохта бо кавкаба ӣӣ тамом ва мардумаш бигузашту вай хизмат карду боистод , ва бар асари ваии сарҳанги Маҳмӯдии се заррини камар ва ҳафт симини камар бо созҳои тамом , ва бар асари эшон гавҳари ойини хазинаи дори ин подшоҳ ки мари вайро баркашидау бмҳлии бузурги расонида дар омад ва чанд ҳоҷибу сарҳангони ин подшоҳ бо хайлҳо ; ва хайлҳо май гузашт ва мақдамон меистоданд . Пас тоаш сипоҳи солор дар расед бо кӯсу аломатӣу олатӣу ъдтии тамом ва сад ва панҷоҳ ғулом аз он вай ва сад ғуломи султонӣ ки озод карда буданду бадви супурда . Тоаш базмин омад ва хизмат кард , амир фармуд то брншонднду асби сипоҳи солор Ироқ хостанд ва шароб додандаш ва ҳамчунон мақдамонро ки бо вай номзад буданд . Се ва чаҳор шароби бгшт , амир тоашро гуфт : « ҳушёр бош ки шуғлӣ бузургаст ки бтў мФўз кардему гӯши бмсоли кадхудои дор ки бар асар дар расад дар ҳар чаҳ бмсолҳи пайвандад ,у номаи набиштаи дор то ҷавобҳо расад ки бар ҳасби он кор кунӣ , ва соҳиб буридӣ номзад мешавад аз муътамадон то ӯро тамкинӣ тамом бошад то ҳолҳоро бшрҳтар бозмеи намояд . Ва ин аъёну мақдамонро бар миқдори маҳалу маротиб бибояд дошт ки падарён ва аз он моанд то эшон , чунонкӣ фармӯдаем , турои мутӣъ ва фармонбардор бошанд ва корҳо бар низом равад ,у умедворам ки эзад , ъзи зикра , ҳамаи Ироқ бар дасти шумо кушода кунад . » ва тоаш ва дигарон гуфтанд : « бандагон фармон бурдоранд » ва пиёда шуданду замин бӯса доданд . Амир гуфт : бисмии аллоҳ , бшодӣ ва муборакӣ хиромед , барнишастанд ва бирафтанд бар ҷониби баст . Ва бияёд дар таърихи пас азин бобии сахти мшбъ ончӣ рафт дар солорӣ тоашу кадхудоеи ду амиди бўсҳли ҳмдўӣу тоҳири Караҷӣ ки дар он бисёр суханаст то дониста ояд .
وقت چاشتگاه آواز کوس و طبل و بوق بخاست که تاش فراش این روز حرکت میکرد سوی خراسان و عراق از راه بست. نخست حاجب جامهدار یارق تغمش درآمد ساخته با کوکبهیی تمام و مردمش بگذشت و وی خدمت کرد و بایستاد، و بر اثر وی سرهنگ محمودی سه زرین کمر و هفت سیمین کمر با سازهای تمام، و بر اثر ایشان گوهر آیین خزینهدار این پادشاه که مر وی را برکشیده و بمحلّی بزرگ رسانیده در آمد و چند حاجب و سرهنگان این پادشاه با خیلها ؛ و خیلها میگذشت و مقدّمان میایستادند. پس تاش سپاه سالار در رسید با کوس و علامتی و آلتی و عدّتی تمام و صد و پنجاه غلام از آن وی و صد غلام سلطانی که آزاد کرده بودند و بدو سپرده. تاش بزمین آمد و خدمت کرد، امیر فرمود تا برنشاندند و اسب سپاه سالار عراق خواستند و شراب دادندش و همچنان مقدّمان را که با وی نامزد بودند. سه و چهار شراب بگشت، امیر تاش را گفت: «هشیار باش که شغلی بزرگ است که بتو مفوّض کردیم و گوش بمثال کدخدای دار که بر اثر در رسد در هر چه بمصالح پیوندد، و نامه نبشتهدار تا جوابها رسد که بر حسب آن کار کنی، و صاحب بریدی نامزد میشود از معتمدان تا او را تمکینی تمام باشد تا حالها را بشرحتر بازمینماید. و این اعیان و مقدّمان را بر مقدار محلّ و مراتب بباید داشت که پدریان و از آن مااند تا ایشان، چنانکه فرمودهایم، ترا مطیع و فرمانبردار باشند و کارها بر نظام رود، و امیدوارم که ایزد، عزّ ذکره، همه عراق بر دست شما گشاده کند.» و تاش و دیگران گفتند: «بندگان فرمان بردارند» و پیاده شدند و زمین بوسه دادند. امیر گفت: بسم اللّه، بشادی و مبارکی خرامید، برنشستند و برفتند بر جانب بست. و بیاید در تاریخ پس ازین بابی سخت مشبع آنچه رفت در سالاری تاش و کدخدایی دو عمید بوسهل حمدوی و طاهر کرجی که در آن بسیار سخن است تا دانسته آید.
[ мушовара дар боби ҳаракати амир ба Ҳиндӯстон ]
[مشاوره در باب حرکت امیر به هندوستان]
Ва амири бозгашту бкўшк давлат бозомад ва бшроб бинишаст ва ду рӯз дар он буд . Ва рӯзи сим бор дод ва гуфт : « корҳо ончӣ мондааст , бибояд сохт ки сӯии кобул хоҳем рафт то онҷо бар ҷонибӣ ки раъй воҷиб кунад ҳаракат карда ояд »у ҳоҷиби бузурги блготгинро гуфт : фармӯда будем то пелонро баронанду бкобли оранд то арз карда ояд , кадом вақт расанд ? блготгин гуфт : чанд рӯзаст то саворон рафтаанд ва дарин ҳафтаи ҷумлаи пелонро бкобл оварда бошанд . Гуфт : нек омад . Ва бори бигусаст , хоҷаи бузургро бозгрФт бо оризу бўнсри машкону ҳоҷибони блготгину бгтғдӣ , ва холӣ карданд ; амир гуфт : бар кадом ҷониб рӯем ? хоҷа гуфт : худовандро раъй чист ва чаҳ андешӣдааст ? гуфт : бар дилам мегардад шукри ин чандини неъматро ки тозаи гашт беранҷӣ ки расед ва ё фитна ӣӣ ки бпоӣ шуд , ғзўӣ кунем бар ҷониби Ҳиндӯстони даври дасттар то суннати падарон тоза карда бошему мардӣ ҳосил кардау шукрии гзордаҳ ва низ ҳишматӣ бузург уфтад дар Ҳиндӯстон ва бидонанд ки агар падари мо гузашта шуд , эшонро нахоҳем гузошт ки хоби бенанду хушу тан осон бошанд .
و امیر بازگشت و بکوشک دولت بازآمد و بشراب بنشست و دو روز در آن بود. و روز سیم بار داد و گفت: «کارها آنچه مانده است، بباید ساخت که سوی کابل خواهیم رفت تا آنجا بر جانبی که رأی واجب کند حرکت کرده آید» و حاجب بزرگ بلگاتگین را گفت: فرموده بودیم تا پیلان را برانند و بکابل آرند تا عرض کرده آید، کدام وقت رسند؟ بلگاتگین گفت: چند روز است تا سواران رفتهاند و درین هفته جمله پیلان را بکابل آورده باشند. گفت: نیک آمد. و بار بگسست، خواجه بزرگ را بازگرفت با عارض و بونصر مشکان و حاجبان بلگاتگین و بگتغدی، و خالی کردند؛ امیر گفت: بر کدام جانب رویم؟ خواجه گفت: خداوند را رأی چیست و چه اندیشیده است؟ گفت: بر دلم میگردد شکر این چندین نعمت را که تازه گشت بی رنجی که رسید و یا فتنهیی که بپای شد، غزوی کنیم بر جانب هندوستان دور دستتر تا سنّت پدران تازه کرده باشیم و مردی حاصل کرده و شکری گزارده و نیز حشمتی بزرگ افتد در هندوستان و بدانند که اگر پدر ما گذشته شد، ایشان را نخواهیم گذاشت که خواب بینند و خوش و تن آسان باشند.
Хоҷа гуфт : худованди ин сахти некӯ дидаасту ҷуз ин нишоеду савоб он бошад ки раъй олӣ бинад . Аммо ҷой масъалатӣаст , ва чун сухан дар машварат афканда омад , банда ончӣ донад бигӯеду худованд некӯ башнавад ва ин бандагон ки ҳозиранд низ бишинаванд то савобаст ё на , онгоҳи ончӣ хуштар ояд , мебояд кард . Худованди солорӣ бо ному сохта бҳндўстон фиристод ,у онҷо лашкарӣаст сохтау мардуми моўроءи алнҳр низ омадан гирифтанд ва бо Саидон низ ҷамъ шаванду ғзўӣ некӯ баравад бар эшон имсолу савоби он худовандро бошад . Ва солорӣ дигар рафт бар ҷониби хуросону рай ; то кор қарор гирад бар вай , рӯзгор бояд ,у устувории қадами ин солор дар он диёр бошад ки худованд дар хуросон мақом кунад . Ва алии тагин мори дам кандааст бародар барофтодау вай бе ғўси монда . Ва бо қадари хони сухани ақд ва аҳд гуфта омадаасту расӯлон рафтаанд ва дар мунозираанд ва қарор нагирифтааст , чунонкии номаҳои расӯлон расидааст . Ва агар рояти олии қасд Ҳиндӯстон кунад ин корҳо ҳама форуманд ва бошад ки ба печад . Ва алии тагин бблх наздикасту мардум тамом дорад , ки салҷӯқиён бо ваии яке шудаанд , ва агар қасди Балх ва Тухористон накунад , бошад ки сӯии Хатлону чғонён ва Тирмиз ояду фасодии ангезаду об рехтагӣ бошад .
خواجه گفت: خداوند این سخت نیکو دیده است و جز این نشاید و صواب آن باشد که رأی عالی بیند. امّا جای مسئلتی است، و چون سخن در مشورت افکنده آمد، بنده آنچه داند بگوید و خداوند نیکو بشنود و این بندگان که حاضرند نیز بشنوند تا صواب است یا نه، آنگاه آنچه خوشتر آید، میباید کرد. خداوند سالاری با نام و ساخته بهندوستان فرستاد، و آنجا لشکری است ساخته و مردم ماوراء النّهر نیز آمدن گرفتند و با سعیدان نیز جمع شوند و غزوی نیکو برود بر ایشان امسال و ثواب آن خداوند را باشد. و سالاری دیگر رفت بر جانب خراسان و ری؛ تا کار قرار گیرد بر وی، روزگار باید، و استواری قدم این سالار در آن دیار باشد که خداوند در خراسان مقام کند. و علی تگین مار دم کنده است برادر برافتاده و وی بیغوث مانده. و با قدر خان سخن عقد و عهد گفته آمده است و رسولان رفتهاند و در مناظره اند و قرار نگرفته است، چنانکه نامههای رسولان رسیده است. و اگر رایت عالی قصد هندوستان کند این کارها همه فروماند و باشد که بهپیچد . و علی تگین ببلخ نزدیک است و مردم تمام دارد، که سلجوقیان با وی یکی شدهاند، و اگر قصد بلخ و تخارستان نکند، باشد که سوی ختلان و چغانیان و ترمذ آید و فسادی انگیزد و آب ریختگی باشد.
Бандаро савобтар он май намояд ки худованди ин зимистон бблх равад то бҳшмти ҳозирии ваии расӯлонро бар мурод бозгардонанд бо ақду аҳди устувору кадхудое номзад карда ояд ки аз Балх бар асар тоаш баравад ки то кадхудое нарасад , корҳо ҳама мавқуф бошад , ва корҳои алии тагин рост карда ояд баҷанг ё бслҳ ки бодӣ дар сар вай ниҳоданд бидон вақт ки худованди қасд хуросон карду амири Муҳамади бародар бар ҷой буду амир мард фиристод ки Хатлон бадв дода ояд ва он ҳавас дар дили вай мондааст . Ва низ аз Бағдоди ахбор расидааст ки Халифаи алқодри биллоҳ нолонасту дил аз худ бардошта ва корҳо бқоӣми писараши супурда ; агар хабари вафот ӯ расад , некӯи он намояд ки худованд дар хуросон бошад . Ва бгргон низ расӯлон номзад карда ояд ва бо эшон мавозиъат май бояд ниҳод . Ва беруни ин корҳои дигар пеш уфтаду ҳама фароизаст . Ва чун ин қавоиди устувори гашт ва корҳо қарор гирифт , агар раъии ғзўи даври даст тар уфтад , тавон кард соли дигар бо фароғати дил . Шумо ки ҳозрониди андарин ки гуфтам чаҳ гуед ? ҳамагон гуфтанд : « ончии хоҷа бузург бинад ва донад , мо чун тавонем дид ва донист ,у насиҳату шафқати вай маълумаст худовандро . » амир гуфт :
بنده را صوابتر آن مینماید که خداوند این زمستان ببلخ رود تا بحشمت حاضری وی رسولان را بر مراد بازگردانند با عقد و عهد استوار و کدخدایی نامزد کرده آید که از بلخ بر اثر تاش برود که تا کدخدایی نرسد، کارها همه موقوف باشد، و کارهای علی تگین راست کرده آید بجنگ یا بصلح که بادی در سر وی نهادند بدان وقت که خداوند قصد خراسان کرد و امیر محمّد برادر بر جای بود و امیر مرد فرستاد که ختّلان بدو داده آید و آن هوس در دل وی مانده است. و نیز از بغداد اخبار رسیده است که خلیفه القادر باللّه نالان است و دل از خود برداشته و کارها بقائم پسرش سپرده ؛ اگر خبر وفات او رسد، نیکو آن نماید که خداوند در خراسان باشد. و بگرگان نیز رسولان نامزد کرده آید و با ایشان مواضعت میباید نهاد. و بیرون این کارهای دیگر پیش افتد و همه فرایض است. و چون این قواعد استوار گشت و کارها قرار گرفت، اگر رأی غزو دور دستتر افتد، توان کرد سال دیگر با فراغت دل. شما که حاضرانید اندرین که گفتم چه گویید؟ همگان گفتند: «آنچه خواجه بزرگ بیند و داند، ما چون توانیم دید و دانست، و نصیحت و شفقت وی معلوم است خداوند را.» امیر گفت:
« раъии дуруст инаст ки хоҷа гуфту ҷуз ин нишоед . Ва ваии моро падараст , барин қарор дода омад , бозгардед ва бисозед ки дарин ҳафта ҳаракат хоҳад буд . » қавми он хилват бозгаштанд бо саноу дуо ки хоҷаро гуфтанд . Ва чунуи дигар дар он рӯзгор набӯд .
«رأی درست این است که خواجه گفت و جز این نشاید. و وی ما را پدر است، برین قرار داده آمد، بازگردید و بسازید که درین هفته حرکت خواهد بود.» قوم آن خلوت بازگشتند با ثنا و دعا که خواجه را گفتند. و چنو دیگر در آن روزگار نبود.