Ва амири сафа ӣӣ фармӯда буд бар дигари ҷониби боғи баробари хзро , сафа ӣӣ сахти баланду паҳно дар хӯрд боло , мушарраф бар боғ , ва дар пеши ҳавзии бузург ,у саҳнии фарох , чунонкии лашкари ду равияи боистодӣ . Ва муддатӣ буд то бароварда буданд , ин вақти тамом шуда буд . Фармуданд хоҷа [ абӯ ] абди аллоҳи алҳусайн бен алии Микоилро то кории сахти некӯи бсохтнд ки амири се шанбеи ҳаждаҳами моҳи ҷамодии алаввалии дарин сафа нав хоҳад нишаст . Ва ин рӯзи онҷо бор дод ва чандон нисор карданд ки ҳад ва андоза набӯд . Ва пас аз бор барнишаст , бмидонӣ ки наздики ин сафа буд чавгон бохтанд ва тир андохтанд . Ва дарин сафа хуоне ниҳоданд сахти бузург . Ва амир бгрмобаҳ рафт аз майдон ва аз гармоба бихон рафту аъёну арқонро бихон бурданду нон хӯрдан гирифтанду шароб гардон шуд ва аз хон мисатон бозгаштанд . Ва амири нишот хоб кард . Ва гул бисёр овараданд . Ва мисол доданд ки бознагарданд ки нишот шароб хоҳад буд .

و امیر صفّه‌یی فرموده بود بر دیگر جانب باغ برابر خضرا، صفّه‌یی سخت بلند و پهنا در خورد بالا، مشرف بر باغ، و در پیش حوضی بزرگ، و صحنی فراخ، چنانکه لشکر دو رویه بایستادی. و مدّتی بود تا برآورده بودند، این وقت تمام شده بود. فرمودند خواجه [ابو] عبد اللّه الحسین بن علیّ میکائیل‌ را تا کاری سخت نیکو بساختند که امیر سه‌شنبه هژدهم ماه جمادی الاولی درین صفّه نو خواهد نشست. و این روز آنجا بار داد و چندان نثار کردند که حدّ و اندازه نبود. و پس از بار برنشست، بمیدانی که نزدیک این صفّه بود چوگان باختند و تیر انداختند. و درین صفّه خوانی نهادند سخت بزرگ. و امیر بگرمابه رفت از میدان و از گرمابه بخوان رفت و اعیان و ارکان را بخوان بردند و نان خوردن گرفتند و شراب گردان شد و از خوان مستان‌ بازگشتند. و امیر نشاط خواب کرد. و گل بسیار آوردند. و مثال دادند که بازنگردند که نشاط شراب‌ خواهد بود.

Ва аз гулшани устодам бдиўон омад , аскдор Байҳақӣ расед ҳалқаи броФгндаҳ ва бар дар зада устодам бикшоду ранг аз рӯйиши бгшт , расми он буд ки чун нома ҳо раседӣ , рқътии нбштӣу бўнсри диўонбонро додӣ то бходми расонад , ва агар муҳим будӣ , бмн додӣ , ин млтФаҳи худ бардошту бнздики оғоҷии ходими баради хосса . Ва оғоҷӣ хабар кард , пеши хонданд , дррФт . Мутрибонро бозгардонеданду хоҷаи бузургро бхўонднд . Ва амир аз сарои баромад ва бар эшон холӣ дошт то намози дигар . Вазири бозгашту устодам бдиўон нишаст ва маро бихонад ва нома насахт кардан гирифтам , номаҳои амирки Байҳақӣ буд бар он ҷумла ки « олтўнтош чун бдбўсӣ расед , талиъаи алии тагин пайдо омад , фармуд то кӯси ФрўкўФтнд ва буқҳо бдмиднд , бо таъбия тамом баранд ва лшкргоҳӣ карданд баробари хасму обии бузург дар миён ,у дасти овезӣ бпоӣ шуд қавӣ ва ҳар ду лашкарро ки талиъа буданд мадад расед то миёни ду намози лашкар фурӯд омад ва тлоиъ бозгаштанд . Хоразмшоҳ бар болои боистоду ҷумлаи солорону аъёнро бихонад ва гуфт : « фардо ҷанг бошад баҳамаи ҳол , биҷои худ бозрўид , имшаби некӯ пос доред ва агар овозӣ уфтад , дил аз хештан мабареду наздики дигари ?марвид ки ман эҳтиёт дар кед кардану талиъаи доштану ҷанг биҷой овардаам то чун хасм пайдо ояд , ҳукм , ҳолу мшоҳдтро бошад . Ва амирки Байҳақиро бо худ барад ва нон доду кадхудоу хосгоншро ҳозир намуданд . Чун аз нон фориғ шуд , бо Аҳмад ва тоаш сипоҳи солор ва чанд сарҳанги Маҳмӯдӣ холӣ кард ва гуфт : ин алии тагин душманӣ бузургаст , аз бими султони мозии оромидаҳ буд , ӯро умедӣ карданд ва чун кор икрўиаҳ шуд , агар бар он брФтндӣ , ин мард фасодӣ напайвастӣу мухолифатӣ изҳор накардӣ .

و از گلشن استادم بدیوان آمد، اسکدار بیهقی رسید حلقه برافگنده و بر در زده‌ استادم بگشاد و رنگ از رویش بگشت، رسم آن بود که چون نامه‌ها رسیدی، رقعتی نبشتی و بونصر دیوانبان را دادی تا بخادم رساند، و اگر مهم بودی، بمن دادی، این ملطّفه خود برداشت و بنزدیک آغاجی خادم برد خاصّه‌ . و آغاجی خبر کرد، پیش خواندند، دررفت‌ . مطربان را بازگردانیدند و خواجه بزرگ را بخواندند. و امیر از سرای برآمد و بر ایشان خالی داشت‌ تا نماز دیگر. وزیر بازگشت و استادم بدیوان نشست و مرا بخواند و نامه نسخت کردن گرفتم‌، نامه‌های امیرک بیهقی بود بر آن جمله که «آلتونتاش چون بدبوسی رسید، طلیعه‌ علی تگین پیدا آمد، فرمود تا کوس فروکوفتند و بوقها بدمیدند، با تعبیه تمام براند و لشکرگاهی کردند برابر خصم و آبی بزرگ‌ در میان، و دست آویزی‌ بپای شد قوی و هر دو لشکر را که طلیعه بودند مدد رسید تا میان دو نماز لشکر فرود آمد و طلایع‌ بازگشتند. خوارزمشاه بر بالایی‌ بایستاد و جمله سالاران و اعیان را بخواند و گفت: «فردا جنگ باشد بهمه حال، بجای خود بازروید، امشب نیکو پاس دارید و اگر آوازی افتد، دل از خویشتن مبرید و نزدیک دیگر مروید که من احتیاط در کید کردن و طلیعه داشتن و جنگ بجای آورده‌ام تا چون خصم پیدا آید، حکم، حال و مشاهدت را باشد . و امیرک بیهقی را با خود برد و نان داد و کدخدا و خاصّگانش را حاضر نمودند. چون از نان فارغ شد، با احمد و تاش سپاه سالار و چند سرهنگ محمودی خالی کرد و گفت: این علی تگین دشمنی بزرگ است، از بیم سلطان ماضی آرامیده بود، او را امیدی کردند و چون کار یکرویه شد، اگر بر آن برفتندی، این مرد فسادی نپیوستی و مخالفتی اظهار نکردی.

Чун манеҳён навиштанд ки ӯ норостаст , худованди султони ъбдўсро наздик ман фиристод ва дарин маъонӣ фармон дод , чаҳ чора буд аз фармон бурдорӣ ки мазрабони сӯрати ман зишт карда буданд . Акнӯн кор бшмшир расед , фардои ҷанг саъб хоҳад буд ва ман на аз он мардонам ки бҳзимт башуам , агар ҳол дигргўнаҳ бошад , ман нафаси худ бхўорзм набарам , агар кушта шавам , равост , дар тоъати худованди хеш шаҳодат ёбам , аммо бояд ки ҳақи хизмати қадими ман дар фарзандони ман риоят карда ояд . Ҳамгинон гуфтанд :

چون منهیان‌ نوشتند که او ناراست است، خداوند سلطان عبدوس را نزدیک من فرستاد و درین معانی فرمان داد، چه چاره بود از فرمان برداری که مضّربان‌ صورت من زشت کرده بودند. اکنون کار بشمشیر رسید، فردا جنگ صعب‌ خواهد بود و من نه از آن مردانم که بهزیمت بشوم، اگر حال دیگرگونه باشد، من نفس خود بخوارزم نبرم، اگر کشته شوم، رواست، در طاعت خداوند خویش شهادت یابم، امّا باید که حقّ خدمت قدیم من در فرزندان من رعایت کرده آید. همگنان‌ گفتند:

Ани шоءи аллоҳи таъолӣ ки хайр ва нусрат бошад . Пас мисол дод то [ бар ] чаҳор ҷониб талиъа рафт ва ҳар эҳтиёт ки аз солории бузург хонда омаду шунӯда биҷой оварад . Ва қавм бозгаштанд .

ان شاء اللّه تعالی‌ که خیر و نصرت باشد. پس مثال داد تا [بر] چهار جانب طلیعه رفت و هر احتیاط که از سالاری بزرگ خوانده آمد و شنوده‌ بجای آورد. و قوم بازگشتند.

Ва мухолифони бчнди дафъат қасд карданд , овозҳо афтод , душманони кӯр ва кабӯд бозгаштанд .

و مخالفان بچند دفعت قصد کردند، آوازها افتاد، دشمنان کور و کبود بازگشتند.

« чун субҳ бидамед , Хоразмшоҳ бар болои боистоду солорону мақдамони наздики вайу таъбияҳо бар ҳоли хеш . Гуфт : « эй озоди мардон , чун рӯз шавад хасмии сахти шӯху грбз пеш хоҳад омаду лашкарӣ икдл дорад , ҷонро бихоҳанд зад . Ва мо омадаем то ҷону мол эшон бустонем ва аз бехи бркним . Ҳушёр ва бедор бошеду чашми бъломти ман дар қалб доред ки ман онҷо бошам ки агар , ъёзои биллоҳ , сустӣ кунед , халал уфтад ; Ҷайҳуни бузург дар пешасту гурезгоҳи хоразми сахт даврасту бҳқиқти ман бҳзимт нахоҳам рафт , агар марои Фрогзорид , шуморо бъоқбт рӯй худованд мебояд дид .

«چون صبح بدمید، خوارزمشاه بر بالایی‌ بایستاد و سالاران و مقدّمان نزدیک وی و تعبیه‌ها بر حال خویش. گفت: «ای آزاد مردان، چون روز شود خصمی سخت شوخ و گربز پیش خواهد آمد و لشکری یکدل دارد، جان را بخواهند زد . و ما آمده‌ایم تا جان و مال ایشان بستانیم و از بیخ برکنیم. هشیار و بیدار باشید و چشم بعلامت من‌ در قلب‌ دارید که من آنجا باشم که اگر، عیاذا باللّه‌، سستی کنید، خلل افتد؛ جیحون بزرگ در پیش است و گریزگاه‌ خوارزم سخت دور است و بحقیقت من بهزیمت نخواهم رفت، اگر مرا فراگذارید، شما را بعاقبت روی خداوند میباید دید.

Ман ончӣ донистам гуфтам . » гуфтанд : Хоразмшоҳ дод мо бидод , то ҷон бизанем . Ва Хоразмшоҳ дар қалби истод , ва дар ҷиноҳи ончии лашкари қавӣтар буд ҷониби қалб номзад кард то агар майманау майсараро бамурдам ҳоҷат уфтад , миФрстд . Ва бгтгини чавгонӣу перии охури солорро бигуфт то брмимнаҳи боистоднд бо лашкарии сахти қавӣ . Ва тоаш сипоҳи солорашро бар майсараи бдошт ва баъзе лашкари султонӣ . Ва соқа қавӣ багумошт ҳар ду тарафро . Ва панҷ сарҳанги муҳташамро бо муборизон мисол дод ки ҳар кас аз лашкар бозгардад , миён бидӯнием кунанд . Ва баробари талиъаи саворони гузидатар фиристодан гирифт .

من آنچه دانستم گفتم.» گفتند: خوارزمشاه داد ما بداد، تا جان بزنیم‌ . و خوارزمشاه در قلب ایستاد، و در جناح‌ آنچه لشکر قویتر بود جانب قلب نامزد کرد تا اگر میمنه و میسره‌ را بمردم حاجت افتد، میفرستد. و بگتگین چوگانی و پیری آخور سالار را بگفت تا برمیمنه بایستادند با لشکری سخت قوی. و تاش سپاه سالارش را بر میسره بداشت و بعضی لشکر سلطانی. و ساقه‌ قوی بگماشت هر دو طرف را. و پنج سرهنگ محتشم را با مبارزان مثال داد که هر کس از لشکر بازگردد، میان بدونیم کنند. و برابر طلیعه‌ سواران گزیده‌تر فرستادن گرفت.

« чун рӯз шуд , кӯси ФрўкўФтнду буқи бдмиднду наъраи баромад . Хоразмшоҳ бтъбиаҳ ронад , чун фарсангӣ канора равад бирафт , об поёб дошту махуф буд , саворӣ чанд аз талиъа битохтанд ки « алии тагин аз об бигузашт ва дар саҳройии сахти фарохи боистод , аз як ҷониб раваду дарахт бисёру дигари ҷониби дўродўри лашкар , ки ҷанг ӣнҷо хоҳад буд ; ва чунин мигўинд ки се ҷои камӣни сӯии бунау соқа сохтааст ки аз лаб равад даройанд ва аз пас пушт машғӯлӣ диҳанд . » ҳар чанд Хоразмшоҳи кадхудояшро бо бунау соқаи қавии аистонидаҳ буд , ҳазор савор ва ҳазор пиёда бозгардонед то сохта бошанд бо он қавм . Ва нақибони тохти сӯии Аҳмаду соқау сӯии мақдамон ки бар лаб равад мураттаб буданд , пайғом дод ки ҳол чунинаст . Пас баранд , бо якдигари расиданд ,у амиркро бо хештани барад то мшоҳд ҳол бошаду гувоҳи вай . Ва амиркро бо хештан дар болои боистонид ,у алии тагин ҳам бар болои боистод , аз аломати сурху чатр биҷой овараданд , ва ҳар ду лашкар баҷанг машғӯл шуданду оўизшӣ буд ки Хоразмшоҳ гуфт :

«چون روز شد، کوس فروکوفتند و بوق بدمیدند و نعره برآمد. خوارزمشاه بتعبیه راند، چون فرسنگی کناره رود برفت، آب پایاب‌ داشت‌ و مخوف بود، سواری چند از طلیعه بتاختند که «علی تگین از آب بگذشت و در صحرایی سخت فراخ بایستاد، از یک جانب رود و درخت بسیار و دیگر جانب دورادور لشکر، که جنگ اینجا خواهد بود؛ و چنین میگویند که سه جای کمین سوی بنه‌ و ساقه ساخته است که از لب رود درآیند و از پس پشت مشغولی‌ دهند.» هر چند خوارزمشاه کدخدایش را با بنه و ساقه قوی ایستانیده بود، هزار سوار و هزار پیاده بازگردانید تا ساخته باشند با آن قوم. و نقیبان تاخت‌ سوی احمد و ساقه و سوی مقدّمان که بر لب رود مرتّب بودند، پیغام داد که حال چنین است. پس براند، با یکدیگر رسیدند، و امیرک‌ را با خویشتن برد تا مشاهد حال باشد و گواه وی. و امیرک را با خویشتن در بالایی بایستانید، و علی تگین هم بر بالایی بایستاد، از علامت سرخ و چتر بجای آوردند، و هر دو لشکر بجنگ مشغول شدند و آویزشی‌ بود که خوارزمشاه گفت:

Дар муддати умри чунин ёд надорад . Майманаи алии тагин намози пешин бар майсараи Хоразмшоҳ бар кӯфтанду неки бкўшиднду ҳазимат бар Хоразмшоҳ афтод ; Хоразмшоҳи бонги барзад ва мададӣ фиристод аз қалб , забт натавонист карду лашкар майсара бирафтанд , тоаш моҳрӯӣ монад сипоҳи солорашу савории дивист хештанро дар равад афганданд ва ҳама бигузаштанд .

در مدّت عمر چنین یاد ندارد. میمنه علی تگین نماز پیشین بر میسره خوارزمشاه بر کوفتند و نیک بکوشیدند و هزیمت بر خوارزمشاه افتاد؛ خوارزمشاه بانگ برزد و مددی فرستاد از قلب، ضبط نتوانست کرد و لشکر میسره برفتند، تاش ماهروی ماند سپاه سالارش و سواری دویست خویشتن را در رود افگندند و همه بگذشتند .

Хоразмшоҳи майманаи худро бар майсара эшон фиристод , нек сабот карданд , душмани сахт чира шуд , чунонкӣ аз ҳар ду рӯй бисёр кушта шуд ва хаста омаду лашкари майманаи бозгашт ,у бгтгини ҳоҷиби чавгонӣу перии охури солор бо савории панҷсад миоўихтнду душмани анбӯҳтар рӯй бадишони ниҳоду бим буд ки ҳамагон табоҳ шаванд , Хоразмшоҳу қалб аз ҷой бирафтанд ва рӯй бқлби алӣ тагин ниҳоданду бгтгину перӣ бадв пайвастанду қавмии савори ҳазиматён . Ва алии тагин низ бо қалбу майсара худ даромад . Ва Хоразмшоҳи найзаи бастад ва пеш рафт ; чун аломаташ лашкар бидиданд , чун кӯҳ оҳан даромаданд ва чандон кушта шуд аз ду рӯй ки саворонро ҷавлон душвор шуд , ва ҳар ду лашкар бидон бало сабр карданд то бшб , пас аз якдигар бозгаштанд , чунонкии ҷанг қоим монад ; ва агар Хоразмшоҳ он накардӣ , лашкарӣ бидон бузургӣ ббод шудӣ .

خوارزمشاه میمنه خود را بر میسره ایشان فرستاد، نیک ثبات کردند، دشمن سخت‌ چیره شد، چنانکه از هر دو روی بسیار کشته شد و خسته آمد و لشکر میمنه بازگشت، و بگتگین حاجب چوگانی و پیری آخور سالار با سواری پانصد میآویختند و دشمن انبوه‌تر روی بدیشان نهاد و بیم بود که همگان تباه شوند، خوارزمشاه و قلب از جای برفتند و روی بقلب علی تگین نهادند و بگتگین و پیری بدو پیوستند و قومی سوار هزیمتیان‌ . و علی تگین نیز با قلب و میسره خود درآمد. و خوارزمشاه نیزه بستد و پیش رفت؛ چون علامتش لشکر بدیدند، چون کوه آهن درآمدند و چندان کشته شد از دو روی که سواران را جولان دشوار شد، و هر دو لشکر بدان بلا صبر کردند تا بشب، پس از یکدیگر بازگشتند، چنانکه جنگ قائم ماند؛ و اگر خوارزمشاه آن نکردی، لشکری بدان بزرگی بباد شدی.

«у тирии расида буд Хоразмшоҳроу коргари афтода бар ҷое ки аз сангҳои қлътӣ ки дар Ҳиндӯстонаст сангӣ бар пои чап ӯ омада буд . Он шаҳомати байн ки он дард бихӯрад ва дар маърака изҳор накарду ғуломро фармуд то тир аз вай ҷудо кард ва ҷароҳат бибаст ва чун блшкргоаҳ расед , ёфт қавмро бар ҳоли хеш , ҳеҷ халал науфтода буду ҳазиматёнро дил додау биҷои хеши бдоштаҳ ; ҳар чанд камӣнҳо чанд бор қасд карда буданд , хоҷаи Аҳмади кадхудояш ва он қавм ки онҷо мураттаб буданд , эҳтиёт карда буданд то халалӣ науфтода буд . Хоразмшоҳи эшонро бисёр некуӣ гуфт ва ҳар чанд маҷрӯҳ буд , кас надонисту мақдамонро бихонад ва фурӯд оварад ва чанд танро маломат кард ва ҳар як узр хостанд , узри бпзирФт ва гуфт бозгардеду сохтаи пагоҳи биёед то кори хасм файсал карда ояд ки душмани мақҳур шудааст ва агар шаб наомадӣ , фатҳи баромадӣ . Гуфтанд :

«و تیری رسیده بود خوارزمشاه را و کارگر افتاده بر جایی که از سنگهای قلعتی که‌ در هندوستان است سنگی بر پای چپ او آمده بود. آن شهامت بین که آن درد بخورد و در معرکه اظهار نکرد و غلام را فرمود تا تیر از وی جدا کرد و جراحت ببست و چون بلشکرگاه رسید، یافت قوم‌ را بر حال خویش، هیچ خلل نیفتاده بود و هزیمتیان‌ را دل داده و بجای خویش بداشته؛ هر چند کمینها چند بار قصد کرده بودند، خواجه احمد کدخدایش و آن قوم که آنجا مرتّب بودند، احتیاط کرده بودند تا خللی نیفتاده بود. خوارزمشاه ایشان را بسیار نیکویی گفت و هر چند مجروح بود، کس ندانست و مقدّمان را بخواند و فرود آورد و چند تن را ملامت کرد و هر یک عذر خواستند، عذر بپذیرفت و گفت بازگردید و ساخته‌ پگاه‌ بیایید تا کار خصم فیصل کرده آید که دشمن مقهور شده است و اگر شب نیامدی، فتح برآمدی‌ . گفتند:

Чунин кунем . Аҳмадроу марои бозгрФт ва гуфт : ин лашкари имрӯзи ббод шуда буд , агар ман пои ниФшрдмӣу ҷони базли нкрдмӣ , аммо тирӣ расед бар ҷойгоҳӣ ки вақте ҳамон ҷои сангии расида буд , ҳар чанд чунинаст , фардо баҷанг рӯм . Аҳмад гуфт « рӯй надорад маҷрӯҳ баҷанг рафтан , магар маслиҳатӣ бошад ки бодӣ дар миёни ҷаҳд то нигарем ки хасм чаҳ кунад , ки ман ҷосусон фиристодааму шабгири дррснд . »у талиъаҳо номзад кард мардуми осӯда . Ва ман бозгаштам . Вақти саҳар касе омаду бтъҷил маро бихонад , наздик вай рафтам . Гуфт : дӯши ҳамаи шаби нхФтми арин ҷароҳат ва соъатӣ шуд то ҷосусон биёмаданд ва гуфтанд : алии тагин сахти шикастау мутаҳайир шудааст ки мардумаш кам омадааст ва бар онаст ки расӯлон фиристаду бслҳ сухан гуяд , ҳар чанд чунинаст , чора нест , бҳилаҳи брншиним ва пеш рӯем . Аҳмад гуфт : то хоҷа чаҳ гуяд ? гуфтам : аъёни сипоҳро бибояд хонд ва намӯд ки « баҷанг хоҳад рафт » то лашкари брншинд , онгоҳ кас битозем ки аз роҳи мухолифони даройад аз талиъаи гоҳ то гуяд ки « хасмон баҷанг пеш нахоҳанд омад ки расӯл меояд » то имрӯз осоишӣ бошад Хоразмшоҳро , онгоҳ нигарем , Хоразмшоҳ гуфт : савобаст . Аъёну мақдамонро бхўонднду Хоразмшоҳро бидиданд ва бозгаштанду савори боистоднд .

چنین کنیم. احمد را و مرا بازگرفت و گفت: این لشکر امروز بباد شده بود، اگر من پای نیفشردمی و جان بذل نکردمی، اما تیری رسید بر جایگاهی که وقتی همان جای سنگی رسیده بود، هر چند چنین است، فردا بجنگ روم. احمد گفت «روی ندارد مجروح بجنگ رفتن، مگر مصلحتی باشد که بادی در میان جهد تا نگریم که خصم چه کند، که من جاسوسان فرستاده‌ام و شبگیر دررسند.» و طلیعه‌ها نامزد کرد مردم آسوده‌ . و من بازگشتم. وقت سحر کسی آمد و بتعجیل مرا بخواند، نزدیک وی رفتم. گفت: دوش همه شب نخفتم ارین جراحت و ساعتی شد تا جاسوسان بیامدند و گفتند: علی تگین سخت شکسته و متحیّر شده است که مردمش کم آمده است و بر آنست که رسولان فرستد و بصلح سخن گوید، هر چند چنین است، چاره نیست، بحیله برنشینیم و پیش رویم. احمد گفت: تا خواجه‌ چه گوید؟ گفتم: اعیان سپاه را بباید خواند و نمود که «بجنگ خواهد رفت» تا لشکر برنشیند، آنگاه کس بتازیم‌ که از راه مخالفان درآید از طلیعه‌گاه‌ تا گوید که «خصمان بجنگ پیش نخواهند آمد که رسول میآید» تا امروز آسایشی باشد خوارزمشاه را، آنگاه نگریم، خوارزمشاه گفت: صواب است. اعیان و مقدّمان را بخواندند و خوارزمشاه را بدیدند و بازگشتند و سوار بایستادند.

«у кӯси ҷанги бзднд , Хоразмшоҳи асби хост ва биҷаҳад барнишаст , асб тундӣ кард , аз қзоءи омадаи биФтоди ҳам бар ҷониби аФгор ва дасташ бишикаст , пӯшида ӯро дар сарои парда , бурданди бихаргоҳ ва бар тахти бхўобониднду ҳуш аз вай бишуд , Аҳмаду амиркро бихонад , гуфт : марои чунин ҳоле пеш омаду бахуд машғӯл шудам , ончӣ савобаст , бикунед то душман комӣ набошад ва ин лашкар ббод нашавад . Аҳмад бигирист ва гуфт :

«و کوس جنگ بزدند، خوارزمشاه اسب خواست و بجهد برنشست، اسب تندی کرد، از قضاء آمده‌ بیفتاد هم بر جانب افگار و دستش بشکست، پوشیده او را در سرای پرده، بردند بخرگاه و بر تخت بخوابانیدند و هوش از وی بشد، احمد و امیرک را بخواند، گفت: مرا چنین حالی پیش آمد و بخود مشغول شدم‌، آنچه صواب است، بکنید تا دشمن کامی‌ نباشد و این لشکر بباد نشود. احمد بگریست و گفت:

Ба азин мебошад ки худованди мёндишд , тадбир он карда шавад . Амиркро бнздики лашкари барад ва эшонро гуфт ки имрӯз ҷанг нахоҳад буд , мигўинди алии тагин кӯфта шудааст ва расӯл хоҳад фиристод , талиъаи лашкар дамодам кунед то лашкаргоҳи мухолифон , агар ҷанги пеши орад , брншиниму кор пеш гирем , агар расӯлӣ фиристад , ҳукми мшоҳдтро бошад . Гуфтанд :

به ازین میباشد که خداوند میاندیشد، تدبیر آن کرده شود. امیرک را بنزدیک لشکر برد و ایشان را گفت که امروز جنگ نخواهد بود، میگویند علی تگین کوفته شده است‌ و رسول خواهد فرستاد، طلیعه لشکر دمادم کنید تا لشکرگاه مخالفان، اگر جنگ پیش آرد، برنشینیم و کار پیش گیریم، اگر رسولی فرستد، حکم مشاهدت را باشد . گفتند:

Сахт савобаст . Ва равон карданд ва кӯс мезаданду ҳзм нигоҳ медоштанд .

سخت صواب است. و روان کردند و کوس میزدند و حزم‌ نگاه میداشتند.

« ин гурги пери ҷанги пешин рӯз бидида буду ҳоли заъфи худовандаш , дар шаби каси фиристода буд назд кадхудои алии тагин , Маҳмӯди бик ва пайғом дода ва намӯда ва гуфта ки асли таҳаввуру таъаддӣ аз шумо буд то султони Хоразмшоҳро ӣнҷо фиристод , ва чун мо аз об гузора кардем , воҷиб чунон кардӣу бихаради наздик будӣ ки меҳтарат расӯлӣ фиристодӣу узри хостӣ аз он фарохи схниҳоу тбстҳо ки султони азуи бёзрд , то Хоразмшоҳ дар миён омадӣу бшФоът сухан гуфтӣу кор рост кардӣу чандини хӯн рехта нашудӣ . Қазо кор кард . Ин аз аҷзи нмигўим ки чошнӣ дида омад ,у худованди султон бблхасту лашкари дамодам ; мо кадхудоёни пешкор муҳташамон бошем , бар мо фаризааст салоҳи нигоҳи доштан . Ва ҳар чанд ки Хоразмшоҳ аз инча гуфтам хабар надорад ва агар бидонад , бмн блоӣӣ расад , аммо нахоҳам ки беш хӯнӣ рехта шавад . Ҳақи мусулмонӣу ҳақи муҷовирати вилоят аз гардани хеш берун кардам , ончии салоҳи хеш дар он донед , мекунед .

«این گرگ پیر جنگ پیشین روز بدیده بود و حال ضعف خداوندش، در شب کس فرستاده بود نزد کدخدای علی تگین، محمود بیک‌ و پیغام داده و نموده‌ و گفته که اصل تهوّر و تعّدی از شما بود تا سلطان خوارزمشاه را اینجا فرستاد، و چون ما از آب گذاره‌ کردیم، واجب چنان کردی و بخرد نزدیک بودی که مهترت‌ رسولی‌ فرستادی و عذر خواستی از آن فراخ سخنیها و تبسّطها که سلطان ازو بیازرد، تا خوارزمشاه در میان آمدی و بشفاعت سخن گفتی و کار راست کردی و چندین خون ریخته نشدی. قضا کار کرد. این از عجز نمیگویم که چاشنی‌ دیده آمد، و خداوند سلطان ببلخ است و لشکر دمادم؛ ما کدخدایان پیشکار محتشمان باشیم، بر ما فریضه است صلاح نگاه داشتن. و هر چند که خوارزمشاه از اینچه گفتم خبر ندارد و اگر بداند، بمن بلائی رسد، اما نخواهم که بیش خونی ریخته شود. حقّ مسلمانی و حقّ مجاورت ولایت از گردن خویش بیرون کردم، آنچه صلاح خویش در آن دانید، میکنید .

« кадхудои алии тагину алии тагин ин ҳадисро ғанимат шимурданд ва ҳам дар шаби расӯлро номзад карданд , мардии алавии вҷиаҳ аз муҳташамони Самарқанд , ва пайғомҳо доданд .

«کدخدای علی تگین و علی تگین این حدیث را غنیمت شمردند و هم در شب رسول را نامزد کردند، مردی علوی وجیه‌ از محتشمان سمرقند، و پیغامها دادند.

Чоштгоҳи ин рӯзи лашкар бтъбиаҳ барнишаста буд , расӯл биёмад ва Аҳмад бигуфт Хоразмшоҳро ки бе ту чаҳ кардам . Ҳар чанд бетони хеши машғӯл буд ва он шаби карона хост кард .

چاشتگاه این روز لشکر بتعبیه برنشسته بود، رسول بیامد و احمد بگفت خوارزمشاه را که بی تو چه کردم. هر چند بتن خویش مشغول بود و آن شب کرانه خواست کرد .

Гуфт : Аҳмад , ман рафтам . Набояд ки фарзандонамро азин бад ояд ки султон гуяд ман бо алии тагин мутобиқат кардам . Аҳмад гуфт : « кори азин дараҷа гузаштааст , савоб онаст ки ман пайвастаам , то сулҳ пайдо ояд ва аз ӣнҷои бсломт ҳаракат карда шавад ҷониби Омуӣ [ ва ] аз он ҷониби Ҷайҳун рафта ояд , онгоҳи ин ҳоли бознмоим . Муътамидӣ чун амирк ӣнҷост , ин ҳолҳо чун офтоб равшан шуд , агар чунин карда наомадӣ , бисёр халал афтодӣ . Хоразмшоҳро ранҷ бояд кашид , як соъат бибояд нишаст то расӯли пеши оранд . » Хоразмшоҳи музей ва кулоҳ бапушеду бхимаҳ бузург омаду ғуломони боистоднду кавкаба ӣӣ бузургу лашкару аъён . Расӯл пеш омаду замин бӯса доду бншонднд , чунонкии бхўорзмшоаҳи наздиктар буд , дар сулҳ сухан рафт . Расӯл гуфт ки алӣ тагин мегуяд : марои худованди султони мозӣ фарзанд хонд ва ин султон чун қасд бародар карду ғазнӣн , ман лашкару фарзанди пеши доштам , мукофоти ман ин буд ? акнӯн Хоразмшоҳи пер давлатаст , ончӣ рафт дар бояд гузошт брзои султон , бомўӣ раваду онҷо бо лашкар мақом кунад ва восита шавад то худованди султон , узри ман бипазираду ҳол латиф шавад , чунонкӣ дар навбати худованди султони мозӣ буд то хӯнӣ рехта нашавад . Хоразмшоҳ гуфт : сахт некӯ гуфт , ин кор тамом кунам ва ин салоҳи биҷои орм , ва ҷанг бархест ; мо сӯй Омуӣ биравему онҷо мақом кунем . Алавӣ дуо гуфт ,у бозгрдонидндшу бхимаҳи бншонднд ,у Хоразмшоҳи бгтгину перии охури солорроу дигари мақдамонро гуфт : чаҳ гуед ва чаҳ байнед ? гуфтанд :

گفت: احمد، من رفتم‌ . نباید که فرزندانم را ازین بد آید که سلطان گوید من با علی تگین مطابقت کردم‌ . احمد گفت: «کار ازین درجه گذشته است، صواب آنست که من پیوسته‌ام‌، تا صلح پیدا آید و از اینجا بسلامت حرکت کرده شود جانب آموی [و] از آن جانب جیحون رفته آید، آنگاه این حال بازنمایم. معتمدی چون امیرک اینجاست، این حالها چون آفتاب روشن شد، اگر چنین کرده نیامدی، بسیار خلل افتادی. خوارزمشاه را رنج باید کشید، یک ساعت بباید نشست تا رسول پیش آرند.» خوارزمشاه موزه‌ و کلاه بپوشید و بخیمه بزرگ آمد و غلامان بایستادند و کوکبه‌یی‌ بزرگ و لشکر و اعیان. رسول پیش آمد و زمین بوسه داد و بنشاندند، چنانکه بخوارزمشاه نزدیکتر بود، در صلح سخن رفت. رسول گفت که علی تگین میگوید: مرا خداوند سلطان ماضی فرزند خواند و این سلطان چون قصد برادر کرد و غزنین‌، من لشکر و فرزند پیش داشتم، مکافات من این بود؟ اکنون خوارزمشاه پیر دولت است، آنچه رفت در باید گذاشت برضای سلطان‌، بآموی رود و آنجا با لشکر مقام کند و واسطه شود تا خداوند سلطان، عذر من بپذیرد و حال لطیف‌ شود، چنانکه‌ در نوبت‌ خداوند سلطان ماضی‌ بود تا خونی ریخته نشود. خوارزمشاه گفت: سخت نیکو گفت، این کار تمام کنم و این صلاح بجای آرم، و جنگ برخاست‌ ؛ ما سوی آموی برویم‌ و آنجا مقام کنیم. علوی دعا گفت، و بازگردانیدندش و بخیمه بنشاندند، و خوارزمشاه بگتگین و پیری آخور سالار را و دیگر مقدّمان را گفت: چه گویید و چه بینید؟ گفتند:

Фармони худованд султон онаст ки мо мтобъ Хоразмшоҳ бошем ва бар фармон ӯ кор кунем . Ва иксўоргони мо неки бадарад омадаанд ва бидон зиштии ҳазимат шуда ва агар Хоразмшоҳи он сабот накардӣу даст аз ҷон бинишастӣ , халалӣ афтодӣ ки дарёфт набӯдӣ ,у Хоразмшоҳи маҷрӯҳ шудааст ва бисёр мардуми кушта шудаанд . Гуфт : акнӯн гуфт ва гӯй макунеду савору пиёда бар таъбия мебошеду ҳзми тамом биҷой оред ва бар чаҳор ҷониб талиъа гуморед ки аз макри душман эмин нишоед буд . Гуфтанд : чунин кунем .

فرمان خداوند سلطان آنست که ما متابع خوارزمشاه باشیم و بر فرمان او کار کنیم. و یکسوارگان‌ ما نیک بدرد آمده‌اند و بدان زشتی هزیمت شده و اگر خوارزمشاه آن ثبات نکردی و دست از جان بنشستی، خللی افتادی که دریافت‌ نبودی، و خوارزمشاه مجروح شده است و بسیار مردم کشته شده‌اند. گفت: اکنون گفت و گوی مکنید و سوار و پیاده بر تعبیه میباشید و حزم تمام بجای آرید و بر چهار جانب طلیعه گمارید که از مکر دشمن ایمن نشاید بود. گفتند: چنین کنیم.

« ва Хоразмшоҳ бархесту заъфаш қавӣтар шуд , чунонкӣ исҳол афтод се бор , Хоразмшоҳи Аҳмадро бихонад , гуфт : кори ман буд , кори расӯл зӯдтар бигзор . Аҳмад бигирист ва берун омад аз сарои парда ва дар хайма бузург бинишасту хлътии фахрии вслтӣ бсзо бидод расӯлро [ ва ] бозгардонеду мардии ҷилди сухани гӯй аз муътамадони хеш бо ӯ фиристоду сухан бар он ҷумла қарор доданд ки чун алавии наздики алӣ тагин расед , бояд ки расӯли моро бозгарданду алии тагин бар [ як ] манзил бозпас нишинад , чунонкии пеши расӯли мо ҳаракат кунад , мо низ як манзили имшаби сӯии Омуӣ бихоҳйм рафт .

«و خوارزمشاه برخاست و ضعفش قویتر شد، چنانکه اسهال‌ افتاد سه بار، خوارزمشاه احمد را بخواند، گفت: کار من بود، کار رسول زودتر بگذار. احمد بگریست و بیرون آمد از سرای پرده و در خیمه بزرگ بنشست و خلعتی فاخر وصلتی بسزا بداد رسول را [و] بازگردانید و مردی جلد سخن گوی از معتمدان خویش با او فرستاد و سخن بر آن جمله قرار دادند که چون علوی نزدیک علی تگین رسید، باید که رسول ما را بازگرداند و علی تگین بر [یک‌] منزل بازپس نشیند، چنانکه پیش رسول ما حرکت کند، ما نیز یک منزل امشب سوی آموی بخواهیم رفت.

«у лашкарро фурӯд овараданду талиъа аз чаҳор ҷониб багумоштанду исҳолу заъфи Хоразмшоҳи зиёдат тар шуд , шукри ходим , мҳтрсроиро бихонад ва гуфт : Аҳмадро бихон .

«و لشکر را فرود آوردند و طلیعه از چهار جانب بگماشتند و اسهال و ضعف خوارزمشاه زیادت‌تر شد، شکر خادم، مهترسرای‌ را بخواند و گفت: احمد را بخوان.

Чун Аҳмадро бидид , гуфт : ман рафтам , рӯз ҷазаъ нест ва набояд гирист , охири кори одамӣ маргаст , шумоёни мардумони пушт ба пушт оред , чунон кунед ки марги ман имшабу фардо пинҳон монад , чун як манзил рафта бошед , агар ошкор шавад , ҳукми мшоҳдт шумораст , ки агар ъёзои биллоҳи хабари марги ман ба алӣ тагин расад ва шумо Ҷайҳун гузора накарда бошед , шумо ва ин лашкар он байнед ки дар умр надида бошед . Ва амирки ҳоли ман чун бо лашкари бадаргоҳи наздик султон равад , бознмоид ки ҳеҷ чизи азизтар аз ҷон набошад , дар ризои худованд базл кардам ,у умедворам ки ҳақи хизмати ман дар фарзандонам риоят кунад .

چون احمد را بدید، گفت: من رفتم، روز جزع‌ نیست و نباید گریست، آخر کار آدمی مرگ است، شمایان‌ مردمان پشت به پشت آرید، چنان کنید که مرگ من امشب و فردا پنهان ماند، چون یک منزل رفته باشید، اگر آشکار شود، حکم مشاهدت شمار است‌، که اگر عیاذا باللّه خبر مرگ من به علی تگین رسد و شما جیحون گذاره‌ نکرده باشید، شما و این لشکر آن بینید که در عمر ندیده باشید. و امیرک حال من چون با لشکر بدرگاه نزدیک سلطان رود، بازنماید که هیچ چیز عزیزتر از جان نباشد، در رضای خداوند بذل کردم، و امیدوارم که حقّ خدمت من در فرزندانم رعایت کند.

Беш тоқати сухани нмидорму бҷон додану шаҳодати машғӯлам . Аҳмад ва шукр бигиристанд ва берун омаданду бзбти корҳо машғӯл шуданд . «у намози дигар чунон шуд Хоразмшоҳ ки беш умед намонад . Аҳмади бхимаҳи бузург худ омаду нақибонро бихонаду блшкр пайғом дод ки « кори сулҳ қарор гирифту алии тагин манзил кард бар ҷониби Самарқанду расӯл то намоз хуфтани бтлиъаҳ мо раседу талиъаро бозгардонед ки Хоразмшоҳ ҳаракат хоҳад кард . Мунтазири овоз кӯс бошед , ва бояд майманау талиъау соқаи таъбияи сохтаи равед ки ҳар чанд сулҳ бошад , базмин душманем ва аз хасм эмин натавон буд . »у мақдамони хоҳон ин буданд . - ва инаст оқибати одамӣ , чунонкӣ шоир гуфтааст :

بیش طاقت سخن نمیدارم و بجان دادن و شهادت‌ مشغولم. احمد و شکر بگریستند و بیرون آمدند و بضبط کارها مشغول شدند. «و نماز دیگر چنان شد خوارزمشاه که بیش‌ امید نماند. احمد بخیمه بزرگ خود آمد و نقیبان‌ را بخواند و بلشکر پیغام داد که «کار صلح قرار گرفت و علی تگین منزل کرد بر جانب سمرقند و رسول تا نماز خفتن بطلیعه ما رسید و طلیعه را بازگردانید که خوارزمشاه حرکت خواهد کرد. منتظر آواز کوس باشید، و باید میمنه و طلیعه و ساقه تعبیه ساخته روید که هر چند صلح باشد، بزمین دشمنیم و از خصم ایمن نتوان بود.» و مقدّمان خواهان این بودند.- و این است عاقبت آدمی، چنانکه شاعر گفته است:

Хирадманд онаст ки даст дар қаноат занад ки бараҳна омадааст ва бараҳна хоҳад гузашт . Ва дар хабар омадааст : ман асбҳи омнои фии сурбаи муъофии фии баданау ъндаҳи қӯти явмаи Фконмои ҳози алднёи бҳзоФирҳо . Эзад , таъолӣ , тавфиқи хайроти дҳоду саодати ин ҷаҳон ва он ҷаҳон рӯзӣ кунод - « чун Хоразмшоҳ фармон ёфт , мумкин нашуд тобуту ҷузи он сохтан ки хабар фош шудӣ , маҳди пел рост карданду шабгири вайро дар маҳди бхўобониднду ходимиро бншонднд то ӯро нигоҳ медошт ва гуфтанд : « аз он ҷароҳат нмитўонд нишаст ва дар маҳд барои осонӣ ва осӯдагӣ меравад . »у хабари марги афтода буд дар миёни ғуломонаш , шукр ходим фармуд то кӯс фурӯ кӯфтанду ҷумлаи лашкар бо силаҳу таъбия ва машъалҳои бисёр афрӯхта равон гардид . То вақти намози бомдоди ҳафт фарсанг брондаҳ буданду хаймау харгоҳу саропарда бузург зада , ӯро аз пел фурӯ гирифтанду хабари марг гўшогўш афтод ,у Аҳмаду шукри ходими танӣ чанд аз хавосу табибу ҳокими лашкарро бхўонднд ва гуфтанд шумо бшстну тобути сохтан машғӯл шавед .

خردمند آن است که دست در قناعت زند که برهنه آمده است و برهنه خواهد گذشت‌ . و در خبر آمده است: من اصبح آمنا فی سربه معافی فی بدنه و عنده قوت یومه فکانّما حاز الدّنیا بحذافیرها . ایزد، تعالی، توفیق خیرات دهاد و سعادت این جهان و آن جهان روزی کناد- «چون خوارزمشاه فرمان یافت، ممکن نشد تابوت و جز آن ساختن که خبر فاش شدی، مهد پیل‌ راست کردند و شبگیر وی را در مهد بخوابانیدند و خادمی را بنشاندند تا او را نگاه میداشت و گفتند: «از آن جراحت نمیتواند نشست و در مهد برای آسانی و آسودگی میرود.» و خبر مرگ افتاده بود در میان غلامانش، شکر خادم فرمود تا کوس فرو کوفتند و جمله لشکر با سلاح و تعبیه و مشعلهای‌ بسیار افروخته روان گردید. تا وقت نماز بامداد هفت فرسنگ برانده بودند و خیمه و خرگاه و سراپرده بزرگ زده، او را از پیل فرو گرفتند و خبر مرگ گوشاگوش‌ افتاد، و احمد و شکر خادم تنی چند از خواصّ و طبیب و حاکم لشکر را بخواندند و گفتند شما بشستن و تابوت ساختن مشغول شوید.

Аҳмад нақибон фиристоду аъёни лашкарро бихонад ки пайғомӣаст аз Хоразмшоҳ , ҳар каси фавҷии лашкар бо худ оред . Ҳамгинон сохта биёмаданду лашкари боистод , Аҳмади эшонро фурӯд оварад ва холӣ карду ончии пеш аз марги Хоразмшоҳи сохта буд аз набиштау расӯли сулҳ то ин манзил ки омад бозгуфт . Ғамӣ бисёр хӯрданд бар марги Хоразмшоҳу Аҳмадро бисёр бстўднд [ ва ] гуфт : акнӯн худро зӯдтари бомўии аФгним . Хоҷа гуфт : алӣ тагин задау кӯфтаи имрӯз аз мо бист фарсанг давраст ва то хабари марги Хоразмшоҳ бадв расад , мо бомўӣ расида бошем . Ва ғуломони гардани овартар Хоразмшоҳ аз марг шмтӣ ёфта буданд , шуморо бад-ӣн ранҷа кардам то эшонро забт карда ояд ;у намози дигари брншинму ҳама шаб баронем , чунонкии рӯз ба равад расида бошем ва ҷаҳд кунем то зӯдтар аз Ҷайҳун бигузарем . Ҷавоб доданд ки некӯ андешӣдааст ва мо ҷумлаи мтобъ фармон вайем бҳрчаҳ мисол диҳад . Шукри ходимро бихонад ва гуфт : сарҳангони Хоразмшоҳро бихон , чун ҳозир шуданд , сарҳангонро бинишонад , ва ҳишмат медоштанд , пеш Аҳмад наменишастанд , ҷаҳд бисёр кард то бинишастанд ; гуфт : шумо донед ки Хоразмшоҳ чанд кушед то шуморо бад-ӣни дараҷаи расонид . Вайро дӯши вафот буд ки одамиро аз марг чора нест ,у худованди султонро зиндагонии бод биҷойаст , ва ӯ фарзандон шоиста дорад ва хизматҳои бисёр кардааст , ва ин солорону амирк ки муътамадон султонанд , ҳар оина чун бадаргоҳ расанду ҳоли бознмоинд , фарзанди шоистаи Хоразмшоҳро ҷой падар диҳад ва бхўорзм фиристад , ва ман бад-ӣн бо алии тагин сулҳ кардаам , ва ӯ аз мо давраст ва то намоз дигар бархоҳем дошт то бомўӣ расем зӯдтар , ин меҳтарони сӯии Балхи кашанд ва мо сӯии хоразм . Агар бо ман аҳд кунед ва бар ғуломони сроӣӣ ҳуҷҷат кунед то бихарад бошанд , ки чун бомўӣ расем , аз хазонаи Хоразмшоҳ слтӣ дода ояд , бадном нашаведу ҳамагон никўном монед агар , ъёзои биллоҳ , шағабӣ ва ташвишӣ кунед , пайдост ки адади шумо чандаст , ин шаш ҳазор савору ҳошити як соъати дамор аз шумо бароранд ,у танӣ чанд низ агар ба алӣ тагин пайвандед , шуморо пеш ӯ ҳеҷ қадре намонаду қарории баҷое . Ин пӯст бозкрдаҳ бидон гуфтам

احمد نقیبان فرستاد و اعیان لشکر را بخواند که پیغامی است از خوارزمشاه، هر کس فوجی لشکر با خود آرید. همگنان ساخته بیامدند و لشکر بایستاد، احمد ایشان را فرود آورد و خالی کرد و آنچه پیش از مرگ خوارزمشاه ساخته بود از نبشته و رسول صلح تا این منزل که آمد بازگفت. غمی بسیار خوردند بر مرگ خوارزمشاه و احمد را بسیار بستودند [و] گفت‌ : اکنون خود را زودتر بآموی افگنیم. خواجه گفت: علی تگین زده و کوفته امروز از ما بیست فرسنگ دور است و تا خبر مرگ خوارزمشاه بدو رسد، ما بآموی رسیده باشیم. و غلامان گردن آورتر خوارزمشاه از مرگ شمّتی‌ یافته بودند، شما را بدین رنجه کردم تا ایشان را ضبط کرده آید؛ و نماز دیگر برنشینم و همه شب برانیم، چنانکه روز به رود رسیده باشیم و جهد کنیم تا زودتر از جیحون بگذریم. جواب دادند که نیکو اندیشیده است و ما جمله متابع فرمان وییم بهرچه مثال دهد. شکر خادم را بخواند و گفت: سرهنگان خوارزمشاه را بخوان، چون حاضر شدند، سرهنگان را بنشاند، و حشمت میداشتند، پیش احمد نمی‌نشستند، جهد بسیار کرد تا بنشستند؛ گفت: شما دانید که خوارزمشاه چند کوشید تا شما را بدین درجه رسانید. وی را دوش وفات بود که آدمی را از مرگ چاره نیست، و خداوند سلطان را زندگانی باد بجای است، و او فرزندان شایسته دارد و خدمتهای بسیار کرده است، و این سالاران و امیرک که معتمدان سلطانند، هر آینه چون بدرگاه رسند و حال بازنمایند، فرزند شایسته خوارزمشاه را جای پدر دهد و بخوارزم فرستد، و من بدین با علی تگین صلح کرده‌ام، و او از ما دور است و تا نماز دیگر برخواهیم داشت‌ تا بآموی رسیم زودتر، این مهتران‌ سوی بلخ کشند و ما سوی خوارزم. اگر با من عهد کنید و بر غلامان سرائی حجّت کنید تا بخرد باشند، که چون بآموی رسیم، از خزانه خوارزمشاه صلتی داده آید، بدنام نشوید و همگان نیکونام مانید اگر، عیاذا باللّه، شغبی‌ و تشویشی کنید، پیداست که عدد شما چند است، این شش هزار سوار و حاشیت‌ یک ساعت دمار از شما برآرند، و تنی چند نیز اگر به علی تگین پیوندید، شما را پیش او هیچ قدری نماند و قراری بجایی‌ . این پوست بازکرده‌ بدان گفتم‌

То хобӣ дида наёяд , ин меҳтарон ки нишастаанд бо ман дарин як сухананд » ва рӯй бқўм кард ки шумо ҳамин мегуед ? гуфтанд : мо бандагон фармон бардорем . Аҳмади эшонро бсўгндон гарон бибаст ва бирафтанд ва бо ғуломон гуфтанд , ҷумлаи дршўриднду бонг бар - овараданду сӯии асб ва силаҳ шуданд . Ин мақдамон барнишастанд ва фармуд то лашкар барнишаст бҷмлаҳ , чун ғуломони диданд , як замон ҳадис карданд бо мақдамони худ ва мақдамон омаданд ки қарор гирифт , аз хоҷаи амид аҳдӣ мехоҳанду савгандӣ ки эшонро ниёзорад ва ҳамчунон дорадашон ки брўзгори Хоразмшоҳ , хоҷа Аҳмад гуфт : раво бошад , беҳтар аз он дошта ояд ки дар рӯзгори Хоразмшоҳ , рафтанд ва бозомаданду Аҳмад савганд бихӯрад аммо гуфт : як имшаби асбон аз шумо ҷудо кунанд ва бар уштурон нишинед , фардои асбон бшмо дода ояд , ин як манзил рӯй чунин дорад . Дарин боби лухтӣ таъаммул карданд то охири барин ҷумла гуфтанд ки фармон бардорем бидонча хоҷа фармоед , аз ҳар всоқии даҳ ғуломии як ғулом савор бошад ва бо сарҳангон равад то дили мо қарор гирад . Гуфт : сахт савобаст . Барин ҷумла бозгаштанд ва чизе бихӯраданду кор рост карданду ҳамаи шаби бронднду бомдод фурӯд омаданду асбони бғломони бозндоднд ва ҳамчунин меомаданд то аз Ҷайҳун гузора карданд ва бомўӣ омаданду амирки Байҳақии онҷои ббўд , Аҳмад гуфт : чун ин лашкари бузург бсломт бозрасед , ман хостам ки бадаргоҳ олӣ оем бблх , аммо ин хабар бхўорзм расад , душвори халали зоӣл тавон кард , ончӣ маълум шумост бо султони бозгўииду подшоҳ аз ҳақи шиносӣ дар ҳақи ин хонадони қадим тарбият фармоед . Ҳамаи хоҷаи Аҳмадро саноҳо гуфтанду вайро падрӯд карданд ,у хоҷа Аҳмад фармуд то асбони бғломони боздоднд . Ва бандаи млтФаҳ ӣӣ пардохта буд мухтасар , ин мшрҳ пардохтам то раъии олӣ бар он воқиф гардад , ани шоءи аллоҳи таъолӣ . »

تا خوابی دیده نیاید، این مهتران که نشسته‌اند با من درین یک‌ سخن‌اند» و روی بقوم‌ کرد که شما همین میگویید؟ گفتند: ما بندگان فرمان برداریم. احمد ایشان را بسوگندان گران‌ ببست‌ و برفتند و با غلامان گفتند، جمله درشوریدند و بانگ بر- آوردند و سوی اسب و سلاح شدند. این مقدّمان برنشستند و فرمود تا لشکر برنشست بجمله، چون غلامان دیدند، یک زمان‌ حدیث کردند با مقدّمان خود و مقدّمان آمدند که قرار گرفت، از خواجه عمید عهدی میخواهند و سوگندی که ایشان را نیازارد و همچنان داردشان که بروزگار خوارزمشاه، خواجه احمد گفت: روا باشد، بهتر از آن داشته آید که در روزگار خوارزمشاه، رفتند و بازآمدند و احمد سوگند بخورد امّا گفت: یک امشب اسبان از شما جدا کنند و بر اشتران نشینید، فردا اسبان بشما داده آید، این یک منزل روی چنین دارد . درین باب لختی تأمّل کردند تا آخر برین جمله گفتند که فرمان برداریم بدانچه خواجه فرماید، از هر وثاقی‌ ده غلامی یک غلام سوار باشد و با سرهنگان رود تا دل ما قرار گیرد. گفت‌ : سخت صواب است. برین جمله بازگشتند و چیزی بخوردند و کار راست کردند و همه شب براندند و بامداد فرود آمدند و اسبان بغلامان بازندادند و همچنین میآمدند تا از جیحون گذاره کردند و بآموی آمدند و امیرک بیهقی آنجا ببود، احمد گفت: چون این لشکر بزرگ بسلامت بازرسید، من خواستم که بدرگاه عالی آیم ببلخ، امّا این خبر بخوارزم رسد، دشوار خلل زائل توان کرد، آنچه معلوم شماست با سلطان بازگویید و پادشاه از حق شناسی در حقّ این خاندان قدیم تربیت فرماید. همه خواجه احمد را ثناها گفتند و وی را پدرود کردند، و خواجه احمد فرمود تا اسبان بغلامان بازدادند. و بنده ملطّفه‌یی پرداخته بود مختصر، این مشرّح‌ پرداختم تا رأی عالی بر آن واقف گردد، ان شاء اللّه تعالی‌ .»