Ва қисса ӣӣаст кӯтоҳи гӯна , ҳадиси ин туғрул , аммо нодираст , ночор бигӯям ва пас басари таърихи бозшўм .

و قصّه‌یی است کوتاه گونه، حدیث این طغرل، امّا نادر است، ناچار بگویم و پس بسر تاریخ بازشوم.

Зикри қиссаи ҳозои алғломи туғрули алъздӣ

ذکر قصّة هذا الغلام طغرل العضدیّ‌

Ин ғуломӣ буд ки аз миёни ҳазор ғуломи чуну берун наёяд бадӣдору қаду рангу зарофату лбоқт . Ва ӯро аз туркистони хотуни Арсалони фиристода буд баноми амири Маҳмӯд .

این غلامی بود که از میان هزار غلام چنو بیرون نیاید بدیدار و قدّ و رنگ و ظرافت و لباقت‌ . و او را از ترکستان خاتون ارسلان‌ فرستاده بود بنام امیر محمود.

Ва ин хотун одат дошт ки ҳар солии амири Маҳмӯдро ғуломии нодиру канизакии дӯшиза хиёра фиристодӣ бар сиблати ҳадя ;у амири вайро дасторҳои қсбу шори борӣку марвориду дебоӣ рӯмӣ фиристодӣ . Амири ин туғрулро бипасандед ва дар ҷумлаи ҳафт ва ҳашт ғулом ки соқён ӯ буданд пас аз Аёзи бдошт . Ва солии ду баромад , як рӯз чунон афтод ки амири ббоғи фирӯзӣ шароб мехӯрд бар гул , ва чандон гули сад барг рехта буданд ки ҳад ва андоза набӯд , ва ин соқёни моҳи рӯйони олами бнўбти дугон дугон меомаданд . Ин туғрул даромад қабои лаъли пӯшида ,у ёри ваии қабоӣ фирӯза дошт ,у бсоқигрӣ машғӯл шуданд ҳар ду моҳрӯӣ . Туғрули шаробии рангини бадасти боистод ,у амири Юсуфро шароби дарёфта буд чашмаш бар вай бимонад ва ошиқ шуд , ва ҳар чанд кушеду хештанро фароҳам кард , чашм аз вай бар натавонист дошт . Ва амири Маҳмӯд дуздида менагиристу шефтагӣу беҳӯшӣ бародараш медид ва тағофулӣ мезад то онкӣ соъатӣ бигузашт , пас гуфт : эй бародар , ту аз падар кӯдак монадӣ ва гуфта буд падари буқати марг , абди аллоҳи дабирро ки « муқарараст ки Маҳмӯди малики ғазнӣн нигаҳ дорад ки асмъили мард он нест . Маҳмӯдро аз пайғом ман бигӯӣ ки марои дили биўсФ машғӯласт , вайро бтўи супурдам ; бояд ки вайро бхўии хеши барорӣ ва чун фарзандони хеши азизи дорӣ . » ва мо то ин ғояти доне ки бростои ту чанд некуӣ фармӯдаем ; ва пиндоштем ки бо адаби баромадае . Ва нестӣ , чунонкии мо пиндоштаем . Дар маҷлиси шароб дар ғуломони мо чаро нигоҳ мекунӣ ? туро хуш ояд ки ҳеҷ кас дар маҷлиси шароб дар ғуломон ту нигарад ?у чашмат аз дербози барин туғрул бимонадааст , ва агар ҳурмати равон падарам набӯдӣ , турои молшии сахти тамоми брсидӣ . Ин як бор афв кардам ва ин ғуломро бтў бахшедам ки моро чуну бисёраст ; ҳӯшёр бош то бори дигари чунин саҳв науфтад , ки бо Маҳмӯди чунин бозӣҳо буна равад . » Юсуфи мутаҳайири гашт ва бар пой хосту замин бӯса дод ва гуфт : тавба кардам , ва низ чунин хато науфтад . Амир гуфт : « биншин » , бинишаст , ва он ҳадис фаро буриду нишоти шароб боло гирифт ,у Юсуфро шароб дарёфт , бозгашт . Амири Маҳмӯди ходимии хосро ки ӯро софӣ мегуфтанд ва чунин ғуломони бадаст ӯ буданд , овоз дод ва гуфт : туғрулро наздик бародарам фирист .

و این خاتون عادت داشت که هر سالی امیر محمود را غلامی نادر و کنیزکی دوشیزه خیاره‌ فرستادی بر سبیل هدیه؛ و امیر وی را دستارهای قصب‌ و شار باریک‌ و مروارید و دیبای رومی فرستادی. امیر این طغرل را بپسندید و در جمله هفت و هشت غلام که ساقیان او بودند پس از ایاز بداشت. و سالی دو برآمد، یک روز چنان افتاد که امیر بباغ فیروزی‌ شراب میخورد بر گل‌، و چندان گل صد برگ ریخته بودند که حدّ و اندازه نبود، و این ساقیان ماه رویان‌ عالم بنوبت دوگان دوگان میآمدند. این طغرل درآمد قبای لعل پوشیده، و یار وی قبای فیروزه داشت، و بساقیگری‌ مشغول شدند هر دو ماهروی. طغرل شرابی رنگین بدست بایستاد، و امیر یوسف را شراب دریافته بود چشمش بر وی بماند و عاشق شد، و هر چند کوشید و خویشتن را فراهم کرد، چشم از وی بر نتوانست داشت. و امیر محمود دزدیده‌ می‌نگریست و شیفتگی و بیهوشی‌ برادرش میدید و تغافلی‌ میزد تا آنکه ساعتی بگذشت، پس گفت: ای برادر، تو از پدر کودک ماندی و گفته بود پدر بوقت مرگ، عبد اللّه دبیر را که «مقرّر است که محمود ملک غزنین نگه دارد که اسمعیل‌ مرد آن نیست. محمود را از پیغام من بگوی که مرا دل بیوسف مشغول است، وی را بتو سپردم؛ باید که وی را بخوی خویش برآری‌ و چون فرزندان خویش عزیز داری.» و ما تا این غایت دانی که براستای تو چند نیکویی فرموده‌ایم؛ و پنداشتیم که با ادب برآمده‌ای‌ . و نیستی، چنانکه ما پنداشته‌ایم‌ . در مجلس شراب در غلامان ما چرا نگاه میکنی؟ تو را خوش آید که هیچ کس در مجلس شراب در غلامان تو نگرد؟ و چشمت از دیرباز برین طغرل بمانده است، و اگر حرمت روان پدرم نبودی، ترا مالشی سخت تمام برسیدی. این یک بار عفو کردم و این غلام را بتو بخشیدم که ما را چنو بسیارست؛ هوشیار باش تا بار دیگر چنین سهو نیفتد، که با محمود چنین بازیها بنه‌رود .» یوسف متحیّر گشت و بر پای خاست و زمین بوسه داد و گفت: توبه کردم، و نیز چنین خطا نیفتد. امیر گفت: «بنشین»، بنشست، و آن حدیث فرا برید و نشاط شراب بالا گرفت، و یوسف را شراب دریافت، بازگشت. امیر محمود خادمی خاص را که او را صافی می‌گفتند و چنین غلامان بدست او بودند، آواز داد و گفت: طغرل را نزدیک برادرم فرست.

БФрстодндшу Юсуф бисёр шодӣ кард ва бисёр чиз бахшед ходимонро ва бисёр садақа дод . Ва ин ғуломро баркашиду ҳоҷиб ӯ шуд ва азизтар аз фарзандон дошт , ва чун шаби сиёҳи бурузи сипедаш тохтан овараду офтобро кусуфӣ афтод , аз хонадонӣ бо номи зани хост ва дар ақди никоҳу ърси ваии такаллуфҳои бемаҳал намӯд , чунонкии гуруҳе аз хирадмандон писанд надоштанд . Ва ҷазоу мукофоти он меҳтар он омад ки бознамудам . Пас аз гузаштани худовандаш чун дараҷаи гӯна ӣӣ ёфт ва навохтӣ аз султони масъӯд , аммо ммқўт шуд ҳам наздики вай ва ҳам наздики бештар аз мардумону идбор дар ваии печид ва гузашта шуд биҷӯоне рӯзгораш дар нокомӣ ;у оқибати куфрони неъмат ҳаминаст . Эзад , ъзи зикра , мороу ҳамаи мусулмононро дар исмати хеши нигоҳи дороаду тавфиқи аслаҳи дҳод то бшкри неъматҳои вайу бандагони вай ки манъмон бошанд , расида ояд бмнаҳу саъаи раҳмата .

بفرستادندش و یوسف بسیار شادی کرد و بسیار چیز بخشید خادمان را و بسیار صدقه داد. و این غلام را برکشید و حاجب او شد و عزیزتر از فرزندان داشت، و چون شب سیاه‌ بروز سپیدش‌ تاختن آورد و آفتاب را کسوفی‌ افتاد، از خاندانی با نام زن خواست و در عقد نکاح و عرس‌ وی تکلّفهای بی‌محل‌ نمود، چنانکه گروهی از خردمندان پسند نداشتند. و جزا و مکافات آن مهتر آن آمد که بازنمودم. پس از گذشتن خداوندش چون درجه گونه‌یی‌ یافت و نواختی از سلطان مسعود، اما ممقوت‌ شد هم نزدیک وی و هم نزدیک بیشتر از مردمان و ادبار در وی پیچید و گذشته شد بجوانی روزگارش در ناکامی؛ و عاقبت کفران نعمت همین است. ایزد، عزّ ذکره، ما را و همه مسلمانان را در عصمت خویش نگاه داراد و توفیق اصلح‌ دهاد تا بشکر نعمت‌های وی و بندگان وی که منعمان‌ باشند، رسیده آید بمنّه و سعة رحمته‌ .

Ва пас аз гузашта шудани амири Юсуф , раҳмаи аллоҳи алайҳ , хидматкорони вай пароганда шуданд . Ва бўсҳли лкшни кадхудояшро кашокашҳо афтоду мусодира ҳо дод ,у марди сахти фозилу бихарад буду хештани дор ,у охираш он омад ки амали баст бадв доданд - ки мард аз баст буд - ва дар он шуғл фармон ёфт . Ва хоҷаи асмъили ранҷҳои бисёр кашиду фаровони гарм ва сард чашиду ҳақи ин хонадон нигоҳ дошту кори фарзандони ин амир дар барграфт ва худро дар абвоб эшон дошт ва афтод ва хост , ва дар рӯзгори амири мўдўд , раҳмаи аллоҳи алайҳ , маърӯфтар гашт ва дар шуғлҳои хоссатар ин подшоҳ шурӯ кард ва кифоятҳо ва амонатҳо намӯд то лоҷарами вҷиаҳи гашт , чунонкии имрӯз дар рӯзгори ҳумоюни султони муаззами абӯи шуҷоъи фаррухи зоди ибни Носири дайни аллоҳи шуғли ваколату зёъи хос ва бисёр кори бадв мФўзаст . Ва муддатии дарози ин шуғлҳо баранд , чунонкии айбии бадв боз нагашт . Ва Омуӣ чун бар вай кор дардед , дам офият гирифт ва пас аз Юсуфи даст аз хизмат махлуқ бикашеду миҳробу намозу қуръону порсое ихтиёр кард ва барин бимонадааст , ва чанд бор хостанд подшоҳони ин хонадон , разии аллоҳи анҳуам , ки ӯ шуғлӣ кунад ва кард як чанде солории ғозёни ғазнӣн , слмҳми аллоҳ , ва дар он сахти зебо буд ,у охир шафиъон ангехт то аз он биҷуст . Ва бчнд дафъат хостанд то бар сўлиҳо баравад , ҳиялат кард то аз вай даргузашт ,у санаи тсъу арбаъӣну арбъмоӣаҳ дар пичидндш то ашрофи авқоф ғазнӣн бастанд ва аз он хостанд то равнақӣ тамом гирад , ва ҳилтҳо кард то ин ҳадис фаро бурид . Ва тамом мардӣ бошад ки чунин тавонад карду гардани ҳирс ва оз битавонад шикаст . Ва ҳар банда ӣӣ ки ҷониби эзад , ъзи зикра , нигоҳ дорад , вай , ҷлти азимата , он бандаро зойеъ намонад ,у бӯи алқосми ҳкимк ки надими амири Юсуф буд , мардии ммтъу бакори омада , ҳам хизмат касе накарду Карим буд , аҳди нгоҳдошт . Ва имрӯзи ин ду тан бар ҷойанд , ӣнҷои бғзнин ва дӯстонанд , чаҳ чораи доштам ки дӯстии ҳамагони баҷои нёўрдмӣ , ки ин аз расми таърих давр нест , ва чун ин қисса биҷой оварадам , инак рафтам басари таърихи султони масъӯд , разии аллоҳи анҳу , пас аз ФрўгрФтни амири Юсуф ва фиристодан ӯ сӯии қалъати сгоўнд .

و پس از گذشته شدن امیر یوسف، رحمة اللّه علیه، خدمتکاران وی پراگنده‌ شدند. و بوسهل لکشن‌ کدخدایش را کشاکشها افتاد و مصادره‌ها داد، و مرد سخت فاضل و بخرد بود و خویشتن‌دار، و آخرش آن آمد که عمل بست‌ بدو دادند- که مرد از بست بود- و در آن شغل فرمان یافت‌ . و خواجه اسمعیل رنجهای بسیار کشید و فراوان گرم و سرد چشید و حقّ این خاندان نگاه داشت و کار فرزندان این امیر در برگرفت و خود را در ابواب ایشان داشت‌ و افتاد و خاست‌، و در روزگار امیر مودود، رحمة اللّه علیه، معروفتر گشت و در شغلهای خاصّه‌تر این پادشاه شروع کرد و کفایتها و امانتها نمود تا لاجرم وجیه‌ گشت، چنانکه امروز در روزگار همایون سلطان معظّم ابو شجاع فرخ زاد ابن ناصر دین اللّه شغل وکالت‌ و ضیاع خاص و بسیار کار بدو مفوّض است. و مدتی دراز این شغلها براند، چنانکه عیبی بدو باز نگشت. و آموی‌ چون بر وی کار دردید، دم عافیت گرفت‌ و پس از یوسف دست از خدمت مخلوق بکشید و محراب و نماز و قرآن و پارسایی اختیار کرد و برین بمانده است، و چند بار خواستند پادشاهان این خاندان، رضی اللّه عنهم، که او شغلی کند و کرد یک چندی سالاری غازیان غزنین‌، سلّمهم اللّه‌، و در آن سخت زیبا بود، و آخر شفیعان انگیخت تا از آن بجست‌ . و بچند دفعت خواستند تا بر سولیها برود، حیلت کرد تا از وی درگذشت‌، و سنه تسع و اربعین و اربعمائه‌ در پیچیدندش‌ تا اشراف‌ اوقاف غزنین بستاند و از آن خواستند تا رونقی تمام گیرد، و حیلتها کرد تا این حدیث فرا برید. و تمام مردی باشد که چنین تواند کرد و گردن حرص و آز بتواند شکست. و هر بنده‌یی که جانب ایزد، عزّ ذکره، نگاه دارد، وی، جلّت عظمته‌، آن بنده را ضایع نماند، و بو القاسم حکیمک که ندیم امیر یوسف بود، مردی ممتّع‌ و بکار آمده، هم خدمت کسی نکرد و کریم بود، عهد نگاهداشت. و امروز این دو تن بر جای‌اند، اینجا بغزنین و دوستانند، چه چاره داشتم که‌ دوستی همگان بجا نیاوردمی، که این از رسم تاریخ دور نیست، و چون این قصّه بجای آوردم، اینک رفتم بسر تاریخ سلطان مسعود، رضی اللّه عنه، پس از فروگرفتن امیر یوسف و فرستادن او سوی قلعت سگاوند.