Ва рӯзи якшанбеи даҳуми моҳи рамазони санаи хумс ва ъушрину арбъмоӣаҳ сайёҳӣ расед аз хоразму млтФаҳ ӣӣ хирад оварад дар миёни ркўаҳи дӯхта аз он соҳиб бурид онҷои миқдори панҷ сатри ҳўолт бсёҳ карда ки аз вай бозбоид пурсед аҳволро . Сайёҳ гуфт :

و روز یکشنبه دهم ماه رمضان سنه خمس و عشرین و اربعمائه‌ سیاّحی رسید از خوارزم و ملطّفه‌یی‌ خرد آورد در میان رکوه‌ دوخته از آن صاحب برید آنجا مقدار پنج سطر حوالت بسیّاح کرده که از وی بازباید پرسید احوال را. سیّاح گفت:

Соҳиб бурид мегуяд ки кори ман ки бознмўдн аҳволаст ҷони бозӣ шудааст ,у абди алҷбори писари вазир рӯй пинҳон кард ки бими ҷон буд , меҷӯянд ӯро ва намеёбанд , ки ҷое устувор дорад . Ва ҳрўни ҷабборӣ шудааст ва лашкар месозаду ғулому асб бисёр зиёдат бихаред ,у қасд Марв дорад . Ва касони хоҷаи бузургро ҳама гирифтанд ва мусодира карданд , аммо ҳануз хутба бар ҳол хешаст , ки исён ошкоро накардааст , ва мегуяд ки « абди алҷбор аз соя хеш мебитарсад , ва аз дарози дастӣ хеш бигурехтааст . » ва ман ки соҳиб буридам , биҷои хеш бдоштаҳанду хизмат эшон мекунам ва ҳар чаҳ боз менивисам бмрод эшонаст , то дониста ояд . Ва боитгини ҳоҷибу оитгини шаробдору қлбоқу ҳиндӯону бештари мақдамони Маҳмӯдии инро сахт кораанд , аммо бадаст эшон чист ? ки бо хайлҳо брнёинд . Ва тадбир бояд сохт , агар ин вилоят бакораст ки ҳар рӯзи шараш зиёдатаст . То дониста ояд . Ва ассалом .

صاحب برید میگوید که کار من که بازنمودن احوال است جان بازی شده است، و عبد الجبّار پسر وزیر روی پنهان کرد که بیم جان بود، میجویند او را و نمی‌یابند، که جایی استوار دارد. و هرون‌ جبّاری‌ شده است و لشکر میسازد و غلام و اسب بسیار زیادت‌ بخرید، و قصد مرو دارد. و کسان خواجه بزرگ‌ را همه گرفتند و مصادره‌ کردند، امّا هنوز خطبه بر حال خویش است، که عصیان آشکارا نکرده است، و میگوید که «عبد الجبّار از سایه خویش می‌بترسد، و از دراز دستی خویش بگریخته است.» و من که صاحب بریدم، بجای خویش بداشته‌اند و خدمت ایشان میکنم و هر چه باز مینویسم بمراد ایشان است، تا دانسته آید. و بایتگین حاجب و آیتگین شرابدار و قلباق و هندوان و بیشتر مقدّمان محمودی این را سخت کاره‌ اند، امّا بدست ایشان چیست؟ که با خیلها برنیایند. و تدبیر باید ساخت، اگر این ولایت بکار است که هر روز شرّش زیادت است. تا دانسته آید. و السّلام.

Амири масъӯд чун барин ҳоли воқифи гашт , машғӯл дил шуд ва холӣ кард бо бўнсри машкон ва бисёр сухан рафт ва бар он қарор доданд ки сайёҳро бозгардонеда ояду бмқдмони нома набишта шавад то ҳрўнро насиҳат кунанду фурӯди оранд то фасодӣ на пайвандад то чндонкаҳи рояти олӣ бхросон расад , тадбири ин шуғл сохта шавад . Ва қарор доданд то амири азиматро бар онкии сӯии баст ҳаракат карда ояд то аз онҷои баҳрот рафта шавад , дуруст кард , ва нома фармуд бхўоҷаҳи Аҳмади абди алсмди дарин маъонӣ то ваии дарин муҳим чаҳ бинаду ончӣ воҷиб аст бисозад ва аз хештани бинависад ,у бўнср холӣ бинишасту млтФаҳҳо бхўорзм набишта омад сахти хираду амири ҳама тўқиъ кард ;у сайёҳро слтӣ бузург дода омад ва бирафт сӯии хоразм . Ва сӯии вазир ончӣ боист дар ин абвоб набишта шуд . Ва бобӣ хоҳад буд аҳволи хоразмро муфрад , азин тамомтар , ӣнҷои ҳолҳо бшрҳи нмикнм .

امیر مسعود چون برین حال واقف گشت، مشغول دل شد و خالی کرد با بونصر مشکان و بسیار سخن رفت و بر آن قرار دادند که سیّاح را بازگردانیده آید و بمقدّمان نامه نبشته شود تا هرون را نصیحت کنند و فرود آرند تا فسادی نه پیوندد تا چندانکه رایت عالی بخراسان رسد، تدبیر این شغل ساخته شود. و قرار دادند تا امیر عزیمت‌ را بر آنکه سوی بست حرکت کرده آید تا از آنجا بهرات رفته شود، درست کرد، و نامه فرمود بخواجه احمد عبد الصّمد درین معانی تا وی درین مهمّ چه بیند و آنچه واجب است بسازد و از خویشتن بنویسد، و بونصر خالی بنشست و ملطّفه‌ها بخوارزم نبشته آمد سخت خرد و امیر همه توقیع کرد؛ و سیّاح را صلتی بزرگ داده آمد و برفت سوی خوارزم. و سوی وزیر آنچه بایست در این ابواب نبشته شد. و بابی خواهد بود احوال خوارزم را مفرد، ازین تمامتر، اینجا حالها بشرح نمیکنم‌ .

Ва нимаи ин моҳи нома ҳо расед аз лҳўр ки Аҳмади инолтгин бо бисёр мардум онҷо омаду қозии Широзу ҷумлаи муслеҳон дар қалъаи мндккўри рафтанду пайваста ҷангаст ва навоҳӣ мекунанду пайваста фасодаст . Амири сахти андеша манд шуд ки дили машғӯл буд аз се ҷониби бсбби тркмонони ироқӣу хоразму лҳўри бад-ӣни сабаб ки шарҳ кардам .

و نیمه این ماه نامه‌ها رسید از لهور که احمد ینالتگین با بسیار مردم آنجا آمد و قاضی شیراز و جمله مصلحان در قلعه مندککور رفتند و پیوسته جنگ است و نواحی می‌کنند و پیوسته فساد است. امیر سخت اندیشه‌مند شد که دل مشغول بود از سه جانب بسبب ترکمانان عراقی و خوارزم و لهور بدین سبب که شرح کردم.

Ва аз ншобўр низ нома ҳо расед ки Тӯсёну боўрдён чун сӯрӣ ғоибаст , қасд хоҳанд кард ,у Аҳмади алии нўштгин ки аз Кирмони гурехтаи онҷо омадааст бо он мардум ки бо вай аст месозад ҷанги эшонро . Амир , разии аллоҳи анҳу , сӯриро фармуд ки базӯдии сӯии ншобўр бояд рафт . Гуфт : фармон бурдорам . Ва рӯзи нӯздаҳум ин моҳи виро хлътӣ доданд сахти фахриу некӯ .

و از نشابور نیز نامه‌ها رسید که طوسیان و باوردیان‌ چون سوری غایب است، قصد خواهند کرد، و احمد علی نوشتگین که از کرمان گریخته آنجا آمده است با آن مردم که با وی است میسازد جنگ ایشان را. امیر، رضی اللّه عنه، سوری را فرمود که بزودی سوی نشابور باید رفت. گفت: فرمان بردارم. و روز نوزدهم این ماه ویرا خلعتی دادند سخت فاخر و نیکو.

Ва рӯзи се шанбе ид карданду амир , разии аллоҳи анҳу , фармуд то такаллуфӣ азим карданд , ва пас аз он хон ниҳода буданд , авлиёу ҳашаму лашкарро фармуд то бар хон шароб доданд ва мисатон бозгаштанд . Ва амир бо надимони нишот шароб кард ва нанамуд баси тарабӣ ки дилаши сахти машғӯл буд бчнди гӯнаи манзалат . Ва млтФаҳ ҳо расед аз лҳўри сахти муҳим ки Аҳмади инолтгини қалъаи бстдӣ , аммо хабар шуд ки тлки ҳиндӯи лашкарии қавии бсохт аз ҳар дастӣ ва рӯй бойен ҷониб дорад , ин мхзўлро дил бишикаст ва ду гуруҳе афтод миёни лашкар ӯ . Амири ҳам дар шароб хӯрдан ин млтФаҳҳоро ки бихонад , нома фармуд бтлки ҳиндӯ ва ин млтФаҳ ҳо фармуд то дар дарҷ он ниҳоданд ва мисол дод то базӯдии қасд Аҳмад карда ояд ,у номаро амир тўқиъ карду бхти хеши фаслии зери номаи набшати сахти қавӣ , чунонкӣ ӯ нбштии маликона ;у мухотабаи тлки дарин вақт аз девони мо « алмътмд » буду бтъҷили ин номаро бФрстоднд .

و روز سه شنبه عید کردند و امیر، رضی اللّه عنه، فرمود تا تکلّفی عظیم کردند، و پس از آن خوان نهاده بودند، اولیا و حشم و لشکر را فرمود تا بر خوان شراب دادند و مستان‌ بازگشتند. و امیر با ندیمان نشاط شراب کرد و ننمود بس طربی که دلش سخت مشغول بود بچند گونه منزلت‌ . و ملطّفه‌ها رسید از لهور سخت مهم که احمد ینالتگین قلعه بستدی‌، امّا خبر شد که تلک هندو لشکری قوی بساخت از هر دستی‌ و روی باین جانب دارد، این مخذول‌ را دل بشکست و دو گروهی‌ افتاد میان لشکر او. امیر هم در شراب خوردن این ملطّفه‌ها را که‌ بخواند، نامه فرمود بتلک هندو و این ملطّفه‌ها فرمود تا در درج‌ آن نهادند و مثال داد تا بزودی قصد احمد کرده آید، و نامه را امیر توقیع کرد و بخطّ خویش فصلی زیر نامه نبشت سخت قوی، چنانکه او نبشتی ملکانه‌ ؛ و مخاطبه تلک درین وقت از دیوان ما «المعتمد» بود و بتعجیل این نامه را بفرستادند.

Ва рӯзи панҷшанбеи ҳаждаҳами шавол аз гардиз нома расед ки сипоҳи солори ғозиро ки онҷо боздошта буданд вафот ёфт . Ва чунон шунӯдам ки виро бар қалъат медоштанд сахти некӯу бандии сабк , касе пӯшидаи наздики кўтўоли он қалъа омад ва гуфт « ғозии ҳилтии сохту кордии қавии наздики вай бардаанд ва симиҷӣ мекунад бшбу хоки он дар зери шодравон ки ҳаст паҳн мекунад то биҷой наёранду ваии симиҷро пӯшида дорад буруз » то бшби кўтўоли мғоФсаҳи наздик вай рафту хоку корд ва симиҷ бидиду виро маломат кард ки ин чаро кардӣ ? дар ҳақи ту аз некӯ дошт чизе боқӣ нест . Ҷавоб дод ки « ӯро гуноҳӣ набӯду худованди султонро ҳосидон бар он доштанд то дил бар вай гарон кард , ва умед ёфта буд ки назари олии вайро дарёбад , чун дрнёФт ,у ҳабс дароз кашид , чораи сохт , чунонкии маҳбӯсону дармондагони созанд ; агар халос ёфтӣ , хештанро пеши худованди афкандӣ , ночор раҳмат кардӣ . » кўтўоли вайро аз он хонаи бахонаи дигари бараду эҳтиёт зиёдат кард ва фармуд то он симиҷи бахшату гул устувор карданду ҳоли бознамуд , ҷавоб бозрасед ки ғозӣ бигноаҳасту назари подшоҳонаи вайро дарёбад , чун вақт бошад , дили вайро гарм бояд гардонид ва бояд ки вайро некӯ дошта ояд . Ғозии бад-ӣни суханон шод шуду дарёфтӣ ӯро назари амир , аммо қзоءи марг ки аз он чора нест одамиро фароз расед ва гузашта шуд , раҳмаи аллоҳи алайҳу неки солорӣ буд .

و روز پنجشنبه هژدهم‌ شوّال از گردیز نامه رسید که سپاه سالار غازی را که آنجا بازداشته بودند وفات یافت. و چنان شنودم که ویرا بر قلعت میداشتند سخت نیکو و بندی سبک‌، کسی پوشیده نزدیک کوتوال آن قلعه آمد و گفت «غازی حیلتی ساخت و کاردی قوی نزدیک وی برده‌اند و سمجی‌ میکند بشب و خاک آن در زیر شادروان‌ که هست پهن میکند تا بجای نیارند و وی‌ سمج را پوشیده دارد بروز» تا بشب کوتوال مغافصه‌ نزدیک وی رفت و خاک و کارد و سمج بدید و ویرا ملامت کرد که این چرا کردی؟ در حقّ تو از نیکو داشت‌ چیزی باقی نیست. جواب داد که «او را گناهی نبود و خداوند سلطان را حاسدان بر آن داشتند تا دل بر وی گران کرد، و امید یافته بود که نظر عالی وی را دریابد، چون درنیافت، و حبس دراز کشید، چاره ساخت، چنانکه محبوسان و درماندگان سازند؛ اگر خلاص یافتی، خویشتن را پیش خداوند افکندی، ناچار رحمت کردی.» کوتوال‌ وی را از آن خانه‌ بخانه دیگر برد و احتیاط زیادت کرد و فرمود تا آن سمج بخشت و گل استوار کردند و حال بازنمود، جواب بازرسید که غازی بیگناه است و نظر پادشاهانه وی را دریابد، چون وقت باشد، دل وی را گرم باید گردانید و باید که وی را نیکو داشته آید. غازی بدین سخنان شاد شد و دریافتی‌ او را نظر امیر، اما قضاء مرگ‌ که از آن چاره نیست آدمی را فراز رسید و گذشته شد، رحمة اللّه علیه و نیک سالاری بود.