Ва бо колиҷору ҷумлаи гргонёни хон ва монҳо бгзоштаҳ буданд пари неъмату сохтаи сӯй сорӣ бирафтау анӯшервони писари манӯчеҳрро бо хештани ббрдаҳ бо аъёну мақдамон чун шаҳри огиму мрдоўизу дигари гарданон ки бо колиҷор бо эшон дармонда буд . Дигари рӯз ки амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , омад , ҷумлаи мақдамони араб бо ҷумлаи хайлҳо - ва гуфтанд чаҳор ҳазор савораст - бадаргоҳ омаданду амири эшонро бнўохту мақдамонро хлътҳо доду ҳамаи қӯти гргонёни ин араб буданд , ва бар даргоҳ бимонаданд ва инак бақоёӣ эшонаст ӣнҷо . Ва бо колиҷор гуфтанд ин корро ғанимат дошт ки дар таҳаккуму ақтроҳоти эшон монда буд .

و با کالیجار و جمله گرگانیان خان و مانها بگذاشته بودند پر نعمت و ساخته‌ سوی ساری برفته و انوشیروان‌ پسر منوچهر را با خویشتن ببرده با اعیان و مقدّمان چون شهر آگیم‌ و مردآویز و دیگر گردنان‌ که با کالیجار با ایشان درمانده بود. دیگر روز که امیر مسعود، رضی اللّه عنه، آمد، جمله مقدّمان عرب با جمله خیلها- و گفتند چهار هزار سوار است- بدرگاه آمدند و امیر ایشان را بنواخت و مقدّمان را خلعتها داد و همه قوّت گرگانیان این عرب‌ بودند، و بر درگاه بماندند و اینک بقایای ایشان است اینجا . و با کالیجار گفتند این کار را غنیمت داشت که در تحکّم‌ و اقتراحات‌ ایشان مانده بود.

Ва соҳиби девонии гиреҳгон ба Саид сарроф доданд ки кадхудои сипоҳи солор ғозӣ бӯда буду халъати пӯшед ва бшҳр рафт ва молҳо стдн гирифт . Ва саройҳо ва молҳои гурехтагон май ҷустанд ва ончӣ меёфтанд меситаданд ;у андаки чизе бхзонаҳ мерасед , ки бештар май рабуданд , чунонкӣ расмаст ва дар чунин ҳол бошад .

و صاحب دیوانی‌ گرگان به سعید صرّاف دادند که کدخدای‌ سپاه سالار غازی بوده بود و خلعت پوشید و بشهر رفت و مالها ستدن گرفت. و سرایها و مالهای گریختگان می‌جستند و آنچه می‌یافتند می‌ستدند؛ و اندک چیزی بخزانه میرسید، که بیشتر می‌ربودند، چنانکه رسم است و در چنین حال باشد.

Ва расӯлӣ расед аз он писари манӯчеҳр ва бо колиҷору пайғоми гузорад ки « худованди олами бўлоити хеш омадааст ва эшон бандагон фармон бурдоранду сабаби пеш ноомадан он буд ки бсзои мизбонӣу хизмат нтўонстндӣ кард ва хаҷал шудандӣ ;у бсорӣ мақом кардаанд мунтазири фармони олӣ то бтоқти хеш хидматӣ кунанд , ончӣ фармӯда ояд . » ҷавоб дод ки « азимати қарор гирифтааст ки бстор обод ойему мақом онҷо кунем ки ҳавои онҷо сазовортараст . Аз онҷои ончӣ фармуданӣаст , фармӯда ояд . »у расӯлро барин ҷумла бозгардонеда шуд .

و رسولی رسید از آن پسر منوچهر و با کالیجار و پیغام گزارد که «خداوند عالم بولایت خویش آمده است و ایشان بندگان فرمان بردارند و سبب پیش ناآمدن آن بود که بسزا میزبانی و خدمت نتوانستندی کرد و خجل شدندی؛ و بساری مقام کرده‌اند منتظر فرمان عالی تا بطاقت خویش خدمتی کنند، آنچه فرموده آید.» جواب داد که «عزیمت قرار گرفته است که بستار آباد آییم و مقام آنجا کنیم که هوای آنجا سزاوارتر است. از آنجا آنچه فرمودنی است، فرموده آید.» و رسول را برین جمله بازگردانیده شد.

Чун рӯзӣ даҳ бигузашт - ва дарин муддати пайвастаи шароби михўрдим - амир хилватӣ кард бо вазиру аъёни давлат ва қарор гирифт ки амири мўдўди бад-ӣни лашкаргоҳи ббошд бо чаҳор ҳазор савор аз ҳар дастӣу мақдамони эшон ,у олтўнтоши ҳоҷиби мақдами ин фавҷ ;у ҳамагони гӯши бошорт хдоўндзодаҳ доранд ; ва ду ҳазор савори азин араби мстأмнаҳ ба диҳистони раванд бо перии охури солор ва се ҳазор савори султонии нимӣ тарк ва нимӣ ҳиндӯ , ва эшон низ гӯши бФрмони амир мўдўд доранд . Ва хилват бигузашту лашкар ба диҳистон рафт ва мисолҳо ки боист , султони фарзандро бидод . Ва рӯзи якшанбеи давоздаҳуми моҳи рабиъи алохр аз гиреҳгон бирафт , ва аз ӣнҷои ду манзил буд то асторобод , броҳӣ ки онрои ҳаштод пул мегуфтанд , бешаҳои беандоза ва обҳои равон . Ва осмони он соли ҳеҷ родӣ накард баборон , ки агар як борон омадӣ , амирро бозбоистии гашти бзрўрт , ки замини он навоҳӣ бо танагии роҳ сустаст ва ҷӯйҳо ва ҷирҳо беандоза ки агар як борон дар як ҳафта бияёд , чанд рӯз бибояд то лашкарӣ на бисёр битавонад рафт , чандон лашкар ки ин подшоҳ дошт , чун тавонистӣ гузашт . Ва локин чун мебоист ки аз қзоءи омада бисёр фасод дар хуросон пайдо ояд , тақдири эзадӣ чунон омад ки дар бқътӣ ки пайваста борон ояд ҳеҷ наборид то ин подшоҳи босонӣ бо лашкарии бад-ӣни бузургии барин роҳ бигузашт ва бомл омад чунонкӣ биорам .

چون روزی ده بگذشت- و درین مدت پیوسته شراب میخوردیم- امیر خلوتی کرد با وزیر و اعیان دولت و قرار گرفت که امیر مودود بدین لشکرگاه بباشد با چهار هزار سوار از هر دستی و مقدّمان ایشان، و آلتونتاش حاجب مقدّم این فوج؛ و همگان‌ گوش باشارت خداوندزاده‌ دارند؛ و دو هزار سوار ازین عرب مستأمنه‌ به دهستان روند با پیری آخور سالار و سه هزار سوار سلطانی نیمی ترک و نیمی هندو، و ایشان نیز گوش بفرمان امیر مودود دارند. و خلوت بگذشت‌ و لشکر به دهستان رفت و مثالها که بایست، سلطان فرزند را بداد. و روز یکشنبه دوازدهم ماه ربیع الآخر از گرگان برفت، و از اینجا دو منزل بود تا استارآباد، براهی که آنرا هشتاد پل می‌گفتند، بیشه‌های بی‌اندازه و آبهای روان. و آسمان آن سال هیچ رادی‌ نکرد بباران، که اگر یک باران آمدی، امیر را بازبایستی گشت بضرورت، که زمین آن نواحی با تنگی راه سست است و جویها و جرها بی‌اندازه که اگر یک باران در یک هفته بیاید، چند روز بباید تا لشکری نه بسیار بتواند رفت، چندان لشکر که این پادشاه داشت، چون توانستی گذشت. و لکن چون می‌بایست که از قضاء آمده بسیار فساد در خراسان پیدا آید، تقدیر ایزدی چنان آمد که در بقعتی‌ که پیوسته باران آید هیچ نبارید تا این پادشاه بآسانی با لشکری بدین بزرگی برین راه بگذشت و بآمل آمد چنانکه بیارم.

Ва сездаҳуми моҳи рабиъи алохри амир бсторобод омаду хаймаи бузург бар боло бздаҳ буданд аз шаҳр бар он ҷониб ки роҳи сорӣ буд , анбрдаҳ ӣӣ сахти фароху баланду ҳамаи саводи сории зери он , ҷое сахт назиҳ . Ва сарои парда ва девонҳо ҳамаи зери ин анбрдаҳ бздаҳ буданд . Буқии посбони лашкару масхараи мардии хуши хоҷаи бўнсрро гуфт : -у сахти хуши мардӣ буду амиру ҳамаи аъёни лашкар ӯро дӯст доштандӣ , ва танбур задӣ - ки бидон рӯзгор ки тоаш сипоҳи солор сомониён зада аз бўолҳсни симҷўр бгргон омаду оли буйау соҳиби асмъили ибоди ин навоҳӣ ӯро доданд , хаймаи бузурги барин болои бузад ва ман ки буқӣам ҷавон будаму посбони лашкар ; ӯ рафту симҷўрёни рафтанду султони Маҳмӯд низ бирафт ва инак ин худованд омаду ӣнҷо хайма заданд , тарсам ки гоҳ рафтан ман омадааст . Мискини ин фоли бузад ва рост омад , ки дигар рӯз биноледу шаб гузашта шуду онҷо дафн карданд . Ва моно ки ӯ ҳазорон фарсанги рафта буд ,у бештар бо амири Маҳмӯд дар Ҳиндӯстон ,у бетони хеши мардии мард буд , ки дидам баҷанг қлътҳо ки ӯ пои пеши ниҳод ва бисёр ҷароҳатҳо ёфт аз санг ва аз ҳар чизе ва хатарҳо кард ва бмродҳо расед ,у охири навад ва се сол умр ёфту ӣнҷо гузашта шуд бар бистар , ва мо тдрии нафаси бои арзи тмўт . Ва некӯ гуфтааст бўосҳқ , шеър :

و سیزدهم ماه ربیع الآخر امیر بستارآباد آمد و خیمه بزرگ بر بالا بزده بودند از شهر بر آن جانب که راه ساری بود، انبرده‌یی‌ سخت فراخ و بلند و همه سواد ساری زیر آن، جایی سخت نزه‌ . و سرای پرده و دیوانها همه زیر این انبرده بزده بودند. بوقی‌ پاسبان لشکر و مسخره‌ مردی خوش‌ خواجه بونصر را گفت:- و سخت خوش مردی بود و امیر و همه اعیان لشکر او را دوست داشتندی، و تنبور زدی- که بدان روزگار که تاش سپاه سالار سامانیان زده‌ از بوالحسن سیمجور بگرگان آمد و آل بویه و صاحب اسمعیل عبّاد این نواحی او را دادند، خیمه بزرگ برین بالا بزد و من که بوقی‌ام جوان بودم و پاسبان لشکر؛ او رفت و سیمجوریان‌ رفتند و سلطان محمود نیز برفت و اینک این خداوند آمد و اینجا خیمه زدند، ترسم‌ که گاه رفتن من آمده است. مسکین این فال بزد و راست آمد، که دیگر روز بنالید و شب گذشته شد و آنجا دفن کردند. و مانا که او هزاران فرسنگ رفته بود، و بیشتر با امیر محمود در هندوستان، و بتن خویش مردی مرد بود، که دیدم بجنگ قلعتها که او پای‌ پیش نهاد و بسیار جراحتها یافت از سنگ و از هر چیزی و خطرها کرد و بمرادها رسید، و آخر نود و سه سال عمر یافت و اینجا گذشته شد بر بستر، و ما تدری نفس بایّ ارض تموت‌ . و نیکو گفته است بواسحق‌، شعر:

Ва сдигри рӯзи амир аз пагоҳии рӯзи нишот шароб кард барин боло . Ва вақти туранҷу норанҷ буд ва боғҳои ин бқът аз он беандоза пайдо карда буд ва азин болои падедор буд .

و سدیگر روز امیر از پگاهی روز نشاط شراب کرد برین بالا. و وقت ترنج و نارنج بود و باغهای این بقعت از آن بی‌اندازه پیدا کرده بود و ازین بالا پدیدار بود.

Фармуд то аз дарахтон бисёр туранҷу норанҷ ва шохҳои бо бори бозкрднд ва биовараданду гирд бар гирди хайма бар он болои бзднд ва он ҷойро чун фирдавс биёростанд . Ва надимонро бихонаду мутрибон низ биёмаданду шароб хӯрдан гирифтанд . Ва алҳақ рӯзии сахти хушу хуррам буд . Ва устодами бўнсрро фармон расед то номаҳо ки расидааст пеши бараду нкти номаҳоро бабрад . Чун аз хондан фориғ шуд , вайро бшроби бозгрФт , дар он миёнҳо амири вайро гуфт : буқӣ гузашта шуд ; устодам гуфт : худовандро бақои боду бархӯрдорӣ аз малику ҷавонӣ то ҳамаи бандагони пеши вай дар ризоу хизмат ӯ гузашта шаванд , ки салоҳи эшон андар он бошад . Аммо худованди бидонад ки буқӣ бирафту банда ӯро ёрӣ нашносад дар ҳамаи лашкар ки биҷой вай битавонад истод . Амири ҷавобии надоду басар он нашуд ки бидон сухани хидматкорони дигарро хостааст ки ҳар кас меравад , чун хештаниро нмигзорд . Ва ҳқо ки бўнсри он рост гуфт ; чун буқӣ дигар наёяд , ва пас аз вай битавон гуфт ки агар дар ҷаҳони бҷстндӣ , посбонӣ чун буқии нёФтндӣ . Аммо кор дар ҷустанасту бадаст овардан , влкн чун осон гирифта ояд , осон гардад . Ва дарин тасниф биоварадаам ки султони Маҳмӯд ки худоӣ , ъзу ҷл , бар вай раҳмат кунод , тарбияти мардон бар чаҳ ҷумла фармуд , чунонкӣ ҳоҷат наёяд бткрор , лоҷарам ҳамеша бамурдам мстзҳр буд . Бмънии посбонии ин нукта чанд аз он брондм ки бакор ояд .

فرمود تا از درختان بسیار ترنج و نارنج و شاخهای با بار بازکردند و بیاوردند و گرد بر گرد خیمه بر آن بالا بزدند و آن جای را چون فردوس بیاراستند. و ندیمان را بخواند و مطربان نیز بیامدند و شراب خوردن گرفتند. و الحقّ‌ روزی سخت خوش و خرّم بود. و استادم بونصر را فرمان رسید تا نامه‌ها که رسیده است پیش برد و نکت نامه‌ها را ببرد. چون از خواندن فارغ شد، وی را بشراب بازگرفت‌، در آن میانها امیر وی را گفت: بوقی گذشته شد؛ استادم گفت: خداوند را بقا باد و برخورداری از ملک و جوانی تا همه بندگان پیش وی در رضا و خدمت او گذشته شوند، که صلاح ایشان اندر آن باشد. امّا خداوند بداند که بوقی برفت و بنده او را یاری‌ نشناسد در همه لشکر که بجای وی بتواند ایستاد. امیر جوابی نداد و بسر آن نشد که بدان سخن خدمتکاران دیگر را خواسته است که هر کس میرود، چون خویشتنی را نمیگذارد. و حقّا که بونصر آن راست گفت؛ چون بوقی دیگر نیاید، و پس از وی بتوان گفت که اگر در جهان بجستندی، پاسبانی چون بوقی نیافتندی. اما کار در جستن است و بدست آوردن، ولکن چون آسان گرفته آید، آسان گردد . و درین تصنیف بیاورده‌ام که سلطان محمود که خدای، عزّ و جلّ، بر وی رحمت کناد، تربیت مردان بر چه جمله فرمود، چنانکه حاجت نیاید بتکرار، لاجرم همیشه بمردم مستظهر بود. بمعنی پاسبانی این نکته چند از آن براندم که بکار آید.