Ва амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , рӯзи шанбеи давоздаҳуми ҷамодии алаввалӣ бомл бозрасед дар змони саломату зафару нусрат ,у ҷои дигари боистод ва фармуд то сарои пардау хаймаи бузурги онҷои бзднд ,у бсъодт фурӯд омад . Ва соҳиби девони рисолати бўнсрро гуфт :
و امیر مسعود، رضی اللّه عنه، روز شنبه دوازدهم جمادی الاولی بآمل بازرسید در ضمان سلامت و ظفر و نصرت، و جای دیگر بایستاد و فرمود تا سرای پرده و خیمه بزرگ آنجا بزدند، و بسعادت فرود آمد. و صاحب دیوان رسالت بونصر را گفت:
Номаҳои фатҳ бояд фиристод моро бммлкт бар дасти мубашширон . Ва набишта омаду хилтошону ғуломон сарое бирафтанд . Ва рӯзи одина бор дод сахт бо ҳишмату ном . Алавӣу аъёни шаҳри ҷумлаи бхдмт омада буданд . Амири вазирро гуфт ба ним трг биншину алавиро бо аъён шаҳр бинишон ки моро бадишон пайғомӣаст . Хоҷа ба ним трг рафт ва он қавмро бинишонад . Ва амири нишот шароб карду дасти бакори бурданду надимону мутрибон ҳозир омаданд .
نامههای فتح باید فرستاد ما را بمملکت بر دست مبشّران . و نبشته آمد و خیلتاشان و غلامان سرایی برفتند. و روز آدینه بار داد سخت با حشمت و نام . علوی و اعیان شهر جمله بخدمت آمده بودند. امیر وزیر را گفت به نیم ترگ بنشین و علوی را با اعیان شهر بنشان که ما را بدیشان پیغامی است. خواجه به نیم ترگ رفت و آن قوم را بنشاند. و امیر نشاط شراب کرد و دست بکار بردند و ندیمان و مطربان حاضر آمدند.
Ва бўнсри бозгашт ки сахт бисёр ранҷи дида буд аз гусел кардани номаҳои фатҳу мубашширон . Ва марои навбат буд бдиўони рисолат мақом кардам . Фаррош омад ва маро бихонад , бо дуоту коғаз пеш рафтам пеши тахт , ишорат кард нишастан , бинишастам . Гуфт : банавис ончӣ мебояд ки аз омулу табаристон ҳосил шаваду онрои бўсҳли асмъил ҳосил гирданд :
و بونصر بازگشت که سخت بسیار رنج دیده بود از گسیل کردن نامههای فتح و مبشّران. و مرا نوبت بود بدیوان رسالت مقام کردم. فرّاش آمد و مرا بخواند، با دوات و کاغذ پیش رفتم پیش تخت، اشارت کرد نشستن، بنشستم. گفت: بنویس آنچه میباید که از آمل و طبرستان حاصل شود و آنرا بوسهل اسمعیل حاصل گرداند:
Зари ншобўрии ҳазор ҳазор динору ҷомаҳои рӯмӣу дигари аҷноси ҳзорто ,у мҳФўрӣу қолии ҳазор даст ва панҷ ҳазор то кеш . Ман нбштм ва бархестам . Гуфт : ин насахтро наздики хоҷа бару пайғом мо бигӯӣ то он қавмро бигӯед ки тадбири ин бояд сохт ки базӯдии инчаи хоста омадааст рост кунанд то ҳоҷат наёяд ки мустахраҷ фиристанд ва барот нависанд лашкарро ва бънФ бустонанд . Ман насахт наздики вазири барадаму пӯшида бар вай арза кардам ва пайғом бидодам . Бихандед ва маро гуфт : бибинӣ ки ин навоҳии бикунанд ва бисӯзанд ва бисёр бадномӣ ҳосил ояд ва се ҳазор дирам наёбанд . Инат бузурги ҷурмӣ ! агар ҳамаи хуросони зер ва зибр кунанд , ин зару ҷома бҳосл наёяд . Аммо султон шароб мехӯрд ва аз сари неъмату молу хзоӣни хеши ин сухан гуфтааст .
زر نشابوری هزار هزار دینار و جامههای رومی و دیگر اجناس هزارتا، و محفوری و قالی هزار دست و پنج هزار تا کیش . من نبشتم و برخاستم. گفت: این نسخت را نزدیک خواجه بر و پیغام ما بگوی تا آن قوم را بگوید که تدبیر این باید ساخت که بزودی اینچه خواسته آمده است راست کنند تا حاجت نیاید که مستخرج فرستند و برات نویسند لشکر را و بعنف بستانند. من نسخت نزدیک وزیر بردم و پوشیده بر وی عرضه کردم و پیغام بدادم. بخندید و مرا گفت: ببینی که این نواحی بکنند و بسوزند و بسیار بدنامی حاصل آید و سه هزار درم نیابند. اینت بزرگ جرمی! اگر همه خراسان زیر و زبر کنند، این زر و جامه بحاصل نیاید . امّا سلطان شراب میخورد و از سر نعمت و مال و خزائن خویش این سخن گفته است.
[ мол хостани амири масъӯд аз гргонён ]
[مال خواستن امیر مسعود از گرگانیان]
Пас рӯй бад-ӣни алавӣу аъён омул кард ва гуфт : « бидонед ки сипас онкии гргонён бар рӯй худованди хеш шамшер кашиданду осӣ ва овора шуданд , низ ин ноҳит бичишам набенанду ӣнҷо муҳташамӣ ояд , чунонкӣ бхўорзм рафт то ин навоҳиро забт кунад ва шумо аз ранҷҳо осӯда гардид . » омулён бисёр дуо карданд . Пас гуфт : « донед ки худованди султонро молии азим харҷ шуд то лашкар ӣнҷо кашид ва ин ситамкоронро брмонид , бояд ки азин навоҳии вайро нисорӣ бошад бсзо . » гуфтанд : « фармон бардорем ончии бтоқт мо бошад ки ин навоҳӣ тангасту мардумонеи дарвеш . Ва нисори мо ки аз қадими бози расм рафтааст аз он омулу табаристони дармеи сад ҳазор бӯдаасту фарохури ин тоӣ чанд мҳФўрӣу қолӣ , ки агар зиёдаттар азин хоста ояд , раоёро ранҷ бисёр расад . Акнӯн хоҷаи бузург чаҳ миФрмоид ? » хоҷа гуфт : « султон чунин насахтӣ фармӯдаасту бўолФзлро чунин ва чунин пайғомӣ дода » , ва насахт арза карду пайғоми бознамуд ва гуфт ман тлтФ кунам то ин чаҳ дар насахт набишта омадааст аз гиреҳгону табаристону сорӣу ҳамаи маҳол ситада ояд то шуморо бештар ранҷӣ нарасад . Омулён чун ин ҳадис башнаваданд , бадаст ва пой бамурданду мутаҳайири гаштанд ва гуфтанд : « мо ин ҳадисро бар бдиҳти ҳеҷ ҷавоб надорему тоқати ин мол кас надорад . Агар фармон бошад то бозгардем ва бо кафеи мардуми бигӯем . Вазир маро гуфт : « ончии шунӯдӣ бо султон бигӯӣ . » бирафтам ва бигуфтам .
پس روی بدین علوی و اعیان آمل کرد و گفت: «بدانید که سپس آنکه گرگانیان بر روی خداوند خویش شمشیر کشیدند و عاصی و آواره شدند، نیز این ناحیت بچشم نبینند و اینجا محتشمی آید، چنانکه بخوارزم رفت تا این نواحی را ضبط کند و شما از رنجها آسوده گردید.» آملیان بسیار دعا کردند. پس گفت: «دانید که خداوند سلطان را مالی عظیم خرج شد تا لشکر اینجا کشید و این ستمکاران را برمانید، باید که ازین نواحی وی را نثاری باشد بسزا.» گفتند: «فرمان برداریم آنچه بطاقت ما باشد که این نواحی تنگ است و مردمانی درویش. و نثار ما که از قدیم باز رسم رفته است از آن آمل و طبرستان درمی صد هزار بوده است و فراخور این تایی چند محفوری و قالی، که اگر زیادتتر ازین خواسته آید، رعایا را رنج بسیار رسد. اکنون خواجه بزرگ چه میفرماید؟» خواجه گفت: «سلطان چنین نسختی فرموده است و بوالفضل را چنین و چنین پیغامی داده»، و نسخت عرضه کرد و پیغام بازنمود و گفت من تلطّف کنم تا این چه در نسخت نبشته آمده است از گرگان و طبرستان و ساری و همه محالّ ستده آید تا شما را بیشتر رنجی نرسد. آملیان چون این حدیث بشنودند، بدست و پای بمردند و متحیّر گشتند و گفتند: «ما این حدیث را بر بدیهت هیچ جواب نداریم و طاقت این مال کس ندارد. اگر فرمان باشد تا بازگردیم و با کافّه مردم بگوییم. وزیر مرا گفت: «آنچه شنودی با سلطان بگوی.» برفتم و بگفتم.
Ҷавоб дод ки « нек омад . Имрӯз бозгарданду фардои пухтаи бозоинд ки ин моли сахт зуд мебояд ки ҳосил шавад то ӣнҷо дайр намонем . » биёмадам ва бигуфтам , ва омулён бозгаштанд сахти ғамнок . Ва вазир низ бозгашт .
جواب داد که «نیک آمد. امروز بازگردند و فردا پخته بازآیند که این مال سخت زود میباید که حاصل شود تا اینجا دیر نمانیم.» بیامدم و بگفتم، و آملیان بازگشتند سخت غمناک. و وزیر نیز بازگشت.
Ва дигари рӯзи амир бор дод ва пас аз бор холӣ карду вазирро гуфт : ин молро имрӯзи ваҷҳ бояд ниҳод . Хоҷа гуфт : зиндагонии худованди дарози бод , ман шодтар бошам ки хазона маъмур гардад ; ва ин мол бузургасту омулёни даии сахти суст ҷавобӣ доданд , чаҳ фармоед ? гуфт : « ончӣ насахт карда омадааст хостанӣаст аз омул танҳо . Агар бтўъ пазируфтанд , Фбҳоу нъм , ва агар напазиранд , бўсҳли асмъилро бшҳр бояд фиристод то ба лат аз мардумон бастанд бар миқдор бисёр . Вазир бенем трг бозомаду омулёнро - ва бисёр мардуми камтари омада буд - дрпичиду ончӣ султон гуфта буд эшонро бигуфт . Алавӣ ва қозӣ гуфтанд : « мо дай маҷмаъӣ кардем ва ин ҳол бозгуфтем , хурӯшии сахти бузурги баромад ва албата бчизӣ иҷобат накарданд ва бирафтанд . Чунонкии муқарари гашт , дӯш бисёр мардум аз шаҳр бигурехт ва моро мумкин набӯд гурехтан , ки гуноҳӣ накардаем ва тоъат дорем . Акнӯн фармони султонроу хоҷаи бузургро бошаду ончии фарохури ин ҳоласт миФрмоид . »
و دیگر روز امیر بار داد و پس از بار خالی کرد و وزیر را گفت: این مال را امروز وجه باید نهاد . خواجه گفت: زندگانی خداوند دراز باد، من شادتر باشم که خزانه معمور گردد؛ و این مال بزرگ است و آملیان دی سخت سست جوابی دادند، چه فرماید؟ گفت: «آنچه نسخت کرده آمده است خواستنی است از آمل تنها. اگر بطوع پذیرفتند، فبها و نعم، و اگر نپذیرند، بوسهل اسمعیل را بشهر باید فرستاد تا به لت از مردمان بستاند بر مقدار بسیار . وزیر بنیم ترگ بازآمد و آملیان را- و بسیار مردم کمتر آمده بود- درپیچید و آنچه سلطان گفته بود ایشان را بگفت. علوی و قاضی گفتند: «ما دی مجمعی کردیم و این حال بازگفتیم، خروشی سخت بزرگ برآمد و البتّه بچیزی اجابت نکردند و برفتند. چنانکه مقرّر گشت، دوش بسیار مردم از شهر بگریخت و ما را ممکن نبود گریختن، که گناهی نکردهایم و طاعت داریم. اکنون فرمان سلطان را و خواجه بزرگ را باشد و آنچه فراخور این حال است میفرماید.»
Вазир донист ки чунонаст ки мигўинд , влкн рӯй гуфтор набӯд ; бўсҳли асмъилро бихонад ва ин аъёнро бадви супурд ва бшҳр фиристод . Ва бўсҳл девонӣ биниҳоду мардумро дрпичид . Ва он мардум ки бадаст вай афтод , гурехтагонро май дрдоднд - ки ҳеҷ шаҳр набенанд ки онҷо бидон ва рофеъон набошанд -у савор ва пиёда мерафту мардумонро мегирифтанду миоўрднд . Ва бароти бистгонии лашкар равон шуд бар бўсҳли асмъил . Ва оташ дар шаҳр заданд ва ҳар чаҳ хостанд мекарданд ва ҳар кро хостанд мегирифтанду қиёматро монаст девони бознҳодаҳ ,у султони азин огоҳи неу касро Зуҳраи не ки бознмоиду суханӣ рост бигӯед , то дар муддати чаҳор рӯзи сад ва шаст ҳазор динор блшкр расед , ва ду чандин бстдаҳ буданд бгзоФ ,у мؤноту бадномӣ ӣӣ сахти бузург ҳосил шуд , чунонкии пас аз он бҳФт ва ҳашт моҳи муқарари гашт , ки мтзлмони азин шаҳри ббғдод рафта буданд ва бар даргоҳи хлиФт фарёд карда ва гуфтанд ки бимика , ҳрсҳои аллоҳ , ҳам рафта буданд , ки мардумони омул заъифанд влкни гӯяндау лаҷуҷ . Ва эшонро ҷои сухан буд . Ва он ҳамаи визру ваболи ббўи алҳсни ироқӣ ва дигарон бозгашт ; аммо ҳам боистӣ ки амир , разии аллоҳи анҳу , дар чунин абвоб тсбт фармудӣ . Ва сахт душвораст бар ман ки бар қалами ман чунин сухан меравад влкн чаҳ чорааст ? дар таърих муҳобо нест . Онон ки бо мо бомл буданд , агар ин фусӯл бихонанд вдод хоҳанд дод , бигӯянд ки ман ончӣ нбштм барисамаст .
وزیر دانست که چنان است که میگویند، ولکن روی گفتار نبود ؛ بوسهل اسمعیل را بخواند و این اعیان را بدو سپرد و بشهر فرستاد. و بوسهل دیوانی بنهاد و مردم را درپیچید. و آن مردم که بدست وی افتاد، گریختگان را میدردادند - که هیچ شهر نبینند که آنجا بدان و رافعان نباشند- و سوار و پیاده میرفت و مردمان را میگرفتند و میآوردند. و برات بیستگانی لشکر روان شد بر بوسهل اسمعیل. و آتش در شهر زدند و هر چه خواستند میکردند و هر کرا خواستند میگرفتند و قیامت را مانست دیوان بازنهاده، و سلطان ازین آگاه نی و کس را زهره نی که بازنماید و سخنی راست بگوید، تا در مدّت چهار روز صد و شصت هزار دینار بلشکر رسید، و دو چندین بستده بودند بگزاف، و مؤنات و بدنامییی سخت بزرگ حاصل شد، چنانکه پس از آن بهفت و هشت ماه مقرّر گشت، که متظلّمان ازین شهر ببغداد رفته بودند و بر درگاه خلیفت فریاد کرده و گفتند که بمکّه، حرسها اللّه، هم رفته بودند، که مردمان آمل ضعیفاند ولکن گوینده و لجوج . و ایشان را جای سخن بود. و آن همه وزر و وبال ببو الحسن عراقی و دیگران بازگشت؛ امّا هم بایستی که امیر، رضی اللّه عنه، در چنین ابواب تثبّت فرمودی. و سخت دشوار است بر من که بر قلم من چنین سخن میرود ولکن چه چاره است؟ در تاریخ محابا نیست. آنان که با ما بآمل بودند، اگر این فصول بخوانند وداد خواهند داد، بگویند که من آنچه نبشتم برسم است.