Ва чун амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , азимат дуруст кард бар фиристодани лашкарии қавӣ бо солории муҳташами сӯии нисо , холӣ кард бо вазиру оризу соҳиби девони рисолату бўсҳли зўзнии надиму ҳоҷибони бгтғдӣу бўолнзру сбошӣ , ва кас рафту аъёну сарҳангону ҳиҷобу вилояти доронро бхўонднд , чун ҳоҷиби нўштгину лўолҷӣу перии охури солор ва дигарон . Чун ҳозир омаданд , амир гуфт : « рӯзӣ чанд мақом афтод ва лашкар биёсуду сутурон дамӣ заданд . Ҳар чанд нома ҳои манеҳён нисоу бовирд бар он ҷумла мерасад ки салҷӯқиён оромидаҳанд ва тарсон мебошанду раиятро нмирнҷоннд , моро ҳар чанд андеша мекунем , бар устоди нмикнд ки даҳ ҳазор савори тарк дар миён мо бошанд , тадбир ин чист ? » ҳамагон дар якдигар нагиристанд . Вазир гуфт : сухан гуед ки худованди шуморо мегуяд ва аз баҳри ин муҳимро хондааст ; ва ҳамчунинаст ки рои олӣ дидааст , азин мардумон ё хуросони холӣ бояд карду ҳамагонро бар он ҷониб об афганд ва ё бхдмту тоъат худованд оянд фавҷи фавҷу мақдамони эшон рҳинаҳи бадаргоҳ олӣ фиристанд . Бгтғдӣ гуфт : « муқарараст ки амири мозии бохтёри хеши гуруҳеи тркмононро бхросон оварад , аз эшон чаҳ фасод рафт ва ҳануз чаҳ меравад ! ва ин дигаронро орзӯӣ омадан аз эшон хост . Ва душмани ҳаргиз дӯст нагардад , шамшер бояд ӣнонро , ки Арсалони ҷозиб ин гуфт ва шунӯда наомад то буд ончӣ буд . »у дигари аъён ҳамин гуфтанд . Ва қарор гирифт ки лашкарӣ равад сӯии нисо бо солории кордидаҳ . Амир гуфт : кадоми касро фиристем ? гуфтанд : агар рой олӣ бинад , мо бандагон бо вазир берун биншинем ва ба пайғоми ин кор рост карда ояд . Гуфт : нек омад .
و چون امیر مسعود، رضی اللّه عنه، عزیمت درست کرد بر فرستادن لشکری قوی با سالاری محتشم سوی نسا، خالی کرد با وزیر و عارض و صاحب دیوان رسالت و بوسهل زوزنی ندیم و حاجبان بگتغدی و بوالنّضر و سباشی، و کس رفت و اعیان و سرهنگان و حجّاب و ولایتداران را بخواندند، چون حاجب نوشتگین و لوالجی و پیری آخور سالار و دیگران. چون حاضر آمدند، امیر گفت: «روزی چند مقام افتاد و لشکر بیاسود و ستوران دمی زدند . هر چند نامههای منهیان نسا و باورد بر آن جمله میرسد که سلجوقیان آرامیدهاند و ترسان میباشند و رعیّت را نمیرنجانند، ما را هر چند اندیشه میکنیم، بر استاد نمیکند که ده هزار سوار ترک در میان ما باشند، تدبیر این چیست؟» همگان در یکدیگر نگریستند. وزیر گفت: سخن گویید که خداوند شما را میگوید و از بهر این مهم را خوانده است؛ و همچنین است که رای عالی دیده است، ازین مردمان یا خراسان خالی باید کرد و همگان را بر آن جانب آب افگند و یا بخدمت و طاعت خداوند آیند فوج فوج و مقدّمان ایشان رهینه بدرگاه عالی فرستند. بگتغدی گفت: «مقرّر است که امیر ماضی باختیار خویش گروهی ترکمانان را بخراسان آورد، از ایشان چه فساد رفت و هنوز چه میرود! و این دیگران را آرزوی آمدن از ایشان خاست . و دشمن هرگز دوست نگردد، شمشیر باید اینان را، که ارسلان جاذب این گفت و شنوده نیامد تا بود آنچه بود.» و دیگر اعیان همین گفتند. و قرار گرفت که لشکری رود سوی نسا با سالاری کاردیده. امیر گفت: کدام کس را فرستیم؟ گفتند: اگر رای عالی بیند، ما بندگان با وزیر بیرون بنشینیم و به پیغام این کار راست کرده آید. گفت: نیک آمد.
[ баргузидани ҳоҷиби бгтғдии бсолории сипоҳ ]
[برگزیدن حاجب بگتغدی بسالاری سپاه]
Ва бозгаштанд . Бўнср машкон меомад ва мешуд ва бисёр сухан рафт то қарор гирифт бар даҳ солор , ҳамаи мақдамони ҳашам , чунонкии сари эшон ҳоҷиб бгтғдӣ бошаду кадхудои хоҷаи ҳусайни алии Микоил ;у понздаҳи ҳазор савор сохта ояд аз ҳар ҷинсӣ , ва ду ҳазор ғуломи сарое . Бгтғдӣ гуфт : ман банда фармон бурдорам , аммо гуфтаанд ки деги бҳнбозон бисёр Биҷӯш наёяд ; танӣ чанд номзаданд дар ин лашкар аз солорони номдор , гуруҳеи Маҳмӯдӣ ва чанде бркшидгони худованди ҷавонони кори нодида ,у мисол бояд ки яке бошад ва сипаҳсолор диҳад , ва ман мардӣам пер шуда ва аз чашму тани дармонда ва мшоҳдт натавонам кард , ва дар солорӣ набояд мухолифатӣ равад , ва аз он халалии бузург таваллуд кунаду худованди он аз банда донад . Амир , разии аллоҳи анҳу , ҷавоб дод ки « касро аз ин солорон Зуҳра набошад ки аз мисоли ту зостр шавад . »у қавмиро хуш наомад рафтани солори бгтғдӣ , гуфтанд : чунонаст ки ин пер мегуяд , набояд ки ин кор бипечад . Амир гуфт : « ночори бгтғдиро бояд рафт » то бар вай қарор гирифт ва қавм бозгаштанд то он касон ки рафтанӣанд корҳо бисозанд . Хоҷаи бузурги пӯшидаи бўнсрро гуфт : ки ман сахт кораам рафтан ин лашкарроу Зуҳраи нмидорм ки суханӣ гӯям ки ба рӯй дигар ниҳанд . Гуфт : бачаи сабаб ? гуфт : нуҷӯмии сахт бадаст -у ваии илми нуҷум нек донист - бўнср гуфт : ман ҳам кораам ; нуҷум надонам , аммо ин миқдор донам ки гуруҳеи мардуми бегона ки бад-ӣни замини афтоданду бандагӣ май намоянди эшонро қабул кардани аввалитар аз рмонидну бадгумони гардонӣдан . Аммо чун худованду солорони ин май бенанд , ҷузи хомӯшӣ рӯй нест , то худоӣ , ъзу ҷл , чаҳ тақдир кардааст .
و بازگشتند. بونصر مشکان میآمد و میشد و بسیار سخن رفت تا قرار گرفت بر ده سالار، همه مقدّمان حشم، چنانکه سر ایشان حاجب بگتغدی باشد و کدخدای خواجه حسین علی میکائیل؛ و پانزده هزار سوار ساخته آید از هر جنسی، و دو هزار غلامسرایی. بگتغدی گفت: من بنده فرمان بردارم، اما گفتهاند که دیگ بهنبازان بسیار بجوش نیاید؛ تنی چند نامزدند در این لشکر از سالاران نامدار، گروهی محمودی و چندی برکشیدگان خداوند جوانان کار نادیده، و مثال باید که یکی باشد و سپهسالار دهد، و من مردیام پیر شده و از چشم و تن درمانده و مشاهدت نتوانم کرد، و در سالاری نباید مخالفتی رود، و از آن خللی بزرگ تولّد کند و خداوند آن از بنده داند. امیر، رضی اللّه عنه، جواب داد که «کس را از این سالاران زهره نباشد که از مثال تو زاستر شود.» و قومی را خوش نیامد رفتن سالار بگتغدی، گفتند: چنان است که این پیر میگوید، نباید که این کار بپیچد. امیر گفت: «ناچار بگتغدی را باید رفت» تا بر وی قرار گرفت و قوم بازگشتند تا آن کسان که رفتنیاند کارها بسازند. خواجه بزرگ پوشیده بونصر را گفت: که من سخت کارهام رفتن این لشکر را و زهره نمیدارم که سخنی گویم که به روی دیگر نهند . گفت: بچه سبب؟ گفت: نجومی سخت بد است- و وی علم نجوم نیک دانست- بونصر گفت: من هم کارهام؛ نجوم ندانم، امّا این مقدار دانم که گروهی مردم بیگانه که بدین زمین افتادند و بندگی مینمایند ایشان را قبول کردن اولیتر از رمانیدن و بدگمان گردانیدن. امّا چون خداوند و سالاران این میبینند، جز خاموشی روی نیست، تا خدای، عزّ و جلّ، چه تقدیر کرده است.
Хоҷа гуфт : ман ночори бознмоим ; агар шунӯда наомад , ман аз гардани хеш берун карда бошам ,у бознамуд ва суд надошт ки қазои омада буд ва бо қазои омада бар натавон омад .
خواجه گفت: من ناچار بازنمایم ؛ اگر شنوده نیامد، من از گردن خویش بیرون کرده باشم، و بازنمود و سود نداشت که قضای آمده بود و با قضای آمده بر نتوان آمد .
Дигари рӯз амир барнишасту бсҳроиӣ ки пеши боғ шодёхаст боистоду лашкариро басар тозӣона башмурданд ки ҳамагон иқрор доданд ки ҳамаи туркистонро кифоятаст , ва ду ҳазор ғуломи сароеи сохта ки олимиро басанда буданд . Амири солори ғуломони ҳоҷиби бгтғдиро бисёр некуӣ гуфту бнўохту ҳамаи аъёну мақдамонро гуфт :
دیگر روز امیر برنشست و بصحرایی که پیش باغ شادیاخ است بایستاد و لشکری را بسر تازیانه بشمردند که همگان اقرار دادند که همه ترکستان را کفایت است، و دو هزار غلامسرایی ساخته که عالمی را بسنده بودند. امیر سالار غلامان حاجب بگتغدی را بسیار نیکویی گفت و بنواخت و همه اعیان و مقدّمان را گفت:
Солори шумоу хлиФти мо ин мардаст , ҳамагони гӯши бошорт ӯ доред ки мисолҳои ваии баробари фармонҳои мост . Ҳамагони замин бӯса доданд ва гуфтанд : фармон бардорем . Ва амири бози гашт . Ва хонҳо ниҳода буданд , ҳамаи аъёну мақдамону авлиёу ҳашамро бншонднди бенон хӯрдан . Чун фориғ шуданд солори бгтғдӣу дигари мақдамонро ки номзади ин ҷанг буданд хлътҳо доданд , ва пеш омаданд ва хизмат карданд ва бозгаштанд . Ва дигари рӯзи панҷшанбеи нуҳуми шаъбони ин лашкари сӯй нисо рафт бо аҳбтӣу ъдтӣу олатии сахти тамом ,у хоҷаи ҳусайни алии Микоил бо эшон , бо ваии ҷомау зар бисёр то касоне ки рӯзи ҷанги некӯ кор кунанд ва вай бибинад , бондозаҳу ҳади хизматаш слт диҳад . Ва ду пилбон бо ду пел номзад шуданд бо эшон то чун солор пел дорад мураккаби хешро , ҳусайн низ бар пел нишинад рӯзи ҷанг ва ме- бинад ончӣ равад .
سالار شما و خلیفت ما این مرد است، همگان گوش باشارت او دارید که مثالهای وی برابر فرمانهای ماست. همگان زمین بوسه دادند و گفتند: فرمان برداریم. و امیر باز گشت. و خوانها نهاده بودند، همه اعیان و مقدّمان و اولیا و حشم را بنشاندند بنان خوردن. چون فارغ شدند سالار بگتغدی و دیگر مقدّمان را که نامزد این جنگ بودند خلعتها دادند، و پیش آمدند و خدمت کردند و بازگشتند. و دیگر روز پنجشنبه نهم شعبان این لشکر سوی نسا رفت با اهبتی و عدّتی و آلتی سخت تمام، و خواجه حسین علی میکائیل با ایشان، با وی جامه و زر بسیار تا کسانی که روز جنگ نیکو کار کنند و وی ببیند، باندازه و حدّ خدمتش صلت دهد. و دو پیلبان با دو پیل نامزد شدند با ایشان تا چون سالار پیل دارد مرکب خویش را، حسین نیز بر پیل نشیند روز جنگ و می- بیند آنچه رود.
Ва рӯзи одинаи даҳуми ин моҳи хитобати ншобўрро амир фармуд то мФўз карданд боситоди абӯи Усмони асмъили абди арраҳмони собӯнӣ , раҳмаи аллоҳ , ва ин мард дар ҳамаи анвоъи ҳунари ягонаи рӯзгор буд хусусан дар маҷлиси зикру фасоҳат . Ва мшоҳдт ӯ барин ҷумлаи диданд ки ҳамаи Фсҳои пеш ӯ сипари биФгнднд . Ва ин рӯзи хутба ӣӣ кард сахти некӯ . Ва қозии абӯ - алълоءи соид , тғмдаҳи аллоҳи брҳмтаҳ , азин ҳадиси бёзрд ва пайғомҳо дод ки қонӯни ниҳодаи бгрдонидн носутӯда бошад . Ҷавоб рафт ки чунин рӯй дошт , то дил бад дошта наёяд .
و روز آدینه دهم این ماه خطابت نشابور را امیر فرمود تا مفوّض کردند باستاد ابو عثمان اسمعیل عبد الرّحمن صابونی، رحمه اللّه، و این مرد در همه انواع هنر یگانه روزگار بود خصوصا در مجلس ذکر و فصاحت. و مشاهدت او برین جمله دیدند که همه فصحا پیش او سپر بیفگندند. و این روز خطبهیی کرد سخت نیکو. و قاضی ابو- العلاء صاعد، تغمّده اللّه برحمته، ازین حدیث بیازرد و پیغامها داد که قانون نهاده بگردانیدن ناستوده باشد. جواب رفت که چنین روی داشت، تا دل بد داشته نیاید .