Ва рӯзи якшанбеи даҳуми сифри вазирро халъат дод сахти некӯи хлътӣ . Ва ҳамин рӯзи ҳоҷиби сбоширо ҳоҷибӣ бузург доданду хлътии тамом аз илму мнҷўқу таблу дуҳули коса ва тахтҳои ҷомау харитаҳои симу дигари чизҳо ки ин шуғлро диҳанд .
و روز یکشنبه دهم صفر وزیر را خلعت داد سخت نیکو خلعتی. و همین روز حاجب سباشی را حاجبی بزرگ دادند و خلعتی تمام از علم و منجوق و طبل و دهل کاسه و تختهای جامه و خریطههای سیم و دیگر چیزها که این شغل را دهند.
Ва ҳар ду муҳташами бахонаҳо бозшднд ва эшонро сахти некӯ ҳақ гузорданад .
و هر دو محتشم بخانهها بازشدند و ایشان را سخت نیکو حق گزاردند .
Ва дигари рӯзи тлкро халъат доданд бсолории ҳиндӯони хлътии сахти некӯ , чун пеш амир омад ва хизмат кард , амири хазинаи дорро гуфт : тавқӣ биор , мурассаъи бҷўоҳр ки сохта буданд , биовараданд ; амири бастаду тлкро пеш хонд ва он тавқро бадасти олии хеш дар гардани ваии афканд ва некуӣҳо гуфт бзбони бхдмтӣ ки намӯда буд дар кори Аҳмади инолтгин . Ва бозгашт .
و دیگر روز تلک را خلعت دادند بسالاری هندوان خلعتی سخت نیکو، چون پیش امیر آمد و خدمت کرد، امیر خزینهدار را گفت: طوقی بیار، مرصّع بجواهر که ساخته بودند، بیاوردند؛ امیر بستد و تلک را پیش خواند و آن طوق را بدست عالی خویش در گردن وی افکند و نیکوییها گفت بزبان بخدمتی که نموده بود در کار احمد ینالتگین. و بازگشت.
Ва рӯзи чаҳоршанбеи чаҳордаҳуми моҳи рабиъи алأўли миҳмонии бузург сохта буданд бо такаллуф ва ҳафт хон ниҳода дар сафаи бузургу ҳамаи чаманҳои боғи бузург ,у ҳамаи бузургону авлиёу ҳашаму қавми тФориқро фурӯд овараданд ва бар он хонҳо бншонднд ва шароб доданду корӣ шигарф бирафт ва аз хонҳо мисатон бозгаштанду амир аз боғ бдконӣ рафт ки онҷост ва бшроб бинишасту рӯзии некӯ бпоён омад .
و روز چهارشنبه چهاردهم ماه ربیع الأوّل میهمانی بزرگ ساخته بودند با تکلّف و هفت خوان نهاده در صفّه بزرگ و همه چمنهای باغ بزرگ، و همه بزرگان و اولیا و حشم و قوم تفاریق را فرود آوردند و بر آن خوانها بنشاندند و شراب دادند و کاری شگرف برفت و از خوانها مستان بازگشتند و امیر از باغ بدکّانی رفت که آنجاست و بشراب بنشست و روزی نیکو بپایان آمد.
Ва рӯзи се шанбеи бистуми ин моҳи бўолҳсни ироқии дабирро халъату камар зар доданд бсолорӣ карду арабу бародарашро бўсъид халъат доданд то нойиб ӯ бошаду хлиФт бар сари ин гуруҳ ва бо эшон бхросон равад то онгоҳ ки бўолҳсн бар асар вай баравад .
و روز سهشنبه بیستم این ماه بوالحسن عراقی دبیر را خلعت و کمر زر دادند بسالاری کرد و عرب و برادرش را بوسعید خلعت دادند تا نایب او باشد و خلیفت بر سر این گروه و با ایشان بخراسان رود تا آنگاه که بوالحسن بر اثر وی برود.
Ва рӯзи якшанбеи бисту панҷуми ин моҳ нома расед аз ғазнӣн бигузашта шудани Музаффари писари хоҷаи алии Микоил , раҳмаи аллоҳи алайҳ ,у мардии шаҳаму кофӣу корӣ буд бхлиФтии падар .
و روز یکشنبه بیست و پنجم این ماه نامه رسید از غزنین بگذشته شدن مظفّر پسر خواجه علی میکائیل، رحمة اللّه علیه، و مردی شهم و کافی و کاری بود بخلیفتی پدر.
Ва дарин миёнҳо қосидони соҳиби девони хуросони сӯрӣ ва аз он соҳиб буридон мерасиданд ки тркмонони салҷӯқиёну Ироқён ки бидонҳо пайвастаанд даст бакор задаанд , ва дар ноҳитҳои миФрстнд ҳар ҷоеу раоёро мирнҷоннд ва ҳар чаҳ биёбанд меситонанд ,у фасод бисёраст аз эшон . Ва нома расед аз баст ки гуруҳе аз эшон бФроаҳ ва зиракон омаданд ва бисёр чаҳорпои бронднд . Ва аз гўзгонону сарахс низ нома ҳо расед ҳам дарин абвоб ва ёд карда буданд ки тадбири шоФӣ бояд дарин боб ва агар на вилояти хуросон ночиз шавад . Амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , хилватӣ кард бо вазиру арқони давлату авлиёу ҳашам ва рой заданд ва бар он қарор доданд ки ҳоҷиби бузурги сбошӣ бо даҳ ҳазор савору пнҷҳзори пиёда бхросон раваду бародари бўолҳсни ироқӣ бо ҳама лашкар карду араби баҳроти ббошд то бўолҳсн дар асари ваии дррсду ҳамагони гӯши бмсоли ҳоҷиб бузург доранду бҳкми мшоҳдти якдигар кор мекунанду соҳиби девони хуросони сӯрии моли лашкар рӯй мекунад то лашкарро бинўоӣӣ набошаду хуросон аз тркмонон холӣ карда шавад базӯдӣ . Ва рӯзи душанбеи чаҳордаҳуми моҳи рабиъи алохр амир барнишаст ва бсҳро рафт ва бар болои боистод бо такаллуфӣ ҳар кадоми азимтар ,у хдоўндзодаҳи амири мўдўду хоҷаи бузургу ҷумлаи аъёни давлати пеши хизмати истода , савору пиёдаи ҳамаи ороста ва бо силаҳи тамому пелони масти хиёра бисёр дар зери бргстўон ва иморӣҳо ва полонҳо . Ва аз он ҷумлаи ончии хуросонро номзад буданд аз лашкари ҷудои ҷудои фавҷи фавҷи боистоднд ҳар тайифа . Ва ҳоҷиби бузурги сбошии такаллуфӣ азим карда буд , чунонкӣ амир бипасандед , ва ҳамчунон бўолҳсни ироқӣу дигари мақдамон . Ва намоз пешин карда аз ин арз бипардохтанд .
و درین میانها قاصدان صاحب دیوان خراسان سوری و از آن صاحب بریدان میرسیدند که ترکمانان سلجوقیان و عراقیان که بدانها پیوستهاند دست بکار زدهاند، و در ناحیتها میفرستند هر جایی و رعایا را میرنجانند و هر چه بیابند میستانند، و فساد بسیار است از ایشان. و نامه رسید از بست که گروهی از ایشان بفراه و زیرکان آمدند و بسیار چهارپای براندند. و از گوزگانان و سرخس نیز نامهها رسید هم درین ابواب و یاد کرده بودند که تدبیر شافی باید درین باب و اگر نه ولایت خراسان ناچیز شود. امیر مسعود، رضی اللّه عنه، خلوتی کرد با وزیر و ارکان دولت و اولیا و حشم و رای زدند و بر آن قرار دادند که حاجب بزرگ سباشی با ده هزار سوار و پنجهزار پیاده بخراسان رود و برادر بوالحسن عراقی با همه لشکر کرد و عرب بهرات بباشد تا بوالحسن در اثر وی دررسد و همگان گوش بمثال حاجب بزرگ دارند و بحکم مشاهدت یکدیگر کار میکنند و صاحب دیوان خراسان سوری مال لشکر روی میکند تا لشکر را بینوائی نباشد و خراسان از ترکمانان خالی کرده شود بزودی. و روز دوشنبه چهاردهم ماه ربیع الآخر امیر برنشست و بصحرا رفت و بر بالایی بایستاد با تکلّفی هر کدام عظیمتر، و خداوندزاده امیر مودود و خواجه بزرگ و جمله اعیان دولت پیش خدمت ایستاده، سوار و پیاده همه آراسته و با سلاح تمام و پیلان مست خیاره بسیار در زیر برگستوان و عماریها و پالانها. و از آن جمله آنچه خراسان را نامزد بودند از لشکر جدا جدا فوج فوج بایستادند هر طایفه. و حاجب بزرگ سباشی تکلّفی عظیم کرده بود، چنانکه امیر بپسندید، و همچنان بوالحسن عراقی و دیگر مقدّمان. و نماز پیشین کرده از این عرض بپرداختند.
Ва дигари рӯзи шабгири бародари ироқӣ бо лашкар кард ва араб бирафт . Ва сдигри рӯзи ҳоҷиби сбошӣ бо лашкарӣ ки бо ваии номзад буд бирафт . Ва кадхудоеи лашкари вонҳои лашкари амири Саиди саррофро фармуд ва мисолҳо бёФт ва бар асар ҳоҷиб бирафт . Ва гуфтанд : оризӣ бояд ин лашкарро , мардии Садиду муътамад ки арз мекунаду моли блшкри баброт ӯ диҳанду ҳалу ақду исботу исқот бадв бошад ки ҳол дар хуросон мегардаду баҳри вақт мумкин нагардад ки руҷӯъ бҳзрт кунанд . Ихтиёр бар бўсҳли Аҳмад алӣ афтоду устодаши хоҷаи бўолФтҳи розии оризи вайро пеш амир фиристод ,у вазири вайро бисёр бстўд ,у амир дар боби ваии мисолҳои тўқиъӣ фармуд ,у номаи ваии нбштми ман ки бўолФзлм ,у вай низ бирафт .
و دیگر روز شبگیر برادر عراقی با لشکر کرد و عرب برفت. و سدیگر روز حاجب سباشی با لشکری که با وی نامزد بود برفت. و کدخدایی لشکر وانهای لشکر امیر سعید صراف را فرمود و مثالها بیافت و بر اثر حاجب برفت. و گفتند: عارضی باید این لشکر را، مردی سدید و معتمد که عرض میکند و مال بلشکر ببرات او دهند و حلّ و عقد و اثبات و اسقاط بدو باشد که حال در خراسان میگردد و بهر وقت ممکن نگردد که رجوع بحضرت کنند. اختیار بر بوسهل احمد علی افتاد و استادش خواجه بوالفتح رازی عارض وی را پیش امیر فرستاد، و وزیر وی را بسیار بستود، و امیر در باب وی مثالهای توقیعی فرمود، و نامه وی نبشتم من که بوالفضلم، و وی نیز برفت.
Ва сахт вҷиаҳ шуд дар ин хизмат ; ва чун ҳоҷиби бузургро дар хуросони он халал афтод , чунонкӣ биорам , ин озоди мардро молии азиму таҷаммулӣ бузург бишуду бадаст тркмонон афтод ва ранҷҳои бузурги расонидандашу молии дигар бмсодраҳ бидоду охир халос ёфт ва бҳзрт бозомад ва акнӯн бар ҷойаст ки ин тасниф мекунам ва рукнӣаст қавии девони арзро ; ва албата аз сафи шогирдӣ зостр нашавад , лоҷарами тани осон ва фард мебошаду рӯзгор карона мекунаду касро бар вай шуғл нест , агар оризӣ маъзул шавад ва дайгарӣ нишнид . Ва ҳамаи хирадмандони ин ихтиёр кунанд ки ӯ кардааст . ӯ низ бирафту бҳоҷби бузурги пайвасту ҳамагони сӯй хуросон кашиданд .
و سخت وجیه شد در این خدمت؛ و چون حاجب بزرگ را در خراسان آن خلل افتاد، چنانکه بیارم، این آزاد مرد را مالی عظیم و تجمّلی بزرگ بشد و بدست ترکمانان افتاد و رنجهای بزرگ رسانیدندش و مالی دیگر بمصادره بداد و آخر خلاص یافت و بحضرت بازآمد و اکنون بر جای است که این تصنیف میکنم و رکنی است قوی دیوان عرض را؛ و البته از صف شاگردی زاستر نشود، لاجرم تنآسان و فرد میباشد و روزگار کرانه میکند و کس را بر وی شغل نیست، اگر عارضی معزول شود و دیگری نشنید. و همه خردمندان این اختیار کنند که او کرده است. او نیز برفت و بحاجب بزرگ پیوست و همگان سوی خراسان کشیدند .