Ва рӯзи се шанбеи ғарраи сифри млтФаҳ нойиб бурид Ҳироту Бодғис ва ғрҷстон расед ки « Довӯди таркмон бо чаҳор ҳазор савори сохта аз роҳи работи Разану ғӯру сиёҳи кӯҳи қасд ғазнӣн кард , ончии тозаи гашт бознамӯда омад ,у ҳақиқати эзад , таъолӣ , тавонад донист . » амири сахти танг дил шуд бад-ӣни хабару вазирро бихонад ва гуфт : ҳаргизи азин қавм ростӣ наёяду душмани дӯст чун тавонад буд бо лашкари сохтаи турои сӯии Ҳирот бояд рафт то мо сӯй ғазнӣн рӯем , ки бҳичи ҳоли хона холӣ натавон гузошт . Вазир гуфт :

و روز سه‌شنبه غرّه صفر ملطّفه نایب برید هرات و بادغیس و غرجستان‌ رسید که «داود ترکمان با چهار هزار سوار ساخته از راه رباط رزن و غور و سیاه‌کوه قصد غزنین کرد، آنچه تازه گشت‌ بازنموده آمد، و حقیقت ایزد، تعالی، تواند دانست.» امیر سخت تنگ‌دل شد بدین خبر و وزیر را بخواند و گفت: هرگز ازین قوم راستی نیاید و دشمن دوست چون تواند بود با لشکر ساخته‌ ترا سوی هرات باید رفت تا ما سوی غزنین رویم، که بهیچ حال خانه خالی نتوان گذاشت. وزیر گفت:

Фармон бурдорам , аммо бандаро ин хабари ҳақиқат наме намояд , ки аз меҳргони муддатӣ дароз бигузаштаасту мурғ низ аз роҳи работи Разани бғзнин натавонад рафт . Амир гуфт : ин чаҳ маҳоласт ки мегӯйӣ ! душман кӣ муқайяди ях банд мешавад ; бархез кор рафтан бисоз ки ман пас фардои баҳамаи ҳолҳо сӯии ғазнӣни бозрўм . Вазири бозгашт . Ва қавмӣ ки дар он хилват буданд ҷое бинишастанд ва бар забони бўнср пайғом доданд ки « агар ъёзои биллоҳи ин хабар ҳақиқатаст , мардӣ расад . Худовандро чандон мақом бояд кард то хабарӣ дигар расад . » бирафту пайғоми бгзорд . Амир гуфт : нек омад , се рӯз мақом кунем , аммо бояд ки уштурону асбони ғуломон аз сипанҷи бозорнд . Гуфтанд : нек омад ,у касони рафтанд овардани асбону уштуронро . Ва ҳзоҳзии азим дар лашкаргоҳ афтоду мардумони алафҳо ки нигоҳи доштанро сохта буданд ббҳои арзон фурӯхтан гирифтанд . Хоҷаи бўнср маро гуфт : « алафи нигоҳи дору дигари хар ки ин хабари сахт мустаҳиласт ва ҳечгуна дилу хиради инро қабули нмикнд , ва гуфтаанд :

فرمان بردارم، امّا بنده را این خبر حقیقت نمی‌نماید، که از مهرگان مدّتی دراز بگذشته است و مرغ نیز از راه رباط رزن بغزنین نتواند رفت. امیر گفت: این چه محال‌ است که میگویی! دشمن کی مقیّد یخ بند میشود؛ برخیز کار رفتن بساز که من پس فردا بهمه حالها سوی غزنین بازروم. وزیر بازگشت. و قومی که در آن خلوت بودند جایی بنشستند و بر زبان بونصر پیغام دادند که «اگر عیاذا باللّه‌ این خبر حقیقت است، مردی رسد . خداوند را چندان مقام‌ باید کرد تا خبری دیگر رسد.» برفت و پیغام بگزارد. امیر گفت: نیک آمد، سه روز مقام کنیم، اما باید که اشتران و اسبان غلامان از سپنج‌ بازآرند. گفتند: نیک آمد، و کسان رفتند آوردن اسبان و اشتران را. و هزاهزی عظیم‌ در لشکرگاه افتاد و مردمان علفها که نگاه داشتن را ساخته بودند ببهای ارزان فروختن گرفتند . خواجه بونصر مرا گفت: «علف نگاه دار و دیگر خر که این خبر سخت مستحیل‌ است و هیچگونه دل و خرد این را قبول نمیکند، و گفته‌اند:

Лои тсдқни ман алохбори мо лои истқими фӣаи алрأӣ . Ва ин худованди мо ҳама ҳунарасту мардӣ , аммо истибдодӣ азим дорад ки ҳунарҳоро май бипушад . »у рост чунон омад ки вай гуфт .

لا تصدّقنّ من الاخبار ما لا یستقیم فیه الرّأی‌ . و این خداوند ما همه هنر است و مردی، امّا استبدادی‌ عظیم دارد که هنرها را می‌بپوشد.» و راست چنان آمد که وی گفت.

Рӯзи шанбеи панҷуми сифри нома дигар расед ки « он хабари дурӯғ буду ҳақиқати чунон буд ки савории сад ва панҷоҳ таркмон бидон ҳудӯд бигузашта буданд ва гуфта ки эшон муқаддама Довӯданд , аз бими он то талабии дам эшон наравад , он хабар афканда буданд . » амири бад-ӣни номаи бёромид ва рафтани сӯии ғазнӣни ботили гашту мардумони бёромиднд .

روز شنبه پنجم صفر نامه دیگر رسید که «آن خبر دروغ بود و حقیقت چنان بود که سواری صد و پنجاه ترکمان بدان حدود بگذشته بودند و گفته که ایشان مقدّمه داوداند، از بیم آن تا طلبی‌ دم ایشان نرود، آن خبر افکنده بودند.» امیر بدین نامه بیارامید و رفتن سوی غزنین باطل گشت و مردمان بیارامیدند.

[ ҳодисаи амир дар равад ҳирманд ]

[حادثه امیر در رود هیرمند]

Ва рӯзи душанбеи ҳафтуми сифри амир шабгир барнишаст ва бикрон равад ҳирманд рафт бо бозону юзону ҳашаму надимону мутрибону хӯрданӣу шароби бурданд . Ва сайд бисёр бадаст омад , ки то чоштгоҳи бсид машғӯл буданд . Пас бикрони об фурӯд омаданд ,у хаймаҳо ва шроъҳо зада буданд . Нон бихӯраданду даст бшроб карданд ва бисёр нишот рафт . Аз қазои омадаи пас аз намози амири киштӣҳо бхўосту новай даҳ биовараданд , яке бузургтар аз ҷиҳат нишаст ӯ рост карданду ҷома ҳо афганданду шроъӣ бар вай кашиданду вай онҷо рафт бо ду надим ва касе ки шароб паймоед аз шробдорон ва ду соқӣу ғуломӣу силаҳдор .

و روز دوشنبه هفتم صفر امیر شبگیر برنشست و بکران رود هیرمند رفت با بازان و یوزان و حشم و ندیمان و مطربان و خوردنی و شراب بردند. و صید بسیار بدست آمد، که تا چاشتگاه بصید مشغول بودند. پس بکران آب فرود آمدند، و خیمه‌ها و شراعها زده بودند. نان بخوردند و دست بشراب کردند و بسیار نشاط رفت. از قضای آمده پس از نماز امیر کشتیها بخواست و ناوی ده بیاوردند، یکی بزرگتر از جهت نشست او راست کردند و جامه‌ها افگندند و شراعی بر وی کشیدند و وی آنجا رفت با دو ندیم و کسی که شراب پیماید از شرابداران و دو ساقی و غلامی و سلاحدار .

Ва надимону мутрибону фароашон ва аз ҳар дастии мардум дар киштӣҳои дигар буданду касро хабар на . Ногоҳ он диданд ки чун об неру карда буду киштии пар шудаи нишастан ва даридан гирифт , онгоҳ огоҳ шуданд ки ғарқа хост шуд бонгу ҳзоҳз ва ғарив хост .

و ندیمان و مطربان و فرّاشان و از هر دستی مردم در کشتیهای دیگر بودند و کس را خبر نه. ناگاه آن دیدند که چون آب نیرو کرده بود و کشتی پر شده‌ نشستن‌ و دریدن گرفت‌، آنگاه آگاه شدند که غرقه خواست شد بانگ و هزاهز و غریو خاست.

Амир бархесту ҳунари он буд ки киштӣҳои дигари бадв наздик буданд , эшон дрҷстнди ҳафт ва ҳашт тану амирро бигирифтанду брбўднд ва бикуштӣ дигари расониданд ,у нек кӯфта шуду пои рост аФгор шуд , чунонкии як дўоли пӯсту гӯшти бигусаст ва ҳеҷ намонда буд аз ғарқа шудан , аммо эзад , ъзи зикра , раҳмат кард пас аз намӯдани қудрату сӯрӣу шодӣ ӣӣ бидон бисёре тира шуд , вае Наими лои икдраҳи алдҳр .

امیر برخاست و هنر آن بود که کشتیهای دیگر بدو نزدیک بودند، ایشان درجستند هفت و هشت تن و امیر را بگرفتند و بربودند و بکشتی دیگر رسانیدند، و نیک کوفته شد و پای راست افگار شد، چنانکه یک دوال‌ پوست و گوشت بگسست و هیچ‌ نمانده بود از غرقه شدن، امّا ایزد، عزّ ذکره، رحمت کرد پس از نمودن قدرت‌ و سوری‌ و شادی‌یی بدان بسیاری تیره شد، و ایّ نعیم لا یکدّره الدّهر .

Ва чун амир бикуштӣ расед , киштӣҳо бронднд ва бикрона равад расониданду амир аз он ҷаҳони омадаи бхимаҳ фурӯд омаду ҷомаи бгрдонид , ватару табоҳ шуда буд , ва барнишасту базӯдӣ бкўшк омад , ки хабарии сахти нохуш дар лашкаргоҳи афтода буду изтиробӣу ташвишии бузурги бпоӣ шуда . Ва аъёну вазири бхдмти истиқболи рафтанд . Чун подшоҳро бсломт ёфтанд , хурӯшу дуо буд аз лашкарӣу раият , ва чандон садақа доданд ки онро андоза набӯд . Ва дигари рӯзи амири нома ҳо фармуд бғзнину ҷумлаи мамлакати барин ҳодисаи бузургу саъб ки афтоду саломат ки бидон мақрун шуд ва мисол дод то ҳазор ҳазор дирами бғзнин ва ду ҳазор бори ҳазор дирами бадӣгари мамолики бмстҳқон ва даравишон диҳанд шукри инро ва набишта омаду бтўқиъи мؤкди гашт ва мубашширон бирафтанду рӯзи панҷшанбеи ёздаҳуми сифри амирро таб гирифт , таби сӯзон ва сарсомӣ афтод , чунон ки бор натавонист доду маҳҷӯби гашт аз мардумони магар аз атиббоу танӣ чанд аз хидматкорони марду занро [ ва ] дилҳо сахти мутаҳайир ва машғӯл шуд то ҳол чун шавад .

و چون امیر بکشتی رسید، کشتیها براندند و بکرانه رود رسانیدند و امیر از آن جهان آمده‌ بخیمه فرود آمد و جامه بگردانید، و تر و تباه‌ شده بود، و برنشست‌ و بزودی بکوشک آمد، که خبری سخت ناخوش در لشکرگاه افتاده بود و اضطرابی و تشویشی بزرگ بپای شده. و اعیان و وزیر بخدمت استقبال رفتند. چون پادشاه را بسلامت یافتند، خروش و دعا بود از لشکری و رعیّت، و چندان صدقه دادند که آن را اندازه نبود. و دیگر روز امیر نامه‌ها فرمود بغزنین و جمله مملکت برین حادثه بزرگ و صعب که افتاد و سلامت‌ که بدان مقرون شد و مثال داد تا هزار هزار درم بغزنین و دو هزار بار هزار درم بدیگر ممالک بمستحقّان و درویشان دهند شکر این را و نبشته آمد و بتوقیع‌ مؤکّد گشت و مبشّران برفتند و روز پنجشنبه یازدهم صفر امیر را تب گرفت، تب سوزان و سرسامی‌ افتاد، چنان که بار نتوانست داد و محجوب‌ گشت از مردمان مگر از اطبّا و تنی چند از خدمتکاران مرد و زن را [و] دلها سخت متحیّر و مشغول شد تا حال چون شود.

Рӯзи чаҳоршанбеи ҳафдаҳуми сифр расӯлӣ расед аз он писарони алии тагин , албтгини ном ва бо ваии хатиби Бухорои абди аллоҳи порсӣ . Ва расӯлдор пеш рафт бо ҷнибтону мартабаи дорон ва эшонро бкромти блшкргоаҳи расониданд ва некӯ доштанд ва назул бисёр фиристоданд . Ва амирро огоҳи бкрднд , пайғом фиристод бар забони бўолълоءи табиби наздики вазир ки : ҳар чанд нотавонем азин иллат , аз тҷлд чора нест . Фардои бори оми диҳем , чунонкии ҳамаи лашкари моро ба бинад , расӯлонро пеш бояд оварад то моро дида ояд , онгоҳи пас аз он тадбири бозгрдонидн эшон карда шавад . Гуфт : сахт некӯ мегуяд худованд , ки дилҳо машғӯласт , ва чун ин ранҷ бар тани мубораки худ наад , бисёр фоида ҳосил шавад . Дигари рӯзи амир бар тахт нишаст , разии аллоҳи анҳу , дар сафаи бузургу пешгоҳ ,у вазиру арқони давлату авлиёу ҳашам бадаргоҳ омаданд сахт шодмона гашта , ва дуоҳои фаровон карданду садақаҳо равон карданд . Ва расӯлонро пеш овараданд то хизмат карданду бншонднд . Амири масъӯд , разии аллоҳи анҳу , гуфт : бародари мо аилгро чун монадед ? гуфтанд : « бдўлти султони бузурги шодком ва бар мурод . То дӯстӣ ва навохт ин ҷониби бузурги ҳосил шудааст , ҷониби аилгро шодӣу аътдоду ҳишмат зиёдатаст . Ва мо бандагонро бидон фиристод то улфату мувофиқат зиёдат гардад . »у расӯлдори эшонро бдиўон вазорат овараду амир холӣ кард бо вазири Аҳмади абди алсмду оризи бўолФтҳи розӣу бўнсри машкону ҳоҷибони бгтғдӣу бўолнзру ҳишмати бӯи алнзр бисёр дараҷаи зиёдат шуда буду ҳамаи шуғли даргоҳ ӯ брмигзорди бхлоФти ҳоҷиби бузурги сбошӣ ки буқат рафтан аз Балхи сӯии хуросони ин дархоста буд аз амир ва иҷобат ёфта - амир гуфт : « сухани ин расӯлон бибояд шунид ва ҳам дарин ҳафтаи боз бояд гардониду эҳтиёт бояд кард то ҳеҷ каси наздик эшон наёяд бефармону қавми эшонро гӯш бояд дошт ва чунон бояд ки бар ҳеҷ ҳол воқиф нигараданд .

روز چهارشنبه هفدهم صفر رسولی رسید از آن پسران علی تگین، البتگین نام و با وی خطیب بخارا عبد اللّه پارسی. و رسولدار پیش رفت با جنیبتان‌ و مرتبه‌داران‌ و ایشان را بکرامت‌ بلشکرگاه رسانیدند و نیکو داشتند و نزل‌ بسیار فرستادند. و امیر را آگاه بکردند، پیغام فرستاد بر زبان بوالعلاء طبیب نزدیک وزیر که: هر چند ناتوانیم ازین علّت‌، از تجلّد چاره نیست. فردا بار عام دهیم، چنانکه همه لشکر ما را به‌بیند، رسولان را پیش باید آورد تا ما را دیده آید، آنگاه پس از آن تدبیر بازگردانیدن ایشان کرده شود. گفت: سخت نیکو میگوید خداوند، که دلها مشغول است، و چون این رنج بر تن مبارک خود نهد، بسیار فایده حاصل شود. دیگر روز امیر بر تخت نشست، رضی اللّه عنه، در صفّه بزرگ و پیشگاه‌، و وزیر و ارکان دولت و اولیا و حشم بدرگاه آمدند سخت شادمانه گشته‌، و دعاهای فراوان کردند و صدقه‌ها روان کردند . و رسولان را پیش آوردند تا خدمت کردند و بنشاندند . امیر مسعود، رضی اللّه عنه، گفت: برادر ما ایلگ‌ را چون ماندید؟ گفتند: «بدولت سلطان بزرگ شادکام و بر مراد. تا دوستی و نواخت این جانب بزرگ حاصل شده است، جانب ایلگ را شادی و اعتداد و حشمت زیادت است. و ما بندگان را بدان فرستاد تا الفت و موافقت زیادت گردد.» و رسولدار ایشان را بدیوان وزارت آورد و امیر خالی کرد با وزیر احمد عبد الصّمد و عارض‌ بوالفتح رازی و بونصر مشکان و حاجبان بگتغدی و بوالنّضر و حشمت بو النّضر بسیار درجه زیادت شده بود و همه شغل درگاه او برمیگزارد بخلافت‌ حاجب بزرگ سباشی که بوقت رفتن از بلخ سوی خراسان این درخواسته بود از امیر و اجابت یافته- امیر گفت: «سخن این رسولان بباید شنید و هم درین هفته باز باید گردانید و احتیاط باید کرد تا هیچ کس نزدیک ایشان نیاید بی فرمان‌ و قوم ایشان‌ را گوش باید داشت‌ و چنان باید که بر هیچ حال واقف‌ نگردند.

Ва маро беш азин мумкин нест ки биншинам , бўолълоءи табибро бихонед ва бо хештан бурид то ба пайғоми ҳам имрӯзи корро қарор дода ояд . » гуфтанд : чунин кунем , ва бар худованди ранҷӣ бузург омад азин бордодни влкни салоҳии бузург буд . Гуфт : чунинаст .

و مرا بیش ازین ممکن نیست که بنشینم، بوالعلاء طبیب را بخوانید و با خویشتن برید تا به پیغام هم امروز کار را قرار داده آید.» گفتند: چنین کنیم، و بر خداوند رنجی بزرگ آمد ازین باردادن ولکن صلاحی بزرگ بود. گفت: چنین است.

Қавм ҳама бозгаштанд ва амир бархесту биҷои худ боз шуд . Ва бўолълоءи бдиўон вазорат омад . Номаҳоу мшоФҳоти устодами бастад ва бихонад , набишта буд ки ндонем ки узри он саҳвӣ ки бирафт чун хоҳем бо чандини назари худовандӣ ки аз худованд султон мебошад , ва акнӯн чун ҳоли улфату мувофиқати бад-ӣн дараҷа расед , моро се ғаразаст ки ин расӯлонро бидон фиристода омадааст , ки чун аҳд баста ояд аз ҳар ду ҷониб ва ин се ғараз тамом гардад , ҳамаи муродҳо бтмомӣ ҳосил шавад : яке онкии маро бузург карда ояд бдонкаҳи вадиатӣ аз он ҷониби Карим номзад шавад ,у дигари онкии моро ъриФ карда ояд бдонкаҳи вадиатӣ аз ин ҷониби мо номзади яке аз фарзандон султон шавад то ҳамаи тамаъҳо азин вилоят ки пайвастааст бммлкти худованд бурӣда гардад ,у сдигри онкии моро бо Арсалони хон ки меҳтару хон туркистонаст бадастӯру васотати султони аҳд ва макотибат бошад то эшонро муқарар гардад ки адоват бархестаасту хонаҳо яке шудаасту асбоби мнозъту мкошФт бурӣда шавад . Ва ин расӯлонро бо мшоФҳот ва пайғомҳо бад-ӣн сабаб фиристодем . Ва сазад аз ҳиммати бузурги султон ки моро бад-ӣн иҷобат бошад ва бо расӯлони мо расӯлон оянд аз ҳазрати бузург то мо низ ончӣ илтимос карда ояд биҷои орем , ки чун ин ағроз ҳосил шуд , лашкарҳои мо аз об бугзараду даст бо лашкарҳои султон яке кунанду оташи ин фитна нишонда ояду фармонро дарин боб нигоҳ дорему ончии шарт ягонагӣаст дар ҳар бобии биҷои ореми бозни аллоҳи ъзу ҷл .

قوم همه بازگشتند و امیر برخاست و بجای خود باز شد. و بوالعلاء بدیوان وزارت آمد. نامه‌ها و مشافهات‌ استادم بستد و بخواند، نبشته بود که ندانیم که عذر آن سهوی که برفت چون خواهیم با چندین نظر خداوندی‌ که از خداوند سلطان میباشد، و اکنون چون حال الفت و موافقت بدین درجه رسید، ما را سه غرض است که این رسولان را بدان فرستاده آمده است، که چون عهد بسته آید از هر دو جانب و این سه غرض تمام گردد، همه مرادها بتمامی حاصل شود: یکی آنکه مرا بزرگ کرده آید بدانکه ودیعتی‌ از آن جانب کریم نامزد شود، و دیگر آنکه ما را عریف‌ کرده آید بدانکه ودیعتی از این جانب ما نامزد یکی از فرزندان سلطان شود تا همه طمعها ازین ولایت که پیوسته است بمملکت خداوند بریده گردد، و سدیگر آنکه ما را با ارسلان خان که مهتر و خان ترکستان است بدستور و وساطت سلطان عهد و مکاتبت باشد تا ایشان را مقرّر گردد که عداوت برخاسته است‌ و خانه‌ها یکی شده است و اسباب منازعت و مکاشفت‌ بریده شود. و این رسولان را با مشافهات و پیغامها بدین سبب فرستادیم. و سزد از همّت بزرگ سلطان که ما را بدین اجابت باشد و با رسولان ما رسولان آیند از حضرت بزرگ‌ تا ما نیز آنچه التماس‌ کرده آید بجای آریم، که چون این اغراض حاصل شد، لشکرهای ما از آب‌ بگذرد و دست با لشکرهای سلطان یکی کنند و آتش این فتنه نشانده آید و فرمان را درین باب نگاه داریم و آنچه شرط یگانگی است در هر بابی بجای آریم باذن اللّه عزّ و جلّ.