Устодами ин мшоФҳоту пайғомҳо ба хати хеши набшату бўолълоءро дод то наздики амири барад ва пас ба як ду соъат ҷавоб оварад ки нек омад . Расӯлонро бозгардонеданду бўолълоء низ бирафт , пас боз омаду вазиру бўнсри машконро гуфт : худованд ме гуяд
استادم این مشافهات و پیغامها به خط خویش نبشت و بوالعلاء را داد تا نزدیک امیر برد و پس بهیکدو ساعت جواب آورد که نیک آمد. رسولان را بازگردانیدند و بوالعلاء نیز برفت، پس باز آمد و وزیر و بونصر مشکان را گفت: خداوند میگوید
Дарин боб чаҳ мебояд кард ва савоб чист ? гуфтанд : шттӣ нахостааст ин ҷавон , агар ӯро бад-ӣн иҷобат карда ояд , Фоӣдаҳ ҳосил шавад ; яке онкӣ аз ҷониб ӯ эминӣ уфтад ки низ дардисарӣу фасодӣ таваллуд нагардад ,у дигар ки мардум дорад ва бошад ки бадишон ҳоҷатӣ уфтад . Бандагонро ин фароз меояд ,у савоб он бошад ки рой олӣ бинад . Бўолълоء бирафт ва боз омад ва гуфт : « ончӣ мегӯйанд сахт савоб омад , иҷобат бояд кард [ ба ] ҳар се ғаразу номаҳоро ҷавоби набшату расӯлӣ номзад кард то бо эшон баравад . » ва чанд танро номи нбштнд то ихтиёр карда ояд касеро , ва ба дасти бўолълоءи бФрстоднд . Амири абд - ассаломи раиси Балхро ихтиёр кард ва аз ҷумла надамо буд ва ба расӯлии рафта . Хоҷаи бўнсри бозгашт . Ва номаҳоу мшоФҳот бадв супурданд ва бар он ниҳода омад ки хоҳарӣ аз он аилги баноми хдоўндзодаҳи амири Саиди ақд никоҳ кунанд ва азин ҷониби духтарӣ аз он амири насри сипоҳи солори баном аилг кунанд . Ва расӯлони барин ҷумла бирафтанд рӯзи се шанбеи бист ва сеюм сифр бо муродҳо .
درین باب چه میباید کرد و صواب چیست؟ گفتند: شططی نخواسته است این جوان، اگر او را بدین اجابت کرده آید، فائده حاصل شود؛ یکی آنکه از جانب او ایمنی افتد که نیز دردسری و فسادی تولّد نگردد، و دیگر که مردم دارد و باشد که بدیشان حاجتی افتد. بندگان را این فراز میآید، و صواب آن باشد که رای عالی بیند. بوالعلاء برفت و باز آمد و گفت: «آنچه میگویند سخت صواب آمد، اجابت باید کرد [به] هر سه غرض و نامهها را جواب نبشت و رسولی نامزد کرد تا با ایشان برود.» و چند تن را نام نبشتند تا اختیار کرده آید کسی را، و بهدست بوالعلاء بفرستادند. امیر عبد- السّلام رئیس بلخ را اختیار کرد و از جمله ندما بود و به رسولی رفته. خواجه بونصر بازگشت. و نامهها و مشافهات بدو سپردند و بر آن نهاده آمد که خواهری از آن ایلگ بنام خداوندزاده امیر سعید عقد نکاح کنند و ازین جانب دختری از آن امیر نصر سپاه سالار بنام ایلگ کنند. و رسولان برین جمله برفتند روز سهشنبه بیست و سوم صفر با مرادها.
Ва пеш то ориза зоӣл шуд , нома ҳо расед аз бўсҳли ҳмдўии амиди Ироқ ки « чун писари кокўро сар ба девор омад ва бидонаст ки ба ҷанг май брнёид , узрҳо хост ва илтимос мекунад то сипоҳонро ба мақотеъа бадв дода ояд . Ва банда бе фармони олии ин кори брнтўонсти гузорад ; расӯл ӯро нигоҳ дошту номаҳо ки вазири Халифаи рост , Муҳамади Айюб , ба маҷлиси олӣ ва ба банда ки дарин боб шафоат кардааст то ин мардро биҷой бдоштаҳ ояд онро фиристода омад . Ва банда мунтазираст фармони олиро дарин боб то бар ҳасби фармон кор карда ояд . » бўнсри ин номаҳоро ба хати хеши нкт берун оварад , то ин оризаи афтода буд , беш чунин мекард ва аз бисёр нуктаи чизе ки дар он кроҳитӣ набӯд мефиристод фурӯди сарой ба дасти ман ва ман ба оғоҷӣ ходим медодаму хайри хайр ҷавоб меоварадаму амирро ҳеҷ ндидмӣ , то ин нуктаи барадаму бишоратӣ буд , оғоҷии бастаду пеши барад , пас аз як соъати баромад ва гуфт : эй бўолФзли туро амир мебихонад . Пеш рафтам , ёфтам хона торик кардау пардаҳои каттони овехта ва тар карда ва бисёр шохаҳо ниҳодау тосҳои бузурги пари ях бар зибри он ,у амирро ёфтам онҷо бар зибр тахт нишаста , пероҳантузӣ [ бар тан ]у мхнқаҳ дар гардан , ақдии ҳамаи кофур ,у бўолълоءи табиби онҷои зер тахт нишаста дидам . Гуфт : « бўнсрро бигӯӣ ки имрӯзи дурустам , ва дарин ду се рӯз бор дода ояд . Ки иллату таби тамомӣ зоӣл шуд . Ҷавоби бўсҳл бибояд набшат ки ин мавозиъатро имзо бояд кард , сипас онкии аҳком тамом карда ояду ҳуҷҷат бар ин мард гирад ки ин бори дигари ин мавозиъат арзонӣ доштем ҳурмати шафоати вазири Халифаро , ва агар пас азин хиёнатӣ зоҳир гардад , истисол хонадонаш бошад . Ва ҷавоби вазири Халифа бибояд набшат , чунонкӣ расмаст ба некуии дарин боб . Он нома ки ба бўсҳл набишта ояд , ту биорӣ то тўқиъ кунам ки мисол дигараст . »
و پیش تا عارضه زائل شد، نامهها رسید از بوسهل حمدوی عمید عراق که «چون پسر کاکو را سر به دیوار آمد و بدانست که به جنگ میبرنیاید، عذرها خواست و التماس میکند تا سپاهان را به مقاطعه بدو داده آید. و بنده بیفرمان عالی این کار برنتوانست گزارد؛ رسول او را نگاه داشت و نامهها که وزیر خلیفه راست، محمّد ایّوب، به مجلس عالی و به بنده که درین باب شفاعت کرده است تا این مرد را بجای بداشته آید آن را فرستاده آمد. و بنده منتظر است فرمان عالی را درین باب تا بر حسب فرمان کار کرده آید.» بونصر این نامهها را به خط خویش نکت بیرون آورد، تا این عارضه افتاده بود، بیش چنین میکرد و از بسیار نکته چیزی که در آن کراهیتی نبود میفرستاد فرود سرای بهدست من و من به آغاجی خادم میدادم و خیر خیر جواب میآوردم و امیر را هیچ ندیدمی، تا این نکته بردم و بشارتی بود، آغاجی بستد و پیش برد، پس از یک ساعت برآمد و گفت: ای بوالفضل ترا امیر میبخواند. پیش رفتم، یافتم خانه تاریک کرده و پردههای کتّان آویخته و تر کرده و بسیار شاخهها نهاده و طاسهای بزرگ پر یخ بر زبر آن، و امیر را یافتم آنجا بر زبر تخت نشسته، پیراهن توزی [بر تن] و مخنقه در گردن، عقدی همه کافور، و بوالعلاء طبیب آنجا زیر تخت نشسته دیدم. گفت: «بونصر را بگوی که امروز درستم، و درین دو سه روز بار داده آید. که علّت و تب تمامی زائل شد. جواب بوسهل بباید نبشت که این مواضعت را امضا باید کرد، سپس آنکه احکام تمام کرده آید و حجّت بر این مرد گیرد که این بار دیگر این مواضعت ارزانی داشتیم حرمت شفاعت وزیر خلیفه را، و اگر پس ازین خیانتی ظاهر گردد، استیصال خاندانش باشد. و جواب وزیر خلیفه بباید نبشت، چنانکه رسم است به نیکویی درین باب. آن نامه که به بوسهل نبشته آید، تو بیاری تا توقیع کنم که مثال دیگر است.»
Ман бозгаштам ва ин чаҳ рафт бо бўнср бигуфтам . Сахт шод шуду саҷда шукр кард худоиро , ъзу ҷл , бар саломати султон . Ва нома набишта омад , наздики оғоҷии барадам ва роҳ ёфтам то саодати дидори ҳумоюни худованд дигарбора ёфтам , ва он номаро бихонад ва дуот хост ва тўқиъ кард ва ба ман андохт ва гуфт : ду хайл тоаш маърӯфро бояд дод то эшон бо савори бўсҳл ба зӯдӣ бираванду ҷавоби биоранд . Ва ҷавоби нома соҳиб бурид рай бибояд набшат ки « азимати мо қарор гирифтааст ки аз басти сӯии Ҳирот ва ншобўр ойем то ба шумо наздик тар бошем ва он корҳо ки дар пеш доред зӯдтар қарор гирад ва некӯтар пеш равад . » ва ба соҳиби девони сӯрии нома бояд набшат бар дасти ин хилтошон ва мисол дод то ба ншобўру мароҳили алафҳои мо ба тамомӣ сохта кунанд ки ориза ӣӣ ки моро афтод зоил шуду ҳаракати рояти мо зуд хоҳад буд то халалҳоро ки ба хуросон афтодааст дарёфта ояд . Ва чун номаҳо гусел карда шавад , ту бози ой ки пайғомӣаст сӯии бўнср дар бобӣ то дода ояд . Гуфтам :
من بازگشتم و اینچه رفت با بونصر بگفتم. سخت شاد شد و سجده شکر کرد خدای را، عزّ و جلّ، بر سلامت سلطان. و نامه نبشته آمد، نزدیک آغاجی بردم و راه یافتم تا سعادت دیدار همایون خداوند دیگرباره یافتم، و آن نامه را بخواند و دوات خواست و توقیع کرد و به من انداخت و گفت: دو خیلتاش معروف را باید داد تا ایشان با سوار بوسهل بهزودی بروند و جواب بیارند. و جواب نامه صاحب برید ری بباید نبشت که «عزیمت ما قرار گرفته است که از بست سوی هرات و نشابور آییم تا به شما نزدیکتر باشیم و آن کارها که در پیش دارید زودتر قرار گیرد و نیکوتر پیش رود.» و به صاحب دیوان سوری نامه باید نبشت بر دست این خیلتاشان و مثال داد تا به نشابور و مراحل علفهای ما به تمامی ساخته کنند که عارضهیی که ما را افتاد زایل شد و حرکت رایت ما زود خواهد بود تا خللها را که به خراسان افتاده است دریافته آید. و چون نامهها گسیل کرده شود، تو باز آی که پیغامی است سوی بونصر در بابی تا داده آید. گفتم:
Чунин кунам ,у бозгаштам бо номаи тўқиъӣ ва ин ҳолҳоро бо бўнср бигуфтам , ва ин марди бузургу дабири кофӣ , раҳмаи аллоҳи алайҳ , ба нишоти қалам дар ниҳод то наздики намози пешини азин муҳимоти фориғ шуда буду хилтошону саворро гусел карда . Пас рқътии набшат ба амир ва ҳар чаҳ карда буд бознамуд ва маро доду ббрдм ва роҳ ёфтаму брсонидм ва амир бихонад ва гуфт : « нек омад »у оғоҷии ходимро гуфт : кӣса ҳо биоварад ва маро гуфт : « бустон , дар ҳар кӣсаи ҳазор мисқол зрпораҳаст ; бўнсрро бигӯӣ ки зрҳост ки падари мо , разии аллоҳи анҳу , аз ғзў Ҳиндӯстон овардааст ва батон заррини шикастау бгдохтаҳ ва пора кардау ҳалолтар молҳост ва дар ҳар сафарии моро азин биоранд то садақа ӣӣ ки хоҳем кард ҳалол бешабаҳат бошад азин фармойем . Ва мешинавем ки қозии басти бўолҳсни бўлонӣу писараши бўбкри сахт тангдастанд ва аз каси чизеи нстоннду андаки моя зиътӣ доранд , як кӣса ба падар бояд дод ва як кӣса ба писар то хештанро зиъткӣ ҳалол харанду фарох тар битавонанд зист ва мо ҳақи ин неъмати тандурустӣ ки бозёфтем лухтӣ гзордаҳ бошем . »
«چنین کنم»، و بازگشتم با نامه توقیعی و این حالها را با بونصر بگفتم، و این مرد بزرگ و دبیر کافی، رحمة اللّه علیه، به نشاط قلم در نهاد تا نزدیک نماز پیشین ازین مهمّات فارغ شده بود و خیلتاشان و سوار را گسیل کرده. پس رقعتی نبشت به امیر و هر چه کرده بود بازنمود و مرا داد و ببردم و راه یافتم و برسانیدم و امیر بخواند و گفت: «نیک آمد» و آغاجی خادم را گفت کیسهها بیاورد و مرا گفت: «بستان، در هر کیسه هزار مثقال زرپاره است؛ بونصر را بگوی که زرهاست که پدر ما، رضی اللّه عنه، از غزو هندوستان آورده است و بتان زرین شکسته و بگداخته و پاره کرده و حلالتر مالهاست و در هر سفری ما را ازین بیارند تا صدقهیی که خواهیم کرد حلال بیشبهت باشد ازین فرماییم. و میشنویم که قاضی بست بوالحسن بولانی و پسرش بوبکر سخت تنگدستاند و از کس چیزی نستانند و اندک مایه ضیعتی دارند، یک کیسه به پدر باید داد و یک کیسه به پسر تا خویشتن را ضیعتکی حلال خرند و فراختر بتوانند زیست و ما حقّ این نعمت تندرستی که بازیافتیم لختی گزارده باشیم.»
Ман кӣсаҳо бстдм ва ба наздик бўнср оварадам ва ҳол бозгуфтам . Дуо кард ва гуфт :
من کیسهها بستدم و بهنزدیک بونصر آوردم و حال بازگفتم. دعا کرد و گفت:
« худованди ин сахт некӯ кард . Ва шунӯдаам ки бўолҳсну писараш вақт бошад ки ба даҳ дирам дармондаанд . » ва ба хонаи бозгашту кӣсаҳо бо ваии бурданд . Ва пас аз намоз кас фиристоду қозии бӯи алҳсну писарашро бихонад ва биёмаданд . Бўнсри пайғоми султон ба қозии расонид , бисёр дуо кард ва гуфт : « ин слт фахраст , пазируфтаму боздодм ки маро ба кор нест .
«خداوند این سخت نیکو کرد. و شنودهام که بوالحسن و پسرش وقت باشد که به دَه درم درماندهاند.» و به خانه بازگشت و کیسهها با وی بردند. و پس از نماز کس فرستاد و قاضی بو الحسن و پسرش را بخواند و بیامدند. بونصر پیغام سلطان به قاضی رسانید، بسیار دعا کرد و گفت: «این صلت فخر است، پذیرفتم و بازدادم که مرا بهکار نیست.
Ва қиёмати сахт наздикаст , ҳисоб ин натавонам дод . Ва нагӯям ки марои сахт дар боист нест . Аммо чун бидонча дорам ва андакаст қонеъам ,у зару ваболи ин чаҳ ба кор ояд ? бўнср гуфт : эй субҳони аллоҳ ! зарӣ ки султони Маҳмӯд ба ғзў аз бути хонаҳо ба шамшер биоварада бошад ва батон шикаста ва пора карда ва онро амири алмؤмнин мераво дорад стдн , он қозии ҳамеи нстонд ? гуфт : зиндагонии худованди дарози бод , ҳоли Халифа дигараст ки ӯ худованд вилоятаст ;у хоҷа бо амири Маҳмӯд ба ғзўҳо бӯдааст ва ман набӯдаам ва бар ман пӯшидааст ки он ғзўҳо бар тариқи суннат Мустафо ҳаст , алайҳи ассалом , ё на . Ман ин напазирам ва дар ӯҳда ин нашавам . Гуфт : агар ту напазирӣ , ба шогирдони хеш ва ба мустаҳаққону даравишони даҳ . Гуфт : ман ҳеҷ мустаҳаққ нашиносам дар баст ки зари бадишон тавон дод . Ва маро чаҳ афтодааст ки зар касе дигари бараду шумори он ба қиёмати маро бояд дод ?
و قیامت سخت نزدیک است، حساب این نتوانم داد. و نگویم که مرا سخت دربایست نیست. امّا چون بدانچه دارم و اندک است قانعم، و زر و وبال این چه بهکار آید؟ بونصر گفت: ای سبحان اللّه! زری که سلطان محمود به غزو از بتخانهها به شمشیر بیاورده باشد و بتان شکسته و پاره کرده و آن را امیر المؤمنین میروا دارد ستدن، آن قاضی همینستاند؟ گفت: زندگانی خداوند دراز باد، حال خلیفه دیگر است که او خداوند ولایت است؛ و خواجه با امیر محمود به غزوها بوده است و من نبودهام و بر من پوشیده است که آن غزوها بر طریق سنّت مصطفی هست، علیه السّلام، یا نه. من این نپذیرم و در عهده این نشوم. گفت: اگر تو نپذیری، به شاگردان خویش و به مستحقّان و درویشان ده. گفت: من هیچ مستحقّ نشناسم در بست که زر بدیشان توان داد. و مرا چه افتاده است که زر کسی دیگر برد و شمار آن به قیامت مرا باید داد؟
Ба ҳеҷ ҳоли ин ӯҳда қабул накунам . Бўнсри писарашро гуфт : ту аз он хеши бустон . Гуфт :
به هیچ حال این عهده قبول نکنم. بونصر پسرش را گفت: تو از آن خویش بستان. گفت:
Зиндагонии хоҷаи амиди дарози бод , алӣ эй ҳоли ман низ фарзанди ин падарам ки ин сухан гуфту илм аз вай омӯхтаам ; ва агар вайро як рӯз дида будамӣу аҳволу одоти ваии бдонстаҳ , воҷиб кардӣ ки дар муддати умри пайравӣ ӯ кардамӣ , пас чаҳ ҷои онкии солҳо дидаам . Ва ман ҳам аз он ҳисобу таваққуфу пурсиш қиёмат битарсам ки вай май тарсад . Ва ончӣ дорам аз андаки мояи ҳтоми дунё ҳалоласт ва кифоятаст ва ба ҳеҷ зиёдат ҳоҷатманд нестам . Бўнср гуфт : « ллаҳ дар кома , бзрго ки шумо ду танед ! » ва бигирист ва эшонро боз гардониду боқии рӯзи андешаи манд буд ва азин ёд мекард ;у дигари рӯзи рқътии набшат ба амиру ҳоли бознамуду зари бозФрстод . Амир ба таъаҷҷуб бимонад . Ва чанд дафъати шунӯдам ки ҳар куҷои мутасаввифиро дидӣ ё савҳони сблтиро доми зарқи ниҳода ё пилосӣ пӯшида , дили сиёҳтар аз пилос , бхндидӣу бўнсрро гуфтӣ : « чашми бади давр аз бўлонён . »у ӣнҷои ҳикоятӣ ёд омад сахти нодиру хуш ки дар ахбори хлФоء аббосиён хондам , воҷиби доштами ӣнҷои нбштн .
زندگانی خواجه عمید دراز باد، علی ایّ حال من نیز فرزند این پدرم که این سخن گفت و علم از وی آموختهام؛ و اگر وی را یک روز دیده بودمی و احوال و عادات وی بدانسته، واجب کردی که در مدّت عمر پیروی او کردمی، پس چه جای آنکه سالها دیدهام . و من هم از آن حساب و توقّف و پرسش قیامت بترسم که وی میترسد. و آنچه دارم از اندک مایه حطام دنیا حلال است و کفایت است و به هیچ زیادت حاجتمند نیستم. بونصر گفت: «للّه درّ کما، بزرگا که شما دو تناید!» و بگریست و ایشان را باز گردانید و باقی روز اندیشهمند بود و ازین یاد میکرد؛ و دیگر روز رقعتی نبشت به امیر و حال بازنمود و زر بازفرستاد. امیر به تعجّب بماند. و چند دفعت شنودم که هر کجا متصوّفی را دیدی یا سوهان سبلتی را دام زرق نهاده یا پلاسی پوشیده، دل سیاهتر از پلاس، بخندیدی و بونصر را گفتی: «چشم بد دور از بولانیان.» و اینجا حکایتی یاد آمد سخت نادر و خوش که در اخبار خلفاء عباسیان خواندم، واجب داشتم اینجا نبشتن.