[ шарҳи ҳоли нўштгн ]

[شرح حال نوشتگن‌]

Ва рӯзи се шанбеи панҷуми шаъбони амир аз пагоҳии нишот шароб кард пас аз бор дар сафаи бор бо надимон . Ва ғуломӣ ки ӯро нўштгин навбатӣ гуфтандӣ , аз он ғуломон ки амир Маҳмӯд оварда буд бидон вақт ки бо қдрхон дидор кард - ғуломӣ чун сад ҳазорнигор ки зеботару мақбули сӯраттар аз ваии одамӣ надида буданду амири Маҳмӯди фармӯда буд то ӯро дар ҷумлаи ғуломони хоссатар бдоштаҳ буданд ки кӯдак буд ва дар дил карда ки ӯро бар рӯй Аёз баркашад ки зиёдат аз дидори ҷилфӣ ва бдоромӣ дошт -у бпўшнг гузашта шуд - ва чун Маҳмӯд фармон ёфт , фарзандаши Муҳамади ин нўштгинро баркашид бидон вақт ки бғзнин омад ва бар тахт нишасту вайро чошнӣ гирифтану соқигарӣ кардан фармуд ва беандоза мол дод , чун рӯзгори малик , ӯро басар омад , бародараши султони масъӯди ин нўштгинро баркашид то бидон ҷойгоҳ ки вилояти гўзгонон бадв дод , ва бо ғуломӣ ки хос шудӣ , як ходим будӣ ва бо ваии ду ходим номзад шуд ки бнўбти шабу рӯз бо ӯ будандӣ вази ҳамаи корҳои ӯ иқболи ходими заррини даст андеша доштӣ ки мҳтрсроӣ буд - чунон афтод аз қазо ки бўнъими надими магари бҳдиси ин тарки дил ббод дода буд ва дар маҷлиси шароби сӯй ӯ дуздида бисёр нагиристӣ ва ин подшоҳи он , медида буду дил дар он баста , ин рӯз чунон афтод ки бўнъими шароби шабона дар сар дошту амир ҳамчунон ; даста ӣӣ шаби буиу сӯсани озоди нўштгинро дод ва гуфт : бўнъимро даҳ .

و روز سه‌شنبه پنجم شعبان امیر از پگاهی‌ نشاط شراب کرد پس از بار در صفّه بار با ندیمان. و غلامی که او را نوشتگین نوبتی‌ گفتندی، از آن غلامان که امیر محمود آورده بود بدان وقت که با قدرخان دیدار کرد- غلامی چون صد هزار نگار که زیباتر و مقبول صورت‌تر از وی آدمی ندیده بودند و امیر محمود فرموده بود تا او را در جمله غلامان خاصّه‌تر بداشته بودند که کودک بود و در دل کرده‌ که او را بر روی ایاز برکشد که زیادت از دیدار جلفی‌ و بدارامی‌ داشت- و بپوشنگ گذشته شد - و چون محمود فرمان یافت، فرزندش محمّد این نوشتگین را برکشید بدان وقت که بغزنین آمد و بر تخت نشست و وی را چاشنی گرفتن‌ و ساقی‌گری‌ کردن فرمود و بی‌اندازه مال داد، چون روزگار ملک، او را بسر آمد، برادرش سلطان مسعود این نوشتگین را برکشید تا بدان جایگاه که ولایت گوزگانان بدو داد، و با غلامی که خاص شدی‌، یک خادم بودی و با وی دو خادم نامزد شد که بنوبت شب و روز با او بودندی وز همه کارهای او اقبال خادم زرّین دست‌ اندیشه داشتی‌ که مهترسرای‌ بود- چنان افتاد از قضا که بونعیم‌ ندیم مگر بحدیث‌ این ترک دل بباد داده بود و در مجلس شراب سوی او دزدیده بسیار نگریستی و این پادشاه آن، میدیده بود و دل در آن بسته‌، این روز چنان افتاد که بونعیم شراب شبانه‌ در سر داشت و امیر همچنان؛ دسته‌یی شب بوی و سوسن آزاد نوشتگین را داد و گفت: بونعیم را ده.

Нўштгини онро ббўнъим дод . Бўнъими ангуштро бар дасти нўштгини фишурд , нўштгин гуфт : ин чаҳ беадабӣаст , ангушти ноҳифозӣ бар дасти ғуломони султон фишурдан ? !у амир аз он сахт дар тоб шуд -у эзад , ъзи зикра , тавонист донист чигунагии он ҳол ки хотири мулӯку хаёли эшонро каси биҷой натавонад оварад - бўнъимро гуфт : « бғлом - борагии пеши мо омадае ? » ҷавоби зафти боздод -у сахти астох буд - ки худованд аз ман чунин чизҳо кӣ дида буд ? агар аз бандаи сайр шудааст , баҳона ӣӣ тавон сохт ширинтар азин . Амири сахт дар хашм шуд , бифармуд то пой бўнъим гирифтанду бкшиднд ва бҳҷраҳ боздоштанд ,у иқболро гуфт : ҳар чаҳ ин саги ноҳифозро ҳаст сомиту нотиқи ҳама бнўштгин бахшедам . Ва касони рафтанду сароиши ФрўгрФтнду ҳамаи нъмтҳош мавқуф карданду иқболи намози дигари ин рӯзи бдиўон мо омад бо нўштгину номаҳо ситаду маншурии тўқиъӣ то ҷумлаи асбобу зёъ ӯро бсистон ва ҷойҳои дигари Фрўгирнду бксон нўштгин супоранд . Ва бўнъими муддатии баси дарози дарин схт бимонад , чунонкии иртифоъи он зёъҳо бнўштгин расед . Ва бодӣ дар он миёни ҷуст ва шафоат карданд то амир хушнӯд шуд ва фармуд то вайро аз қалъаи бахонаи бозбрднд . Ва пас аз он бхўондш ва халъат доду бнўохтшу зёъши боздод ва даҳ ҳазор динор сала фармуд то таҷаммулу ғулом ва сутур созад ки ҳама ситада буданд . Ва гоҳ аз гоҳе шунӯдам ки амир дар шароби бўнъимро гуфтӣ : « сӯии нўштгиннигарӣ ? »у вай ҷавоб додӣ ки аз он як нигаристан бас нек наомадам то дигар нагарм ,у амири бхндидӣ ; ва зу Каримтару раҳимтар , раҳмаи аллоҳи алайҳ , каси подшоҳи надида буду нахонда . Ва пас аз он ин нўштгинро бо ду шуғл ки дошт дуот дорӣ доду сахти вҷиаҳи гашт , чунонкӣ чун лухтии шамшоди бори хони гулнораш ошноӣ гирифт ва ёл баркашид кораши бсолорӣ лашкарҳо кашид то мардумони байтҳои собиро хондан гирифтанд ки гуфта буд бидон вақт ки амири Ироқи мъзи аддавлаи тагин ҷомаи дорро бсолорӣ лашкар фиристод ,у алأбёт :

نوشتگین آنرا ببونعیم داد. بونعیم انگشت را بر دست نوشتگین فشرد، نوشتگین گفت: این چه بی‌ادبی است، انگشت ناحفاظی‌ بر دست غلامان سلطان فشردن؟! و امیر از آن سخت در تاب‌ شد- و ایزد، عزّ ذکره، توانست دانست چگونگی آن حال که خاطر ملوک و خیال ایشان را کس بجای نتواند آورد- بونعیم را گفت: «بغلام- بارگی‌ پیش ما آمده‌ای؟» جواب زفت‌ بازداد- و سخت استاخ‌ بود- که خداوند از من چنین چیزها کی دیده بود؟ اگر از بنده سیر شده است، بهانه‌یی توان ساخت شیرین‌تر ازین. امیر سخت در خشم شد، بفرمود تا پای بونعیم گرفتند و بکشیدند و بحجره بازداشتند، و اقبال را گفت: هر چه این سگ ناحفاظ را هست صامت و ناطق‌ همه بنوشتگین بخشیدم. و کسان رفتند و سرایش فروگرفتند و همه نعمتهاش موقوف‌ کردند و اقبال نماز دیگر این روز بدیوان ما آمد با نوشتگین و نامه‌ها ستد و منشوری توقیعی تا جمله اسباب و ضیاع‌ او را بسیستان و جایهای دیگر فروگیرند و بکسان نوشتگین سپارند. و بونعیم مدّتی بس دراز درین سخط بماند، چنانکه ارتفاع‌ آن ضیاعها بنوشتگین رسید. و بادی در آن میان جست‌ و شفاعت کردند تا امیر خشنود شد و فرمود تا وی را از قلعه بخانه بازبردند. و پس از آن بخواندش و خلعت داد و بنواختش و ضیاعش بازداد و ده هزار دینار صله فرمود تا تجمّل و غلام و ستور سازد که همه ستده بودند. و گاه از گاهی‌ شنودم که امیر در شراب بونعیم را گفتی: «سوی نوشتگین نگری؟» و وی جواب دادی که از آن یک نگریستن بس‌ نیک نیامدم تا دیگر نگرم، و امیر بخندیدی؛ و زو کریمتر و رحیم‌تر، رحمة اللّه علیه، کس پادشاه‌ ندیده بود و نخوانده. و پس از آن این نوشتگین را با دو شغل که داشت دوات داری‌ داد و سخت وجیه گشت، چنانکه چون لختی شمشاد بار خان گلنارش‌ آشنایی گرفت و یال برکشید کارش بسالاری لشکرها کشید تا مردمان بیتهای صابی‌ را خواندن گرفتند که گفته بود بدان وقت که امیر عراق معزّ الدّوله تگین جامه‌دار را بسالاری لشکر فرستاد، و الأبیات:

Ва пас бар бўнъиму нўштгини навбатии корҳо гузашт то онгоҳ ки гузашта шуданд , чунонкии гарму сарди рӯзгор бар сари одамӣ , ва оварда ояд биҷои худу ӣнҷои ин миқдор кифоятаст .

و پس بر بونعیم و نوشتگین نوبتی کارها گذشت تا آنگاه که گذشته شدند، چنانکه گرم و سرد روزگار بر سر آدمی، و آورده آید بجای خود و اینجا این مقدار کفایت است.