Шарҳи аҳволи алии қҳндзӣу гирифторӣ ӯ
شرح احوال علی قهندزی و گرفتاری او
Дар он навоҳии мардӣ буд ки ӯро алии қҳндзии хондандӣ ,у муддатӣ дар он вилояти басари барда ва дуздӣҳо ва ғоратҳо кардӣу муфсидӣ чанд , мардумони ҷилд бо ваии ёр шуда ва корвонҳо мезаданд ва дияҳо ғорат мекарданд . Ва ин хабари бомейри расида буд , ҳар шаҳна ки мефиристод , шар ӯ дафъи нмишд . Чун онҷо расед ин алии қҳндзӣ ҷое ки онро қҳндз гуфтандӣу ҳисории қавӣ дар сӯрохӣ бар сар кӯҳӣ дошт бадаст оварда буд ки бҳичи ҳол мумкин набӯд онро баҷанг стдну онҷои боз шуда ва бисёр дузду айёр бо бунаҳо онҷои нишонда . Ва дарин Фтрот ки бхросон афтод бисёр фасод карданд ва роҳ заданд ва мардум киштанду номии гирифта буд , ва чун хабари роят олӣ шунид ки бпрўон расед , дарин сӯрохи хазиду ҷангро бсохт , ки алаф дошт сахт бисёр ва обҳои равону марғзорӣ бар он кӯҳу гузари яке ,у эмин ки бҳичи ҳоли онро баҷанг натавон ситад .
در آن نواحی مردی بود که او را علی قهندزی خواندندی، و مدّتی در آن ولایت بسر برده و دزدیها و غارتها کردی و مفسدی چند، مردمان جَلد با وی یار شده و کاروانها میزدند و دیهها غارت میکردند. و این خبر بامیر رسیده بود، هر شحنه که میفرستاد، شرّ او دفع نمیشد. چون آنجا رسید این علی قهندزی جایی که آن را قهندز گفتندی و حصاری قوی در سوراخی بر سر کوهی داشت بدست آورده بود که بهیچ حال ممکن نبود آن را بجنگ ستدن و آنجا باز شده و بسیار دزد و عیّار با بنهها آنجا نشانده. و درین فترات که بخراسان افتاد بسیار فساد کردند و راه زدند و مردم کشتند و نامی گرفته بود، و چون خبر رایت عالی شنید که بپروان رسید، درین سوراخ خزید و جنگ را بساخت، که علف داشت سخت بسیار و آبهای روان و مرغزاری بر آن کوه و گذر یکی، و ایمن که بهیچ حال آن را بجنگ نتوان ستد.
Амир , разии аллоҳи анҳу , бар лаби обии дарин роҳ фурӯд омад ва то ин сӯрохи ним фарсанг буд . Лашкар бисёр алаф гирд кард ва ниёз наомад , ки ҷаҳонии гиёҳ буд , ва андоза нест ҳудӯди гўзгононро ки марғзории хуш ва бисёр хубаст . Ва нўштгини навбатии бҳкми онкии аморати гўзгонон ӯ дошт , он ҷанги бхўост . Ҳар чанд бириш буд ва дар сарой буд , амир иҷобат карду вай бо ғуломии панҷоҳ бириши хеш ки дошт бпои он сӯрох рафт ,у ғуломии панҷсад сарое низ бо ӯ бирафтанду мардуми тФориқ низ мардии се чаҳор ҳазор чаҳ баҷанг ва чаҳ бнзораҳ . Ва нўштгин дар пеш буд , ва ҷанг пайвастанд .
امیر، رضی اللّه عنه، بر لب آبی درین راه فرود آمد و تا این سوراخ نیم فرسنگ بود. لشکر بسیار علف گرد کرد و نیاز نیامد، که جهانی گیاه بود، و اندازه نیست حدود گوزگانان را که مرغزاری خوش و بسیار خوب است. و نوشتگین نوبتی بحکم آنکه امارت گوزگانان او داشت، آن جنگ بخواست. هر چند بیریش بود و در سرای بود، امیر اجابت کرد و وی با غلامی پنجاه بیریش خویش که داشت بپای آن سوراخ رفت، و غلامی پانصد سرایی نیز با او برفتند و مردم تفاریق نیز مردی سه چهار هزار چه بجنگ و چه بنظاره . و نوشتگین در پیش بود، و جنگ پیوستند.
Ва ҳисорёнро бас ранҷӣ набӯду сангии мигрдониднд .
و حصاریان را بس رنجی نبود و سنگی میگردانیدند .
Ва ғуломи устодам , боитгин , низ рафта буд бо сипарӣ биорӣ додан - ва ин боитгин биҷойаст мардии ҷилду корӣу савор , бшўронидни ҳамаи силаҳҳо устод , чунонкӣ анбоз надорад бибозӣ гӯй ;у имрӯзи санаи аҳадӣ ва хумсину арбъмоӣаҳ ки таърихро бад-ӣни ҷои расонидами хизмати худованди султони бузурги абӯи алмзФри иброҳӣм , анори аллоҳи барраона , мекунад хидматии хостар ва он хизмати чавгону силаҳу найзау тир андохтану дигари рёзтҳост ,у охири фару шиквау хушнӯдии устодами вайро дарёфт то чунин пояи бузурги вайро дарёфта омад - ин боитгини хештанро дар пеши нўштгин навбатӣ афганд , нўштгин гуфт :
و غلام استادم، بایتگین، نیز رفته بود با سپری بیاری دادن- و این بایتگین بجای است مردی جلد و کاری و سوار، بشورانیدن همه سلاحها استاد، چنانکه انباز ندارد ببازی گوی ؛ و امروز سنه احدی و خمسین و اربعمائه که تاریخ را بدین جای رسانیدم خدمت خداوند سلطان بزرگ ابو المظفّر ابراهیم، انار اللّه برهانه، میکند خدمتی خاصتر و آن خدمت چوگان و سلاح و نیزه و تیر انداختن و دیگر ریاضتهاست، و آخر فرّ و شکوه و خشنودی استادم وی را دریافت تا چنین پایه بزرگ وی را دریافته آمد - این بایتگین خویشتن را در پیش نوشتگین نوبتی افگند، نوشتگین گفت:
Куҷо мерӯй ки онҷо санг меояд , ки ҳар сангӣу мардӣ , ва агар бтў блоӣӣ расад , кас аз хоҷаи амиди бӯи наср боз нараҳад . Боитгин гуфт : пиштрки рӯму даст гароӣ кунам , ва бирафт ,у санг равон шуду ваии хештанро нигоҳ медошт , пас овоз дод ки брсўлии миоим , мазанед . Дасти бкшиднд ва вай бирафт то зери сӯрох . Расанӣ фурӯгузоштанду вайро баркашиданд . Ҷое дид ҳавлу мниъ бо хештан гуфт : бдоми афтодам . Ва бурданд ӯро то пеши алии қҳндзӣ ва бар бисёр мардуми гузашти ҳамаи тамоми силаҳ . Алии вайро пурсед , бачаи омадае ?у бӯи насрро агар як рӯзи дидае , маҳол будӣ ки ин мухотираи бкрдӣ , зеро ки ин рой аз рои бӯ наср нест . Ва ин кӯдак ки ту бо ваии омада Эй кист ? гуфт : ин кӯдак ки ҷанги ту бхўостаҳаст амир гўзгононаст ва як ғулом аз ҷумлаи шаш ҳазор ғулом ки султон дорад . Марои сӯии ту пайғом додааст ки « дареғ бошад ки аз чун ту мардии раияту вилоят бар бод шавад , бслҳи пеши ой то турои пеши худованд бараму халъату сарҳангии ситонам . » алӣ гуфт :амонеу дили гармӣ ӣӣ мебояд . Боитгини ангуштарӣ ишм дошт берун кашид ва гуфт : ин ангуштарии худованд султонаст , бомейр нўштгин додааст ва гуфта ки наздик ту фиристад . Он ғарчаро аҷали омада буд , бидон сухан фирефта шуд ва бархест то фурӯд ояд . Қавмаш бадв овехтанд ва аз дағали бтрсониднду фармони набард ва то наздик дар биёмад ва пас пушаймон шуду бозгашту боитгини афсун равон карду аҷали омада буду далерӣ бар хӯнҳо чашм хирадаш бибаст то қарор гирифт бар онкӣ зер ояд . Ва то дарин буд ғуломони султон бе андозаи бпои сӯрох омада буданд ва дар бикшоданду алиро боитгини остини гирифта фурӯ рафт . Ва фурӯд рафтан он буду қалъат гирифтан , ки мардум мо бирафтанд ва қалъат бигирифтанд бад-ӣни ройгонӣ ва ғорат карданду мардуми ҷангӣ ӯ ҳама гирифтор шуд . Ва хабар бомейр расед . Нўштгин гуфт : ин ӯ кардаасту ному ҷоҳаш зиёдат шуд ; ва ин ҳама боитгин карда буд . Бидон вақти сахти ҷавон буд ва чунин донист кард , имрӯз чун подшоҳи бад-ӣни бузургӣ , адоами аллоҳи султона , ӯро баркашиду бхўиштн наздик кард , агар зиёдати иқбол ва навохт ёбад , тавон донист ки чаҳ донад кард .
کجا میروی که آنجا سنگ میآید، که هر سنگی و مردی، و اگر بتو بلائی رسد، کس از خواجه عمید بو نصر باز نرهد. بایتگین گفت: پیشترک روم و دستگرایی کنم، و برفت، و سنگ روان شد و وی خویشتن را نگاه میداشت، پس آواز داد که برسولی میآیم، مزنید. دست بکشیدند و وی برفت تا زیر سوراخ. رسنی فروگذاشتند و وی را برکشیدند. جایی دید هول و منیع با خویشتن گفت: بدام افتادم. و بردند او را تا پیش علی قهندزی و بر بسیار مردم گذشت همه تمام سلاح . علی وی را پرسید، بچه آمدهای؟ و بو نصر را اگر یک روز دیدهای، محال بودی که این مخاطره بکردی، زیرا که این رای از رای بو نصر نیست. و این کودک که تو با وی آمدهای کیست؟ گفت: این کودک که جنگ تو بخواسته است امیر گوزگانان است و یک غلام از جمله شش هزار غلام که سلطان دارد. مرا سوی تو پیغام داده است که «دریغ باشد که از چون تو مردی رعیّت و ولایت بر باد شود، بصلح پیش آی تا ترا پیش خداوند برم و خلعت و سرهنگی ستانم.» علی گفت: امانی و دلگرمییی میباید. بایتگین انگشتری یشم داشت بیرون کشید و گفت: این انگشتری خداوند سلطان است، بامیر نوشتگین داده است و گفته که نزدیک تو فرستد. آن غرچه را اجل آمده بود، بدان سخن فریفته شد و برخاست تا فرود آید. قومش بدو آویختند و از دغل بترسانیدند و فرمان نبرد و تا نزدیک در بیامد و پس پشیمان شد و بازگشت و بایتگین افسون روان کرد و اجل آمده بود و دلیری بر خونها چشم خردش ببست تا قرار گرفت بر آنکه زیر آید . و تا درین بود غلامان سلطان بیاندازه بپای سوراخ آمده بودند و در بگشادند و علی را بایتگین آستین گرفته فرو رفت. و فرود رفتن آن بود و قلعت گرفتن، که مردم ما برفتند و قلعت بگرفتند بدین رایگانی و غارت کردند و مردم جنگی او همه گرفتار شد. و خبر بامیر رسید. نوشتگین گفت: این او کرده است و نام و جاهش زیادت شد؛ و این همه بایتگین کرده بود. بدان وقت سخت جوان بود و چنین دانست کرد، امروز چون پادشاه بدین بزرگی، ادام اللّه سلطانه، او را برکشید و بخویشتن نزدیک کرد، اگر زیادت اقبال و نواخت یابد، توان دانست که چه داند کرد.
Ва ҳақ баркашида устодам ки марои ҷой бародараст низ бгзордму шарти таърихи бстдни ин қалъат биҷой оварадам . Амир фармуд ки ин муфсиди малъунро ки чандон фасод карда буд ва хӯнҳо рехтаи бноҳқ , бҳрс боздоштанд бо муфсидони дигар ки ёронаш буданд . Ва рӯзи чаҳоршанбеи ин алиро бо сад ва ҳафтод тан бар дорҳо кашиданд , давр аз мо , ва ин дорҳо ду - равия буд аз дар он сӯрох то онҷо ки расед ва он сӯрох бикунаданду қалъат вайрон карданд то ҳеҷ муфсиди онро паноҳ насозад .
و حقّ برکشیده استادم که مرا جای برادر است نیز بگزاردم و شرط تاریخ بستدن این قلعت بجای آوردم. امیر فرمود که این مفسد ملعون را که چندان فساد کرده بود و خونها ریخته بناحق، بحرس بازداشتند با مفسدان دیگر که یارانش بودند. و روز چهارشنبه این علی را با صد و هفتاد تن بر دارها کشیدند، دور از ما، و این دارها دو- رویه بود از در آن سوراخ تا آنجا که رسید و آن سوراخ بکندند و قلعت ویران کردند تا هیچ مفسد آن را پناه نسازد.