[ маросими ҷашни меҳргон ]

[مراسم جشن مهرگان‌]

Ва амир , разии аллоҳи анҳу , бҷшн меҳргон нишаст рӯзи се шанбеи бисту ҳафтуми зўи алҳҷаҳ , ва бисёр ҳадя ва нисор овараданд . Ва шуъароро ҳеҷ нафармуд , ва бар масъӯди розӣ хашм гирифт ва фармуд то ӯро бҳндўстон фиристоданд , ки гуфтанд ки ӯ қасида ӣӣ гуфтаасту султонро дар он насиҳатҳо карда . Ва дар он қасидаи ин ду байт буд .

و امیر، رضی اللّه عنه، بجشن مهرگان نشست روز سه‌شنبه بیست و هفتم ذو الحجّه، و بسیار هدیه و نثار آوردند. و شعرا را هیچ نفرمود، و بر مسعود رازی‌ خشم گرفت و فرمود تا او را بهندوستان فرستادند، که گفتند که او قصیده‌یی گفته است و سلطان را در آن نصیحتها کرده. و در آن قصیده این دو بیت بود.

Ин мискини сахти некӯ насиҳатӣ кард , ҳар чанд фузул буду шуъароро бо мулӯкон ин нарасаду мутрибонро ҳам слти нафармуд ки дарин рӯзгори он абри зрпоши сустии гирифта буд ва кам боридӣ . Ва муноқиша ҳо мерафт . Ва умри бпоёни омада буд . Ва ҳоли мардуму давлати дунё инаст . Ва ин рӯзгори меҳргон низ бигузашт ва бпоён омад .

این مسکین‌ سخت نیکو نصیحتی کرد، هر چند فضول‌ بود و شعرا را با ملوکان‌ این نرسد و مطربان را هم صلت نفرمود که درین روزگار آن ابر زرپاش‌ سستی گرفته بود و کم باریدی. و مناقشه‌ها میرفت. و عمر بپایان آمده بود. و حال مردم و دولت دنیا این است. و این روزگار مهرگان نیز بگذشت و بپایان آمد.

Дар санаи аҳадӣ ва сулсину арбъмоӣаҳ ки ғртши се шанбе буд , амир ҳар рӯз фариза кард бар хештан ки пеш аз бор хилватӣ кардӣ то чоштгоҳ бо вазиру арқони давлату солорон [ ва ] сухан гуфтандӣ азин муҳим ки дар пеш доштанду бозгштндӣ ва амир бинишастӣ ва дар ин боб то шаби кори мирондӣ . Ва бҳич рӯзгор надиданд ки ӯ тани чунин дар кор дод . Ва нома ҳо мерасед аз ҳар ҷое ки хасмон низ корҳои хеш месозанд ва ёрӣ доданд бўрии тагинро бамурдам то чанд ҷанги қавии бикрад бо писарони алии тагин ва эшонро бузад ва наздикаст ки вилояти моўроءи алнҳр азишон бастанд . Ва писари олтўнтоши хандон низ бо он қавми дӯстии пайваст . Ва банди Ҷайҳун аз ҳар ҷонибӣ кушода карданду мардум омадан гирифтанд бтмъи ғорати хуросон , чунонкӣ дар нома ӣӣ хондем аз Омуӣ ки перзаниро диданди як даст ва як чашм ва як пои табарӣ дар даст , пурседанд аз вай ки чаро омадӣ ? гуфт : шунӯдам ки ганҷҳои замини хуросон аз зерзамин берун мекунанд , ман низ биёмадам то лухтии бабрам . Ва амири азин ахбори бхндидӣ , аммо касоне ки ғӯри кори мидонстнд , барояшони ин сухани саъб буд .

در سنه احدی و ثلثین و اربعمائه‌ که غرّتش‌ سه‌شنبه بود، امیر هر روز فریضه کرد بر خویشتن که پیش از بار خلوتی کردی تا چاشتگاه با وزیر و ارکان دولت‌ و سالاران [و] سخن گفتندی ازین مهم که در پیش داشتند و بازگشتندی و امیر بنشستی و در این باب تا شب کار میراندی‌ . و بهیچ روزگار ندیدند که او تن چنین در کار داد. و نامه‌ها میرسید از هر جایی که خصمان نیز کارهای خویش میسازند و یاری دادند بوری‌تگین را بمردم تا چند جنگ قوی بکرد با پسران علی تگین و ایشان را بزد و نزدیک است که ولایت ماوراء النّهر ازیشان بستاند. و پسر آلتونتاش خندان‌ نیز با آن قوم‌ دوستی پیوست. و بند جیحون‌ از هر جانبی گشاده کردند و مردم آمدن گرفتند بطمع غارت خراسان، چنانکه در نامه‌یی خواندیم از آموی‌ که پیرزنی را دیدند یک دست و یک چشم و یک پای تبری در دست‌، پرسیدند از وی که چرا آمدی؟ گفت: شنودم که گنجهای زمین خراسان از زیرزمین بیرون میکنند، من نیز بیامدم تا لختی ببرم. و امیر ازین اخبار بخندیدی، امّا کسانی که غور کار میدانستند، برایشان این سخن صعب بود.

Ва ончӣ аз ғазнӣни хоста будем овардан гирифтанд ва лашкарҳои зёдтӣ мерасед .

و آنچه از غزنین خواسته بودیم آوردن گرفتند و لشکرهای زیادتی‌ میرسید.

Бӯи алҳсни абди алҷлил хилватӣ кард бо амир , разии аллоҳи анҳу , ва гуфт « мо тозикони асбу уштур зёдтӣ дорем бисёр ,у амири ҷиҳати лашкари омадаи бзёдт ҳоҷатмандаст ,у ҳама аз неъмату давлати вай сохтаем , насахтӣ бояд кард ва бар ном ҳар касе чизеи набшат . »у ғарази дарин на хизмат буд , балки хост бар номи устодами бӯи наср чизе нависад ва аз бдхўиӣу зъорт ӯ донист ки напазирад ва сухан гуяд ва амир биравӣ дили гарон тар кунад . Амирро ин сухан номувофиқ наомад . Ва бӯи алҳсни бхт хеш насахтӣ набшату ҳамаи аъёни тозикро дар он даровард ва он арза карданд ва ҳар кас гуфт : фармон бурдорам , ва аз дилҳои эшон эзад , ъзу ҷл , донист . Ва бӯи наср бар осмон об барандохт ки « то як сари асбу уштур бакораст ! » ва изтиробҳо кард ва гуфт : « чун кори бӯ наср бидон манзалат расед ки бгФтор чун бӯи алҳсн айдунӣ бар вай сутур нависанд , зиндону хорӣу дарвешӣу марг бар вай хуш шуд . » ва пайғом дод бзбони бӯи алълоءи табиб ки « банда пер гашта ва ин андаки мояи таҷаммулӣ ки дорад хизмати рост , ва чун бад-ӣн ҳоҷат ояд , фармони худовандро бошад , кадом қалъат фармоед то банда онҷо равад ва биншинад ? » бӯ алъло гуфт : хоҷаро муқарар ҳаст ки ман дӯстдор қадим ӯем ? гуфт : ҳаст .

بو الحسن عبد الجلیل‌ خلوتی کرد با امیر، رضی اللّه عنه، و گفت «ما تازیکان‌ اسب و اشتر زیادتی‌ داریم بسیار، و امیر جهت لشکر آمده بزیادت حاجتمند است، و همه از نعمت و دولت وی ساخته‌ایم، نسختی‌ باید کرد و بر نام هر کسی چیزی نبشت.» و غرض درین نه خدمت بود، بلکه خواست بر نام استادم بو نصر چیزی نویسد و از بدخویی و زعارت‌ او دانست که نپذیرد و سخن گوید و امیر بروی دل گران‌تر کند. امیر را این سخن ناموافق‌ نیامد. و بو الحسن بخطّ خویش نسختی نبشت و همه اعیان تازیک‌ را در آن درآورد و آن عرضه کردند و هر کس گفت: فرمان بردارم، و از دلهای ایشان ایزد، عزّ و جلّ، دانست. و بو نصر بر آسمان آب برانداخت‌ که «تا یک سر اسب و اشتر بکار است!» و اضطرابها کرد و گفت: «چون کار بو نصر بدان منزلت رسید که بگفتار چون بو الحسن ایدونی‌ بر وی ستور نویسند، زندان و خواری و درویشی و مرگ بر وی خوش شد.» و پیغام داد بزبان بو العلاء طبیب که «بنده پیر گشته و این اندک مایه تجمّلی‌ که دارد خدمت راست‌، و چون بدین‌ حاجت آید، فرمان خداوند را باشد، کدام قلعت فرماید تا بنده آنجا رود و بنشیند؟ » بو العلا گفت: خواجه را مقرّر هست‌ که من دوستدار قدیم اویم؟ گفت: هست‌ .

Гуфт : ин пайғом носавобаст , ки султон на онаст ки буд ва бо ҳар кас баҳона меҷӯяд , набояд ки чашм захмӣ уфтад . Ва марои азин афв кунад ки сухани ноҳамвор дар боб ту натавонам шунид .

گفت: این پیغام ناصواب است، که سلطان نه آن است که بود و با هر کس بهانه میجوید، نباید که چشم زخمی افتد . و مرا ازین عفو کند که سخن ناهموار در باب تو نتوانم شنید.

Устодами рқътии набшати сахти дурушт ва ҳар чаҳ ӯро буд сомиту нотиқ дар он тафсил дод ва ин пайғом ки бӯи алълоро медод дар рқъти мшбъ тар афтод ;у бўсоқ оғоҷӣ омад -у ҳаргизи ин сабукӣ накарда буд дар умри хеш - ва оғозед бисёр бандагӣу хизмати намӯдану рқът бадв дод ва [ ӯ ] змон кард ки вақте сира ҷӯяд ва бирасонад .

استادم رقعتی نبشت سخت درشت‌ و هر چه او را بود صامت و ناطق‌ در آن تفصیل داد و این پیغام که بو العلا را میداد در رقعت مشبع‌تر افتاد؛ و بوثاق آغاجی‌ آمد- و هرگز این سبکی‌ نکرده بود در عمر خویش- و آغازید بسیار بندگی و خدمت نمودن‌ و رقعت بدو داد و [او] ضمان‌ کرد که وقتی سره‌ جوید و برساند.

Ва устодами бдиўон боз омад ва бар оғоҷии пайғомро шитоб мекард то бзрўрт бирасонед вақте ки амир дар хашм буд аз ахбори дардкунанда ки брсидаҳ буд . Баъд аз он оғоҷӣ аз пеши султон берун омад ва маро бихонад ва гуфт : хоҷаи амидро бигӯӣ ки расонидам ва гуфт « афв кардам вайро азин » , ва бхўшӣ гуфт , то дил машғӯл надорад . Ва рқъаҳи бмни боздод ва пӯшида гуфт : устодатро магӯӣ , ки ғамнок шавад : амири рқъаҳи биндохту сахт дар хашм шуд ва гуфт « гуноҳ на бӯи насри рост , мо рост ки сесад ҳазор динор ки вқиът кардаанд , бгзоштаҳем . » ман бдиўони омадаму рқъти пеш ӯ ниҳодаму пайғом нахустин бидодам , хизмат карду лухтӣ сукӯн гирифт . Ва бозгашт ва маро бихонад .

و استادم بدیوان باز آمد و بر آغاجی پیغام را شتاب میکرد تا بضرورت برسانید وقتی که امیر در خشم بود از اخبار درد کننده‌ که برسیده بود. بعد از آن آغاجی از پیش سلطان بیرون آمد و مرا بخواند و گفت: خواجه عمید را بگوی که رسانیدم و گفت «عفو کردم‌ وی را ازین»، و بخوشی گفت‌، تا دل مشغول ندارد. و رقعه بمن بازداد و پوشیده گفت: استادت را مگوی، که غمناک شود: امیر رقعه بینداخت‌ و سخت در خشم شد و گفت «گناه نه بو نصر راست، ما راست که سیصد هزار دینار که وقیعت‌ کرده‌اند، بگذاشته‌ایم‌ .» من بدیوان آمدم و رقعت پیش او نهادم و پیغام نخستین بدادم، خدمت کرد و لختی سکون گرفت‌ . و بازگشت‌ و مرا بخواند.

Чун нон бихӯрадем , холӣ кард ва гуфт : ман донам ки ин на сухани амир буд , ҳақи суҳбату ммолҳти деринаи нигоҳи дор ва агар оғоҷии сухан дигар гуфтаасту ҳуҷҷати гирифта то бо ман нагӯйӣ , бигӯӣ тора кор бингарам . Ончӣ гуфта буд оғоҷӣ бигуфтам . Гуфт « донистам , ва ҳамчунин чашми доштам . Хок бар сари он хоксор ки хизмат подшоҳон кунад , ки бо эшон вафоу ҳурмат ва раҳмат нест . Ман дил бар ҳамаи балоҳо хуш кардааму бгФтор чун бӯи алҳснӣ чизе надаҳум . » бозгаштам . Ва ваии пас аз он ғамноку андеша манд мебуд . Ва амир , разии аллоҳи анҳу , ҳурмати вай нигоҳ медошт . Як рӯзаш шароб дод ва бисёр бнўохт ва ӯ шодкому қавии дил бахона бозомаду бӯи Мансури табиби тиФўрро бихонад ва ман ҳозир будам ва дигарон биёмаданду мутрибон ,у бӯи Саиди бағалоне низ биёмад ,у ноӣби устодам буд дар шуғл буридӣ Ҳирот , дар миёнаи бӯ Саид гуфт : ин боғчаи банда дар ним фарсангии шаҳри хуш истодааст , худованд нишот кунад ки фардо онҷо ояд . Гуфт : нек омад . Бӯи Саиди бозгашт то кор созад ва мо низ бозгаштем .

چون نان بخوردیم، خالی کرد و گفت: من دانم که این نه سخن امیر بود، حقّ صحبت و ممالحت‌ دیرینه نگاه دار و اگر آغاجی سخن دیگر گفته است و حجّت گرفته‌ تا با من نگویی، بگوی تاره کار بنگرم. آنچه گفته بود آغاجی بگفتم. گفت «دانستم، و همچنین چشم داشتم. خاک بر سر آن خاکسار که خدمت پادشاهان کند، که با ایشان وفا و حرمت و رحمت نیست. من دل بر همه بلاها خوش کرده‌ام و بگفتار چون بو الحسنی چیزی ندهم.» بازگشتم. و وی پس از آن غمناک و اندیشه‌مند میبود. و امیر، رضی اللّه عنه، حرمت وی نگاه میداشت. یک روزش‌ شراب داد و بسیار بنواخت‌ و او شادکام و قوی دل بخانه بازآمد و بو منصور طبیب طیفور را بخواند و من حاضر بودم و دیگران بیامدند و مطربان، و بو سعید بغلانی نیز بیامد، و نائب استادم بود در شغل بریدی‌ هرات، در میانه بو سعید گفت: این باغچه بنده در نیم فرسنگی شهر خوش ایستاده است‌، خداوند نشاط کند که فردا آنجا آید. گفت: نیک آمد. بو سعید بازگشت تا کار سازد و ما نیز بازگشتیم.