[ марги бӯи насри машкон ]

[مرگ بو نصر مشکان‌]

Ва марои дигари рӯзи навбат буд бдиўони омадам . Устодам ббоғ рафту бӯи алҳсни дилшодро фармуд то онҷо омаду бӯи насри тиФўру танӣ чанд дигар . Ва намози шомро бозомад ки шаби одина буд . Ва дигари рӯз бадаргоҳ омад ва пас аз бор бдиўон шуд ,у рӯзии сахти сард буд , ва дар он сафаи боғи аданоне дар байғӯла бинишаст . Бодӣ ба неру мерафт . Пас пеш амир рафт ва панҷ ва шаш нома арз кард ва бсФаҳ бозомад ва ҷавобҳо бифармуд ва фурӯ шуд ва як соъати лқўаҳу Фолҷ ва сикта афтод вайро ,у рӯзи одина буд , амирро огоҳ карданд , гуфт : набояд ки бӯи наср ҳол меорад то бо ман бсФри наёбад ? бӯи алқосми касӣру бӯи саҳл зўзнӣ гуфтанд : бӯи наср на аз он мардон бошад ки чунин кунад . Амири бӯи алълоро гуфт то онҷо равад ва хабарӣ биорад . Бӯ алъло омаду марди афтода буд . Чизҳо ки нигоҳ мебоист кард , нигоҳ кард ва навмед бирафту амирро гуфт : зиндагонии худованди дарози бод , бӯ наср бирафту бӯи насри дигари талаб бояд кард . Амир овозӣ дод бо дард ва гуфт : чаҳ мигўӣӣ ?

و مرا دیگر روز نوبت بود بدیوان آمدم. استادم بباغ رفت و بو الحسن دلشاد را فرمود تا آنجا آمد و بو نصر طیفور و تنی چند دیگر. و نماز شام را بازآمد که شب آدینه بود. و دیگر روز بدرگاه آمد و پس از بار بدیوان شد، و روزی سخت سرد بود، و در آن صفّه باغ عدنانی در بیغوله‌ بنشست. بادی به نیرو میرفت. پس پیش امیر رفت و پنج و شش نامه عرض کرد و بصفّه بازآمد و جوابها بفرمود و فرو شد و یک ساعت‌ لقوه‌ و فالج‌ و سکته‌ افتاد وی را، و روز آدینه بود، امیر را آگاه کردند، گفت: نباید که بو نصر حال میآرد تا با من بسفر نیابد؟ بو القاسم کثیر و بو سهل زوزنی گفتند: بو نصر نه از آن مردان باشد که چنین کند. امیر بو العلا را گفت تا آنجا رود و خبری بیارد. بو العلا آمد و مرد افتاده بود. چیزها که نگاه می‌بایست کرد، نگاه کرد و نومید برفت و امیر را گفت: زندگانی خداوند دراز باد، بو نصر برفت و بو نصر دیگر طلب باید کرد. امیر آوازی داد با درد و گفت: چه میگوئی؟

Гуфт инаст ки банда гуфт ва дар як рӯз ва як соъати се иллат саъб афтод ки аз яке аз он бнтўони ҷуст ,у ҷон дар хазона эзадаст , таъолӣ . Агар ҷон бимонад , ним тан аз кори бишавад . Амир гуфт : дареғи бӯи наср ! ва бархест . Ва хоҷагони биболин ӯ омаданд ва бисёр бигиристанд ва ғам хӯрданд , ва ӯро дар маҳмил пел ниҳоданд ва панҷ ва шаш ҳмол бардоштанду бахонаи бози бурданд . Он рӯз монад ва он шаб , дигари рӯз сипарӣ шуд , раҳмаи аллоҳи алайҳ .

گفت این است که بنده گفت و در یک روز و یک ساعت سه علّت صعب‌ افتاد که از یکی از آن بنتوان جست‌، و جان در خزانه ایزد است، تعالی‌ . اگر جان بماند، نیم تن از کار بشود . امیر گفت: دریغ‌ بو نصر! و برخاست. و خواجگان ببالین او آمدند و بسیار بگریستند و غم خوردند، و او را در محمل پیل‌ نهادند و پنج و شش حمّال برداشتند و بخانه باز بردند. آن روز ماند و آن شب، دیگر روز سپری شد، رحمة اللّه علیه.

Ва гуфтанд ки шароби каду бисёр додандаш бо нбизи он рӯз ки бидон боғ буд меҳмони ноӣб . Аз он ноӣби панҷ ҳазор динори бастади амир . Ва аз ҳаргуна ривоятҳо карданд марг ӯро ,у маро бо он кор нест , эзад , ъзи зикра , тавонад донист , ки ҳама рафтаанд . Пеши ман борӣ онаст ки малик рӯй замин нахоҳам бо табаъати озории бузург то бхўн расад ки пайдост ки чун мард бамурд , ва агар чаҳ бисёр мол ва ҷоҳ дорад бо вай чаҳ ҳамроҳ хоҳад буд . Ва чаҳ буд ки ин меҳтар наёфт аз давлату неъмату ҷоҳу манзалату хираду равшан роеу илм ? ва сӣ соли тамом меҳнат бикашед ки як рӯзи дил хуш надид ,у осору ахбору аҳволаш онаст ки дар мақомот ва дарин таърих биёмад . Ва аммо бҳқиқт бибояд донист ки хатмати алкФоиаҳу албалоғау алъқл ба ; ва ӯ аввалӣ тараст бидонча ҷиҳати бӯи алқосми аскоФии дабир , раҳмаи аллоҳи алайҳ , гуфтаанд , шеър :

و گفتند که شراب کدو بسیار دادندش با نبیذ آن روز که بدان باغ بود مهمان نائب. از آن نائب پنج هزار دینار بستد امیر. و از هرگونه روایتها کردند مرگ او را، و مرا با آن کار نیست، ایزد، عزّ ذکره، تواند دانست، که همه رفته‌اند. پیش من باری آنست که ملک روی زمین نخواهم با تبعت‌ آزاری بزرگ تا بخون رسد که پیداست که چون مرد بمرد، و اگر چه بسیار مال و جاه دارد با وی چه همراه خواهد بود. و چه بود که این مهتر نیافت از دولت و نعمت و جاه و منزلت و خرد و روشن رایی و علم؟ و سی سال تمام محنت بکشید که یک روز دل خوش ندید، و آثار و اخبار و احوالش آن است که در مقامات‌ و درین تاریخ بیامد. و امّا بحقیقت بباید دانست که ختمت الکفایة و البلاغة و العقل به‌ ؛ و او اولی‌تر است بدانچه جهت بو القاسم اسکافی دبیر، رحمة اللّه علیه، گفته‌اند، شعر:

Ва чун маро азиз дошту нӯздаҳи сол дар пеш ӯ будам азизтар аз фарзандони вай ва навохтҳо дидаму ному молу ҷоҳ ва ъз ёфтам , воҷиби доштами баъзеро аз маҳосину мъолии вай ки марои муқарари гашти бози намӯдан ва онро тақрир кардан , ва аз даҳ яке натавонистам намӯд , то як ҳақро аз ҳақҳо ки дар гардан манаст бгзорм . Ва чун ман аз хутба фориғ шудам , рӯзгори ин меҳтар бпоён омад ,у боқии таърих чун хоҳад гузашт ки низ номи бӯи наср набишта наёяд дарин таълӣф , қаламро лухтӣ бар вай бигарёнам ва аз назму насри бузургон ки чунин мардум ва чунин мусӣбатро омадааст бози намоям то тшФӣ ӣӣ бошад мароу хонандагонро , пас басари таърих боз шавам , ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

و چون مرا عزیز داشت و نوزده سال در پیش او بودم عزیزتر از فرزندان وی و نواختها دیدم و نام و مال و جاه و عزّ یافتم، واجب داشتم بعضی را از محاسن و معالی‌ وی که مرا مقرّر گشت باز نمودن و آن را تقریر کردن، و از ده یکی نتوانستم نمود، تا یک حق را از حقها که در گردن من است بگزارم. و چون من از خطبه‌ فارغ شدم، روزگار این مهتر بپایان آمد، و باقی تاریخ چون‌ خواهد گذشت که نیز نام بو نصر نبشته نیاید درین تألیف، قلم را لختی بر وی بگریانم و از نظم و نثر بزرگان که چنین مردم و چنین مصیبت را آمده است باز نمایم تا تشفّی‌یی‌ باشد مرا و خوانندگان را، پس بسر تاریخ باز شوم، ان شاء اللّه تعالی.

фасл

فصل‌

Ва пас аз марги вай ҳаргиз набӯд ки ман аз он суханони бузург бо маънии вай андеша кардам ки гуфтӣ бидон монстӣ ки ман ин абёт ёд кардам ки Музаффари Қойинӣ дабир гуфтааст дар мрсити мтнбӣ , раҳмаи аллоҳи алайҳ , ва он инаст , шеър :

و پس از مرگ وی هرگز نبود که من از آن سخنان بزرگ با معنی وی اندیشه کردم‌ که گفتی بدان مانستی‌ که من این ابیات یاد کردم که مظفّر قاینی‌ دبیر گفته است در مرثیت متنّبی‌، رحمة اللّه علیه، و آن اینست، شعر:

Ва бҳичи вақт набӯдааст ки бар дар сарой ӯ гузаштам ки ин ду байти нхўондм ки бӯи алъбос збӣ гуфт рӯзӣ ки бадари сарой соҳиб бигузашт пас аз марги вай , раҳмаи аллоҳи алайҳ , ва он инаст , шеър :

و بهیچ وقت نبوده است که بر در سرای او گذشتم که این دو بیت نخواندم که بو العبّاس ضبّی‌ گفت روزی که بدر سرای صاحب بگذشت پس از مرگ وی، رحمة اللّه علیه، و آن این است، شعر:

Ва бӯи нўос , раҳмаи аллоҳи алайҳ , сахт некӯ гуфтааст , шеър :

و بو نواس‌، رحمة اللّه علیه، سخت نیکو گفته است، شعر:

Ва рӯдакӣ гуфтааст :

و رودکی گفته است:

Ва мусӣбати ин марди муҳташамро бидон вифқ нашмуранд балки чунон буд ки гуфтаанд :

و مصیبت این مرد محتشم را بدان وفق‌ نشمرند بلکه چنان بود که گفته‌اند:

Акуии алФؤоду улқулубу мзқҳоу ҷарҳи алнФўсу алأкбоду аҳрқҳо ,у ағси алсдўри баҳами асобҳоу ақзии алъиўни алии фазаъи нобаҳоу малаъи алсдўри артёъоу қисми алأлбоби шъоъоу тарки алхдўди маҷрӯҳау алдмўъи мсФўҳаҳу алқўии мҳдўдаҳу алтрқи масдӯда . Мо аъзамаи мФқўдоу акрамаи млҳўдо ?у ании лои Нӯҳи алайҳи Нӯҳи алмноқбу ирсӣаи маъаи алнҷўми алсўоқбу асклаҳи маъаи алмъолӣу алмҳосну аснии алайҳи сноءи алмсоъӣу алмоср . Луи кони ҳулӯли алмниаҳи ммои иФдии болأмўолу алأнсори бали алأсмоъу алأбсор лўҷд ъанд алأҳрори ман фидяи злки алсдри мо тстхлс ба мҳҷтаҳ . Ҳозоу лои мсибаҳи маъаи алоямону лои фаҷеъаи маъаи алқуръон . Ва кафии бктоби аллоҳи мъзёу бъмўми аламути мслё . Ва ани аллоҳ , ъзи зикра , ихФФи сиқли алнўоӣбу иҳдс алслў ъанд алмсоӣби бзкри ҳукми аллоҳи фии Сайиди алмрслину хотами алнабӣин , слии аллоҳи алайҳу алайҳими аҷмъину разии ани злки алъмиди алсдри алкомлу ирзоау ҷаъли алҷнаҳи мأўоаҳу мсўоаҳ ,у ғФри ?лаи занбау хФФи ҳисобау нбҳнои ани нўмаҳи алғоФлин , омини омин ё раби Алъоламин .

اکوی‌ الفؤاد و القلوب و مزّقها و جرح النّفوس و الأکباد و احرقها، و اغصّ الصّدور بهمّ اصابها و اقذی العیون علی فزع نابها و ملأ الصّدور ارتیاعا و قسّم الألباب شعاعا و ترک الخدود مجروحة و الدّموع مسفوحة و القوی مهدودة و الطّرق مسدودة. ما اعظمه مفقودا و اکرمه ملحودا؟ و انّی لا نوح علیه نوح المناقب و ارثیه مع النّجوم الثّواقب و اثکله مع المعالی و المحاسن و اثنی علیه ثناء المساعی و المآثر. لو کان حلول المنیّة ممّا یفدی بالأموال و الأنصار بل الأسماع و الأبصار لوجد عند الأحرار من فدیة ذلک الصّدر ما تستخلص به مهجته. هذا و لا مصیبة مع الایمان و لا فجیعة مع القرآن. و کفی بکتاب اللّه معزّیا و بعموم الموت مسلّیا. و انّ اللّه، عزّ ذکره، یخفّف ثقل النّوائب و یحدث السلوّ عند المصائب بذکر حکم اللّه فی سیّد المرسلین و خاتم النّبیّین، صلّی اللّه علیه و علیهم اجمعین و رضی عن ذلک العمید الصّدر الکامل و ارضاه و جعل الجنّة مأواه و مثواه، و غفر له ذنبه و خفّف حسابه و نبّهنا عن نومة الغافلین، آمین آمین یا ربّ العالمین.

Ва амир , разии аллоҳи анҳу , бӯи алқосми касӣру бӯи саҳли зўзниро бФрстод то биншинанду ҳақи таъзиятро бгзорднд , ва эшон биёмаданду ҳама рӯз бинишастанд то шуғл ӯ рост карданд .

و امیر، رضی اللّه عنه، بو القاسم کثیر و بو سهل زوزنی را بفرستاد تا بنشینند و حقّ تعزیت را بگزاردند، و ایشان بیامدند و همه روز بنشستند تا شغل او راست کردند.

Тобуташи бсҳрои бурданд ва бисёр мардум бар вай намоз гузорданад , ва он рӯзи сипоҳи солору ҳоҷиби бузург омада буданд бо бисёр муҳташамон . Ва аз аҷоибу наводир : работӣ буд наздики он ду гӯр ки бӯи насри онро гуфта буд ки кошкӣ сеюм эшон шудӣ , вайро дар он работ гӯр карданду рӯзӣ бист бимонад , пас бғзнин овараданд ва дар работӣ ки блшкрии сохта буд дар боғаш дафн карданд .

تابوتش بصحرا بردند و بسیار مردم بر وی نماز گزاردند، و آن روز سپاه سالار و حاجب بزرگ آمده بودند با بسیار محتشمان. و از عجایب و نوادر : رباطی‌ بود نزدیک آن دو گور که بو نصر آن را گفته بود که کاشکی سوم ایشان شدی، وی را در آن رباط گور کردند و روزی بیست بماند، پس بغزنین آوردند و در رباطی که بلشکری ساخته بود در باغش دفن کردند.

Ва ғуломони хуби бакори омада ки бандагон буданд бсрои султони бурданду асбону уштурону астаронро доғ султонӣ ниҳоданд . Ва чанд сар аз он ки бхўостаҳ буданд , изтироб мекард , онгоҳи бад-ӣн осонӣ фурӯгузошт ва бирафт . Ва бӯи Саиди мушарраф бФрмон биёмад то хазонаро насахт кард ончӣ дошт мард , рости он рқъти вайро ки набишта буд бомейр , барад ва хабар ёфту феҳрист он омад ки риштаи тоӣ аз онкии набишта буд зиёдат наёфтанд .

و غلامان خوب بکار آمده که بندگان‌ بودند بسرای سلطان بردند و اسبان و اشتران و استران را داغ سلطانی نهادند. و چند سر از آن‌ که بخواسته بودند، اضطراب میکرد، آنگاه بدین آسانی فروگذاشت‌ و برفت. و بو سعید مشرف بفرمان بیامد تا خزانه را نسخت کرد آنچه داشت مرد، راست آن رقعت وی را که نبشته بود بامیر، برد و خبر یافت و فهرست‌ آن آمد که رشته‌تایی‌ از آنکه نبشته بود زیادت نیافتند.

Амир бтъҷб бимонад аз ҳоли ростии ин марди фии алҳиўаҳу алммоту вайро бисёр бстўд ;у ҳаргоҳ ки ҳадис вай рафтӣ , тўҷъ ва тараҳҳум намӯдӣу бӯи алҳсни абди алҷлилро дашном додӣу кофар неъмат хондӣ .

امیر بتعجّب بماند از حال راستی این مرد فی الحیوة و الممات‌ و وی را بسیار بستود؛ و هرگاه که حدیث وی رفتی، توجع‌ و ترحم‌ نمودی و بو الحسن عبد الجلیل را دشنام دادی و کافر نعمت‌ خواندی.

Ва шуғли девони рисолати вайро амир дод дар хилватӣ ки карданд бхўоҷаҳи бӯи саҳли зўзнӣ , чунонкии ман ноӣбу хлиФт вай бошам . Ва дар хилват гуфта буд ки агар бӯи алФзли сахти ҷавони нестӣ , он шуғли буии додемӣ , чаҳ бӯи насри пеш то гузашта шуд , дарин шароб хӯрдан бозпасин бо мо пӯшида гуфт ки ман пер шудаму кори бохр омадааст , агар гузашта шавам , бӯи алФзлро нигоҳ бояд дошт . »у вазир низ суханон некӯ гуфта буд . Ва ман намози дигари наздик вазир рафтам ,у ваии бадаргоҳ буд , шукраш кардам , гуфт « маро шукр макун , шукри устодатро кун ки пеш аз марги чунин ва чунин гуфтаасту имрӯзи амир дар хилват мебоз гуфт » ва ман дуо кардам ҳам зиндагонро ва ҳам мурдаро .

و شغل دیوان رسالت وی را امیر داد در خلوتی که کردند بخواجه بو سهل زوزنی، چنانکه من نائب و خلیفت وی باشم. و در خلوت گفته بود که اگر بو الفضل سخت جوان نیستی‌، آن شغل بوی دادیمی، چه بو نصر پیش تا گذشته شد، درین شراب خوردن بازپسین با ما پوشیده گفت که من پیر شدم و کار بآخر آمده است، اگر گذشته شوم، بو الفضل را نگاه باید داشت.» و وزیر نیز سخنان نیکو گفته بود. و من نماز دیگر نزدیک وزیر رفتم، و وی بدرگاه بود، شکرش کردم‌، گفت «مرا شکر مکن، شکر استادت را کن که پیش از مرگ چنین و چنین گفته است و امروز امیر در خلوت می‌باز گفت» و من دعا کردم هم زندگان را و هم مرده‌ را.