Ва амир ба нисои рӯзӣ чанд мақом кард ва шароб хӯрд ки ноҳитии хуш буд .

و امیر به نسا روزی چند مقام کرد و شراب خورد که ناحیتی خوش بود.

Ва лашкари султон аз хоразми млтФаҳ наоне фиристоданд ва тақаррубҳо карданд ва онро ҷавобҳо нбштими млтФаҳҳои тўқиъӣ . Вазир маро гуфт « ин ҳама ишвааст , ки донанд ки мо қасд эшон натавонем кард ; яке онкӣ қаҳтаст дарин навоҳӣу лашкари ӣнҷои муддатии дарози мақом натавонад кард то сӯй хоразм кашида ояд ,у дигари хасмони андари хуросони чунин бмои наздик ва аз баҳри эшон [ро ] омадаем пеш , моро бихоб кардаанд бшишаҳи тиҳӣ .

و لشکر سلطان از خوارزم ملطّفه نهانی‌ فرستادند و تقرّبها کردند و آن را جوابها نبشتیم ملطّفه‌های توقیعی‌ . وزیر مرا گفت «این همه عشوه‌ است، که دانند که ما قصد ایشان نتوانیم کرد؛ یکی آنکه قحط است درین نواحی و لشکر اینجا مدّتی دراز مقام نتواند کرد تا سوی خوارزم کشیده آید، و دیگر خصمان اندر خراسان چنین بما نزدیک و از بهر ایشان [را] آمده‌ایم پیش، ما را بخواب کرده‌اند بشیشه تهی‌ .

Ҷавоб некӯ мебояд дод хоразмёнро то агар дар дил фасодӣ доранд , сроФгндаҳ ва хомӯш истанд . » ва чун хасмони ботроФи биёбони афтоданду кор алаф ёфтан онҷои бҷоигоҳӣ саъб кашид ва аз лашкарёни бонгу нафири баромад , амир , разии аллоҳи анҳу , аз нисои бозгашти ҳам аз роҳи бовирду устувоу сӯй ншобўр кашиду қазоау уламоу фуқаҳоу писарони қозии соид , биҷузи қозии соид ки натавонист омад сабаби заъф бостқбол омаданд то қасабаи устуво ки хўҷон гӯйанд ,у амир бншобўр расед рӯзи панҷшанбеи нимаи моҳи рабиъи алохри бисту ҳафтуми моҳу ббоғи шодёх фурӯд омад . Ва сӯрӣ мисол дода буд то он тахти масъӯд ки туғрул бидон нишаста буду фарши сафаи ҷумла пора карда буданд ва бдрўишон додау нави сохта ва бисёр мариммати фармӯда ва охурҳо ки карда буданд бикунада ,у амирро ин хуш омад , вайро аҳмод кард . Ва бисёр ҷаҳд карда буд то бист рӯза алафтавонист сохт . Ва ншобўри ин бор на чунон [ буд ки ] дида будам ки ҳама хароб гашта [ буд ]у андаки мояи ободонии монда ва манӣ нони басаи дираму кадхудоёни сақфҳои хонҳо бшикофтау бФрўхтаҳ ва аз гуруснагии бешӣ бо аёл ва фарзандон бамурдау қимат зёъ бишудау дирам бдонгӣ бозомада . Ва муваффақи эмоми соҳиби ҳадисон бо туғрул бирафта буд . Ва амири пас аз як ҳафтаи бадари ҳоҷибро брўстоӣ баст фиристоду олтўн тоаш ҳоҷибро брўстои Байҳақу ҳоҷиби бузургро бхўоФ ва бо хрзу Исфанду сипоҳи солорро бтўс ,у ҳамаи атрофро бамурдам бёгнду бшробу нишоти машғӯли гашт . Ва ббўду ҳавои баси сарду ҳоли биҷойгоҳ саъб расед . Ва чунин қаҳти бншобўр ёд надоштанд , ва бисёр мардум бамурд лашкарӣу раият .

جواب نیکو میباید داد خوارزمیان را تا اگر در دل فسادی دارند، سرافگنده و خاموش ایستند .» و چون خصمان باطراف بیابان افتادند و کار علف یافتن آنجا بجایگاهی صعب کشید و از لشکریان بانگ و نفیر برآمد، امیر، رضی اللّه عنه، از نسا بازگشت هم از راه باورد و استوا و سوی نشابور کشید و قضاة و علما و فقها و پسران قاضی صاعد، بجز قاضی صاعد که نتوانست آمد سبب ضعف باستقبال آمدند تا قصبه استوا که خوجان‌ گویند، و امیر بنشابور رسید روز پنجشنبه نیمه ماه ربیع الآخر بیست و هفتم ماه و بباغ شادیاخ فرود آمد. و سوری‌ مثال داده بود تا آن تخت مسعود که طغرل بدان نشسته بود و فرش صفّه جمله پاره کرده بودند و بدرویشان داده و نو ساخته و بسیار مرمّت فرموده و آخورها که کرده بودند بکنده‌، و امیر را این خوش آمد، وی را احماد کرد. و بسیار جهد کرده بود تا بیست روزه علف‌ توانست ساخت. و نشابور این بار نه چنان [بود که‌] دیده بودم که همه خراب گشته [بود] و اندک مایه آبادانی مانده و منی نان بسه درم‌ و کدخدایان سقفهای خانها بشکافته و بفروخته‌ و از گرسنگی بیشی‌ با عیال و فرزندان بمرده و قیمت ضیاع‌ بشده و درم بدانگی بازآمده‌ . و موفّق امام صاحب حدیثان‌ با طغرل برفته بود. و امیر پس از یک هفته بدر حاجب را بروستای بست‌ فرستاد و آلتون تاش حاجب را بروستای بیهق و حاجب بزرگ را بخواف‌ و با خرز و اسفند و سپاه سالار را بطوس، و همه اطراف را بمردم بیاگند و بشراب و نشاط مشغول گشت. و ببود و هوا بس سرد و حال بجایگاه صعب رسید. و چنین قحط بنشابور یاد نداشتند، و بسیار مردم بمرد لشکری و رعیّت.

Ва чанд чиз нодир дидам дарин рӯзгор , ночор буд бози намӯдани он ки дар ҳар яке аз он ибратӣаст то хирадмандони ин дунёии фарибандаро некӯ бидонанд : дар ншобўри дияӣ буд мҳмдобод ном дошту бшодёх пайвастааст ва ҷое азизаст , чунонкии як ҷуфти вор аз он ки бншобўру Исфаҳону Кирмон ҷриб гӯйанд замини содаи бҳзори дирами бхридндӣ ва чун бо дарахту кишти варзӣ будӣ басаи ҳазор дирам . Ва устодамро бӯи насри онҷои сарое буду сахти некӯи баровардау басаи ҷониби боғ . Он сол ки аз табаристони бози омадему тобистон мақом афтод бншобўр , хост ки дигари замини хирад то сарои чаҳор боғ бошад ; ва бидиҳ ҳазор дирам бихаред аз се кадхудоӣу қиболаи нбштнд ва гувоҳ гирифтанд . Ва чун баҳо хостанд дод - ман ҳозир будам - устодам гуфт ҷинсӣ бо сим бояд бардошту дигари зар . Фурӯшандагон лҷоҷ карданд ки ҳамаи зар бояд . Вай замонӣ андешед ва пас қиболаи бардошт ва бадаред ва гуфт « замин бакор нест . »у худовандони замин пушаймон шуданд ва узр хостанд , гуфт : албата нахоҳам . Ва қавм бозгаштанд . Маро гуфт « ин чаҳ ҳавас буд ки ман дар сари доштам ки замини михридм ! ва агар ҳоли ҷаҳон инаст ки ман май байнам , ҳар кас ки зиндагонӣ ёбад бинад ки ӣнҷо чунон шавад ки ҷуфти ворӣ замин бидиҳ дирам фурушанд . » ман боз - гаштам ва бо хештан гуфтам : ин ҳама аз савдоҳои мҳтрқи ин меҳтараст . Ва ин соли бншобўри омадему бӯи саҳли зўзнии дарин сарои устодам фурӯд омад . Як рӯзи наздик вай рафтам , ёфтам чанд тан аз деҳқонони наздики вай ва сӣ ҷуфти вори замини наздики ин сарой байъ мекарданд ки бноء ӯ онҷои боғ ва сарой кунад . Ва ҷуфт ворӣ бадавӣаст дирам мегуфтанд ва аўлҷоҷ мекард ва охир бихаред ва баҳо бидоданд . Ман табассумӣ кардам ва ӯ бидид -у сахти бадгумони мардӣ буд , ҳеҷ чиз на , дил биҷойҳо кашидӣ - чун қавм бозгаштанд маро гуфт « ранҷи ин муҳими доштам то бргзордаҳ омад . »у хостам ки бозгардам гуфт : табассумӣ кардӣ буқати баҳо додани замин , сабаб чаҳ буд ? ҳоли устодами бӯи насру замин ки хости харид бо вай гуфтам . Дайр биандешед , пас гуфт « дариғо бӯи наср ки рафт ! хирадманду дурандеш буд .

و چند چیز نادر دیدم درین روزگار، ناچار بود باز نمودن آن که در هر یکی از آن عبرتی است تا خردمندان این دنیای فریبنده را نیکو بدانند : در نشابور دیهی بود محمّدآباد نام داشت و بشادیاخ پیوسته است و جایی عزیز است، چنانکه یک جفت‌وار از آن که بنشابور و اصفهان و کرمان جریب گویند زمین ساده‌ بهزار درم بخریدندی و چون با درخت و کشت‌ورزی‌ بودی بسه هزار درم. و استادم را بو نصر آنجا سرایی بود و سخت نیکو برآورده و بسه جانب باغ. آن سال که از طبرستان باز آمدیم و تابستان مقام افتاد بنشابور، خواست که دیگر زمین خرد تا سرای چهار باغ باشد؛ و بده هزار درم بخرید از سه کدخدای و قباله نبشتند و گواه گرفتند. و چون بها خواستند داد - من حاضر بودم- استادم گفت جنسی‌ با سیم باید برداشت و دیگر زر. فروشندگان لجاج‌ کردند که همه زر باید . وی زمانی اندیشید و پس قباله برداشت و بدرید و گفت «زمین بکار نیست.» و خداوندان زمین پشیمان شدند و عذر خواستند، گفت: البتّه نخواهم. و قوم بازگشتند. مرا گفت «این چه هوس بود که من در سر داشتم که زمین میخریدم! و اگر حال جهان این است که من می‌بینم، هر کس که زندگانی یابد بیند که اینجا چنان شود که جفت‌واری زمین بده درم فروشند.» من باز- گشتم و با خویشتن گفتم: این همه از سوداهای محترق‌ این مهتر است. و این سال بنشابور آمدیم و بو سهل زوزنی درین سرای استادم فرود آمد. یک روز نزدیک وی رفتم، یافتم چند تن از دهقانان‌ نزدیک وی و سی جفت‌وار زمین نزدیک این سرای بیع‌ می‌کردند که بنّاء او آنجا باغ و سرای کند. و جفت‌واری بدویست درم میگفتند و اولجاج میکرد و آخر بخرید و بها بدادند. من تبسّمی کردم و او بدید- و سخت بدگمان مردی بود، هیچ چیز نه، دل بجایها کشیدی‌ - چون قوم بازگشتند مرا گفت «رنج این مهم داشتم تا برگزارده آمد.» و خواستم که بازگردم گفت: تبسّمی کردی بوقت بها دادن زمین، سبب چه بود؟ حال استادم بو نصر و زمین که خواست خرید با وی گفتم. دیر بیندیشید، پس گفت «دریغا بو نصر که رفت! خردمند و دوراندیش بود.

Ва агар ту ин бо ман пеши азин мигФтӣ , бҳичи ҳоли ин нхридмӣ , ва акнӯн чун харида омад ва зар дода шуд , зишт бошад аз байъ бозгаштан » ва пас азин чун бдндонқони моро ин ҳол пеш омад , хабар ёфтам ки ҳоли ин мҳмдобод чунон шуд ки ҷуфти вории замини бики ман гандуми миФрўхтнду каси нмихриду пеши бози ҳодисаи иттифоқи ин сол бояд рафт ки ҷуфти вории замини бҳзор дирам бихаранд ва пас аз он бадавӣаст дирам фурушанд ва пас аз он бики ман гандум фурушанд ва кас нахирад шубони рӯзӣ , ибрат бояд гирифт аз чунин чизҳо .

و اگر تو این با من پیش ازین میگفتی، بهیچ حال این نخریدمی، و اکنون چون خریده آمد و زر داده شد، زشت باشد از بیع بازگشتن» و پس ازین چون بدندانقان ما را این حال پیش آمد، خبر یافتم که حال این محمّدآباد چنان شد که جفت‌واری زمین بیک من گندم میفروختند و کس نمیخرید و پیش باز حادثه اتّفاق این سال باید رفت که جفت‌واری زمین بهزار درم بخرند و پس از آن بدویست درم فروشند و پس از آن بیک من گندم فروشند و کس نخرد شبان روزی‌، عبرت باید گرفت از چنین چیزها.

Ва дигари обгинаҳои Бағдодии мҷрўд ва махрӯт дидам ки азин Бағдодӣ бдинорӣ харида буданду баса дирам фурухтанд . Ва пас аз бозгаштан мо , бншобўри манӣ нони сездаҳ дирам шуда буду бештар аз мардуми шаҳр ва навоҳӣ бамурд .

و دیگر آبگینه‌های بغدادی مجرود و مخروط دیدم که ازین بغدادی بدیناری خریده بودند و بسه درم فروختند. و پس از بازگشتن ما، بنشابور منی نان سیزده درم شده بود و بیشتر از مردم شهر و نواحی بمرد .

Ва ҳоли алаф чунон шуд ки як рӯз дидам -у марои навбат буд бдиўон - ки амир нишаста буду вазиру соҳиби девони рисолат ва то намози пешин рӯзгор шуд то панҷ рӯзаи алаф рост карданд , ғуломонро нону гӯшту асбонро коҳ ва ҷӯ набӯд . Пас аз намози пешин аз кори алафи фориғи шудем , амир биханда мегуфт ин ҳадис бар тариқи ғроӣбу ъҷоӣбу аскдор ғазнӣн расед дарин соъат , пеши барад , номаи кўтўоли ғазнӣн буд бӯи алӣ , мехонд ва рӯй бандямон оварад ва гуфт : кўтўол набиштааст ва гуфта « бист ваанд ҳазор қФизи ғалла дар кандӯҳо анбор карда шудааст , бояд фурухт ё нигоҳ бояд дошт ? » моро бғзнини чандин ғаллаасту ӣнҷои чунин дармондагӣ . Надимон таъаҷҷуб намуданд . Ва пас азин то ин гоҳ ки ин подшоҳ гузашта шуд , разии аллоҳи анҳу , ъҷоӣб бисёр афтоду бози намоями биҷои хеши ончии нодиртар буд то хонандагонро муқарар гардад ки дунё дар кул ба ним пашиз наярзад . Ва ҳоли алаф чунон шуд ки уштур то домғони ббрднд ва аз онҷо алаф овараданд . Ва таркон албата перомун мо нагаштанд , ки эшон низ бхўиштн машғӯл буданд ки ин қаҳту танагии баҳамаи ҷойҳо буд .

و حال علف‌ چنان شد که یک روز دیدم- و مرا نوبت بود بدیوان- که امیر نشسته بود و وزیر و صاحب دیوان رسالت و تا نماز پیشین روزگار شد تا پنج روزه علف راست کردند، غلامان را نان و گوشت و اسبان را کاه و جو نبود. پس از نماز پیشین از کار علف فارغ شدیم، امیر بخنده میگفت این حدیث بر طریق غرائب‌ و عجائب و اسکدار غزنین رسید درین ساعت، پیش برد، نامه کوتوال غزنین بود بو علی، میخواند و روی بندیمان آورد و گفت: کوتوال نبشته است و گفته «بیست و اند هزار قفیز غلّه در کندوها انبار کرده شده است، باید فروخت یا نگاه باید داشت؟» ما را بغزنین چندین غلّه است و اینجا چنین درماندگی. ندیمان تعجب نمودند. و پس ازین تا این گاه که این پادشاه گذشته شد، رضی اللّه عنه، عجائب بسیار افتاد و باز نمایم بجای خویش آنچه نادرتر بود تا خوانندگان را مقرّر گردد که دنیا در کل به نیم پشیز نیرزد. و حال علف چنان شد که اشتر تا دامغان ببردند و از آنجا علف آوردند. و ترکان‌ البتّه پیرامون ما نگشتند، که ایشان نیز بخویشتن مشغول بودند که این قحط و تنگی بهمه جایها بود.