[ қаҳту парешоне ]

[قحط و پریشانی‌]

Ва амир аз ншобўр ҳаракат кард бар ҷониби Тӯс , рӯзи шанбеи ду рӯзи монда буд аз ҷамодии алأхрии даҳуми наврӯз [ ба ] роҳи даҳ сурх ,у бсҳро фурӯд омад бар сари роҳҳои сарахсу нисоу бовирду устувоу ншобўр . Ва бар чаҳор ҷониб лашкар фиристод сохта бо мақдамони ҳушёр ва бо солорон бо ном то тлоӣъ бошанд . Ва мухолифон низ бҷнбиднд ва бсрхс омаданд , мардуми сохта бисёр , ва тлоӣъ фиристоданд бар рӯй лашкари мо . Ва ҳар ду гуруҳ ҳушёр мебуданд , ва ҷангҳо мерафту дасти овезҳо . Ва амири хайма бар боло зада буд ва ба таъбияи сохтаи фурӯди омада буд , ва шароб мехӯрду бетони хеш бо муаззам лашкар биравӣ хасмони нмирФти мунтазири он ки то ғалла дар расад . Ва ҳоли нарх бҷоигоҳӣ расед ки манӣ нони бсиздаҳ дирам шуд ва ноёфт ,у ҷӯи худ касе бичишам нмидид . Ва Тӯсу навоҳии онро бикунаданд ва аз ҳар кас ки манӣ ғалла дошт бстднду сӯрии оташи дарин навоҳӣ зад . Ва мардуму сутур бисёр аз беалафӣ бамурд ки пайдо буд ки бгёҳи зиндагӣ чанд бтўонстнд кард . Ва кор баҷое расед ки бим буд ки лашкар аз беалафӣ хурӯҷӣ кардӣу кор аз даст бишудӣ , амирро огоҳ карданд ва мусарраҳ бигуфтанд ки кор аз даст май бишавад , ҳаракат бояд кард ки агар карда наёяд , корӣ равад ки талофии душвори пазирад . Амир аз онҷо ҳаракат кард бар ҷониби сарахси рӯзи шанбеи нӯздаҳум шаъбон , ва то бсрхс раседем дар роҳи чандон сутури биФтод ки онро андоза набӯд . Ва мардуми ҳамаи ғамӣу сутӯҳи монданд аз беалафӣу гуруснагӣ . Онҷо раседем дар роҳи чандон сутури биФтодаҳи як рӯзи монда аз шаъбон ; шаҳри харобу ибоб буду шохӣ ғалла набӯду мардуми ҳамаи гурехтау дашту ҷиболи гӯйӣ сӯхтаанд , ҳеҷ гиёҳ на . Мардуми мутаҳайири гаштанд , ва мерафтанд ва аз даври ҷои гиёҳи пусидаи миоўрднд ки [ ба ] рӯзгори гузаштаи борони онро дар саҳро андохта буд ,у онро об мезаданду пеши сутури мёндохтнди як ду дами бхўрдндӣу сари броўрдндӣ ва май нгристндӣ то аз гуруснагӣ ҳалок шудандӣ .

و امیر از نشابور حرکت کرد بر جانب طوس، روز شنبه دو روز مانده بود از جمادی الأخری دهم نوروز [به‌] راه ده سرخ‌، و بصحرا فرود آمد بر سر راههای سرخس و نسا و باورد و استوا و نشابور. و بر چهار جانب لشکر فرستاد ساخته با مقدمان هشیار و با سالاران با نام تا طلائع‌ باشند. و مخالفان نیز بجنبیدند و بسرخس آمدند، مردم ساخته بسیار، و طلائع فرستادند بر روی لشکر ما . و هر دو گروه هشیار میبودند، و جنگها میرفت و دست آویزها . و امیر خیمه بر بالا زده بود و به تعبیه ساخته‌ فرود آمده بود، و شراب میخورد و بتن خویش با معظم‌ لشکر بروی خصمان نمیرفت منتظر آن که تا غلّه‌ در رسد. و حال نرخ بجایگاهی رسید که منی نان بسیزده درم شد و نایافت‌، و جو خود کسی بچشم نمیدید. و طوس و نواحی آن را بکندند و از هر کس که منی غلّه داشت بستدند و سوری آتش درین نواحی زد. و مردم و ستور بسیار از بی‌علفی بمرد که پیدا بود که بگیاه‌ زندگی چند بتوانستند کرد. و کار بجایی رسید که بیم بود که لشکر از بی‌علفی‌ خروجی کردی‌ و کار از دست بشدی، امیر را آگاه کردند و مصرّح‌ بگفتند که کار از دست می‌بشود، حرکت باید کرد که اگر کرده نیاید، کاری رود که تلافی دشوار پذیرد. امیر از آنجا حرکت کرد بر جانب سرخس روز شنبه نوزدهم شعبان، و تا بسرخس رسیدیم در راه چندان ستور بیفتاد که آنرا اندازه نبود. و مردم همه غمی و ستوه ماندند از بی‌علفی و گرسنگی. آنجا رسیدیم در راه چندان ستور بیفتاده یک روز مانده از شعبان؛ شهر خراب و یباب‌ بود و شاخی غلّه‌ نبود و مردم همه گریخته‌ و دشت و جبال‌گویی سوخته‌اند، هیچ گیاه نه‌ . مردم متحیّر گشتند، و میرفتند و از دور جای گیاه پوسیده میآوردند که [به‌] روزگار گذشته باران‌ آنرا در صحرا انداخته بود، و آنرا آب میزدند و پیش ستور میانداختند یک دو دم‌ بخوردندی و سر برآوردندی‌ و می‌نگریستندی تا از گرسنگی هلاک شدندی.

Ва мардуми пиёдаи рӯро ҳоли бтар азин буд .

و مردم پیاده‌رو را حال بتر ازین بود.

Амири бад-ӣни ҳолҳо сахт мутаҳайир шуд ва маҷлисӣ кард бо вазиру бӯи саҳлу арқони давлату аъёни сипоҳ ва гуфтанд : ин корро чаҳ рӯйаст ? агар барин ҷумла монад на мардум монад на сутур . Амир гуфт : хасмон агар чаҳ ҷамъ шудаанд , донам ки эшонро ҳам ин танагӣ ҳаст . Гуфтанд : зиндагонии худованди дарози бод , ҳоли Марв дигараст дар фарохии алаф ва аз ҳамаи хубтар онкӣ акнӯн ғалла расида бошаду хасмон бо сар ғаллаанд , ва мо то онҷо расем , сутури эшон осӯда бошаду фарбеҳу ободон , ва мо дар ин роҳ чизе наёбем . Савоби он май намояд ки худованд баҳрот равад ки онҷои ббодғис ва он навоҳӣ алафаст то онҷои ббошими рӯзӣ чанд ва пас сохтаи қасд хасмон кунем . Амир гуфт : ин маҳоласт ки шумо мегуед . Ман ҷуз бмрў нарӯм ки хасмон онҷо оянд то ҳар чаҳ бошад , ки ҳар рӯзи басари ин кор натавонам омад . Гуфтанд : фармони худовандро бошад , мо фармон бардорем , ҳар куҷо равад .

امیر بدین حالها سخت متحیّر شد و مجلسی کرد با وزیر و بو سهل و ارکان دولت و اعیان سپاه و گفتند : این کار را چه روی است؟ اگر برین جمله ماند نه مردم ماند نه ستور. امیر گفت: خصمان اگر چه جمع شده‌اند، دانم که ایشان را هم این تنگی هست. گفتند: زندگانی خداوند دراز باد، حال مرو دیگر است در فراخی علف و از همه خوبتر آنکه اکنون غلّه رسیده باشد و خصمان با سر غلّه‌اند، و ما تا آنجا رسیم، ستور ایشان آسوده باشد و فربه و آبادان، و ما در این راه چیزی نیابیم. صواب آن می‌نماید که خداوند بهرات رود که آنجا ببادغیس و آن نواحی علف است تا آنجا بباشیم روزی چند و پس ساخته قصد خصمان کنیم. امیر گفت: این محال‌ است که شما میگویید. من جز بمرو نروم که خصمان آنجا آیند تا هر چه باشد، که هر روز بسر این کار نتوانم آمد. گفتند: فرمان خداوند را باشد، ما فرمان برداریم، هر کجا رود.

Ва аз пеши вай навмед бозгаштанд ва холӣ бинишастанд ва бар забони бӯи алҳсни абди алҷлилу масъӯди Лайс пайғом доданд ки « савоб нест сӯии Марв рафтан ки хушк соласту мигўинд дар роҳ об нест ва алаф ёфта нмишўду мардум зҷр шаванд дарин роҳ , набояд Фолъёзи биллоҳ , халалӣ уфтад ки онрои душвор дар тавон ёфт . » бирафтанд ва ин пайғоми бгзорднд , амири сахт дар тоб шуд ва ҳар дуро сард кард ва дашном дод ва гуфт : шумо ҳамаи қўодони забон дар даҳон якдигар кардаед ва намехоҳед то ин кор барояд то ман дарин ранҷ мебошам ва шумо дуздӣ мекунед , ман шуморо ҷое хоҳам барад ки ҳамагон дар чоҳи афтид ва ҳалок шавед то ман аз шумо ва аз хёноти шумо бар ҳам ва шумо низ аз мо барраед . Дигари бори каси сӯии ман дарин боб пайғом наёрад ки гардан задан фармоем . Ҳар ду мадҳуш бозгаштанд наздики қавм ва хомӯш бинишастанд . Аъён гуфтанд : ҷавоб чаҳ дод ? бӯи алФтҳи Лайси оростаи сухан гуфтан гирифту бӯ алҳсн гуфт : машнуед , ки на барин ҷумла гуфт ; ва маҳол бошад ки шумо меҳтаронро ишва диҳанд хосса дар чунин рӯзгории бад-ӣни муҳиммӣ , амири чунин ва чунин гуфт .

و از پیش وی نومید بازگشتند و خالی بنشستند و بر زبان بو الحسن عبد الجلیل‌ و مسعود لیث پیغام دادند که «صواب نیست سوی مرو رفتن که خشک سال است و میگویند در راه آب نیست و علف یافته نمیشود و مردم ضجر شوند درین راه، نباید فالعیاذ باللّه‌، خللی افتد که آنرا دشوار در توان یافت.» برفتند و این پیغام بگزاردند، امیر سخت در تاب شد و هر دو را سرد کرد و دشنام داد و گفت: شما همه قوّادان‌ زبان در دهان یکدیگر کرده‌اید و نمی‌خواهید تا این کار برآید تا من درین رنج می‌باشم و شما دزدی می‌کنید، من شما را جایی خواهم برد که همگان در چاه افتید و هلاک شوید تا من از شما و از خیانات شما بر هم و شما نیز از ما برهید. دیگر بار کس سوی من درین باب پیغام نیارد که گردن زدن فرمایم‌ . هر دو مدهوش‌ بازگشتند نزدیک قوم و خاموش بنشستند. اعیان گفتند: جواب چه داد؟ بو الفتح لیث‌ آراسته‌ سخن گفتن گرفت‌ و بو الحسن گفت: مشنوید، که نه برین جمله گفت؛ و محال‌ باشد که شما مهتران را عشوه دهند خاصّه در چنین روزگاری بدین مهمّی، امیر چنین و چنین گفت.

Вазир дар сипоҳ солор нагирист ,у ҳоҷиби бузурги сипоҳи солорро гуфт « ӣнҷо сухан намонад , фармони худовандро бошад . Ва мо бандагонем ва моро беҳтар онаст ки худованд бар мо хоҳад . »у бархестанд ва бирафтанд ва ин хабари бомейри расониданд .

وزیر در سپاه سالار نگریست، و حاجب بزرگ سپاه سالار را گفت «اینجا سخن نماند، فرمان خداوند را باشد. و ما بندگانیم و ما را بهتر آن است که خداوند بر ما خواهد.» و برخاستند و برفتند و این خبر بامیر رسانیدند.

Бар сипоҳи солори чандин чиз бирафт ҳамчунин , аз алии доя ки амирро аз он озории бузург бадал омад , яке он буд ки чун бтўс будем , нома расед аз ҳоҷиби олтўнтош ки барин ҷониб ки манам неру мекунанд ва бамурдӣ ҳоҷатаст . Ҷавоб рафт ки дили қавии дор ки фармудем сипоҳи солорро то бтўи пайвандад . Ва басӯии сипоҳи солор нома рафт ки олтўнтошро дарёб . Сипоҳ солор гуфт : маро ки тобеъ олтўнтош мебояд буд кӯсу дуҳулу дабдаба чаҳ бакораст ? ва фармуд то ҳамаи бдриднд ва бсухтанд . Ва ин хабари бомейри расониданд ва ҳоҷат омад бдонкаҳи масъӯди Лайсро наздик ӯ фиристод то дил ӯро хуш гирданд , ва бирафт ва рост наомад то амир ӯро бихонаду бмшоФҳаҳи дил гарм кард . Чунин ҳолҳо мебуд ва Фтрот меафтоду дили амири броъён табоҳ мешуд ва эшон низ навмеду шикаста дил меомаданд то онгоҳ ки алтомаҳи алкбрӣ пеш омад .

بر سپاه سالار چندین چیز برفت همچنین، از علی دایه که امیر را از آن آزاری بزرگ بدل آمد، یکی آن بود که چون بطوس بودیم، نامه رسید از حاجب آلتونتاش که برین جانب که منم نیرو میکنند و بمردی‌ حاجت است. جواب رفت که دل قوی دار که فرمودیم سپاه سالار را تا بتو پیوندد. و بسوی سپاه سالار نامه رفت که آلتونتاش را دریاب‌ . سپاه سالار گفت: مرا که تابع آلتونتاش میباید بود کوس و دهل و دبدبه‌ چه بکار است‌؟ و فرمود تا همه بدریدند و بسوختند. و این خبر بامیر رسانیدند و حاجت آمد بدانکه مسعود لیث را نزدیک او فرستاد تا دل او را خوش گرداند، و برفت و راست نیامد تا امیر او را بخواند و بمشافهه‌ دل گرم کرد. چنین حالها میبود و فترات‌ می‌افتاد و دل امیر براعیان تباه میشد و ایشان نیز نومید و شکسته دل‌ میآمدند تا آنگاه که‌ الطَّامَّةُ الْکُبْری‌ پیش آمد.