Амир , разии аллоҳи анҳу , чун фурӯд сарой рафту холӣ бихаргоҳ бинишаст , гила кард фарои ходимон аз вазир ва аз аъёни лашкар ва гуфт « ҳеҷ хост эшон нест ки ин кор бргзордаҳ ояд то ман азин дарду ғам эмин бошам . Ва имрӯз чунин рафт . Ва ман баҳамаи ҳол фардо бихоҳам рафт сӯии Марв . » эшон гуфтанд « худовандро аз эшон набояд пурсед , бароиу тадбири хеши кор мебибояд кард . » ва ин хабари бўзири расониданд , бӯи саҳли зўзниро гуфт « оҳ чун тадбир бар хадам афтод ! то чаҳ бояд кард . » ва аз он хадами яке иқболи заррин - даст буду даъвӣ зиракӣ кардӣ ва нагӯям ки дарбора хеши мардии зираку грбз ва бисёр дон набӯд , аммо дар чунин корҳои бузург ӯро дидор чун афтодӣ ? бӯ саҳл гуфт « агар чунинаст , хоҷаи салоҳ нигоҳ дораду бики ду ҳамлаи сипари ниФгнд ва ме- бозгуед . Гуфт « ҳамин андешӣдаам »у сӯии хаймаи хеши бозгашт ва кас фиристоду олтўнтошро бихонад , биёмад ва холӣ кард вазир гуфт « туро бидон хондаам аз ҷумлаи ҳамаи мақдамони лашкар ки мардии ду то нестӣу салоҳи кори росту дурусти бознамоӣ . Ману сипоҳи солору ҳоҷиби бузург бо худованд султон дармондем ки ҳар чаҳ гӯйему насиҳат рост кунем , наме шунӯд ва моро муттаҳам медорад . Ва акнӯн чунин мусӣбати биФтод ки сӯй Марв равад ва моро носавоб май намояд , ки як саворагонро ҳама дар музирату гуруснагӣ ва бесутурӣ мебайнем . Ва ғуломони сароеи қавмӣ бар уштуранду ҳоҷиби бгтғдӣ фарёд мекунад ки ин ғуломон кор нахоҳанд кард ки мигўинди эшонро чаҳ афтодааст ки гурусна бояд буд ки бисёр талаб карданд гандуму ҷӯ ва ҳосил нашуд , ва бо ҳеҷ подшоҳи барин ҷумла нарафтанд ва пайдост ки тоқат чанд доранд . Ва ҳиндӯони боқӣ пиёдаанду гурусна . Чаҳ гӯйӣ ки корро рӯй чист ? » гуфт : зиндагонии хоҷаи бузурги дарози бод , ман туркӣам як лухт ва ман рост гӯям бемуҳобо , ин лашкарро чунонкӣ ман дидам , кор нахоҳанд кард ва моро бадаст хоҳанд дод , ки бенаво ва гуруснаанд , ва битарсам ки агар душман пайдо ояд , халалӣ уфтад ки онро дар натавон ёфт . Вазир гуфт : ту ин бо худованд битавонӣ гуфт ? гуфт : чаро натавонам гуфт ? ман нақиби хилтошони амир Маҳмӯд будам ва ба рай монад маро бо ин худованду онҷои ҳоҷибӣ бузург ёфтам ва бисёр неъмату ҷоҳ арзонӣ дошту имрӯзи бдрҷаҳи солоронм , чаро бозгирми чунин насиҳат ? вазир гуфт : пас аз намози хилватии хоҳ ва ин бозгуӣ , агар башнавад , бузург миннатӣ бошад турои барин давлат ва бар мо бандагон то дониста бошӣ , ва агар нашунӯд ту аз гардани хеш берун карда бошӣу ҳақи неъмати худовандро гзордаҳ . Гуфт чунин кунаму бозгашт .

امیر، رضی اللّه عنه، چون فرود سرای رفت‌ و خالی بخرگاه بنشست، گله کرد فرا خادمان از وزیر و از اعیان لشکر و گفت «هیچ خواست‌ ایشان نیست که این کار برگزارده آید تا من ازین درد و غم ایمن باشم. و امروز چنین رفت. و من بهمه حال فردا بخواهم رفت سوی مرو.» ایشان گفتند «خداوند را از ایشان نباید پرسید، برای و تدبیر خویش کار می‌بباید کرد.» و این خبر بوزیر رسانیدند، بو سهل زوزنی را گفت «آه چون تدبیر بر خدم‌ افتاد! تا چه باید کرد.» و از آن خدم یکی اقبال زرین- دست‌ بود و دعوی زیرکی کردی و نگویم که درباره خویش‌ مردی زیرک و گربز و بسیار دان‌ نبود، امّا در چنین کارهای بزرگ او را دیدار چون افتادی؟ بو سهل گفت «اگر چنین است، خواجه صلاح نگاه دارد و بیک دو حمله سپر نیفگند و می- بازگوید . گفت «همین اندیشیده‌ام» و سوی خیمه خویش بازگشت و کس فرستاد و آلتونتاش را بخواند، بیامد و خالی کرد وزیر گفت‌ «ترا بدان خوانده‌ام از جمله همه مقدّمان لشکر که مردی دو تا نیستی و صلاح کار راست و درست بازنمایی. من و سپاه سالار و حاجب بزرگ با خداوند سلطان درماندیم که هر چه گوییم و نصیحت راست کنیم، نمی‌شنود و ما را متّهم میدارد. و اکنون چنین مصیبت بیفتاد که سوی مرو رود و ما را ناصواب می‌نماید، که یک سوارگان‌ را همه در مضرّت و گرسنگی و بی‌ستوری می‌بینیم. و غلامان سرایی قومی بر اشترند و حاجب بگتغدی فریاد میکند که این غلامان کار نخواهند کرد که میگویند ایشان را چه افتاده است‌ که گرسنه باید بود که بسیار طلب کردند گندم و جو و حاصل نشد، و با هیچ پادشاه برین جمله نرفتند و پیداست که طاقت چند دارند. و هندوان باقی‌ پیاده‌اند و گرسنه. چه گویی که کار را روی چیست‌؟» گفت: زندگانی خواجه بزرگ دراز باد، من ترکی‌ام یک لخت‌ و من راست گویم‌ بی‌محابا، این لشکر را چنانکه من دیدم، کار نخواهند کرد و ما را بدست‌ خواهند داد، که بینوا و گرسنه‌اند، و بترسم که اگر دشمن پیدا آید، خللی افتد که آنرا در نتوان یافت. وزیر گفت: تو این با خداوند بتوانی‌ گفت؟ گفت: چرا نتوانم گفت؟ من نقیب خیلتاشان‌ امیر محمود بودم و به ری ماند مرا با این خداوند و آنجا حاجبی بزرگ یافتم و بسیار نعمت و جاه ارزانی داشت و امروز بدرجه سالارانم‌، چرا بازگیرم چنین نصیحت؟ وزیر گفت: پس از نماز خلوتی خواه و این بازگوی، اگر بشنود، بزرگ منتّی باشد ترا برین دولت و بر ما بندگان تا دانسته باشی‌، و اگر نشنود تو از گردن خویش بیرون کرده باشی و حقّ نعمت خداوند را گزارده. گفت چنین کنم و بازگشت.

Ва вазири маро ки бӯ алФзлм бихонаду сӯии бӯи саҳл пайғом дод ки « чунин ва чунин рафт , ва ин бозпасин ҳиялатаст , то чаҳ равад . Ва агар тарки сахти содаи дил ва рост набӯдӣ , тани дарин надодӣ . » ман бозгаштам ва бо бӯ саҳл бигуфтам . Гуфт : ончии барин марди носеҳ буд бикрад , то нигарем , чаҳ равад . Ва вазири муътамадони хеши бФрстод назд сипоҳи солору ҳоҷиби бузурги бгтғдӣ ва боз намӯд ки чунин чора сохта шуд . Ҳамаи қавм ӯро барин шукр карданд . Ва миёни ду намози ҳамагон бадаргоҳ омаданд , ки бо кас дил набӯд ,у амир дар харгоҳ буд , олтўнтошро ҳс карданд то наздик хадам рафту бозхост ва гуфт : ҳадисии фариза ва муҳим дорад . БорёФт ва дар рафту сухани тамоми як лухти вор таркона бигуфт .

و وزیر مرا که بو الفضلم بخواند و سوی بو سهل پیغام داد که «چنین و چنین رفت، و این بازپسین حیلت‌ است، تا چه رود. و اگر ترک سخت ساده دل و راست نبودی، تن درین ندادی‌ .» من بازگشتم و با بو سهل بگفتم. گفت: آنچه برین مرد ناصح بود بکرد، تا نگریم، چه رود. و وزیر معتمدان خویش بفرستاد نزد سپاه سالار و حاجب بزرگ بگتغدی و باز نمود که چنین چاره ساخته شد. همه قوم او را برین شکر کردند. و میان دو نماز همگان بدرگاه آمدند، که با کس دل نبود، و امیر در خرگاه بود، آلتونتاش را حث‌ کردند تا نزدیک خدم‌ رفت و بازخواست و گفت: حدیثی فریضه و مهم دارد. باریافت و در رفت‌ و سخن تمام یک لخت‌وار ترکانه‌ بگفت.

Амир гуфт « туро фаро кардаанд то чунин сухан мегӯйӣ бсодгӣ , ва агар на туро чаҳ ёрои ин бошад ? бози гирд ки афв кардем туро , аз онкии мардии росту нодонӣ ,у нигар то чунин далерӣ низ накунӣ . » олтўнтоши бозгашту пӯшидаи ончии рафта буд бо ин бузургон бигуфт , гуфтанд : ончӣ бар ту буд бкрдӣ , ва ин ҳадисро пӯшидаи дор . Ва вазири бозгашт .

امیر گفت «ترا فرا کرده‌اند تا چنین سخن میگویی بسادگی، و اگر نه ترا چه یارای‌ این باشد؟ باز گرد که عفو کردیم ترا، از آنکه مردی راست و نادانی‌، و نگر تا چنین دلیری نیز نکنی.» آلتونتاش بازگشت و پوشیده آنچه رفته بود با این بزرگان بگفت، گفتند: آنچه بر تو بود بکردی، و این حدیث را پوشیده دار. و وزیر بازگشت.

Ва бӯи саҳлро дили барин муҳими баста буд , марои наздик вазир фиристод то бозпурсам .

و بو سهل را دل‌ برین مهم بسته بود، مرا نزدیک وزیر فرستاد تا بازپرسم‌ .

Бирафтам ва гуфтам ки мегуяд : чаҳ рафт ? гуфт : бигӯӣ бӯи саҳлро ки олтўнтошро ҷавоби чунин буд . Ва ӣнҷо корӣ хоҳад афтоду қзоءи омадаро боз натавон гардонид , ки рости масаълаи Амр Лайсаст ки вазираш ӯро гуфт ки аз ншобўри бблхи рӯу моя дор бош ва лашкар мефирист ки ҳар чаҳ шикананд ва шикаста шавад то ту баҷое тавон дарёфт , ва агар ту биравӣу шикастаи шӯй , беш пой қарор нагирад бар замин . Гуфт « эй хоҷаи рои дурусту рост инаст ки ту дидае ва бигуфтӣ ва [ бар он ] кор мебояд кард , аммо дарин чизеаст ки рост бидон монад ки қзоءи омадаи расан дар гардан карда [аст ] устувор ва мекашад . »у оқибати он буд ки хондае , аз он ин худованди ҳамин тарозаст , суд нахоҳад дошт .

برفتم و گفتم که میگوید: چه رفت؟ گفت: بگوی بو سهل را که آلتونتاش را جواب چنین بود. و اینجا کاری خواهد افتاد و قضاء آمده را باز نتوان گردانید، که راست‌ مسئله عمرو لیث است که وزیرش او را گفت که از نشابور ببلخ رو و مایه‌دار باش و لشکر می‌فرست که هر چه شکنند و شکسته شود تا تو بجایی توان دریافت‌، و اگر تو بروی و شکسته شوی، بیش‌ پای قرار نگیرد بر زمین. گفت «ای خواجه رای درست و راست این است که تو دیده‌ای و بگفتی و [بر آن‌] کار میباید کرد، امّا درین چیزی است که راست بدان ماند که قضاء آمده رسن در گردن کرده [است‌] استوار و می‌کشد.» و عاقبت آن بود که خوانده‌ای، از آن این خداوند همین طراز است، سود نخواهد داشت.

Мо дили ҳама бар балоҳо ниҳодем , ту низ буна , бошад ки ба аз он бошад ки меандешем . Бозгаштам ва бигуфтаму бӯи саҳл аз кор бишуд , ки сахти баддили мардӣ буд .

ما دل همه بر بلاها نهادیم، تو نیز بنه، باشد که‌ به از آن باشد که می‌اندیشیم. بازگشتم و بگفتم و بو سهل از کار بشد، که سخت بددل مردی بود.

Ва амир рӯза дошт , намози дигари бори надод ва пайғом омад ки бозгардед ва кор бисозед , мо фардои сӯии Марв хоҳем рафт . Ва қавм навмед бозгаштанд ва корҳо рост карданд .

و امیر روزه داشت، نماز دیگر بار نداد و پیغام آمد که بازگردید و کار بسازید، ما فردا سوی مرو خواهیم رفت. و قوم نومید بازگشتند و کارها راست کردند.