Ва дигари рӯз , алҷмъаҳи ассонии ман шаҳри рамазон , кӯси бзднд ва амир барнишасту роҳ Марв гирифт , аммо мутаҳайиру шикаста дил мерафтанд , рост бидон монаст ки гуфтӣ боз - пасашон май кашанд ; гармойии сахту танагии нафақа , ва алаф ноёфту сутурони лоғару мардуми рӯзаи бдҳн . Дар роҳи амир бар чанд тан бигузашт ки асбон бадаст мекашиданд ва ме- гиристанд , дилаш бипечед ва гуфт « сахти табоҳ шудааст ҳоли ин лашкар »у ҳазорагон дирам фармуд эшонро ,у ҳамагон умед гирифтанд ки магар бозгардад ,у қазои ғолибтар буд , ки намози дигари худ он ҳадис фаро афганд , пас гуфт « ин ҳамаи ранҷу сахтӣ то Марваст . »у дигари рӯз аз онҷои бардошт . Ва турфа он омад ки об ҳам набӯд дарин роҳу кас ёд надошт танагии об бар он лавн , ки биҷавӣҳои бузурги мирсидими ҳам хушк буд . Ва ҳол бидонҷо расед сеюм рӯз аз ҳаракати сарахс ки ҳоҷат омад ки чоҳҳо боист кунад аз баҳри обро , ва бисёр бикунаданд ҳам оби ширини баромад ва ҳам талх . Ва оташ дар нистонҳо заданду боди бўзиду дӯди онрои брбўд ва бар хрпштҳоӣ мардум зад ва сиёҳ кард .
و دیگر روز، الجمعه الثانی من شهر رمضان، کوس بزدند و امیر برنشست و راه مرو گرفت، اما متحیّر و شکسته دل میرفتند، راست بدان مانست که گفتی باز- پسشان میکشند؛ گرمایی سخت و تنگی نفقه، و علف نایافت و ستوران لاغر و مردم روزه بدهن . در راه امیر بر چند تن بگذشت که اسبان بدست میکشیدند و می- گریستند، دلش بپیچید و گفت «سخت تباه شده است حال این لشکر» و هزارگان درم فرمود ایشان را، و همگان امید گرفتند که مگر بازگردد، و قضا غالبتر بود، که نماز دیگر خود آن حدیث فرا افگند، پس گفت «این همه رنج و سختی تا مرو است.» و دیگر روز از آنجا برداشت . و طرفه آن آمد که آب هم نبود درین راه و کس یاد نداشت تنگی آب بر آن لون، که بجویهای بزرگ میرسیدیم هم خشک بود. و حال بدانجا رسید سوم روز از حرکت سرخس که حاجت آمد که چاهها بایست کند از بهر آب را، و بسیار بکندند هم آب شیرین برآمد و هم تلخ. و آتش در نیستانها زدند و باد بوزید و دود آنرا بربود و بر خرپشتهای مردم زد و سیاه کرد.
Ва ин чунин чизҳо дарин сафар кам набӯд . Рӯзи чаҳоршанбеи ҳафтуми моҳи рамазон чун бардоштем чоштгоҳи савории ҳазор тркмонон пайдо омад , ва гуфтанд инолённд ,у савории панҷсад гурехтагони мо , гуфтанд :
و این چنین چیزها درین سفر کم نبود. روز چهارشنبه هفتم ماه رمضان چون برداشتیم چاشتگاه سواری هزار ترکمانان پیدا آمد، و گفتند ینالیانند، و سواری پانصد گریختگان ما، گفتند:
Солорашони пўртгин буд , ва аз чаҳор ҷониб даромаданду ҷанг сахт шуд ва бисёр уштури брбўднд . Ва неки кӯшиш буд ;у мардуми мопазира рафтанд ва эшонро бимолиданд то давртар шуданд , ва ҳамчунин овезон овезон омаданд бо мо то бмнзл . Ва амири лухтӣ бедор шуд ин рӯз , чун чирагӣ хасмон бидиду ҳамагонро муқарари гашт ки пушаймон шудааст . Ва намози дигар чун бор дод вазиру сипоҳи солору аъён ҳозир омаданд ва азин ҳадиси фаро - афганд ва мегуфт ки азин гӯна хоҳад буд ки кам аз ду ҳазор савори хештанро бинмоӣанд ва уштур рубойанд ва беҳишматӣ кунанду лашкари бад-ӣни бузургӣ ки таъбия меравад , сазои эшон бФгннд . Сипоҳи солору ҳоҷиб бузург гуфтанд : зиндагонии худованди дарози бод , хасмони имрӯз мғоФсаҳ омаданд ,у фардо агар оянд , кӯшиш аз лавнии дигари бенанд . Ин бигуфтанду бархестанд . Амири эшонро бозхонд ва бо вазиру бӯи саҳли зўзнӣ холӣ кард ва бисёр сухан гуфта гашт то наздики шом , пас бпрогнднд .
سالارشان پورتگین بود، و از چهار جانب درآمدند و جنگ سخت شد و بسیار اشتر بربودند. و نیک کوشش بود؛ و مردم ما پذیره رفتند و ایشان را بمالیدند تا دورتر شدند، و همچنین آویزان آویزان آمدند با ما تا بمنزل. و امیر لختی بیدار شد این روز، چون چیرگی خصمان بدید و همگان را مقرّر گشت که پشیمان شده است. و نماز دیگر چون بار داد وزیر و سپاه سالار و اعیان حاضر آمدند و ازین حدیث فرا- افگند و میگفت که ازین گونه خواهد بود که کم از دو هزار سوار خویشتن را بنمایند و اشتر ربایند و بیحشمتی کنند و لشکر بدین بزرگی که تعبیه میرود، سزای ایشان بفگنند . سپاه سالار و حاجب بزرگ گفتند: زندگانی خداوند دراز باد، خصمان امروز مغافصه آمدند، و فردا اگر آیند، کوشش از لونی دیگر بینند. این بگفتند و برخاستند. امیر ایشان را بازخواند و با وزیر و بو سهل زوزنی خالی کرد و بسیار سخن گفته گشت تا نزدیک شام، پس بپراگندند.
Ва бӯи саҳл маро бихонад ва холӣ кард ва гуфт : « хунаки бӯи насри машкон ! ки дар ъз карона шуд ва ин рӯз намебинад ва ин қолу қил наме шунӯд . Чндонкаҳ бигуфтанд , ин подшоҳро суд надошт . Имрӯзи бики чошнии андак ки ёфт бедор шуд ва пушаймон шуд , ва чаҳ суд хоҳад дошт пушаймонӣ дар миёни дом ?у аъёну мақдамони дарин хилвати намози дигари ҳоли пӯст боз карда боз намуданд ва гуфтанд « иксўоргон коҳилӣ мекунанд ки ранҷҳо кашидаанд ва навмеданд , ва бар солорону мақдамон беш аз он набошад ки ҷонҳо дар ризои худованди бидиҳанд , аммо пайдост ки адади эшон бчнд кашад , ва бе иксўоргони кор рост нашавад . Ва пӯшида мондааст ки дармони ин кор чист . » ва ҳар чанд амири азин ҳадис беш мегуфт , сухани эшон ҳамин буд то амир тнгдл шуд ва гуфт : тадбир ин чист ? гуфтанд : худованд беҳтар тавонад донист . Вазир гуфт : бҳичи ҳол боз натавон гашт , чун басар кор раседем , ки ҳазимат бошад . Ва оўизшӣ набӯдааст ва молшӣ нарасидааст хасмонро ки фарохури вақту ҳоли сухан тавон гуфт . Бандаро савоб он менамояд ки ҷангро дар қоим афганда шавад ки масофат наздикаст , ки чун бмрў раседем шаҳру ғаллоти бадаст мо уфтад ва хасмон биппараҳои биёбон уфтанд , ин кор рост ояд .
و بو سهل مرا بخواند و خالی کرد و گفت: «خنک بو نصر مشکان! که در عزّ کرانه شد و این روز نمیبیند و این قال و قیل نمیشنود. چندانکه بگفتند، این پادشاه را سود نداشت. امروز بیک چاشنی اندک که یافت بیدار شد و پشیمان شد، و چه سود خواهد داشت پشیمانی در میان دام؟ و اعیان و مقدّمان درین خلوت نماز دیگر حال پوست باز کرده باز نمودند و گفتند «یکسوارگان کاهلی میکنند که رنجها کشیدهاند و نومیدند، و بر سالاران و مقدّمان بیش از آن نباشد که جانها در رضای خداوند بدهند، امّا پیداست که عدد ایشان بچند کشد، و بییکسوارگان کار راست نشود. و پوشیده مانده است که درمان این کار چیست.» و هر چند امیر ازین حدیث بیش میگفت، سخن ایشان همین بود تا امیر تنگدل شد و گفت: تدبیر این چیست؟ گفتند: خداوند بهتر تواند دانست. وزیر گفت: بهیچ حال باز نتوان گشت، چون بسر کار رسیدیم، که هزیمت باشد. و آویزشی نبوده است و مالشی نرسیده است خصمان را که فراخور وقت و حال سخن توان گفت. بنده را صواب آن مینماید که جنگ را در قائم افگنده شود که مسافت نزدیک است، که چون بمرو رسیدیم شهر و غلّات بدست ما افتد و خصمان بپرههای بیابان افتند، این کار راست آید .
Ин ду манзил ки мондааст неки эҳтиёт бояд кард . Ҳамагони ин ройро бпсндиднд ва барин бархестанд ки ончӣ воҷибаст аз ҳар халалии биҷои оранд то зоӣл шавад . Ва хоҷаи бузурги ин маслиҳат некӯ дид аммо бози руъбии бузург дар диласт ки азин лашкар мо набояд ки моро халалӣ уфтад наузи биллоҳ , ки ҳоҷиби бгтғдии амирро сар баста гуфт ки ғуломон имрӯз мегуфтанд ки мо бар уштур пайдост ки чанд тавонем буд , мо фардо агар ҷанг бошад , асбон тозикон бустонем ки бар уштур ҷанг натавон кард . Ва амири ҷавоби надоду лекини нек аз ҷой бишуд . »
این دو منزل که مانده است نیک احتیاط باید کرد. همگان این رای را بپسندیدند و برین برخاستند که آنچه واجب است از هر خللی بجای آرند تا زائل شود. و خواجه بزرگ این مصلحت نیکو دید امّا باز رعبی بزرگ در دل است که ازین لشکر ما نباید که ما را خللی افتد نعوذ باللّه، که حاجب بگتغدی امیر را سر بسته گفت که غلامان امروز میگفتند که ما بر اشتر پیداست که چند توانیم بود، ما فردا اگر جنگ باشد، اسبان تازیکان بستانیم که بر اشتر جنگ نتوان کرد. و امیر جواب نداد و لیکن نیک از جای بشد .»
[ хабар додан манеҳён аз ҳоли тркмонон ]
[خبر دادن منهیان از حال ترکمانان]
Мо дарин ҳадис будем ки пайкии дррсиду млтФаҳ ҳои манеҳён овараданд ки « чун хабар расед аз султон ки аз сарахс бирафт , руъбӣу фазаъии бузурги барин қавм афтоду туғрули аъёнро гирд кард ва бисёр сухан рафт аз ҳар лавнӣ , охир гуфтанд туғрулро ки меҳтари мо туе , бар ҳар чаҳ ту савоб дидӣ , мо кор кунем . Туғрул гуфт : моро савоби он май намояд ки буна пеш кунему сӯй диҳистон рӯему гиреҳгон ва он навоҳии бигирем ки тозикони сабки моя ва беолатанд , ва агар онҷо натавонем буд , ба рай биравем ки райу ҷиболу сипоҳони мо росту бҳичи ҳол подшоҳ бидам мо наёяд , чун мо аз вилоят ӯ бирафтем , ки ин подшоҳӣ бузургасту лашкару олату ъдту вилоят бисёр дораду сомони ҷанг мо бидонаст ва аз дами мо боз нахоҳад гашт . Ва мо майдонем ки дарин зимистон чанд ранҷ кашидем , забуниро гирем , ҳануз аз чунин муҳташамии беҳтар . Ҳамагон гуфтанд : ин писандидатар рой бошад ва барин кор бояд кард . Довӯди ҳеҷ сухан нагуфту вайро гуфтанд ки ту чаҳ гӯйӣ ? гуфт : ончӣ шумо гуфтед ва қарор додед чизе нест . Бобтдо чунин набоист карду дасти бкмри чунин мард набоист зад , имрӯз ки задем ва аз мо бёзрд ва ҷангҳо рафт ва чанд вилоят ӯ хароб кардем то ҷон бибояд зад , ки агар ӯро задем , бар ҳамаи ҷаҳон даст ёбем ва агар ӯ моро зад , азин фирори дрнмоним , ки пайдост бидам мо чанд оянд , агар зада шавем . Аммо буна аз мо сахти давр бояд , ҳар куҷо бошем ки савори муҷарради фориғ дил бошад . Ва бидонед ки агар дастӣ нозада биравем , андешади ин подшоҳ ки мо бтрсидим ва бигурехтему дам мо гираду баномаи ҳамаи влоитдоронро бар мо оғолидн гираду ночори дӯст бар мо душман шавад .
ما درین حدیث بودیم که پیکی دررسید و ملطّفههای منهیان آوردند که «چون خبر رسید از سلطان که از سرخس برفت، رعبی و فزعی بزرگ برین قوم افتاد و طغرل اعیان را گرد کرد و بسیار سخن رفت از هر لونی، آخر گفتند طغرل را که مهتر ما تویی، بر هر چه تو صواب دیدی، ما کار کنیم. طغرل گفت: ما را صواب آن مینماید که بنه پیش کنیم و سوی دهستان رویم و گرگان و آن نواحی بگیریم که تازیکان سبک مایه و بیآلت اند، و اگر آنجا نتوانیم بود، به ری برویم که ری و جبال و سپاهان ما راست و بهیچ حال پادشاه بدم ما نیاید، چون ما از ولایت او برفتیم، که این پادشاهی بزرگ است و لشکر و آلت و عدّت و ولایت بسیار دارد و سامان جنگ ما بدانست و از دم ما باز نخواهد گشت. و ما میدانیم که درین زمستان چند رنج کشیدیم، زبونی را گیریم، هنوز از چنین محتشمی بهتر. همگان گفتند: این پسندیدهتر رای باشد و برین کار باید کرد. داود هیچ سخن نگفت و وی را گفتند که تو چه گویی؟ گفت: آنچه شما گفتید و قرار دادید چیزی نیست . بابتدا چنین نبایست کرد و دست بکمر چنین مرد نبایست زد، امروز که زدیم و از ما بیازرد و جنگها رفت و چند ولایت او خراب کردیم تا جان بباید زد، که اگر او را زدیم، بر همه جهان دست یابیم و اگر او ما را زد، ازین فرار درنمانیم، که پیداست بدم ما چند آیند، اگر زده شویم. امّا بنه از ما سخت دور باید، هر کجا باشیم که سوار مجرّد فارغ دل باشد. و بدانید که اگر دستی نازده برویم، اندیشد این پادشاه که ما بترسیدیم و بگریختیم و دم ما گیرد و بنامه همه ولایتداران را بر ما آغالیدن گیرد و ناچار دوست بر ما دشمن شود.
Ва ин қаҳт ки бар мо бӯдаасту имрӯз низ ҳаст , эшонро ҳамчунин бӯдааст ва ҳануз ҳаст , чунонкӣ аз ахбори дурусти моро маълуми гашт . Ва мо бории имрӯз дерӣаст то бар сар алафему асбону мардум мо биёсуданд ва эшон аз биёбонҳо май бароянд , ин аҷзаст , мар ӯро набояд тарсид . Ибғўу туғрулу инолёну ҳама мақдамон гуфтанд : ин рои дуруст тараст . Ва буна гусел карданд бо савории ду ҳазор кӯдактару бади асбтар ,у дигари лашкарро арз карданд , шонздаҳи ҳазор савор буд ва азин ҷумла муқаддама хоҳанд фиристод бо инолёну пўртгин . Неки эҳтиёт бояд кард ки ҳол инаст бҳқиқт ки боз намӯда омад . »
و این قحط که بر ما بوده است و امروز نیز هست، ایشان را همچنین بوده است و هنوز هست، چنانکه از اخبار درست ما را معلوم گشت. و ما باری امروز دیری است تا بر سر علفیم و اسبان و مردم ما بیاسودند و ایشان از بیابانها میبرآیند، این عجز است، مر او را نباید ترسید. یبغو و طغرل و ینالیان و همه مقدّمان گفتند: این رای درستتر است. و بنه گسیل کردند با سواری دو هزار کودکتر و بد اسبتر، و دیگر لشکر را عرض کردند، شانزده هزار سوار بود و ازین جمله مقدّمه خواهند فرستاد با ینالیان و پورتگین. نیک احتیاط باید کرد که حال این است بحقیقت که باز نموده آمد.»
Бӯи саҳл дар вақт барнишаст ва бадаргоҳ рафт ва ман бо вай рафтам , ва он млтФаҳҳо амир бихонаду лухтии сокин тар шуд , бӯи саҳлро гуфт : шӯридаи корӣ дар пеш дорем ,у савоби мо рафтани баҳрот буд ва бо он қавми сулҳӣ ниҳодан . Акнӯн ин гузашт , то эзад , ъзи зикра , чаҳ тақдир кардааст , ки бузург офатӣ бошад шонздаҳи ҳазор савори нек бо қавмии коҳилу бади дил ки мо дорем . Бӯ саҳл гуфт : ҷуз хайр набошад . Ҷаҳд бояд кард то бмрў расем ки онҷои ин корҳо ё баҷанг ё бслҳ дар тавон ёфт . Гуфт : чунинасту касони рафтанду вазиру сипоҳи солору ҳоҷиби бузургу аъёнро бхўонднд ва ин млтФаҳҳо бар эшон хонда омад , қавӣ дил шуданд ва гуфтанд хасмони нек бтрсидаҳанд . Вазир гуфт : ин шуғли Довӯд май намояду масаъла онаст ки намоз дигар рафт , ҷаҳд дар он бояд кард ки хештанро бмрўи аФгним ва халалӣ науфтад , ки онҷои ин корро ваҷҳеи тавон ниҳод , чун ҳоли хасмон инаст ки манеҳён набиштаанд . Ҳама гуфтанд : чунинаст ва бозгаштанд . Ва ҳамаи шаби кори ҷанг ме- сохтанд . Солорони иксўоргонро насиҳатҳо карданд ва умедҳо доданд . Ва амири артгини ҳоҷибро ки Халифаи бгтғдӣ буд бихонад бо сарҳангони саройҳоу ғуломони гардани каштар , ончии гуфтанӣ буд гуфт то нек ҳушёр бошанд . Ва ин ҳам аз иттифоқҳои бад буд ки бгтғдиро нахонду бёзрд ки бгтғдии бмсл чун амири ғуломон буд ва ҳар чаҳ вай гуфтӣ он кардандӣ . Ва ҳар чаҳ мерафт нописандида буд ки қазои кори хеш бхўост кард . Азои ?ераади аллоҳи шиӣои ҳёи асбоба .
بو سهل در وقت برنشست و بدرگاه رفت و من با وی رفتم، و آن ملطّفهها امیر بخواند و لختی ساکنتر شد، بو سهل را گفت: شوریده کاری در پیش داریم، و صواب ما رفتن بهرات بود و با آن قوم صلحی نهادن. اکنون این گذشت، تا ایزد، عزّ ذکره، چه تقدیر کرده است، که بزرگ آفتی باشد شانزده هزار سوار نیک با قومی کاهل و بد دل که ما داریم. بو سهل گفت: جز خیر نباشد. جهد باید کرد تا بمرو رسیم که آنجا این کارها یا بجنگ یا بصلح در توان یافت. گفت: چنین است و کسان رفتند و وزیر و سپاه سالار و حاجب بزرگ و اعیان را بخواندند و این ملطّفهها بر ایشان خوانده آمد، قوی دل شدند و گفتند خصمان نیک بترسیدهاند. وزیر گفت: این شغل داود مینماید و مسئله آن است که نماز دیگر رفت، جهد در آن باید کرد که خویشتن را بمرو افگنیم و خللی نیفتد، که آنجا این کار را وجهی توان نهاد، چون حال خصمان این است که منهیان نبشتهاند. همه گفتند: چنین است و بازگشتند. و همه شب کار جنگ می- ساختند. سالاران یکسوارگان را نصیحتها کردند و امیدها دادند. و امیر ارتگین حاجب را که خلیفه بگتغدی بود بخواند با سرهنگان سرایها و غلامان گردن کشتر، آنچه گفتنی بود گفت تا نیک هشیار باشند. و این هم از اتّفاقهای بد بود که بگتغدی را نخواند و بیازرد که بگتغدی بمثل چون امیر غلامان بود و هر چه وی گفتی آن کردندی. و هر چه میرفت ناپسندیده بود که قضا کار خویش بخواست کرد. اذا اراد اللّه شیئا هیّا اسبابه .