Ҳикояти ҷаъфари бен яҳёи бен холиди бармакӣ
حکایت جعفر بن یحیی بن خالد برمکی
Дар ахбори хулафои чунон хондаам ки ҷаъфари бен яҳёи бен холиди бармакии ягонаи рӯзгор буд баҳамаи одоби сиёсату фазлу адабу хираду хештани дорӣу кифоят то бидон ҷойгоҳ ки виро дар рӯзгори вазорати падараши алўзир ассонӣ гуфтандӣу шуғли бештар вай ронадӣ . Як рӯзи бмҷлс мазолим нишаста буду қисса ҳо мехонду ҷавоб май набшат ки расми чунин буд , қариби ҳазор қисса буд ки ҳама тўқиъ кард ки дар фалони кори чунин ва чунин бояд кард ва дар фалони чунин ва охирин қиссаи тӯморӣ буд афзӯн аз сад хати мқрмт ,у ходимии хоси омада буд то яла кунад то беш кор накунад , ҷаъфар бар пушти он қиссаи набшат :
در اخبار خلفا چنان خواندهام که جعفر بن یحیی بن خالد برمکی یگانه روزگار بود بهمه آداب سیاست و فضل و ادب و خرد و خویشتن داری و کفایت تا بدان جایگاه که ویرا در روزگار وزارت پدرش الوزیر الثّانی گفتندی و شغل بیشتر وی راندی . یک روز بمجلس مظالم نشسته بود و قصّهها میخواند و جواب مینبشت که رسم چنین بود، قریب هزار قصّه بود که همه توقیع کرد که در فلان کار چنین و چنین باید کرد و در فلان چنین و آخرین قصّه طوماری بود افزون از صد خطّ مقرمط، و خادمی خاص آمده بود تا یله کند تا بیش کار نکند، جعفر بر پشت آن قصّه نبشت:
Инзри фӣҳоу иФъли фии бобаҳои мо иФъли фии амсолҳо , ва чун ҷаъфар бархест он қиссаҳо бмҷлси қазоу вазорату аҳкому авқофу назру хароҷи бурданд ва таъаммул карданду мардумони бтъҷби бмондндӣ ,у яҳёи падарашро таҳният гуфтанд . Ҷавоб дод : абӯи Аҳмад - яъне ҷаъфар - воҳиди замонаи фии кули шайъи ءи ман алأдби алои анаи муҳтоҷи илои мҳнаҳи таҳаззуба .
ینظر فیها و یفعل فی بابها ما یفعل فی امثالها، و چون جعفر برخاست آن قصّهها بمجلس قضا و وزارت و احکام و اوقاف و نذر و خراج بردند و تأمّل کردند و مردمان بتعجّب بماندندی، و یحیی پدرش را تهنیت گفتند. جواب داد: ابو احمد- یعنی جعفر- واحد زمانه فی کلّ شیء من الأدب الّا انّه محتاج الی محنة تهذّبه .
Ва ҳоли хоҷаи масъӯд , слмаҳи аллоҳ , ҳамин буд , ки аз хонау дабиристони пеши тахт мулӯк омад , ло ҷурм дид аз замона ончӣ дид ва кашид ончӣ кашид , чунонкии бози намоями дарин таснифи биҷои хеш . Ва имрӯз дар санаи аҳадӣ ва хумсину арбъмоӣаҳи бФрмони худованди олами султони алмъзми абӯи алмзФри иброҳӣм , атоли аллоҳи бқоءаҳу насри авлиёъа , бахона хеш нишаста [аст ] то онгоҳ ки фармон бошад ки бози пеш тахт ояд . Ва гуфта -анд ки давлати афтону хезон бояд ки пойдор бошаду давлатӣ ки ҳамвор меравад бар мурод ва бе ҳеҷ кроҳити бикбор худовандаш биафтад , наузи биллоҳи ман алأдбору тақаллуби алأҳўол .
و حال خواجه مسعود، سلّمه اللّه، همین بود، که از خانه و دبیرستان پیش تخت ملوک آمد، لا جرم دید از زمانه آنچه دید و کشید آنچه کشید، چنانکه باز نمایم درین تصنیف بجای خویش. و امروز در سنه احدی و خمسین و اربعمائه بفرمان خداوند عالم سلطان المعظّم ابو المظفر ابراهیم، اطال اللّه بقاءه و نصر اولیاءه، بخانه خویش نشسته [است] تا آنگاه که فرمان باشد که باز پیش تخت آید. و گفته- اند که دولت افتان و خیزان باید که پایدار باشد و دولتی که هموار میرود بر مراد و بیهیچ کراهیت بیکبار خداوندش بیفتد، نعوذ باللّه من الأدبار و تقلّب الأحوال .
Амир , разии аллоҳи анҳу , бор доду вазиру аъёни пеши рафтанд . Чун қарор гирифтанд , хоҷаи масъӯдро пеш овараданду расми хизмат биҷой овараду боистод . Амир гуфт : туро ихтиёр кардем бкдхдоиии фарзанди мўдўд , ҳушёр бош ва бар мисолҳо ки хоҷа диҳад кор кун . Масъӯд гуфт : фармон бурдораст банда ,у замин бӯса доду бозгашт ,у сахти некӯ ҳақаш гузорданаду бахона боз рафт ; як соъати ббўд , пас бнздики амир мўдўд омад , ва ҳар чаҳ виро оварда буданд онҷо овараданд ,у амири мўдўд ӯро бисёр бнўохт . Ва аз онҷои бахона вазир омад хусраш , вазир бо вай бисёр некуӣ кард ва бозгардонед .
امیر، رضی اللّه عنه، بار داد و وزیر و اعیان پیش رفتند. چون قرار گرفتند، خواجه مسعود را پیش آوردند و رسم خدمت بجای آورد و بایستاد. امیر گفت: ترا اختیار کردیم بکدخدایی فرزند مودود، هشیار باش و بر مثالها که خواجه دهد کار کن. مسعود گفت: فرمانبردار است بنده، و زمین بوسه داد و بازگشت، و سخت نیکو حقّش گزاردند و بخانه باز رفت؛ یک ساعت ببود، پس بنزدیک امیر مودود آمد، و هر چه ویرا آورده بودند آنجا آوردند، و امیر مودود او را بسیار بنواخت. و از آنجا بخانه وزیر آمد خسرش، وزیر با وی بسیار نیکویی کرد و بازگردانید.
Ва рӯзи якшанбеи даҳуми моҳи муҳаррами амири мўдўду вазиру бадари ҳоҷиби бузургроу артгини солор ва дигаронро хлътҳо доданд сахти фахри , чунонкии бҳичи рӯзгор монанди он кас ёд надошт ва надода буданд чунин ,у қавм пеш омаданду расми хизмат биҷой овараданд ва бозгаштанд . Амири мўдўдро ду пели нару модау дуҳул ва дабдаба доданду фарохури ин бисёр зёдтҳо , ва дигаронро ҳамчунин ва корҳо бтмомӣ сохта шуд .
و روز یکشنبه دهم ماه محرّم امیر مودود و وزیر و بدر حاجب بزرگ را و ارتگین سالار و دیگران را خلعتها دادند سخت فاخر، چنانکه بهیچ روزگار مانند آن کس یاد نداشت و نداده بودند چنین، و قوم پیش آمدند و رسم خدمت بجای آوردند و بازگشتند. امیر مودود را دو پیل نر و ماده و دهل و دبدبه دادند و فراخور این بسیار زیادتها، و دیگران را همچنین و کارها بتمامی ساخته شد.
Ва рӯзи се шанбеи давоздаҳуми ин моҳи амир , разии аллоҳи анҳу , барнишасту ббоғ фирӯзӣ омад ва бар хзроءи майдон зерин бинишаст - ва он банноу майдони имрӯзи дигргўн шудааст , он вақт бар ҳоли хеш буд -у фармӯда буд то даъватӣ бо такаллуф сохта буданду Ҳарисаи ниҳода . Ва амири мўдўду вазир низ биёмаданд ва бинишастанд . Ва лашкар гузаштан гирифтанд ,у нахусти кавкабаи амири мўдўд буд : чатр ва аломатҳои фарох ва дивист мард аз ғуломони сароеи ҳама бо ҷавшану мтрд , ва бисёр ҷнибту ҷмозаҳ ,у пиёдагон ва аломатҳои фароху ғуломии сад ва ҳафтод бо силаҳи тамому хайли ваии ороста бо кавкабаи тамом , бар асари ваии артгини ҳоҷибу ғуломони артгини ҳаштод ваанд , ва бар асари эшон ғуломони сароеи фавҷии панҷоҳу сарҳангии бист пешрави эшон сахти ороста бо ҷнибтону ҷмозгон бисёр , ва бар асари эшон сарҳангони ороста то ҳама бигузаштанд . Ва наздики намози пешини расида буд , амири фарзандроу вазирроу ҳоҷиби бузургу артгину мақдамонро фармуд то бихон бншонднд ва худ бинишаст ва нон бихӯраданд ва ин қавми хизмати видоъ биҷой овараданд ва бирафтанд ,у кони охир - алъҳди блқоءи ҳозои алмалики раҳмаи аллоҳи алайҳ .
و روز سهشنبه دوازدهم این ماه امیر، رضی اللّه عنه، برنشست و بباغ فیروزی آمد و بر خضراء میدان زیرین بنشست- و آن بنا و میدان امروز دیگرگون شده است، آن وقت بر حال خویش بود- و فرموده بود تا دعوتی با تکلّف ساخته بودند و هریسه نهاده. و امیر مودود و وزیر نیز بیامدند و بنشستند. و لشکر گذشتن گرفتند، و نخست کوکبه امیر مودود بود: چتر و علامتهای فراخ و دویست مرد از غلامان سرایی همه با جوشن و مطرد، و بسیار جنیبت و جمّازه، و پیادگان و علامتهای فراخ و غلامی صد و هفتاد با سلاح تمام و خیل وی آراسته با کوکبه تمام، بر اثر وی ارتگین حاجب و غلامان ارتگین هشتاد و اند، و بر اثر ایشان غلامان سرایی فوجی پنجاه و سرهنگی بیست پیشرو ایشان سخت آراسته با جنیبتان و جمّازگان بسیار، و بر اثر ایشان سرهنگان آراسته تا همه بگذشتند. و نزدیک نماز پیشین رسیده بود، امیر فرزند را و وزیر را و حاجب بزرگ و ارتگین و مقدّمان را فرمود تا بخوان بنشاندند و خود بنشست و نان بخوردند و این قوم خدمت وداع بجای آوردند و برفتند، و کان آخر- العهد بلقاء هذا الملک رحمة اللّه علیه.
Ва амири пас аз рафтан эшон абди алрзоқро гуфт « чаҳ гӯйӣ ? шаробӣ чанд пилпо бихӯрем . » гуфт : рӯзии чунину худованди шодкому хдоўндзодаҳ бар мурод бирафта бо вазиру аъён , ва бо ин ҳамаи Ҳарисаи хӯрда , шароби кадоми рӯзро боз дорем ? амир гуфт « бе - такаллуф бояд ки бдшт ойему шароби ббоғ пирӯзӣ хӯрем . » ва бисёр шароб овараданд дар соъат . Аз майдон ббоғ рафту сотгинҳоу қробаҳҳо то панҷоҳ дар миён сроичаҳ биниҳоданду сотгин равон сохтанд . Амир гуфт : « адл нигоҳ доранду сотгинҳо баробар кунед то ситам наравад . » ва пас равон карданд , сотгинӣ ҳар як ним ман ,у нишот боло гирифту мутрибон овоз бароварданд . Бӯи алҳсн панҷ бихӯраду бшшми сипари биФгнд ва ба сотгини ҳафтум аз ақл бишуд ва [ ба ] ҳаштум қзФш афтоду фароашони бкшидндш . Бӯи алълоءи табиб дар панҷуми сар пеш карду ббрдндши халили Довӯд даҳ бихӯраду сёбирўз на , ва ҳар дуро бкўии Дайламони бурданд .
و امیر پس از رفتن ایشان عبد الرّزاق را گفت «چه گویی؟ شرابی چند پیلپا بخوریم.» گفت: روزی چنین و خداوند شادکام و خداوندزاده بر مراد برفته با وزیر و اعیان، و با این همه هریسه خورده، شراب کدام روز را باز داریم؟ امیر گفت «بی- تکلّف باید که بدشت آییم و شراب بباغ پیروزی خوریم.» و بسیار شراب آوردند در ساعت . از میدان بباغ رفت و ساتگینها و قرابهها تا پنجاه در میان سرایچه بنهادند و ساتگین روان ساختند. امیر گفت: «عدل نگاه دارند و ساتگینها برابر کنید تا ستم نرود.» و پس روان کردند، ساتگینی هر یک نیم من، و نشاط بالا گرفت و مطربان آواز برآوردند. بو الحسن پنج بخورد و بششم سپر بیفگند و به ساتگین هفتم از عقل بشد و [به] هشتم قذفش افتاد و فرّاشان بکشیدندش. بو العلاء طبیب در پنجم سر پیش کرد و ببردندش خلیل داود ده بخورد و سیابیروز نه، و هر دو را بکوی دیلمان بردند.
Бӯи Наим дувоздаҳ бихӯрад ва бигурехту Довӯди миминдӣ мисатон афтоду мутрибону музҳикони ҳама маст шуданд ва бигурехтанд , монад султону хоҷаи абди алрзоқ . Ва хоҷа ҳаждаҳ бихӯрад ва хизмат кард рафтанро , ва бо амир гуфт « бас , ки агар беш азин диҳанд , адабу хирад аз банда давр кунад » амир бихандед ва дастурӣ дод , ва бархесту сахти бодби бозгашт .
بو نعیم دوازده بخورد و بگریخت و داود میمیندی مستان افتاد و مطربان و مضحکان همه مست شدند و بگریختند، ماند سلطان و خواجه عبد الرزّاق . و خواجه هژده بخورد و خدمت کرد رفتن را، و با امیر گفت «بس، که اگر بیش ازین دهند، ادب و خرد از بنده دور کند» امیر بخندید و دستوری داد، و برخاست و سخت بادب بازگشت.
Ва амири пас азин мехӯрд бншот ва бист ва ҳафт сотгини ним манӣ тамом шуд , бархесту обу ташти хосту мусаллои намоз , ва даҳон бишусту намози пешини бикраду намоз дигар кард , ва чунон менамӯд ки гуфтӣ шароб нахурдааст . Ва ин ҳама бичишаму дидори ман буд ки бӯи алФзлм . Ва амир бар пел нишаст ва бкўшк рафт .
و امیر پس ازین میخورد بنشاط و بیست و هفت ساتگین نیم منی تمام شد، برخاست و آب و طشت خواست و مصلّای نماز، و دهان بشست و نماز پیشین بکرد و نماز دیگر کرد، و چنان مینمود که گفتی شراب نخورده است. و این همه بچشم و دیدار من بود که بو الفضلم. و امیر بر پیل نشست و بکوشک رفت.